Sukta 31

Mantra 1

शासद्वह्निर्दुहितुर्नप्त्यं गाद्विद्वाँ ऋतस्य दीधितिं सपर्यन् । पिता यत्र दुहितुः सेकमृञ्जन्त्सं शग्म्येन मनसा दधन्वे ॥

વહ્નિ (અગ્નિ), શાસનથી પ્રેરિત, દુહિતાના નાપ્ત્ય—કુળ-સંબંધ તરફ ગમન કરે છે; ઋતની દીધિતિ (પ્રકાશમાન વિચાર) જાણીને તેની ઉપાસના કરે છે. જ્યાં પિતા દુહિતાના સેક (રસ/પ્રવાહ)ને રંગે છે, ત્યાં તેઓ શગ્મ્ય (સુમેળભર્યા) મનથી એકસાથે જોડાય છે.

Mantra 2

न जामये तान्वो रिक्थमारैक्चकार गर्भं सनितुर्निधानम् । यदी मातरो जनयन्त वह्निमन्यः कर्ता सुकृतोरन्य ऋन्धन् ॥

તે જમયે (કુટુંબી/સગા) માટે દેહને રિક્થ (વારસો) રૂપે છોડતો નથી; સનિતુ (વિજય/લાભ)નું નિધાન (છુપાયેલ ખજાનો) રૂપે ગર્ભને રચ્યો. જ્યારે માતાઓ વહ્નિ (અગ્નિ)ને જનમાવે છે, ત્યારે એક સુકૃત (સત્કર્મ)નો કર્તા બને છે, બીજો તેને પ્રજ્વલિત કરી વધારનાર (ઋન્ધન) બને છે.

Mantra 3

अग्निर्जज्ञे जुह्वा रेजमानो महस्पुत्राँ अरुषस्य प्रयक्षे । महान्गर्भो मह्या जातमेषां मही प्रवृद्धर्यश्वस्य यज्ञैः ॥

અગ્નિ જુહ્વા (હવિર્લડલ) પર રેજમાન (દિપ્ત) થઈ જન્મે છે—મહાન પ્રયક્ષ (મહા અર્પણ) માટે, અરુષ (રુદ્ર/લાલિમાવાન)ના પુત્રો સમાન. એમાં મહાન ગર્ભ છે, મહ્યે (મહાનતા)થી જન્મેલો; હર્યશ્વ (તામ્ર-ઘોડાવાળી) શક્તિનું યશ યજ્ઞોથી મહાન રીતે પ્રવર્ધિત થાય છે.

Mantra 4

अभि जैत्रीरसचन्त स्पृधानं महि ज्योतिस्तमसो निरजानन् । तं जानतीः प्रत्युदायन्नुषासः पतिर्गवामभवदेक इन्द्रः ॥

વિજયી શક્તિઓએ સ્પર્ધક શત્રુ પર ચઢાઈ કરી; તેમણે અંધકારમાંથી મહાન જ્યોતિને બહાર પ્રગટાવી. તેને જાણીને ઉષાઓ (પ્રભાતો) તેને મળવા ઊભરી આવી; એકલા ઇન્દ્ર જ ગવાંના કિરણોના સ્વામી બન્યા.

Mantra 5

वीळौ सतीरभि धीरा अतृन्दन्प्राचाहिन्वन्मनसा सप्त विप्राः । विश्वामविन्दन्पथ्यामृतस्य प्रजानन्नित्ता नमसा विवेश ॥

દૃઢ દ્વારોને ધીર વિદ્વાનો તોડી ખોલ્યા—મનથી આગળ ધપાવતા સાત વિપ્રો (ઋષિઓ). તેમણે ઋતની સર્વવ્યાપી પથ્યા (માર્ગ) શોધી; જાણીને તે નમસ્કાર સાથે તેમાં પ્રવેશ્યો.

Mantra 6

विदद्यदी सरमा रुग्णमद्रेर्महि पाथः पूर्व्यं सध्र्यक्कः । अग्रं नयत्सुपद्यक्षराणामच्छा रवं प्रथमा जानती गात् ॥

જ્યારે સરમાએ અદ્રિ (શિલા)ના તૂટેલા મુખને—મહાન પ્રાચીન પથને—સીધા ગતિથી શોધી કાઢ્યો, તો કેવી રીતે? તેણે અક્ષરાણાં (અક્ષરો/વાણીના અવિનાશી પદો)ના સુપદ (દૃઢપગ)ને અગ્રે દોરી; પ્રથમ, જાણતી થઈ, તે રવ (ધ્વનિ/પોકાર) તરફ ગઈ.

