Sukta 56
Sukta 4.56
Vāmadeva Gautama (traditional for Mandala 4)
Dyāvāpṛthivī (Heaven and Earth)
Trishtubh (probable; verify)
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଦ୍ୟାବାପୃଥିବୀ (ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ)ଙ୍କୁ ଆଦିକାଳୀନ, ବିଶାଳ ପିତାମାତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯେମାନେ ଅବକାଶକୁ ପ୍ରସାରିତ କରନ୍ତି, ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ)କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯଜ୍ଞକୁ ଦୀପ୍ତିମାନ କରନ୍ତି। ବାମଦେବ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି ଯେ ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ତୋତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉନ୍ତୁ, ବିସ୍ତୃତ ରକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞର ଚାରିପାଖରେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ଉପାସକ ଧର୍ମପଥରେ ଦୃଢ଼ ରହିପାରେ।
Mantras
Mantra 1
मही द्यावापृथिवी इह ज्येष्ठे रुचा भवतां शुचयद्भिरर्कैः । यत्सीं वरिष्ठे बृहती विमिन्वन्रुवद्धोक्षा पप्रथानेभिरेवैः ॥
ହେ ମହାନ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ, ଏଠାରେ ତୁମ ପ୍ରଥମତ୍ୱରେ, ଶୁଚିକର ଅର୍କ (ସ୍ତୁତିଗୀତ) ଦ୍ୱାରା ଆମ ପାଇଁ ପ୍ରକାଶମୟ ହୁଅ। କାରଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବିଶାଳତାରେ ବୃହତୀ (ବିଶାଳିନୀ) ନିଜ ଅବକାଶଗୁଡ଼ିକୁ ମାପିବାବେଳେ, ଗର୍ଜନଶୀଳ ବୃଷଭ (ବଳବାନ) ନିଜ ବିସ୍ତାରଶୀଳ ବେଗଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରସାରିତ କରେ।
Mantra 2
देवी देवेभिर्यजते यजत्रैरमिनती तस्थतुरुक्षमाणे । ऋतावरी अद्रुहा देवपुत्रे यज्ञस्य नेत्री शुचयद्भिरर्कैः ॥
ଦେବୀମାନେ ଯଜନୀୟ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ—ଯଜତ୍ର ଦେବମାନଙ୍କ ସହ—ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରହି ଦୃଢ଼ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ; ବୃଦ୍ଧିକୁ ଝରାଇଦେଉଛନ୍ତି। ଋତର ରକ୍ଷିକା, ଅଦ୍ରୁହା (ଅକପଟ), ଦେବପୁତ୍ରୀମାନେ—ଶୁଚି ଅର୍କ (ପବିତ୍ର ସ୍ତୁତିଗୀତ) ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞର ନେତ୍ରୀ ହୋଇ ତାହାକୁ ନେଇଯାନ୍ତି।
Mantra 3
स इत्स्वपा भुवनेष्वास य इमे द्यावापृथिवी जजान । उर्वी गभीरे रजसी सुमेके अवंशे धीरः शच्या समैरत् ॥
ସେଇ—ସ୍ୱପା (ସୁକର୍ମକର୍ତ୍ତା)—ଭୁବନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ଯିଏ ଏହି ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ (ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ)କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ବିଶାଳ ଓ ଗଭୀର ସେଇ ଦୁଇ ରଜସ (ଲୋକ-ବିସ୍ତାର) ସୁମେକେ (ସୁସ୍ଥିର) ଅଟେ; ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ବଂଶରେ ଧୀର ଋଷି ନିଜ ଶଚ୍ୟା (କାର୍ଯ୍ୟସାଧକ ଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ସମରସ କଲେ।
Mantra 4
नू रोदसी बृहद्भिर्नो वरूथैः पत्नीवद्भिरिषयन्ती सजोषाः । उरूची विश्वे यजते नि पातं धिया स्याम रथ्यः सदासाः ॥
ଏବେ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ ଆମକୁ ତାଙ୍କର ବୃହତ୍ ବରୂଥୈଃ (ଆଶ୍ରୟ-ରକ୍ଷା) ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ପତ୍ନୀବତ୍ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହ, ସଜୋଷା (ଏକସୁରେ) ଇଷୟନ୍ତୀ—ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଗତିଶୀଳ। ଉରୂଚୀ (ବିଶାଳ ଦୀପ୍ତିମୟ), ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜନୀୟ—ସେମାନେ ଆମକୁ ନି ପାତଂ (ସୁରକ୍ଷିତ ରଖୁନ୍ତୁ); ଏବଂ ଧିୟା (ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତା) ଦ୍ୱାରା ଆମେ ରଥ୍ୟଃ—ମାର୍ଗଯୋଗ୍ୟ—ହେଉ, ସଦାସାଃ—ପଥର ଦୃଢ଼ ସହଚର।
Mantra 5
प्र वां महि द्यवी अभ्युपस्तुतिं भरामहे । शुची उप प्रशस्तये ॥
ହେ ଦ୍ୟାବର ବିଶାଳ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦ୍ୱୟ! ଆମେ ତୁମମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଅଭ୍ୟୁପସ୍ତୁତିରୂପ ଉଚ୍ଚକୃତ ସମୀପ-ସ୍ତୁତିକୁ ଆଗେ ଆଣୁଛୁ; ଶୁଚି ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ପ୍ରଶସ୍ତି ପାଇଁ, ପଥ ଖୋଲିଦେଉଥିବା ଦୀପ୍ତ ସ୍ତୋତ୍ର ସହ ଆମେ ନିକଟ ହେଉଛୁ।
Mantra 6
पुनाने तन्वा मिथः स्वेन दक्षेण राजथः । ऊह्याथे सनादृतम् ॥
ନିଜ ତନୁରେ ପରସ୍ପର ପୁନାନ (ଶୁଦ୍ଧ) ହୋଇ, ନିଜ ଦକ୍ଷ (ବିବେକ-ଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ରାଜ କର; ସନାତନ ଋତମ୍—ସତ୍ୟ-କ୍ରମକୁ ତୁମେ ବହନ କରି ଧାରଣ କର।
Mantra 7
मही मित्रस्य साधथस्तरन्ती पिप्रती ऋतम् । परि यज्ञं नि षेदथुः ॥
ମିତ୍ରଙ୍କ ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ତୁମେ ସାଧ କର; ପାର ହୋଇ ତୁମେ ଋତମ୍—ସତ୍ୟ-କ୍ରମକୁ ପୋଷଣ କରି ପୂରଣ କର। ଯଜ୍ଞକୁ ପରିବେଷ୍ଟନ କରି, ତାହାର ଭିତରେ ତୁମେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କର—ମାନବ ଅର୍ପଣରେ ସମରସତା ସ୍ଥାପନ କରି।
Frequently Asked Questions
They are Heaven and Earth praised together as a divine pair—the vast, ancient supports of the world who give space, stability, and protection.
The poet asks Heaven-and-Earth to shine through pure hymns, protect the worshipper with broad shelter, and establish ṛta (right order) within the sacrifice.
Mitra represents harmony and right relations; the hymn says Heaven-and-Earth ‘accomplish Mitra’s work’ by nourishing ṛta and making the yajña orderly and effective.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.