Sukta 53
Sukta 4.53
Savitṛ (Savitar)
हे सूक्त सवितृला जागविणारा म्हणून आवाहन करते; त्याचे पुढे सरकणारे प्रकाश उपासकाला संरक्षण, ऋत (योग्य विश्व-व्यवस्था) आणि अंतःप्रकाश/स्वच्छता यांत उन्नत करतात. विश्वनियमांचे अटळ शासन करणाऱ्या त्याच्या अजेय अधिपत्याची स्तुती केली आहे; सर्व प्राण्यांना धारण करणाऱ्या त्याच्या पसरलेल्या भुजांचे वर्णन आहे. दिवस–रात्र आणि ऋतूंच्या चक्रातून निवास-समृद्धी, पोषण, संतती व धनवृद्धी यांची याचना केली आहे.
Mantras
Mantra 1
तद्देवस्य सवितुर्वार्यं महद्वृणीमहे असुरस्य प्रचेतसः । छर्दिर्येन दाशुषे यच्छति त्मना तन्नो महाँ उदयान्देवो अक्तुभिः ॥
आम्ही सविता-देवाची ती परम, वरणीय, महान महिमा—त्या असुर (प्रभु) प्रचेतसाची—वरण करतो; तो रक्षण करणारा आश्रय-छत्र, ज्यायोगे तो आपल्या स्व-आत्मशक्तीने दात्यास (यजमानास) प्रदान करतो. तो महान देव अक्तुभिः—अग्रसर प्रकाशांसह—आमच्यासाठी उदय पावो, आमचे अस्तित्व जागृत करो.
Mantra 2
दिवो धर्ता भुवनस्य प्रजापतिः पिशङ्गं द्रापिं प्रति मुञ्चते कविः । विचक्षणः प्रथयन्नापृणन्नुर्वजीजनत्सविता सुम्नमुक्थ्यम् ॥
दिवाचा धारक, भुवनाचा प्रजापती—कवी सविता—समोर पिशङ्ग (ताम्रवर्ण) आवरण मुक्त करतो. तो विचक्षण; विस्तारत व भरत ‘उरु’ (विशालता) जन्मास घालतो; आणि आत्म्याचे उक्थ्य (स्तुतीयोग्य) सुम्न—कल्याण-समृद्धी—उत्पन्न करतो.
Mantra 3
आप्रा रजांसि दिव्यानि पार्थिवा श्लोकं देवः कृणुते स्वाय धर्मणे । प्र बाहू अस्राक्सविता सवीमनि निवेशयन्प्रसुवन्नक्तुभिर्जगत् ॥
त्याने दिव्य व पार्थिव रजांसि (प्रदेश) परिपूर्ण केली आहेत; देव आपल्या स्वधर्म (ऋत-नियम)ासाठी श्लोक—स्पष्ट उद्घोष—करतो. सविता सवीमन (प्रेरणा-कर्म) मध्ये आपले बाहू पसरतो; आणि अक्तुभिः (दीप्त अवस्थांनी) जगताला निविष्ट करीत, प्रसुवन्—चालवित व प्रेरित करतो.
Mantra 4
अदाभ्यो भुवनानि प्रचाकशद्व्रतानि देवः सविताभि रक्षते । प्रास्राग्बाहू भुवनस्य प्रजाभ्यो धृतव्रतो महो अज्मस्य राजति ॥
अदाभ्य (अजेय) देव सविता भुवनांना प्रकाशमान करतो आणि ऋताची व्रते जपतो. भुवनातील प्रजांसाठी त्याने आपले बाहू पसरले आहेत; धृतव्रत होऊन तो आपल्या महान, दूरवर पसरलेल्या गतीच्या महिमेत तेजस्वी होतो.
Mantra 5
त्रिरन्तरिक्षं सविता महित्वना त्री रजांसि परिभुस्त्रीणि रोचना । तिस्रो दिवः पृथिवीस्तिस्र इन्वति त्रिभिर्व्रतैरभि नो रक्षति त्मना ॥
महिमेने त्रिविध सविता अंतरिक्षाला सर्वतो व्यापतो; तो तीन रजांसि व तीन रोचना यांचा अधिपती आहे. तो तीन द्यौः व तीन पृथिवी प्रवृत्त करतो; त्रिविध व्रतांनी तो स्वशक्तीने आमचे रक्षण करतो.
Mantra 6
बृहत्सुम्नः प्रसवीता निवेशनो जगतः स्थातुरुभयस्य यो वशी । स नो देवः सविता शर्म यच्छत्वस्मे क्षयाय त्रिवरूथमंहसः ॥
बृहत्सुम्न सविता—प्रसविता व निवेशक—जो जगतातील चल व अचल, उभयाचा वशी आहे; तो देव आम्हाला शर्म (शांती/आश्रय) देवो, आणि आमच्यासाठी क्षय (निवास) प्रदान करो—त्रिवरूथ—अंहस (क्लेश/पाप) पासून सुरक्षित.
Mantra 7
आगन्देव ऋतुभिर्वर्धतु क्षयं दधातु नः सविता सुप्रजामिषम् । स नः क्षपाभिरहभिश्च जिन्वतु प्रजावन्तं रयिमस्मे समिन्वतु ॥
देव ऋतूंंसह आमच्याकडे येवो आणि आमचा निवास वाढवो; सविता आमच्यात सुप्रजाजनक, पोषण देणारी शक्ती स्थापो. तो रात्रिंनी व दिवसांनी आम्हांस प्रेरित व बळकट करो; आणि आमच्यात प्रजावंत धन—जीवन व प्रकाशाची परिपूर्णता—सम्यक् रीतीने भरून देवो.
Frequently Asked Questions
Savitṛ is the divine Impeller—the solar power that awakens beings, sets life in motion, and upholds right order (ṛta). The hymn praises him as radiant, inviolable, and protective.
It asks for protective shelter, increase of one’s dwelling and strength, nourishing force rich in progeny, and enduring wealth—supported through the rhythms of seasons, nights, and days.
It is especially fitting at dawn or in morning fire rites, when the rising light symbolizes Savitṛ’s awakening power; it also suits prayers at seasonal changes for growth and well-being.
Ask anything about Sukta 53 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.