Sukta 54
Sukta 4.54
Vāmadeva Gautama (traditional attribution for Mandala 4; hymn 4.54 commonly ascribed to Vāmadeva)
Savitṛ (solar impeller; Āditya-like power of arousing and directing)
Triṣṭubh (probable; RV 4.54 is predominantly Triṣṭubh in tradition—verify at pada-count level for critical editions)
हे लघु सूक्त सवितृची स्तुती करते—तो दिव्य प्रेरक जो उपासना जागृत करतो, धन-रत्ने वाटतो आणि उपासकात श्रेष्ठ ‘द्रविण’ (द्रव्य/सार, सामर्थ्य, समृद्धी) स्थापन करतो. यात सवितृच्या सत्य प्रेरणेची अपरिमित व्याप्ती—पृथ्वीच्या विस्तारापासून स्वर्गाच्या उंचीपर्यंत—ठळकपणे मांडली आहे. शेवटी, सवितृच्या दिवसातून तीनदा होणाऱ्या शुभ-प्रेरणांद्वारे रक्षण व शांती लाभावी म्हणून देवतांच्या व्यापक मंडळाचे आवाहन केले आहे.
Mantras
Mantra 1
अभूद्देवः सविता वन्द्यो नु न इदानीमह्न उपवाच्यो नृभिः । वि यो रत्ना भजति मानवेभ्यः श्रेष्ठं नो अत्र द्रविणं यथा दधत् ॥
आता देव सविता आमच्यासाठी वंदनीय झाला आहे—याच दिवशी मनुष्यांनी आवाहन करण्याजोगा. जो मानवांना रत्नांचे विभाजन करतो, तो येथे आमच्यात श्रेष्ठतम द्रविण—समृद्धी व बळ—स्थापो.
Mantra 2
देवेभ्यो हि प्रथमं यज्ञियेभ्योऽमृतत्वं सुवसि भागमुत्तमम् । आदिद्दामानं सवितर्व्यूर्णुषेऽनूचीना जीविता मानुषेभ्यः ॥
यज्ञ्य देवांसाठी तू प्रथम अमृतत्वाचा उत्तम भाग प्रवर्तित करतोस; मग, हे सवितर, तू मोजून ठरविलेल्या विधानरूप ‘दामन्’ (dāman) उलगडतोस; आणि त्यांच्या अनुगमनात मनुष्यांसाठी जीवनधारा विस्तारतोस.
Mantra 3
अचित्ती यच्चकृमा दैव्ये जने दीनैर्दक्षैः प्रभूती पूरुषत्वता । देवेषु च सवितर्मानुषेषु च त्वं नो अत्र सुवतादनागसः ॥
दैवी जनसमुदायात, धूसर समजुतीने, क्षीण सामर्थ्यांसह, मानवी भावाच्या दडपणाखाली आम्ही जे काही करून बसलो—हे सविता, देवांमध्येही आणि मनुष्यांमध्येही, येथे आम्हाला सुमार्गाकडे प्रेरित कर; आम्हाला निरपराध (अना॑गस) करीत.
Mantra 4
न प्रमिये सवितुर्दैव्यस्य तद्यथा विश्वं भुवनं धारयिष्यति । यत्पृथिव्या वरिमन्ना स्वङ्गुरिर्वर्ष्मन्दिवः सुवति सत्यमस्य तत् ॥
दैवी सवित्याचे ते सामर्थ्य मोजता येत नाही—तो सर्व भुवन कसा धारण करील? पृथ्वीच्या विस्तारापासून द्यौच्या शिखरापर्यंत त्याची सत्य प्रेरणा प्रवाहित होते; तेच त्याचे सत्य.
Mantra 5
इन्द्रज्येष्ठान्बृहद्भ्यः पर्वतेभ्यः क्षयाँ एभ्यः सुवसि पस्त्यावतः । यथायथा पतयन्तो वियेमिर एवैव तस्थुः सवितः सवाय ते ॥
इंद्र-प्रधान त्या महान पर्वतशिखरांपासून, यांच्यासाठी तू निवासस्थानांना प्रेरित करतोस—स्थिर समृद्धीने परिपूर्ण. आणि जसे पंखधारी उडत उडत पसरतात, तसेच, हे सवितः, तुझ्या प्रेरणेप्रमाणेच ते आपापल्या स्थानांवर स्थिर होतात.
Mantra 6
ये ते त्रिरहन्त्सवितः सवासो दिवेदिवे सौभगमासुवन्ति । इन्द्रो द्यावापृथिवी सिन्धुरद्भिरादित्यैर्नो अदितिः शर्म यंसत् ॥
हे सवितृ! तुझ्या त्या त्रिविध प्रेरणा, ज्या दिवसेंदिवस सौभाग्य उत्पन्न करतात—इंद्र, द्यावा-पृथिवी (आकाश-भूमी), जलांसह सिंधु (नदी), आणि आदित्यांसह अदिती—आम्हांस आश्रय देणारी शांती प्रदान करो.
Frequently Asked Questions
Savitṛ is the divine solar Impeller who awakens beings and prayers, directs right activity, and distributes “treasures” (ratna) to people according to truth (satya) and order (ṛta).
That Savitṛ’s power is vast and immeasurable, sustaining the whole world, and that his impulse can establish the best prosperity, strength, and right movement in the worshipper.
The hymn closes by widening the blessing: Savitṛ’s impulse brings good fortune, and these allied cosmic powers are invoked to grant protection (śarma) and peace as the results of that right impulsion.
Ask anything about Sukta 54 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
