Sukta 31
Sukta 3.31
Viśvāmitra Gāthina (Kauśika) (traditional attribution for Maṇḍala 3; hymn 3.31 often associated with Viśvāmitra’s circle)
Triṣṭubh
വിശ്വാമിത്രരുടെ വൃത്തത്തിൽ നിന്നുള്ള ഈ സൂക്തം അഗ്നിയെ ഗാഢമായ “കുടുംബ”–തലമുറ രൂപകങ്ങളിലൂടെ—പിതാവ്, പുത്രി, ബന്ധുത്വം—സ്തുതിക്കുന്നു; ഇതിലൂടെ ഋതം (ബ്രഹ്മാണ്ഡക്രമം) എങ്ങനെ മറഞ്ഞ ബന്ധങ്ങളാൽ ജ്വലിപ്പിക്കപ്പെടുകയും നിലനിർത്തപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു എന്നത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. നിയമം അറിയുന്ന അന്തർഗത അഗ്നിയിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച്, ശക്തികളെ കൂട്ടിച്ചേർത്ത് സമന്വയിപ്പിക്കുന്ന ആ അഗ്നിയിലൂടെ, പിന്നീട് പിതാവിന് ഒരു ആസനം/ആധാരം സ്ഥാപിച്ച് പ്രകാശമുള്ള ലോകത്തെ വിപുലീകരിക്കുന്ന വിശാല സൃഷ്ടിദർശനത്തിലേക്ക് ഇത് നീങ്ങുന്നു. അവസാനം ശൈലി യുദ്ധപരവും പ്രായോഗികവുമായിത്തീർന്ന്, തടസ്സങ്ങൾ തകർക്കുകയും ധനവും വിജയവും ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ശക്തിയായി ഇന്ദ്രനെ വിളിക്കുന്നു; അങ്ങനെ യജ്ഞക്രമം സംരക്ഷണത്തിലും സമൃദ്ധിയിലും പര്യവസാനിക്കുന്നു എന്ന് കാണിക്കുന്നു.
In this hymn
Addressed to
Mantras
Mantra 1
शासद्वह्निर्दुहितुर्नप्त्यं गाद्विद्वाँ ऋतस्य दीधितिं सपर्यन् । पिता यत्र दुहितुः सेकमृञ्जन्त्सं शग्म्येन मनसा दधन्वे ॥
വഹ്നി (അഗ്നി) ആജ്ഞാനുസൃതമായി നീങ്ങി, ദുഹിതാവിന്റെ നാപ്ത്യ—കുടുംബബന്ധത്തിലേക്ക് ചെന്നു; ഋതത്തിന്റെ ദീധിതി (പ്രകാശമാന ചിന്ത) അറിഞ്ഞ് അതിനെ സേവിക്കുന്നു. എവിടെ പിതാവ് ദുഹിതാവിന്റെ സേക (രസം/പ്രവാഹം) വർണ്ണിപ്പിക്കുകയോ നിറമിടുകയോ ചെയ്യുന്നു, അവിടെ അവർ ശഗ്മ്യ (സമരസ) മനസ്സോടെ ഒന്നായി ചേരുന്നു.
Mantra 2
न जामये तान्वो रिक्थमारैक्चकार गर्भं सनितुर्निधानम् । यदी मातरो जनयन्त वह्निमन्यः कर्ता सुकृतोरन्य ऋन्धन् ॥
അവൻ ജമയേ (ബന്ധു/കുടുംബാംഗം)ക്കായി ദേഹത്തെ റിക്ഥ (വാരസ്യം) ആയി വിട്ടില്ല; സനിതു (വിജയം/ലാഭം)യുടെ നിധാനം (മറഞ്ഞ നിക്ഷേപം) ആയി ഗർഭത്തെ നിർമ്മിച്ചു. മാതാക്കൾ വഹ്നി (അഗ്നി)യെ ജനിപ്പിക്കുമ്പോൾ, ഒരാൾ സുകൃത (സത്കർമ്മ)ത്തിന്റെ കർത്താവാകുന്നു; മറ്റൊരാൾ അതിനെ പ്രജ്വലിപ്പിച്ച് വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവൻ (ഋന്ധൻ) ആകുന്നു.