Mantra 7

अगच्छदु विप्रतमः सखीयन्नसूदयत्सुकृते गर्भमद्रिः । ससान मर्यो युवभिर्मखस्यन्नथाभवदङ्गिराः सद्यो अर्चन् ॥

અતિપ્રેરિત ઋષિ આગળ વધ્યો, સખ્યની શોધમાં; અદ્રિ (પથ્થર)એ સુકૃત (સત્કર્મી) માટે પ્રકાશનો ગુપ્ત ગર્ભ જન્માવ્યો. યુવાન વીર પોતાના યુવાન બળોથી મખ (યજ્ઞ)માં દબાણ કરતાં આગળ વધ્યો; ત્યારબાદ અંગિરસોએ તરત જ પ્રકાશના સ્તુતિગાનમાં ઉદ્ઘોષ કર્યો.

Mantra 8

सतःसतः प्रतिमानं पुरोभूर्विश्वा वेद जनिमा हन्ति शुष्णम् । प्र णो दिवः पदवीर्गव्युरर्चन्त्सखा सखीँरमुञ्चन्निरवद्यात् ॥

જે સત્તા-સત્તા માટે પ્રમાણ બને છે, જે પુરોભૂ (આગે ચાલનાર) છે, તે સર્વ જન્મોને જાણે છે અને શુષ્ણ (શોષક/સુકાવનાર શક્તિ)ને હણે છે. અમારા માટે ગવ્યુ (ગૌ-ધન/પ્રકાશના ગાયોનો શોધક)એ તેજસ્વી અર્ચનથી દિવ્ય પદવીઓ ખોલી; સખાએ પોતાના સખાઓને બંધનરૂપ દોષમાંથી મુક્ત કર્યા.

Mantra 9

नि गव्यता मनसा सेदुरर्कैः कृण्वानासो अमृतत्वाय गातुम् । इदं चिन्नु सदनं भूर्येषां येन मासाँ असिषासन्नृतेन ॥

ગવ્યતા (પ્રકાશમય ગાયો/કિરણો તરફ) મન લગાવી તેઓ અર્ક (સ્તુતિ) સાથે બેઠા, અમૃતત્વ માટે માર્ગ ઘડતા. આ જ તેમનું વિશાળ સદન બની જાય છે—તે શક્તિથી, જેના દ્વારા તેમણે ઋત (ઋતા) વડે માસોને વશ કર્યા.

Mantra 10

सम्पश्यमाना अमदन्नभि स्वं पयः प्रत्नस्य रेतसो दुघानाः । वि रोदसी अतपद्घोष एषां जाते निष्ठामदधुर्गोषु वीरान् ॥

એકસાથે દર્શન કરતાં તેઓ પોતાના જ આનંદમાં મત્ત થયા; પ્રાચીન બીજના રસનું દૂધ દોહતાં રહ્યા. તેમનો ઘોષ બે લોકમાં પ્રજ્વલિત થયો; જન્મતાં જ તેમણે દૃઢ નિષ્ઠા સ્થાપી—પ્રકાશની ગાયો (કિરણો)માં વીર શક્તિઓને સ્થાપિત કરી.

Mantra 11

स जातेभिर्वृत्रहा सेदु हव्यैरुदुस्रिया असृजदिन्द्रो अर्कैः । उरूच्यस्मै घृतवद्भरन्ती मधु स्वाद्म दुदुहे जेन्या गौः ॥

તે વૃત્રહા, જન્મેલી શક્તિઓના હવ્યો સાથે ત્યાં આસન ગ્રહણ કર્યો; ઇન્દ્રે અર્ક (પ્રકાશમય સ્તુતિ) દ્વારા ઉજ્જ્વલ ગાયો મુક્ત કરી. તેના માટે વિશાળ-પ્રકાશવાળી, ઘૃતસભર સમૃદ્ધિ વહન કરતી, જેણ્ય ગૌએ આનંદની મધુર મધુતા દોહી.

