Rig Veda Sukta 49
Mandala 3Sukta 495 Mantras

Sukta 49

Sukta 3.49

Rishi

Viśvāmitra Gāthina (traditional)

Devata

Indra

Chandas

Triṣṭubh (probable)

આ સંક્ષિપ્ત ત્રિષ્ટુભ સ્તુતિમાં ઇન્દ્રને એવો દેવ ઘોષિત કરવામાં આવે છે કે જેને સોમપાન કરનાર સર્વ જન ઇચ્છે છે અને આહ્વાન કરે છે—અવરોધો (વૃત્ર) ભેદી માર્ગ ખોલવા અને વિજય સુનિશ્ચિત કરવા માટે તે જન્મેલો છે. તેને યુદ્ધ પાર કરાવનાર, બે લોકોને વિસ્તૃત કરનાર અને ફળદાયી સમૃદ્ધિ વરસાવનાર તરીકે ચિતરવામાં આવ્યો છે; અંતે વર્તમાન સંઘર્ષમાં તેની સાંભળતી સહાય અને ધન-સંપત્તિના વિજય માટે સીધી પ્રાર્થના સાથે સ્તુતિ પૂર્ણ થાય છે.

Mantras

Mantra 1

शंसा महामिन्द्रं यस्मिन्विश्वा आ कृष्टयः सोमपाः काममव्यन् । यं सुक्रतुं धिषणे विभ्वतष्टं घनं वृत्राणां जनयन्त देवाः ॥

હું મહાન ઇન્દ્રનું સ્તવન કરું છું—જેનામાં સોમપાન કરનારા સર્વ જનોએ પોતાની ઇચ્છા વણી છે. તેને, દૃઢસંકલ્પવાળા, ધિષણા (બે પ્રેરણાઓ)માં ઘડાયેલા, અવરોધો (વૃત્રો)ના સંહારકને—દેવોએ જન્મ આપ્યો.

Mantra 2

यं नु नकिः पृतनासु स्वराजं द्विता तरति नृतमं हरिष्ठाम् । इनतमः सत्वभिर्यो ह शूषैः पृथुज्रया अमिनादायुर्दस्योः ॥

યુદ્ધોમાં તેને કોઈ વટાવી શકતું નથી—સ્વરાજ, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, હરિત (તામ્રવર્ણ) અશ્વો પર આરુઢ. પોતાની શક્તિઓથી અતિપ્રેરિત, જે ઉગ્ર બળો અને વિશાળ આક્રમણથી દસ્યુના આયુષ્યને ક્ષીણ કરતો ગયો.

Mantra 3

सहावा पृत्सु तरणिर्नार्वा व्यानशी रोदसी मेहनावान् । भगो न कारे हव्यो मतीनां पितेव चारुः सुहवो वयोधाः ॥

અંતરંગ યુદ્ધોના ઘર્ષણમાં બળવાન, તે ઝડપી અશ્વ સમો પાર ઉતારનાર છે; તે બે લોક (અંતર અને બહાર) વિસ્તારે છે અને ફળદાયક જળોનો મહાન વરસાવનાર છે. દાનક્રિયામાં ભગ સમો, અમારી પ્રેરિત મતિઓ દ્વારા આવાહ્ય છે; પિતાની જેમ મનોહર, સહેલાઈથી બોલાવી શકાય એવો, પોષક છે.

Mantra 4

धर्ता दिवो रजसस्पृष्ट ऊर्ध्वो रथो न वायुर्वसुभिर्नियुत्वान् । क्षपां वस्ता जनिता सूर्यस्य विभक्ता भागं धिषणेव वाजम् ॥

તે દ્યૌનો ધારક છે; મધ્યલોકના પૃષ્ઠ પર સ્થિત છે. રથની જેમ ઊર્ધ્વ ઉઠતો, વસુઓ સાથે નિયુતવાન વાયુ સમાન છે. તે રાત્રિઓનો વસ્તા (વણનાર) છે અને સૂર્યનો જનિતા છે; તે ભાગનું વિભાજન કરે છે અને ધિષણા જેવી રીતે વાજ (બળ-સમૃદ્ધિ)નું વિતરણ કરે છે—અમારા ઉદય/ભવન માટે.

Mantra 5

शुनं हुवेम मघवानमिन्द्रमस्मिन्भरे नृतमं वाजसातौ । शृण्वन्तमुग्रमूतये समत्सु घ्नन्तं वृत्राणि संजितं धनानाम् ॥

અમારા શુભ માટે અમે મઘવાન ઇન્દ્રને પુકારીયે છીએ—આ સંઘર્ષમાં, વાજ-સાતિ (સમૃદ્ધિ-વિજય)માં, સર્વથી પુરુષાર્થવાનને. યુદ્ધોમાં સહાય માટે સાંભળનાર, ઉગ્રને અમે પ્રાપ્ત કરીએ: જે વૃત્રણિ (અવરોધો)ને ઘાત કરે છે અને ધનો (ધન-સંપત્તિ)નો સંજિત (વિજયી) છે.

Frequently Asked Questions

It asks Indra to come to the Soma offering, help in the present struggle, break inner and outer obstacles (Vṛtras), and grant victory and riches.

It praises Indra as a power that expands both realms—outer life and inner consciousness—so there is more space for strength, clarity, and fruitful action.

It can be recited as a prayer for courage and breakthrough during difficult efforts—especially when seeking to remove obstacles, strengthen will, and regain momentum.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App