Sukta 31

Mantra 1

शासद्वह्निर्दुहितुर्नप्त्यं गाद्विद्वाँ ऋतस्य दीधितिं सपर्यन् । पिता यत्र दुहितुः सेकमृञ्जन्त्सं शग्म्येन मनसा दधन्वे ॥

आज्ञेने वह्नि (अग्नी) दुहितेच्या नाप्त्य—तिच्या वंश-संबंधाकडे—गेला; ऋताची दीप्त प्रेरणा जाणून तिची उपासना करीत. जिथे पिता दुहितेच्या स्रवणाला रंग/संस्कार देतो, तिथे ते शग्म्य (सुसंवादी) मनाने एकत्र जुळून कार्य साधतात.

Mantra 2

न जामये तान्वो रिक्थमारैक्चकार गर्भं सनितुर्निधानम् । यदी मातरो जनयन्त वह्निमन्यः कर्ता सुकृतोरन्य ऋन्धन् ॥

त्याने जामय (स्वजन/कुटुंबी) यांसाठी देह वारसा-धनासारखा ठेवला नाही; ‘सनीतु’ (प्राप्ती/विजय) याचा गुप्त निधी म्हणून गर्भ घडविला. जेव्हा माता वह्निला जन्म देतात, तेव्हा एक सुकृत (सत्कर्म) याचा कर्ता असतो, आणि दुसरा ते प्रज्वलित करून वाढविणारा (ऋन्धन्) असतो.

Mantra 3

अग्निर्जज्ञे जुह्वा रेजमानो महस्पुत्राँ अरुषस्य प्रयक्षे । महान्गर्भो मह्या जातमेषां मही प्रवृद्धर्यश्वस्य यज्ञैः ॥

अग्नी जुहू (हविर्लाडू) वर रेजमान—दीप्त—होऊन महान् प्रयक्षे (महायज्ञीय अर्पण) यासाठी जन्मला; अरुष (रक्तिम/रुद्र) याच्या पुत्रांसाठी. हा महान् गर्भ—यांच्यासाठी महिमेने जन्मलेला; आणि अऱ्यश्व (ताम्र-अश्वयुक्त सामर्थ्य) याची महावृद्धी यज्ञांनी महान् होते.

Mantra 4

अभि जैत्रीरसचन्त स्पृधानं महि ज्योतिस्तमसो निरजानन् । तं जानतीः प्रत्युदायन्नुषासः पतिर्गवामभवदेक इन्द्रः ॥

विजयी शक्तींनी स्पर्धकावर झडप घातली; तमसातून महाज्योतीला बाहेर प्रकट केले. त्याला ओळखून उषा त्याच्या समोर उगवून आली; इंद्र एकटाच गो-रश्मी (किरण) यांचा स्वामी झाला.

Mantra 5

वीळौ सतीरभि धीरा अतृन्दन्प्राचाहिन्वन्मनसा सप्त विप्राः । विश्वामविन्दन्पथ्यामृतस्य प्रजानन्नित्ता नमसा विवेश ॥

दृढ दारे धीर ज्ञानींनी फोडून उघडली—मनाने पुढे हाक देत, ते सात विप्र. त्यांनी ऋताचा सर्वव्यापी पथ शोधला; जाणून तो नमस्कारासह त्यांत प्रविष्ट झाला.

Mantra 6

विदद्यदी सरमा रुग्णमद्रेर्महि पाथः पूर्व्यं सध्र्यक्कः । अग्रं नयत्सुपद्यक्षराणामच्छा रवं प्रथमा जानती गात् ॥

सरमाने अद्रि (शिला) च्या तुटलेल्या द्वार-छिद्राला—त्या महान, प्राचीन पथाला—सरळ पुढे जात शोधले, तेव्हा कायच! तिने अक्षरांच्या सुदृढ पावलांना (सुपद) अग्रभागी नेले; प्रथम, जाणती होऊन, ती त्या रव (नाद) कडे गेली.

Mantra 7

अगच्छदु विप्रतमः सखीयन्नसूदयत्सुकृते गर्भमद्रिः । ससान मर्यो युवभिर्मखस्यन्नथाभवदङ्गिराः सद्यो अर्चन् ॥

अत्यंत प्रेरित (विप्रतम) ऋषी सख्य शोधीत पुढे गेला; अद्रि—दगड—याने सुकृत (सत्कर्मी) यासाठी लपलेला प्रकाश-गर्भ, तो गूढ भ्रूण, जन्मास आणला. तरुण वीर आपल्या तरुण शक्तींनी मख (यज्ञ) या आनंदमय अर्पणात पुढे झेपावून विजयी झाला; तेव्हा अङ्गिरसांनी तत्क्षणी प्रकाश-स्तुतीचे गान फोडले.

