
Sukta 4.56
Vāmadeva Gautama (traditional for Mandala 4)
Dyāvāpṛthivī (Heaven and Earth)
Trishtubh (probable; verify)
এই সূক্তত দ্যাৱাপৃথিৱী (আকাশ আৰু পৃথিৱী)ক আদিম, বিশাল পিতৃ-মাতৃ ৰূপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে—যিসকলে আকাশ-অৱকাশ বিস্তাৰ কৰে, ঋত (বিশ্ব-নিয়ম) ধৰি ৰাখে, আৰু যজ্ঞক দীপ্তিময় কৰে। বামদেৱে অনুৰোধ কৰে যে শুদ্ধ স্তোত্ৰৰ দ্বাৰা তেওঁলোক উজ্জ্বল হওক, বিস্তৃত ৰক্ষা দান কৰক, আৰু যজ্ঞৰ চাৰিওফালে আসন গ্ৰহণ কৰক—যাতে উপাসক সঠিক পথত স্থিৰ হৈ থাকিব পাৰে।
Mantra 1
मही द्यावापृथिवी इह ज्येष्ठे रुचा भवतां शुचयद्भिरर्कैः । यत्सीं वरिष्ठे बृहती विमिन्वन्रुवद्धोक्षा पप्रथानेभिरेवैः ॥
মহিমান্বিত দ্যাৱা-পৃথিৱী, ইয়াত তোমালোকৰ জ্যেষ্ঠত্বত, শুচি-কৰা ঋক্-স্তোত্ৰেৰে আমাৰ বাবে দীপ্ত হওক। যেতিয়া সৰ্বোচ্চ বিস্তাৰত বৃহতী (পৃথিৱী) নিজৰ পৰিসৰ মাপে, তেতিয়া গর্জনশীল বৃষভে নিজৰ প্ৰসাৰিত প্ৰেৰণা-তাড়নাৰে সেয়া বিস্তাৰ কৰে।
Mantra 2
देवी देवेभिर्यजते यजत्रैरमिनती तस्थतुरुक्षमाणे । ऋतावरी अद्रुहा देवपुत्रे यज्ञस्य नेत्री शुचयद्भिरर्कैः ॥
দেৱী দুগৰাকী দেবতাসকলৰ সৈতে—যিসকল পূজনীয়—যজ্ঞত পূজা গ্ৰহণ কৰি অক্ষয়ভাৱে দৃঢ় হৈ থাকে, বৃদ্ধি ঢালি দিয়ে। ঋতৰ ৰক্ষকী, অদ্ৰোহী, দেৱ-পুত্ৰীসকল, শুচি অর্কসমূহেৰে যজ্ঞৰ নেত্ৰী হৈ আগবঢ়ায়।
Mantra 3
स इत्स्वपा भुवनेष्वास य इमे द्यावापृथिवी जजान । उर्वी गभीरे रजसी सुमेके अवंशे धीरः शच्या समैरत् ॥
সেই নিখুঁত কৰ্মকাৰী নিশ্চয়েই জগতসমূহত উপস্থিত আছিল—যিজনে এই দ্যাৱা-পৃথিৱী জন্ম দিলে। বিস্তৃত আৰু গভীৰ সেই দুটা দীপ্ত অঞ্চল সুদৃঢ়ভাৱে স্থাপিত; অবিচ্ছিন্ন বংশধাৰাত ধীৰ ঋষিয়ে নিজৰ শক্তি (শচী)ৰে সিহঁতক সমন্বয় কৰিলে।
Mantra 4
नू रोदसी बृहद्भिर्नो वरूथैः पत्नीवद्भिरिषयन्ती सजोषाः । उरूची विश्वे यजते नि पातं धिया स्याम रथ्यः सदासाः ॥
এতিয়া দ্যাৱা-পৃথিৱীয়ে আমাক তেওঁলোকৰ বৃহৎ আশ্ৰয়সমূহেৰে ৰক্ষা কৰক—পত্নীৰ দৰে সহচৰ-শক্তিসমূহে একসুৰে গতি কৰি। বিস্তাৰ-দীপ্ত, সকলোৰে বাবে পূজনীয়, সিহঁতে আমাক ৰক্ষা কৰক; আৰু ধীয়াৰে আমি যাত্ৰাৰ যোগ্য, পথৰ স্থিৰ সঙ্গী হওঁ।
Mantra 5
प्र वां महि द्यवी अभ्युपस्तुतिं भरामहे । शुची उप प्रशस्तये ॥
হে দ্যুলোকৰ মহিমান্বিত দীপ্তিমান দ্বয়, তোমালোকৰ ওচৰলৈ আমি আগবঢ়াই আনোঁ এই উত্থিত উপস্তুতি-স্তোত্ৰ। শুচি শক্তিসকলৰ প্ৰশস্তিৰ বাবে আমি দীপ্ত প্ৰশংসাৰে ওচৰ চাপোঁ, যি পথ উন্মোচন কৰে।
Mantra 6
पुनाने तन्वा मिथः स्वेन दक्षेण राजथः । ऊह्याथे सनादृतम् ॥
নিজ নিজ তনুত শুচি কৰি, পৰস্পৰে, নিজস্ব দক্ষতাৰে তোমালোক ৰাজ কৰে। সনাতনভাৱে তোমালোক ঋত—সত্য-ব্যৱস্থাক বহন কৰি ধৰি ৰাখা।
Mantra 7
मही मित्रस्य साधथस्तरन्ती पिप्रती ऋतम् । परि यज्ञं नि षेदथुः ॥
মিত্ৰৰ মহৎ কাৰ্য তোমালোক সিদ্ধ কৰাঁ; অতিক্ৰম কৰি তোমালোক ঋত—সত্য-ব্যৱস্থাক পোষণ কৰি পূৰ্ণ কৰাঁ। যজ্ঞক পৰি বেষ্টন কৰি, তাৰ ভিতৰত তোমালোক আসন গ্ৰহণ কৰাঁ, মানৱ অৰ্পণত সামঞ্জস্য স্থাপন কৰি।
They are Heaven and Earth praised together as a divine pair—the vast, ancient supports of the world who give space, stability, and protection.
The poet asks Heaven-and-Earth to shine through pure hymns, protect the worshipper with broad shelter, and establish ṛta (right order) within the sacrifice.
Mitra represents harmony and right relations; the hymn says Heaven-and-Earth ‘accomplish Mitra’s work’ by nourishing ṛta and making the yajña orderly and effective.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.