Sukta 53
Sukta 4.53
Savitṛ (Savitar)
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ସବିତୃଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତକାରୀ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ତାଙ୍କର ଅଗ୍ରସର ଆଲୋକ ଉପାସକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା, ଋତ (ଠିକ୍ ନିୟମ/ସତ୍ୟ-ଶୃଙ୍ଖଳା) ଓ ଅନ୍ତର୍ଜ୍ୟୋତିର ସ୍ପଷ୍ଟତାରେ ଉନ୍ନତ କରେ। ସୂକ୍ତଟି ବିଶ୍ୱନିୟମର ଅଭେଦ୍ୟ ଶାସନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ତାଙ୍କର ପ୍ରସାରିତ ବାହୁକୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ, ଏବଂ ଦିନ-ରାତି ଓ ଋତୁଚକ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ନିବାସ, ପୋଷଣ, ସନ୍ତାନ ଓ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧିର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।
Mantras
Mantra 1
तद्देवस्य सवितुर्वार्यं महद्वृणीमहे असुरस्य प्रचेतसः । छर्दिर्येन दाशुषे यच्छति त्मना तन्नो महाँ उदयान्देवो अक्तुभिः ॥
ସବିତୃ ଦେବଙ୍କ ସେଇ ପରମ, ଇଚ୍ଛନୀୟ ଓ ମହାନ ମହିମାକୁ—ବିଶାଳ ପ୍ରଜ୍ଞା ଓ ଦୀପ୍ତ ସଙ୍କଳ୍ପର ସ୍ୱାମୀ ଅସୁର ପ୍ରଚେତସଙ୍କୁ—ଆମେ ବରଣ କରୁ। ଯେଉଁ ରକ୍ଷା-ଛତ୍ର/ଆଶ୍ରୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ନିଜ ଆତ୍ମବଳରେ ଦାନକର୍ତ୍ତାକୁ ଦାନ ଦେଇଥାନ୍ତି; ସେଇ ମହାନ ଦେବ ଆମ ପାଇଁ ନିଜ ଅଗ୍ରସର ଜ୍ୟୋତିମାନ ସହ ଉଦୟ ହେଉନ୍ତୁ, ଆମ ସତ୍ତାକୁ ଜାଗ୍ରତ କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 2
दिवो धर्ता भुवनस्य प्रजापतिः पिशङ्गं द्रापिं प्रति मुञ्चते कविः । विचक्षणः प्रथयन्नापृणन्नुर्वजीजनत्सविता सुम्नमुक्थ्यम् ॥
ଦିବର ଧାରକ, ଭବନର ପ୍ରଜାପତି—କବି ସବିତୃ—ଆଗରେ ପିଶଙ୍ଗ (ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ) ଆବରଣକୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି। ସେ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଉନ୍ମୋଚନ କରନ୍ତି, ଅନ୍ତରିକ୍ଷକୁ ବିସ୍ତାର କରି ପୂରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ବିଶାଳତାକୁ ଜନ୍ମ ଦିଅନ୍ତି; ଆତ୍ମାର ଉକ୍ଥ୍ୟ (ସ୍ତୁତି-ଯୋଗ୍ୟ) ସୁମ୍ନ—ମଙ୍ଗଳ-ଆନନ୍ଦ—ସେ ଉତ୍ପାଦନ କରନ୍ତି।
Mantra 3
आप्रा रजांसि दिव्यानि पार्थिवा श्लोकं देवः कृणुते स्वाय धर्मणे । प्र बाहू अस्राक्सविता सवीमनि निवेशयन्प्रसुवन्नक्तुभिर्जगत् ॥
ସେଇ ଦେବ ଦିବ୍ୟ ଓ ପାର୍ଥିବ ରଜାଂସି—ଲୋକ/ବିସ୍ତାରକୁ—ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛନ୍ତି; ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମ—ଋତର ନିୟମ—ପାଇଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଶ୍ଲୋକ (ଘୋଷ) କରନ୍ତି। ସବିତୃ ପ୍ରେରଣାର କ୍ରିୟାରେ ନିଜ ବାହୁ ପ୍ରସାରିତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ନିଜ ଦୀପ୍ତ ଅବସ୍ଥାମାନ ଦ୍ୱାରା ଜଗତକୁ ନିବେଶ କରି ଗତିରେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କରନ୍ତି।