Mantra 3
अग्निर्जज्ञे जुह्वा रेजमानो महस्पुत्राँ अरुषस्य प्रयक्षे । महान्गर्भो मह्या जातमेषां मही प्रवृद्धर्यश्वस्य यज्ञैः ॥
അഗ്നി ജുഹ്വാ (ഹവിർ-ലഡൽ)യിൽ റേജമാന (ദീപ്ത)നായി ജനിക്കുന്നു—മഹാ പ്രയക്ഷ (മഹാ അർപ്പണം)ക്കായി, അരുഷ (രക്തിമ/രുദ്ര)ന്റെ പുത്രന്മാരെപ്പോലെ. ഇവർക്കായി മഹത്തായ ഗർഭം, മഹ്യാ (മഹത്വത്തോടെ) ജനിച്ചതായി; ഹര്യശ്വ (താമ്ര-കുതിരകളുള്ള) ശക്തിയുടെ യശസ് യജ്ഞങ്ങളാൽ മഹത്തായി പ്രവൃദ്ധമാകുന്നു.
Mantra 4
अभि जैत्रीरसचन्त स्पृधानं महि ज्योतिस्तमसो निरजानन् । तं जानतीः प्रत्युदायन्नुषासः पतिर्गवामभवदेक इन्द्रः ॥
ജയശക്തികൾ മത്സരിക്കുന്ന പ്രതിയോധകനെതിരെ അമർന്നു; തമസ്സിൽ നിന്നു മഹാജ്യോതി പുറത്തെടുത്തു. അവനെ അറിഞ്ഞുകൊണ്ട് ഉഷസ്സുകൾ അവനെ എതിരേറ്റു ഉദിച്ചു; ഏകനായ ഇന്ദ്രൻ ഗാവാം—കിരണങ്ങളുടെ—പതിയായി.
Mantra 5
वीळौ सतीरभि धीरा अतृन्दन्प्राचाहिन्वन्मनसा सप्त विप्राः । विश्वामविन्दन्पथ्यामृतस्य प्रजानन्नित्ता नमसा विवेश ॥
ദൃഢമായ വാതിലുകൾ ധീരജ്ഞാനികൾ പൊളിച്ചു തുറന്നു—മനസ്സാൽ മുന്നോട്ട് തള്ളിക്കൊണ്ട് ഏഴ് വിപ്രർ (ഋഷികൾ). അവർ ഋതത്തിന്റെ സർവ്വവ്യാപിയായ പഥ്യാ (മാർഗം) കണ്ടെത്തി; അറിഞ്ഞുകൊണ്ട് അവൻ നമസ്കാരത്തോടെ അതിലേക്കു പ്രവേശിച്ചു.
Mantra 6
विदद्यदी सरमा रुग्णमद्रेर्महि पाथः पूर्व्यं सध्र्यक्कः । अग्रं नयत्सुपद्यक्षराणामच्छा रवं प्रथमा जानती गात् ॥
സരമാ അദ്രി (ശില)യുടെ പൊട്ടിയ തുറവിനെ—മഹത്തായ പൗർവ്യ പഥത്തെ—നേരെ നീങ്ങി കണ്ടെത്തിയപ്പോൾ, എങ്ങനെയെന്നോ? അവൾ അക്ഷരാണാം (അക്ഷരങ്ങൾ/വാണിയുടെ അക്ഷയ പദങ്ങൾ) എന്നവയുടെ സുപദ (ദൃഢപാദ)ത്തെ മുൻപോട്ടു നയിച്ചു; ആദ്യം തന്നെ, അറിഞ്ഞവളായി, ആ രവം (ധ്വനി/വിളി)യിലേക്കു ചെന്നു.
