Rig Veda Sukta 63
Mandala 6Sukta 6311 Mantras

Sukta 63

Sukta 6.63

Rishi

Bharadvāja Bārhaspatya

Devata

Aśvinau (Nāsatyā)

Chandas

Triṣṭubh (probable; verify in critical edition)

हे सूक्त वेगवान दिव्य जुळ्या अश्विनांना (नासत्यांना) आवाहन करते—उपासकाकडे आपला रथ वळवून, दूतासारख्या संदेशरूप हाक म्हणून अर्पिलेली स्तुती स्वीकारावी अशी विनंती करते. त्यांच्या तेजस्वी, प्रत्यक्ष दिसणाऱ्या वैभवाचे आणि उपकारक सहाय्याचे—विशेषतः पोषण, संरक्षण व कल्याण देण्याच्या सामर्थ्याचे—हे स्तवन करते. शेवटी, उदार दात्यांसह त्यांच्या कृपाविस्तारात वास करावा अशी संक्षिप्त प्रार्थना करून हे समाप्त होते.

Mantras

Mantra 1

क्व त्या वल्गू पुरुहूताद्य दूतो न स्तोमोऽविदन्नमस्वान् । आ यो अर्वाङ्नासत्या ववर्त प्रेष्ठा ह्यसथो अस्य मन्मन् ॥

आज ते दोघे मनोहर, बहु-आहूत (पुरुहूत) कुठे आहेत? दूताप्रमाणे हा स्तोत्र नमस्कार करणाऱ्या उपासकाला शोधून गेला आहे. हे नासत्यौ, इकडे वळा—कारण या अंतर्मनातील विचारात तुम्हीच खरोखर सर्वाधिक प्रिय सहाय्यक आहात.

Mantra 2

अरं मे गन्तं हवनायास्मै गृणाना यथा पिबाथो अन्धः । परि ह त्यद्वर्तिर्याथो रिषो न यत्परो नान्तरस्तुतुर्यात् ॥

माझ्या या हाकेसाठी तत्काळ या—जेणेकरून आम्ही गात असताना तुम्ही दोघे पिळलेला सोमरस (अन्धः) प्या. तुम्ही त्या मार्गाभोवती रक्षणकवचासारखे परिभ्रमण करता; म्हणून बाहेरचेही नाही, आतलेही नाही—काहीही भेदून येऊन जखम करू शकत नाही.

Mantra 3

अकारि वामन्धसो वरीमन्नस्तारि बर्हिः सुप्रायणतमम् । उत्तानहस्तो युवयुर्ववन्दा वां नक्षन्तो अद्रय आञ्जन् ॥

तुम्हा दोघांसाठी विस्तीर्णपणे वाहणारा सोम-आनंद (अन्धः) सिद्ध केला आहे; आणि यज्ञासनावरील बर्हि पसरविले आहे—तुमच्या शुभ आगमनास अत्यंत योग्य. हात उंचावून, संगतीची आकांक्षा करणाऱ्या आत्म्याने तुम्हांला वंदन केले आहे; आणि पिळणारे दगड (अद्रि) तुम्हांपर्यंत पोहोचू पाहून त्या रसाला अभिषेक करून अधिक प्रबळ करतात.

Mantra 4

ऊर्ध्वो वामग्निरध्वरेष्वस्थात्प्र रातिरेति जूर्णिनी घृताची । प्र होता गूर्तमना उराणोऽयुक्त यो नासत्या हवीमन् ॥

यज्ञांत तुमच्यासाठी ऊर्ध्व उभा आहे अग्नी; दानाची धारा पुढे सरकते—वेगवान, प्रवाही, घृत-दीप्त. पुढे जाऊन, सरळ व विस्तीर्ण मनोवृत्तीचा होता (आह्वान-पुरोहित) ने, हे नासत्यौ, आपल्या अंतरीच्या हवि-वाहकासाठी यज्ञ युक्त केला आहे.

Mantra 5

अधि श्रिये दुहिता सूर्यस्य रथं तस्थौ पुरुभुजा शतोतिम् । प्र मायाभिर्मायिना भूतमत्र नरा नृतू जनिमन्यज्ञियानाम् ॥

श्रीसाठी सूर्याची दुहिता रथावर उभी राहिली आहे—पुरुभुजा, शतोति (शंभर सहाय्य) असलेली. हे मायिनौ, तुमच्या मायांनी येथे प्रकट व्हा; हे नरौ, नृतू (गतीचे नायक), यज्ञीय कर्मांच्या जन्मकाळी.