Mantra 4
अदाभ्यो भुवनानि प्रचाकशद्व्रतानि देवः सविताभि रक्षते । प्रास्राग्बाहू भुवनस्य प्रजाभ्यो धृतव्रतो महो अज्मस्य राजति ॥
ଅଦାଭ୍ୟ ସବିତା ଦେବ ଭୁବନମାନଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶିତ କରନ୍ତି; ସେ ଋତର ବ୍ରତମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଭୁବନର ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ନିଜ ବାହୁ ପ୍ରସାରିତ କରିଛନ୍ତି; ଧୃତବ୍ରତ ସେ ନିଜ ମହାନ, ଦୂରବ୍ୟାପୀ ଗତିର ମହିମାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ରାଜନ୍ତି।
Mantra 5
त्रिरन्तरिक्षं सविता महित्वना त्री रजांसि परिभुस्त्रीणि रोचना । तिस्रो दिवः पृथिवीस्तिस्र इन्वति त्रिभिर्व्रतैरभि नो रक्षति त्मना ॥
ମହିମାବାନ ତ୍ରିରୂପ ସବିତା ଅନ୍ତରିକ୍ଷକୁ ତ୍ରିବିଧ ଭାବେ ପରିବେଷ୍ଟନ କରନ୍ତି; ସେ ତିନି ରଜାଂସି ଓ ତିନି ରୋଚନର ଅଧିପତି। ସେ ତିନି ଦିବ ଓ ତିନି ପୃଥିବୀକୁ ଗତିରେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି; ନିଜ ତ୍ରିବ୍ରତଦ୍ୱାରା ସ୍ୱଶକ୍ତିରେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
Mantra 6
बृहत्सुम्नः प्रसवीता निवेशनो जगतः स्थातुरुभयस्य यो वशी । स नो देवः सविता शर्म यच्छत्वस्मे क्षयाय त्रिवरूथमंहसः ॥
ବିଶାଳ ସୁମ୍ନବାନ ସବିତା—ପ୍ରସବିତା ଓ ନିବେଶକ—ଜଗତର ଚର ଓ ସ୍ଥାବର, ଉଭୟର ଵଶୀ। ସେ ଦେବ ସବିତା ଆମକୁ ଶର୍ମ (ଶାନ୍ତି-ଆଶ୍ରୟ) ଦିଅନ୍ତୁ; ଆମ ପାଇଁ କ୍ଷୟ (ନିବାସ) ନିମିତ୍ତେ ତ୍ରିବରୂଥ—ତ୍ରିଗୁଣ ରକ୍ଷାଯୁକ୍ତ—ଏବଂ ଅଂହସ (କ୍ଲେଶ-ଅନ୍ୟାୟ)ରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଆଶ୍ରୟ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ।
Mantra 7
आगन्देव ऋतुभिर्वर्धतु क्षयं दधातु नः सविता सुप्रजामिषम् । स नः क्षपाभिरहभिश्च जिन्वतु प्रजावन्तं रयिमस्मे समिन्वतु ॥
ଦେବ ଋତୁମାନଙ୍କ ସହ ଆସି ଆମ ନିବାସକୁ ବଢ଼ାଉନ୍ତୁ; ସବିତା ଆମ ମଧ୍ୟରେ ସୁପ୍ରଜାସମ୍ପନ୍ନ ପୋଷକ ଇଷ୍ (ଇଷମ୍) ସ୍ଥାପନ କରୁନ୍ତୁ। ରାତି ଓ ଦିନ ଦ୍ୱାରା ସେ ଆମକୁ ପ୍ରେରିତ-ପୋଷିତ କରୁନ୍ତୁ; ପ୍ରଜାବନ୍ତ ରୟି (ସନ୍ତତି-ସମୃଦ୍ଧି) ଆମେ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସମିନ୍ୱତୁ—ଜୀବନ ଓ ଆଲୋକର ପୂର୍ଣ୍ଣତା।
Inside Sukta 53
How it unfolds
- Where it opens
The hymn begins by ‘choosing’ Savitṛ’s supreme greatness and protective shelter, asking the mighty god to rise with his lights (RV 4.53.1).
