
Sukta 6.64
Bharadvāja (Bārhaspatya) (traditional for this hymn cluster in Maṇḍala 6)
Uṣas (Dawn)
Triṣṭubh
हे लघु उषस्-सूक्त उषेला तेजस्वी जागविणारी म्हणून स्तुतिते—ती चमचमणाऱ्या लाटांसारखी उगवते, सर्व प्राणिमात्रांना गती देते आणि जगाचे मार्ग “चालण्यास सुकर” करते. प्रकाशाच्या आगमनाला योग्य दिशेने होणाऱ्या प्रगतीशी जोडून—समृद्धी, उदार दान (दक्षिणा) आणि उपासकाच्या जीवनयात्रेस सुरक्षित वाटचाल यांची कामना व्यक्त करते.
Mantra 1
उदु श्रिय उषसो रोचमाना अस्थुरपां नोर्मयो रुशन्तः । कृणोति विश्वा सुपथा सुगान्यभूदु वस्वी दक्षिणा मघोनी ॥
उषा आपल्या श्रीने उदयास आल्या, तेजस्वी—जणू पाण्याच्या उजळ लाटा; त्या सर्व मार्गांना सुपथ, सुगम करतात. आणि वस्वी, मघोनी ‘दक्षिणा’ (समृद्ध दान-शक्ती) प्रकट झाली—प्रचुर, उदार—जेणेकरून जीव ऋताच्या योग्य मार्गाने पुढे जाईल.
Mantra 2
भद्रा ददृक्ष उर्विया वि भास्युत्ते शोचिर्भानवो द्यामपप्तन् । आविर्वक्षः कृणुषे शुम्भमानोषो देवि रोचमाना महोभिः ॥
हे भद्रा उषा! तुझ्या विशाल व्यापकतेत तू दिसून येतेस आणि प्रकट होऊन उजळतेस; तुझी ज्वाला व किरणे उडी घेऊन द्युलोकापर्यंत धावतात. तू आपले वक्षः प्रकट करतेस, स्वतःच अलंकृत होत; हे देवी उषस्, प्रकाशमयी, आपल्या महान् सामर्थ्यांनी दीप्त होणारी.
Mantra 3
वहन्ति सीमरुणासो रुशन्तो गावः सुभगामुर्विया प्रथानाम् । अपेजते शूरो अस्तेव शत्रून्बाधते तमो अजिरो न वोळ्हा ॥
अरुणवर्णी, तेजस्वी ‘गावः’ (किरणरूपी गायी) तिला पुढे वाहून नेतात—त्या सुभगेस, जी व्यापकपणे पसरते. धनुष्यधारी शूराप्रमाणे ती शत्रूंना दूर लोटते; अजीर (अदम्य) सारथ्यासारखी वेगवान होऊन ती तमाचा नाश करते.
Mantra 4
सुगोत ते सुपथा पर्वतेष्ववाते अपस्तरसि स्वभानो । सा न आ वह पृथुयामन्नृष्वे रयिं दिवो दुहितरिषयध्यै ॥
तुझे पथ सुगम आहेत, तुझे मार्ग उत्तम आहेत—पर्वतांवरही; स्वभानु (स्वयं-दीप्त) होऊन तू जलांवरून व वाऱ्यांवरून पार जातेेस. म्हणून हे पृथुयामन्, उंच व व्यापकगामिनी! द्यौःची दुहिता यांच्याकडून येणारा ‘रयि’—समृद्धी—आमच्याकडे आण; आमच्या वृद्धी व प्रेरणेसाठी.
Mantra 5
सा वह योक्षभिरवातोषो वरं वहसि जोषमनु । त्वं दिवो दुहितर्या ह देवी पूर्वहूतौ मंहना दर्शता भूः ॥
हे उषा! आपल्या अश्वांसह तिला येथे योज; तू आनंदानुसार श्रेष्ठ वरदान वहन करतेस. तू द्यौःची दुहिता—ती देवी, जी प्राचीन काळापासून आहूत होऊन उदार होते आणि आमच्या दर्शनास दृश्य होते.
Mantra 6
उत्ते वयश्चिद्वसतेरपप्तन्नरश्च ये पितुभाजो व्युष्टौ । अमा सते वहसि भूरि वाममुषो देवि दाशुषे मर्त्याय ॥
तुझ्या उदयासोबतच, आपल्या वासस्थानातून पक्षीही उडून जातात; आणि पितृ-भागी (जीवन-आहाराचे सहभागी) मनुष्य उषाकाळी जागे होतात. हे देवी उषा! येथे उपस्थित राहून, तुला दान करणाऱ्या मर्त्यासाठी तू विपुल प्रिय कल्याण व आनंद वहन करतेस.
The hymn worships Uṣas, the goddess of Dawn, praised as the radiant power that brings light, awakens life, and renews the day.
Dawn is not only light in the sky; she ‘makes the paths good’—supporting safe movement, right effort, and prosperity that grows with generosity and offering.
Recite it at dawn facing east, reflect on awakening and clear intentions for the day, and follow it with a small act of dakṣiṇā—charity or helpful giving—to embody its spirit.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.