Sukta 73
Sukta 6.73
Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for this Bṛhaspati hymn cluster)
Bṛhaspati
Triṣṭubh (probable)
हे लघु त्रिष्टुभ् सूक्त ऋताचा प्रथमज बृहस्पती याची स्तुती करते. तो खडकाळ अडथळे फोडतो, दुर्गे उद्ध्वस्त करतो आणि प्रयत्नशील उपासकासाठी अवकाश, जल, प्रकाश व गो-संपदा जिंकून देतो. दोन्ही लोकांपर्यंत पोहोचणाऱ्या त्याच्या गर्जनेसह, तो विजयशाली पुरोहिती/याज्ञिक शक्ती म्हणून उभा राहतो; आणि त्याची “अर्के” (तेजस्वी स्तोत्रे) स्वतःच वैरभावाविरुद्ध शस्त्रे बनतात असे सूक्त सांगते. या सूक्ताचा हेतू—अडथळाभंग, संघर्षात संरक्षण, आणि योग्य आवाहनाने समृद्धीची प्राप्ती यासाठी बृहस्पतीचे आवाहन करणे.
Mantras
Mantra 1
यो अद्रिभित्प्रथमजा ऋतावा बृहस्पतिराङ्गिरसो हविष्मान् । द्विबर्हज्मा प्राघर्मसत्पिता न आ रोदसी वृषभो रोरवीति ॥
जो शिलांना भेदतो, ऋताचा प्रथमज (प्रथमजा ऋतावा), तो आंगिरस बृहस्पती—हविष्यसमृद्ध। द्विगुण महावृद्धीचा (द्विबर्हज्मा), प्राघर्माच्या दाहात आसनस्थ आपला पिता—तो शक्तीच्या वृषभासारखा दोन्ही लोकांत (रोदसी) गर्जना करतो।
Mantra 2
जनाय चिद्य ईवत उ लोकं बृहस्पतिर्देवहूतौ चकार । घ्नन्वृत्राणि वि पुरो दर्दरीति जयञ्छत्रूँरमित्रान्पृत्सु साहन् ॥
प्रयत्नशील जनासाठीही बृहस्पतीने देव-आह्वानात (देवहूत) एक लोक निर्माण केला। वृत्रांचा संहार करत तो दुर्ग (पुरः) चुरडतो; शत्रू, अमित्रांना जिंकून, युद्धांत सहनशील वीर होऊन प्रबळ ठरतो।
Mantra 3
बृहस्पतिः समजयद्वसूनि महो व्रजान्गोमतो देव एषः । अपः सिषासन्त्स्वरप्रतीतो बृहस्पतिर्हन्त्यमित्रमर्कैः ॥
बृहस्पतीने संपत्ती एकवटून जिंकली आहे—महान, गोमंत व्रज (कळप); हा देव. अपः (जल) व स्वः (स्वर्गीय प्रकाश) यांची अभिलाषा धरून, अप्रतिहत होऊन, बृहस्पती आपल्या प्रकाशमय अर्कांनी (स्तुतिगीतांनी) शत्रु-शक्तीचा संहार करतो.
Frequently Asked Questions
He is the divine lord of sacred speech and priestly power, praised as the breaker of obstructions who wins space, light, waters, and prosperity through the force of mantra aligned with Ṛta.
On the outer level it evokes defeating enemies and opening hidden wealth; on the inner level it points to removing mental and spiritual blockages so clarity, strength, and right action can emerge.
Breakthrough and protection: Bṛhaspati is invoked to destroy hostile forces, create a supportive ‘loka’ (room to live and act), and grant wealth, cattle, waters, and the light of svar.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.