Opening the text

Sukta 3.49
Viśvāmitra Gāthina (traditional)
Indra
Triṣṭubh (probable)
हे संक्षिप्त त्रिष्टुभ सूक्त इंद्राला असा देव म्हणून घोषित करते की ज्याची सोमपान करणाऱ्या सर्व जनसमुदायांना इच्छा असते व ज्याला ते आवाहन करतात—अडथळे (वृत्र) फोडणे आणि विजय निश्चित करणे या कार्यासाठी तो जन्मला आहे. त्याचे वर्णन युद्ध पार करून नेणारा, दोन्ही लोकांचा विस्तार करणारा आणि फलदायी समृद्धी ओतणारा असे केले आहे; आणि शेवटी सध्याच्या संघर्षात त्याने ऐकून मदत करावी व धनवैभवाच्या जिंक्यासाठी कृपा करावी अशी थेट प्रार्थना केली आहे.
Mantra 1
शंसा महामिन्द्रं यस्मिन्विश्वा आ कृष्टयः सोमपाः काममव्यन् । यं सुक्रतुं धिषणे विभ्वतष्टं घनं वृत्राणां जनयन्त देवाः ॥
सोमपान करणाऱ्या सर्व प्रजांनी ज्याच्यात आपली कामना विणून ठेवली आहे त्या महा इंद्राची मी स्तुती करतो. त्या सुक्रतु (दृढ-संकल्प) असलेल्या, धिषणा (दोन प्रेरणा) मध्ये घडविलेल्या, वृत्रांचा घन—अवरोध-भंजक—अशा त्याला देवांनी जन्म दिला.
Mantra 2
यं नु नकिः पृतनासु स्वराजं द्विता तरति नृतमं हरिष्ठाम् । इनतमः सत्वभिर्यो ह शूषैः पृथुज्रया अमिनादायुर्दस्योः ॥
रणांत त्या स्वराज (स्व-शासक), नरश्रेष्ठ, हरित अश्वांवर आरूढ असलेल्या त्याला कोणीही मागे टाकू शकत नाही. तो आपल्या शक्तींनी अत्यंत प्रेरित; जो आपल्या वेगवान शूष (उत्साह-बल) आणि विस्तीर्ण धडकेत दस्युचे आयु (जीवन) क्षीण करतो.
Mantra 3
सहावा पृत्सु तरणिर्नार्वा व्यानशी रोदसी मेहनावान् । भगो न कारे हव्यो मतीनां पितेव चारुः सुहवो वयोधाः ॥
तो संघर्षांत सहावा (सहायक-वीर), तरणि (पार करणारा)—जणू वेगवान अश्व; तो दोन्ही रोदसी (दोन लोक/दोन जगत) विस्तारतो आणि मेहना॑वान्—फलदायी जलांचा महान् प्रवाहक—आहे. दानकर्मात तो भगासारखा; आमच्या मती (प्रेरित वाणी) ने तो हव्य (आह्वेय) आहे; पित्याप्रमाणे तो चारु (सुंदर), सुहव (सुलभ-आह्वान्य) आणि वयो॒धा (बलवर्धक) आहे.
Mantra 4
धर्ता दिवो रजसस्पृष्ट ऊर्ध्वो रथो न वायुर्वसुभिर्नियुत्वान् । क्षपां वस्ता जनिता सूर्यस्य विभक्ता भागं धिषणेव वाजम् ॥
तो द्युलोकाचा धारक आहे, अंतरिक्षाच्या पाठीवर स्थित; रथासारखा ऊर्ध्वगामी—वसूंनी युक्त नियुत (जु) असलेल्या वायूसारखा. तो रात्रींचा विणकर आणि सूर्याचा जनक आहे; तो भागाचे विभाजन करतो, आणि धिषणेसारखा आपल्या भवितव्यासाठी वाज (बल-समृद्धी)ची परिपूर्णता वितरित करतो.
Mantra 5
शुनं हुवेम मघवानमिन्द्रमस्मिन्भरे नृतमं वाजसातौ । शृण्वन्तमुग्रमूतये समत्सु घ्नन्तं वृत्राणि संजितं धनानाम् ॥
कल्याणासाठी आम्ही मघवान इंद्राला हाक मारू—या संग्राममय झुंजीत, वाज (समृद्धी) जिंकण्यात सर्वाधिक पराक्रमी। जो ऐकतो तो उग्र देव समरांत आमची ऊति (सहाय्य) होवो; जो वृत्र (अडथळे) घालवितो आणि धनांचा संजित् (विजेता) आहे.
It asks Indra to come to the Soma offering, help in the present struggle, break inner and outer obstacles (Vṛtras), and grant victory and riches.
It praises Indra as a power that expands both realms—outer life and inner consciousness—so there is more space for strength, clarity, and fruitful action.
It can be recited as a prayer for courage and breakthrough during difficult efforts—especially when seeking to remove obstacles, strengthen will, and regain momentum.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.