Sukta 49
Sukta 3.49
Viśvāmitra Gāthina (traditional)
Indra
Triṣṭubh (probable)
ਇਹ ਛੋਟੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਸਤੁਤੀ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੋਮ-ਪਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਜਨਤਾਵਾਂ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ—ਉਹ ਅਵਰੋਧਾਂ (ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ) ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਪਾਰ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਦੋਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਫਲਦਾਇਕ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਵਰ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
शंसा महामिन्द्रं यस्मिन्विश्वा आ कृष्टयः सोमपाः काममव्यन् । यं सुक्रतुं धिषणे विभ्वतष्टं घनं वृत्राणां जनयन्त देवाः ॥
ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਇੰਦਰ ਦਾ ਸਤੁਤਿ-ਗਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੋਮਪਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਬੁਣੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ-ਸੰਕਲਪ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਧਿਸ਼ਣਾ (ਦੋ ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ) ਵਿੱਚ ਘੜੇ ਹੋਏ ਨੂੰ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾਂ (ਰੁਕਾਵਟਾਂ) ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ ਨੂੰ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
Mantra 2
यं नु नकिः पृतनासु स्वराजं द्विता तरति नृतमं हरिष्ठाम् । इनतमः सत्वभिर्यो ह शूषैः पृथुज्रया अमिनादायुर्दस्योः ॥
ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ—ਸਵਰਾਜ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਹਰਿਤ (ਤਾਮ੍ਰਵਰਨ) ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਆਸਨ। ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਅਤਿ-ਚਾਲਕ, ਜੋ ਉਗਰ ਬਲਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਝਪਟ ਨਾਲ ਦਸ੍ਯੂ ਦਾ ਆਯੁ ਘਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Mantra 3
सहावा पृत्सु तरणिर्नार्वा व्यानशी रोदसी मेहनावान् । भगो न कारे हव्यो मतीनां पितेव चारुः सुहवो वयोधाः ॥
ਅੰਦਰੂਨੀ ਯੁੱਧਾਂ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਬਲਵਾਨ, ਉਹ ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹ ਦੋ ਲੋਕਾਂ (ਅੰਦਰਲੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ) ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਲਦਾਇਕ ਜਲਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਵਰਖਾਕਾਰ ਹੈ। ਦਾਨ-ਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਭਗਾ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਸਾਡੀਆਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਮਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਆਹਵਾਨਯੋਗ ਹੈ; ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ, ਸੌਖੇ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲਾ, ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੈ।
Mantra 4
धर्ता दिवो रजसस्पृष्ट ऊर्ध्वो रथो न वायुर्वसुभिर्नियुत्वान् । क्षपां वस्ता जनिता सूर्यस्य विभक्ता भागं धिषणेव वाजम् ॥
ਉਹ ਦਿਉ ਦਾ ਧਰਤਾ ਹੈ; ਮੱਧ-ਲੋਕ ਦੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਸਪਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਰਥ ਵਾਂਗ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਦਾ, ਵਸੂਆਂ ਨਾਲ ਨਿਯੁਤਵਾਨ ਵਾਯੁ ਵਰਗਾ। ਉਹ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਵਸਤਾ (ਬੁਣਨਹਾਰ) ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਜਨਿਤਾ ਹੈ; ਉਹ ਭਾਗ ਵੰਡਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਿਸ਼ਣਾ ਵਾਂਗ ਵਾਜ (ਬਲ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਦਾ ਵਿਤਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸਾਡੇ ਭਵਨ ਲਈ।
Mantra 5
शुनं हुवेम मघवानमिन्द्रमस्मिन्भरे नृतमं वाजसातौ । शृण्वन्तमुग्रमूतये समत्सु घ्नन्तं वृत्राणि संजितं धनानाम् ॥
ਸਾਡੇ ਸ਼ੁਭ ਲਈ ਅਸੀਂ ਮਘਵਾਨ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੱਦਦੇ ਹਾਂ—ਇਸ ਭਰੇ ਵਿੱਚ, ਵਾਜਸਾਤੀ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਨ੍ਰਿਤਮ (ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਖਾਰਥੀ) ਨੂੰ। ਸਮਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ, ਉਗ੍ਰ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੀਏ: ਜੋ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾਣਿ (ਰੁਕਾਵਟਾਂ) ਨੂੰ ਘਨੰਤ (ਮਾਰਦਾ) ਹੈ ਅਤੇ ਧਨਾਂ ਦਾ ਸੰਜਿਤ (ਵਿਜੇਤਾ) ਹੈ।
Frequently Asked Questions
It asks Indra to come to the Soma offering, help in the present struggle, break inner and outer obstacles (Vṛtras), and grant victory and riches.
It praises Indra as a power that expands both realms—outer life and inner consciousness—so there is more space for strength, clarity, and fruitful action.
It can be recited as a prayer for courage and breakthrough during difficult efforts—especially when seeking to remove obstacles, strengthen will, and regain momentum.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.