Rig Veda Sukta 63
Mandala 6Sukta 6311 Mantras

Sukta 63

Sukta 6.63

Rishi

Bharadvāja Bārhaspatya

Devata

Aśvinau (Nāsatyā)

Chandas

Triṣṭubh (probable; verify in critical edition)

ਇਹ ਸੂਕਤ ਤੇਜ਼ ਦਿਵ੍ਯ ਜੁੜਵਾਂ ਅਸ਼ਵਿਨੌਂ (ਨਾਸਤਿਆ) ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਰਥ ਉਪਾਸਕ ਵੱਲ ਮੋੜਨ ਅਤੇ ਦੂਤ-ਸਮਾਨ ਬੁਲਾਵੇ ਵਾਂਗ ਅਰਪਿਤ ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਸ਼ੋਭਾ ਅਤੇ ਉਪਕਾਰਕ ਸਹਾਇਤਾ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੋਸ਼ਣ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ-ਸੁਖ ਦੇਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ—ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਕ ਸੰਖੇਪ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਦਾਰ ਦਾਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾਲੂ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ਜਾਵੇ।

Mantras

Mantra 1

क्व त्या वल्गू पुरुहूताद्य दूतो न स्तोमोऽविदन्नमस्वान् । आ यो अर्वाङ्नासत्या ववर्त प्रेष्ठा ह्यसथो अस्य मन्मन् ॥

ਅੱਜ ਉਹ ਦੋ ਮਨੋਹਰ, ਬਹੁਤ-ਆਹਵਾਨਿਤ (ਪੁਰੁਹੂਤ) ਕਿੱਥੇ ਹਨ? ਦੂਤ ਵਾਂਗ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਨਾਸਤਿਆਓ, ਇੱਧਰ ਵੱਲ ਮੁੜ ਆਓ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਵਿਚਾਰ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯ ਸਹਾਇਕ ਹੋ।

Mantra 2

अरं मे गन्तं हवनायास्मै गृणाना यथा पिबाथो अन्धः । परि ह त्यद्वर्तिर्याथो रिषो न यत्परो नान्तरस्तुतुर्यात् ॥

ਮੇਰੀ ਪੁਕਾਰ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਆਓ—ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਗਾਂਦੇ ਹੋਏ ਤੁਸੀਂ ਪਿਸਿਆ ਹੋਇਆ ਅੰਧਃ (ਸੋਮਰਸ) ਪੀ ਸਕੋ। ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਚੱਕਰ ਲਾਂਦੇ ਹੋ, ਹਾਨੀ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਵਜੋਂ; ਤਾਂ ਜੋ ਨਾ ਬਾਹਰਲਾ, ਨਾ ਅੰਦਰਲਾ—ਕੋਈ ਵੀ ਭੇਦ ਕੇ ਘਾਵ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ।

Mantra 3

अकारि वामन्धसो वरीमन्नस्तारि बर्हिः सुप्रायणतमम् । उत्तानहस्तो युवयुर्ववन्दा वां नक्षन्तो अद्रय आञ्जन् ॥

ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਹਿੰਦਾ ਅੰਧਃ (ਸੋਮ-ਆਨੰਦ) ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਬਰ੍ਹਿਃ—ਯਜਨ ਆਸਨ—ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ੁਭ ਆਗਮਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਯੋਗ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਛਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਯੁਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੀ ਆਤਮਾ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੰਦਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਦ੍ਰਯਃ—ਪਿਸਣ-ਪੱਥਰ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਅੰਧਃ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Mantra 4

ऊर्ध्वो वामग्निरध्वरेष्वस्थात्प्र रातिरेति जूर्णिनी घृताची । प्र होता गूर्तमना उराणोऽयुक्त यो नासत्या हवीमन् ॥

ਅਧਵਰਾਂ (ਯਜਨਾਂ) ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਅਗਨਿ ਉੱਧਰਵ ਖੜਾ ਹੈ; ਦਾਨ ਦੀ ਧਾਰ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ—ਤੇਜ਼, ਵਹਿੰਦੀ, ਘ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ। ਮਨ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਤ੍ਰ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ, ਹੇ ਨਾਸਤਿਆਓ, ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਹਵੀ ਵਾਹਕ ਲਈ ਯਜ੍ਞ-ਕ੍ਰਿਆ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।

Mantra 5

अधि श्रिये दुहिता सूर्यस्य रथं तस्थौ पुरुभुजा शतोतिम् । प्र मायाभिर्मायिना भूतमत्र नरा नृतू जनिमन्यज्ञियानाम् ॥

ਸ਼੍ਰੀ (ਮਹਿਮਾ) ਲਈ ਸੂਰਜ ਦੀ ਧੀ ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਹੋਈ ਹੈ—ਬਹੁ-ਭੋਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੌ-ਗੁਣਾ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ। ਹੇ ਮਾਇਆਵਾਨ ਕੌਸ਼ਲ ਦੇ ਸੁਆਮੀਓ, ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਇਆ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੋ; ਹੇ ਨਰੋ, ਗਤੀ ਦੇ ਨੇਤਾਓ, ਯਜ੍ਞੀ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਵੇਲੇ।

