Sukta 72
Sukta 6.72
Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for Mandala 6); hymn to Indra-Soma
Indra and Soma (dual)
Triṣṭubh (probable; typical for heroic Indra hymns and cadence here)
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਜੋੜੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਇੰਦਰ–ਸੋਮ ਦੀ ਆਦਿ ਕਰਤਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਡਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੀਰ ਕਰਤੱਬ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਵਧ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣਾ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇਣਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਜਿੱਤ ਮਨੁੱਖੀ ਵਰਦਾਨ ਬਣਦੀ ਹੈ—ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ, ਪੁਰਖੀ ਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿਤਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਲ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਦੀ ਅਰਦਾਸ।
Mantras
Mantra 1
इन्द्रासोमा महि तद्वां महित्वं युवं महानि प्रथमानि चक्रथुः । युवं सूर्यं विविदथुर्युवं स्वर्विश्वा तमांस्यहतं निदश्च ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ-ਸੋਮ, ਮਹਾਨ ਹੈ ਤੁਹਾਡੀ ਉਹ ਮਹਿਮਾ; ਤੁਸੀਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਮਹਾਨ ਕਰਤੱਬ ਰਚੇ। ਤੁਸੀਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ, ਅਤੇ ਸ੍ਵਰ (ਸਵਰਗੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼) ਨੂੰ; ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਅੰਧਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਵੈਰੀ ਚੀਖ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਕੇ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ।
Mantra 2
इन्द्रासोमा वासयथ उषासमुत्सूर्यं नयथो ज्योतिषा सह । उप द्यां स्कम्भथुः स्कम्भनेनाप्रथतं पृथिवीं मातरं वि ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ–ਸੋਮ! ਤੁਸੀਂ ਉਸ਼ਾ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਜੋਤਿ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਆਪਣੇ ਸਕੰਭਨ-ਬਲ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਦ੍ਯੌ ਨੂੰ ਥਾਂਮਦੇ ਹੋ; ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪૃਥਵੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹੋ।
Mantra 3
इन्द्रासोमावहिमपः परिष्ठां हथो वृत्रमनु वां द्यौरमन्यत । प्रार्णांस्यैरयतं नदीनामा समुद्राणि पप्रथुः पुरूणि ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ–ਸੋਮ! ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਅਹਿ (ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ) ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਮਾਰਿਆ; ਦ੍ਯੌ ਨੇ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ। ਤੁਸੀਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ; ਅਤੇ ਬਹੁਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਫੈਲਾ ਕੇ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।
Mantra 4
इन्द्रासोमा पक्वमामास्वन्तर्नि गवामिद्दधथुर्वक्षणासु । जगृभथुरनपिनद्धमासु रुशच्चित्रासु जगतीष्वन्तः ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ–ਸੋਮ! ਕੱਚੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਪੱਕਾਪਣ ਟਿਕਾਇਆ; ਗਵਾਂ (ਕਿਰਣ-ਗਾਂਵਾਂ) ਨੂੰ ਵਕਸ਼ਣਾ—ਵਾਢਿਆਂ ਵਿੱਚ—ਰੱਖਿਆ। ਜੋ ਬੱਝਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਫੜ ਲਿਆ; ਅਨੇਕ-ਰੰਗੀ, ਚਲਾਇਮਾਨ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੁਸੀਂ ਦਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੇ।
Mantra 5
इन्द्रासोमा युवमङ्ग तरुत्रमपत्यसाचं श्रुत्यं रराथे । युवं शुष्मं नर्यं चर्षणिभ्यः सं विव्यथुः पृतनाषाहमुग्रा ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ–ਸੋਮਾ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਲ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ—ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਜਿਤਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਸੁਣਨ-ਯੋਗ (ਕੀਰਤੀਮਾਨ) ਸਹਾਰਾ। ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਨਰ-ਵੀਰਤਾ ਵਾਲਾ ਸ਼ੌਰਯ, ਜੰਗ-ਜਿੱਤੂ ਪਰਾਕਰਮ—ਹੇ ਉਗ੍ਰੋ—ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਫੈਲਾਇਆ।
Frequently Asked Questions
They are praised as a paired power: Indra as the decisive warrior who breaks obstruction, and Soma as the sacred energizing force that strengthens gods and inspires clarity.
On the surface it recalls the myth of defeating Vṛtra who held back the waters; symbolically it means removing blockages so life, prosperity, and inner energy can flow again.
It presents Indra–Soma as revealers of light and higher radiance—dispelling darkness in the world and within the person, which supports courage, order, and right action.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.