Mantra 7
अगच्छदु विप्रतमः सखीयन्नसूदयत्सुकृते गर्भमद्रिः । ससान मर्यो युवभिर्मखस्यन्नथाभवदङ्गिराः सद्यो अर्चन् ॥
അത്യന്തം പ്രചോദിതനായ ഋഷി മുന്നോട്ട് നീങ്ങി, സഖ്യത തേടി; അദ്രി (കല്ല്) സുകൃതൻ (സത്കർമ്മി) വേണ്ടി പ്രകാശത്തിന്റെ ഗൂഢഗർഭത്തെ പ്രസവിപ്പിച്ചു. യുവവീരൻ തന്റെ യുവശക്തികളാൽ മഖ (യജ്ഞ)ത്തിൽ അമർത്തി മുന്നേറി; അപ്പോൾ അങ്കിരസർ ഉടൻ തന്നെ പ്രകാശത്തിന്റെ സ്തുതിഗാനം മുഴക്കി.
Mantra 8
सतःसतः प्रतिमानं पुरोभूर्विश्वा वेद जनिमा हन्ति शुष्णम् । प्र णो दिवः पदवीर्गव्युरर्चन्त्सखा सखीँरमुञ्चन्निरवद्यात् ॥
സത്-സത്‌കളുടെ പ്രതിമാനമായിത്തീരുന്നവൻ, പുരോഭൂ (മുന്നിൽ പോകുന്നവൻ) ആയവൻ, എല്ലാ ജന്മങ്ങളെയും അറിയുന്നു; ശുഷ്ണ (ശോഷിപ്പിക്കുന്ന/ഉണക്കുന്ന ശക്തി)നെ സംഹരിക്കുന്നു. ഞങ്ങള്ക്കായി ഗവ്യു (ഗോസംപത്ത്/പ്രകാശഗോങ്ങളെ തേടുന്നവൻ) ദിവ്യപദവികൾ പ്രകാശമയ അർച്ചനയാൽ തുറന്നു; സഖൻ തന്റെ സഖികളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ദോഷത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിച്ചു.
Mantra 9
नि गव्यता मनसा सेदुरर्कैः कृण्वानासो अमृतत्वाय गातुम् । इदं चिन्नु सदनं भूर्येषां येन मासाँ असिषासन्नृतेन ॥
ഗവ്യത (പ്രകാശഗോങ്ങൾ/കിരണങ്ങൾ) ലക്ഷ്യമാക്കി മനസ്സുറപ്പിച്ച് അവർ അർക്ക് (സ്തുതി)കളോടെ ഇരുന്നു, അമൃതത്വത്തിലേക്കുള്ള പാത നിർമ്മിച്ചു. ഇതും തന്നേ അവർക്കൊരു വിശാല സദനമാകുന്നു—ആ ശക്തിയാൽ, അതിലൂടെ അവർ ഋത (ഋതാ)യാൽ മാസങ്ങളെ വശപ്പെടുത്തി.
Mantra 10
सम्पश्यमाना अमदन्नभि स्वं पयः प्रत्नस्य रेतसो दुघानाः । वि रोदसी अतपद्घोष एषां जाते निष्ठामदधुर्गोषु वीरान् ॥
ഒരുമിച്ച് ദർശിച്ചുകൊണ്ട് അവർ സ്വന്തം ആനന്ദത്തിൽ മദിച്ചു; പ്രാചീന ബീജത്തിന്റെ രസമായ പയം (പാൽ) ദോഹിച്ചു. അവരുടെ ഘോഷം രണ്ടു ലോകങ്ങളിലും ജ്വലിച്ചു; അത് ജനിച്ചപ്പോൾ തന്നെ അവർ ദൃഢമായ നിഷ്ഠ സ്ഥാപിച്ചു—പ്രകാശത്തിന്റെ ഗോവുകളിൽ (കിരണങ്ങളിൽ) വീരശക്തികളെ സ്ഥാപിച്ചു.