Mantra 8

सतःसतः प्रतिमानं पुरोभूर्विश्वा वेद जनिमा हन्ति शुष्णम् । प्र णो दिवः पदवीर्गव्युरर्चन्त्सखा सखीँरमुञ्चन्निरवद्यात् ॥

जो सत्‌च्या सत्‌चा प्रतिमान, अग्रगामी आहे, तो सर्व जन्म जाणतो आणि शुष्ण (शोषक/कोमेजविणारी शक्ती) याचा संहार करतो. आमच्यासाठी गव्यु (दीप्त गायी/किरणांचा शोधक) याने उज्ज्वल स्तुतीने दिव्य मार्ग उघडले; सख्याने आपल्या सख्यांना बांधून ठेवणाऱ्या दोषातून मुक्त केले.

Mantra 9

नि गव्यता मनसा सेदुरर्कैः कृण्वानासो अमृतत्वाय गातुम् । इदं चिन्नु सदनं भूर्येषां येन मासाँ असिषासन्नृतेन ॥

गव्यता (दीप्त गायी/किरण) यांकडे मन लावून ते आपल्या अर्क (ऋचा) सहित बसले, अमृतत्वाकडे जाणारा मार्ग घडवीत. आणि हेही त्यांच्यासाठी विशाल सदन झाले—त्या सामर्थ्याने, ज्याच्या द्वारा त्यांनी ऋत (ऋत) च्या आधाराने मासांना वश केले.

Mantra 10

सम्पश्यमाना अमदन्नभि स्वं पयः प्रत्नस्य रेतसो दुघानाः । वि रोदसी अतपद्घोष एषां जाते निष्ठामदधुर्गोषु वीरान् ॥

एकत्र पाहत ते आपल्या आनंदात मदोन्मत्त झाले, प्राचीन बीजाचे दूध दुहणाऱ्या. त्यांचा घोष दोनही लोकांत ज्वलंत झाला; जन्मताच त्यांनी दृढ प्रतिष्ठा ठेवली—प्रकाशाच्या किरण-गायींत वीर-शक्ती स्थापन केल्या.

Mantra 11

स जातेभिर्वृत्रहा सेदु हव्यैरुदुस्रिया असृजदिन्द्रो अर्कैः । उरूच्यस्मै घृतवद्भरन्ती मधु स्वाद्म दुदुहे जेन्या गौः ॥

तो वृत्रहन्, जन्मलेल्या शक्तींच्या हव्यांसह आसनावर विराजमान झाला; इंद्राने प्रकाशमय अर्क (स्तोत्र) यांनी उज्ज्वल गायी मुक्त केल्या. त्याच्यासाठी ती व्यापक-दीप्तिमती, घृतसमृद्ध वैभव आणणारी, कुलीन (जेन्या) गाय मधुर मधूसारखा आनंद दुहू लागली.

Mantra 12

पित्रे चिच्चक्रुः सदनं समस्मै महि त्विषीमत्सुकृतो वि हि ख्यन् । विष्कभ्नन्तः स्कम्भनेना जनित्री आसीना ऊर्ध्वं रभसं वि मिन्वन् ॥

पित्याकरिताही त्यांनी आसन केले, आणि त्याच्यासाठी ते एकत्र स्थापन केले; सुकृतकर्मी लोकांनी महान्, दीप्तिमान (लोक) प्रकट केला. स्कम्भ (आधार) ने त्याला टेकवून ते जनित्री-शक्तीत आसनस्थ झाले, आणि उर्ध्व दिशेने वेगवान बल चालवून त्याचा विस्तार केला.

Mantra 13

मही यदि धिषणा शिश्नथे धात्सद्योवृधं विभ्वं रोदस्योः । गिरो यस्मिन्ननवद्याः समीचीर्विश्वा इन्द्राय तविषीरनुत्ताः ॥

जेव्हा महान् धिषणा (प्रेरित प्रज्ञा) प्रज्वलित होऊन आपले आसन धारण करते, तेव्हा ती तत्क्षणी दोन लोकांच्या मध्ये व्यापलेल्या सर्वव्यापी सामर्थ्याला वाढविते. त्याच्यामध्येच निर्दोष, सम्यक्-सुसंगत वाणी आहेत—इंद्रासाठी अर्पित सर्व अजेय शक्ती, अनुपम व अनुत्तर.

Mantra 14

मह्या ते सख्यं वश्मि शक्तीरा वृत्रघ्ने नियुतो यन्ति पूर्वीः । महि स्तोत्रमव आगन्म सूरेरस्माकं सु मघवन्बोधि गोपाः ॥

महान् कार्यासाठी मी तुझे सख्य वरण करतो; हे वृत्रघ्न, तुझ्या प्राचीन युक्त शक्ती (नियुतः) येतात. सूर्यज (प्रकाशमय) सहाय्यासाठी आम्ही महत् स्तोत्र घेऊन आलो आहोत; हे मघवन्, आमच्यासाठी जागृत हो—किरणरूपी गायींचा गोपा हो.

Mantra 15

महि क्षेत्रं पुरु श्चन्द्रं विविद्वानादित्सखिभ्यश्चरथं समैरत् । इन्द्रो नृभिरजनद्दीद्यानः साकं सूर्यमुषसं गातुमग्निम् ॥

विशाल क्षेत्र आणि अनेक दीप्तिमान ज्योती जाणून, त्याने मग आपल्या सख्यांसह मार्ग (चरथ) एकत्र निश्चित केला. दीद्यमान इंद्राने नर-शक्तींनीसह सूर्य व उषा, गमन-पथ आणि अग्नि यांना उत्पन्न केले—अग्रसर करणारा तो दिव्य संकल्प.