Mantra 6

युवं श्रीभिर्दर्शताभिराभिः शुभे पुष्टिमूहथुः सूर्यायाः । प्र वां वयो वपुषेऽनु पप्तन्नक्षद्वाणी सुष्टुता धिष्ण्या वाम् ॥

ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯਮਾਨ ਸ਼੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਸੂਰਿਆ ਲਈ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ਕਤੀਮਈ ਦੇਹ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਾਡੀਆਂ ਊਰਜਾਵਾਂ ਬਾਹਰ ਉੱਡਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਸੁਘੜ ਸਤੁਤੀ-ਵਾਣੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਧਿਸ਼ਣ੍ਯ—ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਆਸਨਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀਓ।

Mantra 7

आ वां वयोऽश्वासो वहिष्ठा अभि प्रयो नासत्या वहन्तु । प्र वां रथो मनोजवा असर्जीषः पृक्ष इषिधो अनु पूर्वीः ॥

ਹੇ ਨਾਸਤਿਆਓ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ ਸਾਡੀ ਅਰਪਣ-ਸ਼ਕਤੀ (ਪ੍ਰਯਃ) ਨੂੰ ਵਾਹ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਉਣ। ਮਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦਾ ਤੁਹਾਡਾ ਰਥ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇ ਅਨੁਸਰਨ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਾਰਗਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਂਦਾ ਹੋਇਆ।

Mantra 8

पुरु हि वां पुरुभुजा देष्णं धेनुं न इषं पिन्वतमसक्राम् । स्तुतश्च वां माध्वी सुष्टुतिश्च रसाश्च ये वामनु रातिमग्मन् ॥

ਹੇ ਪੁਰੁਭੁਜੋ (ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਾਤਿਓ), ਤੁਹਾਡੇ ਵੰਡ ਬਹੁਤ ਹਨ; ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਸਾਡੀ ਇਸ਼ਾ (ਪ੍ਰੇਰਣਾ/ਪੋਸ਼ਕ-ਸ਼ਕਤੀ) ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਰੁਕੇ ਵਧਾਓ। ਅਤੇ ਮਧੁਰ ਸਤੁਤੀ, ਸੁਘੜ ਬਣੀ ਸਤੋਤ੍ਰ-ਰਚਨਾ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਦਾਨ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਰਸ-ਭਰੇ ਸੁਆਦ—ਇਹ ਸਭ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਵਧਣ।

Mantra 9

उत म ऋज्रे पुरयस्य रघ्वी सुमीळ्हे शतं पेरुके च पक्वा । शाण्डो दाद्धिरणिनः स्मद्दिष्टीन्दश वशासो अभिषाच ऋष्वान् ॥

ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ—ਸਿੱਧੀ ਚਾਲ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਵਿੱਚ, ਸੁੰਦਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋਏ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਵਿੱਚ—ਸੌ ਪੱਕੀਆਂ ਪੂਰਨਤਾਵਾਂ ਆਈਆਂ। ਇੱਕ ਬਲਵਾਨ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਨੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ; ਦਸ ਮਹਾਬਲਵਾਨ ਗਾਂਵਾਂ—ਨਜ਼ਦੀਕ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਉੱਚੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀਆਂ—ਦਿਵ੍ਯ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਠੋਸ ਬਣੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਂਗ।

Mantra 10

सं वां शता नासत्या सहस्राश्वानां पुरुपन्था गिरे दात् । भरद्वाजाय वीर नू गिरे दाद्धता रक्षांसि पुरुदंससा स्युः ॥

ਹੇ ਨਾਸਤਿਆਓ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸੈਂਕੜੇ—ਹਾਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ—ਅਸ਼ਵ-ਬਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ; ਬਹੁ-ਪੰਥੀ ਗਿਰ (ਸਤੁਤੀ) ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰੇ। ਹੇ ਵੀਰੋ, ਭਰਦਵਾਜ ਲਈ ਹੁਣ ਇਹ ਗਿਰ ਦਾਤ ਬਣੇ; ਅਤੇ ਹੇ ਪੁਰੁਦੰਸਸਾ, ਆਪਣੇ ਅਨੇਕ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਹਨੇਰੇ ਹਮਲਾਵਰ ਰਕਸ਼ਾਂਸਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਹਾਨਿਕਾਰਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਣ।

Mantra 11

आ वां सुम्ने वरिमन्त्सूरिभिः ष्याम् ॥

ਹੇ ਵਾਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਸੁਮਨ (ਮੰਗਲਮਈ ਅਨੁਗ੍ਰਹ) ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਿਭਿਃ—ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਦਾਤਿਆਂ ਨਾਲ—ਅਸੀਂ ਵੀ ਰਹੀਏ।

Frequently Asked Questions

They are the divine twin helpers associated with dawn—swift to arrive, quick to hear prayers, and famed for healing, rescue, and bringing prosperity.

The poet asks the Aśvins to turn their attention toward the worshipper, accept the praise and offerings, and grant nourishment, well-being, and their expansive favor.

The Aśvins are linked to the transition into daylight; dawn symbolizes renewal and right beginnings, so their help is traditionally invoked in the early morning.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App