Mantra 12

पित्रे चिच्चक्रुः सदनं समस्मै महि त्विषीमत्सुकृतो वि हि ख्यन् । विष्कभ्नन्तः स्कम्भनेना जनित्री आसीना ऊर्ध्वं रभसं वि मिन्वन् ॥

પિતાને પણ તેમણે આસન રચ્યું, અને તેના માટે તેને એકસાથે સ્થાપ્યું; સુકૃતના કર્તાઓએ મહાન તેજોમય (લોક)ને પ્રગટ કર્યો. સ્કંભન (આધાર) વડે તેને ટેકો આપતાં, તેઓ જનિત્રી શક્તિમાં બેસી, ઉર્ધ્વ દિશામાં રભસ (ઉત્કટ) બળને પ્રેરિત કરતાં, તેને વિસ્તૃત કરતા ગયા.

Mantra 13

मही यदि धिषणा शिश्नथे धात्सद्योवृधं विभ्वं रोदस्योः । गिरो यस्मिन्ननवद्याः समीचीर्विश्वा इन्द्राय तविषीरनुत्ताः ॥

જ્યારે મહાન ધિષણા (પ્રેરિત બુદ્ધિ) પ્રજ્વલિત થાય છે અને પોતાનું કાર્ય સ્થિર કરે છે, ત્યારે તે તરત જ બે લોકો (રોદસી) વચ્ચે વ્યાપક, સર્વવ્યાપી વૃદ્ધિ-શક્તિને વિસ્તારે છે. જેમાં નિર્દોષ, સુસંગત ગીરો (વાણી) નિવાસ કરે છે—ઇન્દ્રને અર્પિત સર્વ અપરાજેય તવીષીઓ (બળો), અનુત્ત (અપરાજિત/અનુત્તર) છે.

Mantra 14

मह्या ते सख्यं वश्मि शक्तीरा वृत्रघ्ने नियुतो यन्ति पूर्वीः । महि स्तोत्रमव आगन्म सूरेरस्माकं सु मघवन्बोधि गोपाः ॥

મહાન કાર્ય માટે હું તારો સખ્ય (મૈત્રીબંધ) પસંદ કરું છું; હે વૃત્રઘ્ન, તારી પૂર્વથી આવતી અનેક નિયુત (યોક્ત શક્તિઓ/રથ-શક્તિઓ) ચાલે છે. સૂર્યજન્ય (સૂરેર) સહાય માટે અમે મહાન સ્તોત્ર લઈને આવ્યા છીએ; હે મઘવન, અમારી ગોપા (કિરણો/ગાયોનો રક્ષક) બનીને જાગૃત થા.

Mantra 15

महि क्षेत्रं पुरु श्चन्द्रं विविद्वानादित्सखिभ्यश्चरथं समैरत् । इन्द्रो नृभिरजनद्दीद्यानः साकं सूर्यमुषसं गातुमग्निम् ॥

વિશાળ ક્ષેત્ર અને અનેક તેજસ્વી પ્રકાશોને જાણનાર તે પછી સખાઓ માટે માર્ગ (ચરથ) એકસાથે ગોઠવી આગળ વધ્યો. દીપ્તિમાન ઇન્દ્રે માનવ શક્તિઓ સાથે મળીને સૂર્ય અને ઉષા, ગતિ/પથ, અને અગ્નિ—આગે લઈ જતી દિવ્ય ઇચ્છા—ને જનમ આપ્યો.

Mantra 16

अपश्चिदेष विभ्वो दमूनाः प्र सध्रीचीरसृजद्विश्वश्चन्द्राः । मध्वः पुनानाः कविभिः पवित्रैर्द्युभिर्हिन्वन्त्यक्तुभिर्धनुत्रीः ॥

અપાં (જળો)ને પણ આ સર્વવ્યાપી ગૃહપતિ (દમૂના) સીધી, એકસૂત્ર ધારામાં આગળ વહેવા મોકલે છે, તેમને સર્વત્ર તેજસ્વી બનાવતો. મધુ (માધુર્ય)ને શુદ્ધ કરતી તે ધારો કવિઓ દ્વારા પવિત્ર પવિત્રો (છાણણીઓ)થી પ્રેરિત થઈ, દિવસો અને રાત્રિઓ દ્વારા પ્રવર્તિત થઈ, રક્ષણ ધારણ કરતી નદીસ્રોતોને આગળ ધપાવે છે.