Mantra 11
स जातेभिर्वृत्रहा सेदु हव्यैरुदुस्रिया असृजदिन्द्रो अर्कैः । उरूच्यस्मै घृतवद्भरन्ती मधु स्वाद्म दुदुहे जेन्या गौः ॥
അവൻ വൃത്രഹാ, ജനിച്ച ശക്തികളുടെ ഹവ്യങ്ങളോടുകൂടെ അവിടെ ആസനം ഏറ്റെടുത്തു; ഇന്ദ്രൻ അർക്കങ്ങളായ പ്രകാശമയ സ്തുതികളാൽ ദീപ്തമായ ഗോവുകളെ പുറപ്പെടുവിച്ചു. അവനുവേണ്ടി വിശാലമായി പ്രകാശിക്കുന്നവൾ, ഘൃതസമൃദ്ധി വഹിക്കുന്ന ജേന്യാ ഗോവ്, ആനന്ദത്തിന്റെ മധുരമായ മധു ദോഹിച്ചു.
Mantra 12
पित्रे चिच्चक्रुः सदनं समस्मै महि त्विषीमत्सुकृतो वि हि ख्यन् । विष्कभ्नन्तः स्कम्भनेना जनित्री आसीना ऊर्ध्वं रभसं वि मिन्वन् ॥
പിതാവിനും അവർ ആസനം ഉണ്ടാക്കി; അവനുവേണ്ടി അതിനെ ഒരുമിച്ച് സ്ഥാപിച്ചു; സുകൃതത്തിന്റെ കര്‍ത്താക്കള്‍ മഹത്തായ തേജോമയ (ലോകം) വെളിപ്പെടുത്തി. സ്കംഭനമായ ആധാരത്തോടെ അതിനെ താങ്ങി, അവർ ജനിത്രീ ശക്തിയിൽ ആസീനരായി, മേലോട്ടു രഭസമായ (ഉത്കട) ബലം പ്രേരിപ്പിച്ച് അതിനെ വിപുലപ്പെടുത്തി.
Mantra 13
मही यदि धिषणा शिश्नथे धात्सद्योवृधं विभ्वं रोदस्योः । गिरो यस्मिन्ननवद्याः समीचीर्विश्वा इन्द्राय तविषीरनुत्ताः ॥
മഹത്തായ ധിഷണാ (പ്രേരിത ബുദ്ധി) ജ്വലിച്ച് തന്റെ പ്രവർത്തിയിൽ സ്ഥാപിതമാകുമ്പോൾ, അത് ഉടൻ തന്നെ രോദസീ (ഇരു ലോകങ്ങൾ) തമ്മിലുള്ള സർവ്വവ്യാപിയായ വർദ്ധനശക്തിയെ വിപുലമാക്കുന്നു. അവനിൽ ദോഷരഹിതവും സമന്വിതവുമായ ഗിരഃ (വാണി) വസിക്കുന്നു—ഇന്ദ്രനു അർപ്പിക്കപ്പെട്ട എല്ലാ അപ്രതിരോധ്യ തവിഷീകൾ (ബലങ്ങൾ) അനുഉത്ത (അനുത്തര)മാണ്.
Mantra 14
मह्या ते सख्यं वश्मि शक्तीरा वृत्रघ्ने नियुतो यन्ति पूर्वीः । महि स्तोत्रमव आगन्म सूरेरस्माकं सु मघवन्बोधि गोपाः ॥
മഹത്തായ കര്‍മ്മത്തിനായി ഞാൻ നിന്റെ സഖ്യം (മൈത്രിബന്ധം) തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു; ഹേ വൃത്രഘ്ന, നിന്റെ അനേകം നിയുതുകൾ (യുക്തശക്തികൾ/രഥശക്തികൾ) പുരാതനകാലം മുതലേ വരുന്നു. സൂര്യജന്യ (സൂരേർ) സഹായത്തിനായി ഞങ്ങൾ മഹത്തായ സ്തോത്രവുമായി എത്തിയിരിക്കുന്നു; ഹേ മഘവൻ, ഞങ്ങളുടെ ഗോപാ (കിരണ/ഗോരക്ഷകൻ) ആയി ജാഗരൂകനാകുക.