Mantra 6

युवं श्रीभिर्दर्शताभिराभिः शुभे पुष्टिमूहथुः सूर्यायाः । प्र वां वयो वपुषेऽनु पप्तन्नक्षद्वाणी सुष्टुता धिष्ण्या वाम् ॥

तुम्ही दोघे, तुमच्या दर्शनीय श्री-वैभवांनी, शुभ सूर्य्यासाठी पुष्टि व वाढ पुढे नेताता. तुमच्या तेजस्वी वपु (देह) मागे आमच्या शक्ती उडत अनुसरण करतात; आणि आमची सुष्टुता वाणी तुम्हांला प्राप्त होते, हे धिष्ण्यौ (दीप्त आसनांचे स्वामी).

Mantra 7

आ वां वयोऽश्वासो वहिष्ठा अभि प्रयो नासत्या वहन्तु । प्र वां रथो मनोजवा असर्जीषः पृक्ष इषिधो अनु पूर्वीः ॥

हे नासत्यौ, तुमचे अतिशीघ्र अश्व आमचे प्रयो (अर्पण-बल/यज्ञ-रस) वहन करून तुम्हांला येथे आणोत. मनोवेगाने चालणारा तुमचा रथ पुढे सोडला गेला आहे; तो प्रेरणा (इष) व शोध (पृक्ष) यांच्या अनेक प्राचीन वाटांचा अनुकरण करीत जातो.

Mantra 8

पुरु हि वां पुरुभुजा देष्णं धेनुं न इषं पिन्वतमसक्राम् । स्तुतश्च वां माध्वी सुष्टुतिश्च रसाश्च ये वामनु रातिमग्मन् ॥

हे पुरुभुजौ (बहुदाते), तुमच्यासाठी अनेक वाटण्या आहेत; दुभत्या गायीप्रमाणे आमची इषा (प्रेरणा/पोषण-शक्ती) अखंड, अविरत वाढवा. आणि मधुमय स्तुती, सुबद्ध स्तोत्र, तसेच तुमच्या रति (दान) नंतर येणारे रसपूर्ण आस्वाद—हे सर्व आमच्या अंतःकरणात वृद्धिंगत होवोत.

Mantra 9

उत म ऋज्रे पुरयस्य रघ्वी सुमीळ्हे शतं पेरुके च पक्वा । शाण्डो दाद्धिरणिनः स्मद्दिष्टीन्दश वशासो अभिषाच ऋष्वान् ॥

आणि माझ्यासाठी—ऋज्र (सरळगामी) व रघ्वी (वेगवान) गतीत, सु-मीळ्हे (सुप्रसन्न/समृद्ध) शोधात—शंभर पेरुके, पक्क (परिपक्व) पूर्तता प्राप्त झाल्या. एका शाण्ड (बलवान वृषभ) ने हिरण्य (सुवर्ण) दाने दिली; दहा वशा (महागायी), अभिषाच (जवळ चिकटून/सहचारी), ऋष्वान् (उन्नत बळाच्या)—ही जीवनात साकार झालेल्या दैवी सहाय्याची चिन्हे ठरली.

Mantra 10

सं वां शता नासत्या सहस्राश्वानां पुरुपन्था गिरे दात् । भरद्वाजाय वीर नू गिरे दाद्धता रक्षांसि पुरुदंससा स्युः ॥

हे नासत्यांनो! तुमच्यासाठी शतशत, सहस्रसहस्र अश्व-शक्ती एकवटू दे; बहुपंथी ही गिरा (स्तोत्रवाणी) ती प्रदान करो. हे वीरांनो! आता भरद्वाजासाठी ही गिरा दान करो; आणि तुमच्या बहुकर्मांनी रक्षांसि (अंधकारमय आक्रमक दुष्टशक्ती) नष्ट करा—जेणेकरून अपायकारक शक्ती निष्फळ ठरतील.

Mantra 11

आ वां सुम्ने वरिमन्त्सूरिभिः ष्याम् ॥

तुमच्या सुम्न (कल्याणकारी अनुग्रह) यांच्या विशालतेत, प्रकाशमान दाते (सूरिभिः) यांच्यासह, आम्ही तुमच्या संगतीत असू.

Frequently Asked Questions

They are the divine twin helpers associated with dawn—swift to arrive, quick to hear prayers, and famed for healing, rescue, and bringing prosperity.

The poet asks the Aśvins to turn their attention toward the worshipper, accept the praise and offerings, and grant nourishment, well-being, and their expansive favor.

The Aśvins are linked to the transition into daylight; dawn symbolizes renewal and right beginnings, so their help is traditionally invoked in the early morning.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App