Mantra 17

अनु कृष्णे वसुधिती जिहाते उभे सूर्यस्य मंहना यजत्रे । परि यत्ते महिमानं वृजध्यै सखाय इन्द्र काम्या ऋजिप्याः ॥

અનુગામી બની, કૃષ્ણધારક બે વસુધિતીઓ (આધારો) છૂટે છે અને અલગ પડે છે—સૂર્યની ઉદાર શક્તિથી બંને યજનીય છે. અને તારા મહિમાને સર્વત્ર વિસ્તરવા જગ્યા કરવા માટે, હે ઇન્દ્ર, તારા ઋજુગામી સખાઓ—કામ્યના શોધક—આગળ ધસી માર્ગ સાફ કરે છે.

Mantra 18

पतिर्भव वृत्रहन्त्सूनृतानां गिरां विश्वायुर्वृषभो वयोधाः । आ नो गहि सख्येभिः शिवेभिर्महान्महीभिरूतिभिः सरण्यन् ॥

હે વૃત્રહન્, સૂનૃતાઓ (સત્યપ્રેરિત વાણી) અને વિશ્વાયુ (જીવન વિસ્તારે એવી) ગિરાઓનો પતિ બન; તું વૃષભ છે, વયોધા—અમારી વૃદ્ધિશક્તિઓને ધારણ કરનાર. શિવ સખ્યોથી અમારી પાસે આવ; હે સરણ્યન્ (પ્રિય માર્ગદર્શક), તારી મહાન, મહીમય ઊતિઓ (સહાય) સાથે આવ.

Mantra 19

तमङ्गिरस्वन्नमसा सपर्यन्नव्यं कृणोमि सन्यसे पुराजाम् । द्रुहो वि याहि बहुला अदेवीः स्वश्च नो मघवन्त्सातये धाः ॥

તે અઙ્ગિરસ-સમાન દેવને નમસ્કાર અને ઉપાસનાસહિત હું પ્રાચીનજન્મા માટે નવું હવિઃ/અર્પણ રચું છું. અદેવી એવી બહુવિધ દ્રુહો—શત્રુ શક્તિઓ—ને દૂર હંકારી દે; અને હે મઘવન્, અમામાં કલ્યાણકારી સુખ-પ્રકાશ અને સાધન માટેની વિજયશક્તિ સ્થાપિત કર.

Mantra 20

मिहः पावकाः प्रतता अभूवन्त्स्वस्ति नः पिपृहि पारमासाम् । इन्द्र त्वं रथिरः पाहि नो रिषो मक्षूमक्षू कृणुहि गोजितो नः ॥

પાવક એવા વરસાદો વ્યાપી ગયા છે; આ પ્રવાહોના પારના કિનારે અમને સ્વસ્તિપૂર્વક પહોંચાડ. હે ઇન્દ્ર, રથબળે દૃઢ, અમને હાનિથી રક્ષા કર; ક્ષણમાં, વારંવાર, અમને ગોજિત—પ્રકાશકિરણોના વિજેતા—બનાવ.

Mantra 21

अदेदिष्ट वृत्रहा गोपतिर्गा अन्तः कृष्णाँ अरुषैर्धामभिर्गात् । प्र सूनृता दिशमान ऋतेन दुरश्च विश्वा अवृणोदप स्वाः ॥

વૃત્રહા, ગોપતિ—પ્રકાશમય ગવાંનો સ્વામી—એણે અરુણ એવા ધામો/આસનો દ્વારા કૃષ્ણ અંધકારની અંદર ગાયોનું ગમન કરાવ્યું. ઋત દ્વારા દિશાઓને માપતો તે સત્યપ્રેરણાઓ (સૂનૃતા) પ્રસરાવે છે; અને પોતાની જ એવી સર્વ દ્વારોને દૂર સુધી ખુલ્લાં કરી દીધાં.

Mantra 22

शुनं हुवेम मघवानमिन्द्रमस्मिन्भरे नृतमं वाजसातौ । शृण्वन्तमुग्रमूतये समत्सु घ्नन्तं वृत्राणि संजितं धनानाम् ॥

અમારા કલ્યાણ માટે અમે આ યુદ્ધમાં દાનવીર ઇન્દ્રને આહ્વાન કરીએ છીએ—વાજસાતિ (વિજય-પ્રાપ્તિ)માં સર્વોત્કૃષ્ટ નરવીર. સંઘર્ષોમાં અમારી ઊતિ (સહાય) માટે સાંભળતો, ઉગ્ર બની, તે વૃત્રો/અવરોધોને ઘાયલ કરે છે—ધનોનો સંજિત (વિજેતા) અને સંપત્તિ એકત્ર કરનાર.