Mantra 15
महि क्षेत्रं पुरु श्चन्द्रं विविद्वानादित्सखिभ्यश्चरथं समैरत् । इन्द्रो नृभिरजनद्दीद्यानः साकं सूर्यमुषसं गातुमग्निम् ॥
വിശാലമായ ക്ഷേത്രവും അനേകം ദീപ്തമായ പ്രകാശങ്ങളും അറിഞ്ഞവൻ, പിന്നെ സഖാക്കൾക്കായി ചരഥം (മാർഗം/ഗതി) ഒരുമിച്ച് ക്രമപ്പെടുത്തി മുന്നേറി. ദീപ്തനായ ഇന്ദ്രൻ മനുഷ്യശക്തികളോടൊപ്പം ചേർന്ന് സൂര്യനെയും ഉഷസ്സിനെയും, ഗതി/പഥത്തെയും, മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്ന ദിവ്യ ഇച്ഛയായ അഗ്നിയെയും ജനിപ്പിച്ചു.
Mantra 16
अपश्चिदेष विभ्वो दमूनाः प्र सध्रीचीरसृजद्विश्वश्चन्द्राः । मध्वः पुनानाः कविभिः पवित्रैर्द्युभिर्हिन्वन्त्यक्तुभिर्धनुत्रीः ॥
അപാം (ജലങ്ങളെയും) പോലും ഈ സർവ്വവ്യാപിയായ ഗൃഹപതി (ദമൂനാ) നേരായ, ഏകധാരയായ പ്രവാഹമായി പുറപ്പെടുവിച്ചു; അവയെ സർവ്വത്ര ദീപ്തമാക്കി. മധു (മാധുര്യം) ശുദ്ധീകരിച്ചുകൊണ്ട്, കവികൾ പവിത്രങ്ങളാൽ (ചാലനികളാൽ) പ്രേരിപ്പിക്കുമ്പോൾ, ദിനങ്ങളും രാത്രികളും അവയെ ഉണർത്തി, സംരക്ഷണം വഹിക്കുന്ന ധാരാസ്രോതസ്സുകളെ മുന്നോട്ട് തള്ളുന്നു.
Mantra 17
अनु कृष्णे वसुधिती जिहाते उभे सूर्यस्य मंहना यजत्रे । परि यत्ते महिमानं वृजध्यै सखाय इन्द्र काम्या ऋजिप्याः ॥
അനുഗമിച്ച്, കൃഷ്ണം (ഇരുട്ട്) ധരിക്കുന്ന രണ്ടു വസുധിതികൾ (ആധാരങ്ങൾ) അഴുകി പിരിയുന്നു—സൂര്യന്റെ ഉദാരശക്തിയാൽ ഇരുവരും യജ്യ (ആരാധ്യ)രാണ്. നിന്റെ മഹിമയ്ക്ക് സർവ്വദിക്കിലും ഇടം വരുത്തുവാൻ, ഹേ ഇന്ദ്ര, നിന്റെ ഋജുഗാമിയായ സഖാക്കൾ—കാമ്യത്തെ തേടുന്നവർ—മുന്നേറി വഴി വെട്ടിത്തുറക്കുന്നു.
Mantra 18
पतिर्भव वृत्रहन्त्सूनृतानां गिरां विश्वायुर्वृषभो वयोधाः । आ नो गहि सख्येभिः शिवेभिर्महान्महीभिरूतिभिः सरण्यन् ॥
ഹേ വൃത്രഹൻ, സൂനൃതാ (സത്യപ്രേരിത വാക്കുകൾ)ക്കും, വിശ്വായു (ജീവിതം വിപുലമാക്കുന്ന) ഗിരാ (സ്തുതിവചനങ്ങൾ)ക്കും പതി (അധിപതി) ആകുക; നീ വൃഷഭൻ, വയോധാ—ഞങ്ങളുടെ വളർച്ചാശക്തികളെ താങ്ങുന്നവൻ. ശിവമായ സഖ്യതകളോടെ ഞങ്ങളിലേക്കു വരിക; ഹേ സരണ്യൻ (പ്രിയ മാർഗ്ഗദർശക), നിന്റെ മഹത്തായ, മഹിമയുള്ള ഊതികളുമായി (സഹായങ്ങളുമായി) വരിക.