Mantra 16

अपश्चिदेष विभ्वो दमूनाः प्र सध्रीचीरसृजद्विश्वश्चन्द्राः । मध्वः पुनानाः कविभिः पवित्रैर्द्युभिर्हिन्वन्त्यक्तुभिर्धनुत्रीः ॥

हा सर्वव्यापी गृहपति (इंद्र) जलांनाही सरळ, एकत्रित प्रवाहात सोडतो, त्यांना सर्वत्र तेजस्वी करतो. मधुरस शुद्ध करीत, ऋषि-कवींनी पवित्र छन्न्यांनी (पवित्र) प्रेरित केल्यावर त्या धारा दिवस-रात्र यांच्या वेगाने पुढे धावतात, आणि रक्षण धारण करून प्रवाहित होतात.

Mantra 17

अनु कृष्णे वसुधिती जिहाते उभे सूर्यस्य मंहना यजत्रे । परि यत्ते महिमानं वृजध्यै सखाय इन्द्र काम्या ऋजिप्याः ॥

अनुगमन करत, कृष्णता धारण करणारे दोन्ही आधार शिथिल होऊन विभक्त होतात—सूर्याच्या उदार सामर्थ्याने दोन्ही यजनीय आहेत. आणि तुझ्या विशाल महिमेसाठी सर्वत्र जागा करून देण्यासाठी, हे इंद्रा, तुझे ऋजिप्य—सरळगती, काम्याचा शोध घेणारे—सखे पुढे सरसावून मार्ग मोकळा करतात.

Mantra 18

पतिर्भव वृत्रहन्त्सूनृतानां गिरां विश्वायुर्वृषभो वयोधाः । आ नो गहि सख्येभिः शिवेभिर्महान्महीभिरूतिभिः सरण्यन् ॥

हे वृत्रहन्, सूनृता-युक्त वचने व जीवन-विस्तारक गिरा यांचा तू पति हो; तू वृषभ—आमच्या वाढीच्या शक्ती धारण करणारा. आमच्याकडे ये—शिव सख्यांसह; हे सरण्यन्, तुझ्या महान, महत्तर ऊतीं (सहाय्यां) सहित.

Mantra 19

तमङ्गिरस्वन्नमसा सपर्यन्नव्यं कृणोमि सन्यसे पुराजाम् । द्रुहो वि याहि बहुला अदेवीः स्वश्च नो मघवन्त्सातये धाः ॥

अंगिरस-सदृश त्या देवासाठी नमस्कार व सेवाभावाने मी प्राचीन-जन्म्यासाठी नवे अर्पण घडवितो. अनेक अदेवी, शत्रु शक्तींना दूर हाकल; आणि हे मघवन्, आमच्यात स्वस्ति—दीप्तिमय कल्याण—आणि साध्यप्राप्तीसाठी विजय स्थापन कर.

Mantra 20

मिहः पावकाः प्रतता अभूवन्त्स्वस्ति नः पिपृहि पारमासाम् । इन्द्र त्वं रथिरः पाहि नो रिषो मक्षूमक्षू कृणुहि गोजितो नः ॥

शुद्ध करणाऱ्या वर्षाधारा पसरल्या आहेत; या प्रवाहांच्या पलीकडच्या तीरापर्यंत आम्हाला स्वस्तिने पोहोचव. हे इंद्रा, रथबलाने समर्थ, आम्हाला हानीपासून वाचव; त्वरेने, पुन्हा पुन्हा, आम्हाला गो-जित—प्रकाशकिरणांचे विजेते—कर.

Mantra 21

अदेदिष्ट वृत्रहा गोपतिर्गा अन्तः कृष्णाँ अरुषैर्धामभिर्गात् । प्र सूनृता दिशमान ऋतेन दुरश्च विश्वा अवृणोदप स्वाः ॥

वृत्रहा, दीप्त गोसमूहांचा गोपती, आपल्या अरुण धामांनी कृष्ण अंधाराच्या आतच गायींना चालते केले. ऋताच्या नियमाने दिशा मोजीत तो सूनृता—सत्यप्रेरणा—पुढे आणतो; त्याने स्वतःचेच सर्व, बंद असलेले द्वार व्यापकपणे उघडले.

Mantra 22

शुनं हुवेम मघवानमिन्द्रमस्मिन्भरे नृतमं वाजसातौ । शृण्वन्तमुग्रमूतये समत्सु घ्नन्तं वृत्राणि संजितं धनानाम् ॥

आमच्या कल्याणासाठी या संग्रामात आम्ही दानवीर इंद्राला हाक देतो—वाजसाति (विजय) व समृद्धीच्या जिंकण्यात सर्वश्रेष्ठ नरवीर। तो ऐकणारा आहे, मदतीसाठी उग्र आहे, समरांच्या मध्ये; तो वृत्रांना (अडथळ्यांना) घायाळ करतो—धनांचा संजयिता, विजयी संग्राहक।