- Development
It expands Savitṛ’s cosmic sovereignty: he makes the worlds shine, guards the ordinances, and sustains beings with outstretched arms—his motion is vast and lawful (RV 4.53.4).
- Climax
Savitṛ is invoked as the power who arrives with the seasons and establishes increase—dwelling, nourishment, and fruitful progeny as a comprehensive blessing (RV 4.53.7a).
- Where it settles
The prayer settles into continuity: by nights and days he should quicken the worshipper and firmly set enduring, progeny-bearing wealth and fullness of life (RV 4.53.7b).
The deity: Savitṛ
- In the VedaSavitṛ is the divine Impeller and Awakener whose radiant ‘lights’ (aktubhiḥ) rouse beings, set them in motion, and establish protective shelter (chardiḥ). He is described as asura in the older Vedic sense—lordly, mighty—endowed with wide intelligence (pracetasaḥ) and steadfast vows (dhṛtavrata).
- Cosmic functionHe initiates and regulates movement in the cosmos—day’s arising, the rhythm of seasons, and the right working of laws (vratāni/ṛta); he energizes growth, prosperity, and generative power in creatures.
- Inner significanceThe inner sun of discernment that awakens aspiration, impels right action, and gathers the personality into a protected, ordered, and fruitful life-force.
The seer
- Vāmadeva Gautama (attributed)Gautama gotra; Vāmadeva lineage · A principal seer of Maṇḍala 4, renowned for hymns of luminous insight that link cosmic order (ṛta) with inner awakening; traditionally associated with profound visionary realization.
Famous verses
तद्देवस्य सवितुर्वार्यं महद्वृणीमहे असुरस्य प्रचेतसः । छर्दिर्येन दाशुषे यच्छति त्मना तन्नो महाँ उदयान्देवो अक्तुभिः ॥अदाभ्यो भुवनानि प्रचाकशद्व्रतानि देवः सविताभि रक्षते । प्रास्राग्बाहू भुवनस्य प्रजाभ्यो धृतव्रतो महो अज्मस्य राजति ॥आगन्देव ऋतुभिर्वर्धतु क्षयं दधातु नः सविता सुप्रजामिषम् । स नः क्षपाभिरहभिश्च जिन्वतु प्रजावन्तं रयिमस्मे समिन्वतु ॥Attributes of the deity
- Impeller/awakener of all movement
- Guardian of ṛta and divine ordinances (vrata)
- Radiant, far-reaching, all-pervading motion
- Protective shelter to the giver/worshipper
- Bestower of nourishment, progeny, and wealth
- Inviolable, steadfast in vows (dhṛtavrata)
Also by this seer
- Major portions of Rig Veda Maṇḍala 4 (many sūktas attributed to Vāmadeva)
- Hymns to Indra, Agni, the Ādityas, and solar deities emphasizing ṛta and divine impulsion
- Vāmadeva is later remembered in Vedic tradition as an exemplar of inspired speech (vāc) and seer-vision (dṛṣṭi)
The rite, step by step
- Prepare the fire (agni) and seat; establish calm and purity.
- Recite the opening praise choosing Savitṛ’s ‘great desirable’ power and shelter (RV 4.53.1).
- Offer oblations while affirming Savitṛ’s guardianship of vows and cosmic law (RV 4.53.4).
- Pray for increase of dwelling, nourishment, progeny, and wealth through seasons, days, and nights (RV 4.53.7).
- Conclude with silent contemplation of the rising light as the inner awakening of will and intelligence.
Offerings
- Ghee (ājya) oblations
- Soma (where applicable in soma rites)
- Grain/food offerings (anna, puroḍāśa in later practice)
- Water libations and fragrant fuel (samidh)
Frequently Asked Questions
Savitṛ is the divine Impeller—the solar power that awakens beings, sets life in motion, and upholds right order (ṛta). The hymn praises him as radiant, inviolable, and protective.
It asks for protective shelter, increase of one’s dwelling and strength, nourishing force rich in progeny, and enduring wealth—supported through the rhythms of seasons, nights, and days.
It is especially fitting at dawn or in morning fire rites, when the rising light symbolizes Savitṛ’s awakening power; it also suits prayers at seasonal changes for growth and well-being.
Ask anything about Sukta 53 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