Mantra 19
तमङ्गिरस्वन्नमसा सपर्यन्नव्यं कृणोमि सन्यसे पुराजाम् । द्रुहो वि याहि बहुला अदेवीः स्वश्च नो मघवन्त्सातये धाः ॥
അംഗിരസനെപ്പോലെയുള്ള ആ ദേവനോട് നമസ്കാരവും സേവനവും അർപ്പിച്ച്, പുരാജന്മനായവനുവേണ്ടി ഞാൻ പുതിയ ഹവിസ്സ്/അർപ്പണം ഒരുക്കുന്നു. ദൈവികമല്ലാത്ത അനവധി ദ്രുഹുകൾ—വൈരശക്തികൾ—ദൂരെയാക്കി വിടുക; ഹേ മഘവൻ, ഞങ്ങളിലേക്കു പ്രകാശമയമായ സുഖക്ഷേമവും സിദ്ധിക്കായുള്ള ജയവും സ്ഥാപിക്കണമേ.
Mantra 20
मिहः पावकाः प्रतता अभूवन्त्स्वस्ति नः पिपृहि पारमासाम् । इन्द्र त्वं रथिरः पाहि नो रिषो मक्षूमक्षू कृणुहि गोजितो नः ॥
പാവകമായ മഴകൾ വ്യാപിച്ചു; ഈ പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ/പ്രവാഹങ്ങളുടെ അപ്പുറത്തേക്കു ഞങ്ങളെ സ്വസ്തിയോടെ എത്തിക്കണമേ. ഹേ ഇന്ദ്ര, രഥബലത്തിൽ ദൃഢനായവനേ, ഞങ്ങളെ ഹാനിയിൽ നിന്ന് കാക്കുക; അതിവേഗം, വീണ്ടും വീണ്ടും, ഞങ്ങളെ ഗോജിത്—പ്രകാശകിരണങ്ങളുടെ ജയികളായി—ആക്കുക.
Mantra 21
अदेदिष्ट वृत्रहा गोपतिर्गा अन्तः कृष्णाँ अरुषैर्धामभिर्गात् । प्र सूनृता दिशमान ऋतेन दुरश्च विश्वा अवृणोदप स्वाः ॥
വൃത്രഹാ, ഗോപതി—പ്രകാശമയ ഗോകളുടെ അധിപൻ—അവൻ അരുണധാമങ്ങളാൽ/ആസനങ്ങളാൽ കൃഷ്ണാന്ധകാരത്തിനുള്ളിൽ ഗോകളെ സഞ്ചരിപ്പിച്ചു. ഋതം അനുസരിച്ച് ദിക്കുകൾ അളക്കുകയും, സൂനൃതാ എന്ന സത്യപ്രേരണകൾ പ്രസരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു; തന്റെതായിരുന്ന എല്ലാ ദ്വാരങ്ങളും ദൂരത്തേക്കും വിശാലമായി തുറന്നു.
Mantra 22
शुनं हुवेम मघवानमिन्द्रमस्मिन्भरे नृतमं वाजसातौ । शृण्वन्तमुग्रमूतये समत्सु घ्नन्तं वृत्राणि संजितं धनानाम् ॥
ഞങ്ങളുടെ നന്മയ്ക്കായി ഈ യുദ്ധത്തിൽ ദാനവാനായ ഇന്ദ്രനെ ഞങ്ങൾ ആഹ്വാനിക്കുന്നു—വാജസാതി (വിജയ-പ്രാപ്തി)യിൽ ഏറ്റവും നരവീരനായവനെ. സംഘർഷങ്ങളിൽ ഞങ്ങളുടെ ഊതി (സഹായം)ക്കായി ശ്രവിക്കുന്ന, ഉഗ്രനായ അവൻ വൃത്രങ്ങളായ തടസ്സങ്ങളെ സംഹരിക്കുന്നു—ധനങ്ങളുടെ സംജിത് (വിജേതാവ്), സമ്പത്ത് സമാഹരിക്കുന്നവൻ.
Inside Sukta 31
How it unfolds
- Where it opens
Agni advances as the commanded carrier-flame, portrayed through intimate kinship language and as the knower of Ṛta’s shining thought.
- Development
The hymn deepens into esoteric cosmogony: establishing a ‘seat’ for the Father, propping and widening the luminous world through sustaining power and generative force.
- Climax
A revelation of cosmic construction—supporting, seating, and expanding the world-order—where sacrificial intelligence becomes world-making power.
- Where it settles
The vision resolves into pragmatic invocation: Indra is called for good fortune in battle, to strike down obstructions and secure riches.
The deity: Agni
- In the VedaIndra appears as the battle-helper who listens, smashes Vṛtra-like obstructions, and wins riches.
- Cosmic functionAgni mediates between human and divine realms, kindling sacrifice and sustaining Ṛta; he “joins” powers and establishes continuity between generations of being. Indra functions as the force of breakthrough—clearing resistance so the ordered world and its gains can be secured.
- Inner significanceAgni signifies awakened will and discerning insight that aligns the mind with Ṛta, harmonizing conflicting impulses into a single purposeful offering. Indra signifies courage and victorious energy that cuts through inner inertia and fear, enabling the fruits of right action to manifest.
The seer
- Viśvāmitra Gāthina (Kauśika)Kauśika (Gāthina lineage) · A paradigmatic seer-king turned brahmarṣi, central to Maṇḍala 3, celebrated for visionary hymns to Agni and Indra and for articulating Ṛta through powerful poetic symbolism.
Famous verses
saṃ śagmyena manasā
पित्रे चिच्चक्रुः सदनं समस्मै महि त्विषीमत्सुकृतो वि हि ख्यन् । विष्कभ्नन्तः स्कम्भनेना जनित्री आसीना ऊर्ध्वं रभसं वि मिन्वन् ॥ghnantaṃ vṛtrāṇi
Attributes of the deity
- Vahni (carrier of offerings)
- Hotṛ/priestly voice of the rite
- Knower of Ṛta and inspirer of right thought (dīdhiti)
- Kindler of harmony and union (saṃ śagmyena manasā)
- Cosmic establisher through support/seat imagery
- Obstacle-slayer and wealth-winner (Indra motif at the end)
Also by this seer
- Rig Veda Maṇḍala 3 (many hymns traditionally attributed to Viśvāmitra and his family)
- Hymns to Agni and Indra emphasizing Ṛta, divine friendship, and victory (e.g., clusters within RV 3.1–3.62)
- Later tradition associates Viśvāmitra with the Gāyatrī mantra (RV 3.62.10), though attribution is traditional and contextual
The rite, step by step
- Prepare the altar/fireplace and kindle Agni with kindling (samidh), establishing a focused, harmonized intention (manas).
- Recite the hymn to awaken Agni as Ṛta-knowing intelligence and invite divine participation through him.
- Make offerings into the fire while contemplating the ‘family/cosmic relations’—the joining of powers that sustains the world-order.
- Conclude with an appeal for practical results—protection in conflicts, removal of obstacles, and gaining of wealth (Indra-impulse).
Offerings
- Ghee (ājya)
- Kindling sticks (samidh)
- Grains/cakes as appropriate to the rite
- Soma-related offerings when used in soma contexts (where applicable)
Frequently Asked Questions
The hymn speaks in symbolic family language to show hidden relationships in creation—how powers “beget,” nourish, and join to sustain Ṛta. Agni is the revealer and unifier of these relationships through the sacrificial fire.
Its main focus is Agni, especially as the Ṛta-knowing mediator and cosmic organizer. The final verse turns to Indra for practical help—victory, protection, and the breaking of obstacles.
It can be recited at a morning or evening lamp/fire offering with ghee, focusing on aligning the mind with Ṛta and asking for clarity and harmony. The concluding Indra-invocation can be used when seeking strength to overcome difficulties.
Ask anything about Sukta 31 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
