Sukta 52
Sukta 10.52
Agni/Hotṛ persona (self-reflective hymn on becoming Hotṛ)
Viśve Devāḥ (All-Gods), with Agni as ritual agent implied
Trishtubh (probable; requires metrical verification)
हा लघु सूक्त स्वपरिक्षणात्मक होतृ-दीक्षा-कथन आहे. अग्नी (याजकस्वरूप वाणीने) विश्वेदेवांना योग्य यज्ञमार्ग, आपला नियत भाग, आणि हविर्दान योग्य रीतीने कसे पोचवावे हे शिकवण्याची विनंती करतो. देव त्याला हव्यवाह (हविर्वाहक) म्हणून प्रतिष्ठित करतात; तो अडचणी ओलांडून, क्रमबद्ध मापांनी यज्ञाची योग्य रचना करू शकतो. अखेरीस, पसरलेल्या बर्हिषावर तो होतृ म्हणून आसनस्थ/अभिषिक्त होतो.
Mantras
Mantra 1
विश्वे देवाः शास्तन मा यथेह होता वृतो मनवै यन्निषद्य । प्र मे ब्रूत भागधेयं यथा वो येन पथा हव्यमा वो वहानि ॥
हे विश्वदेवांनो! मला असे शास्तन करा की येथे—मनवासाठी वृत होतृ म्हणून मी बसलो असता—मला कळावे. माझा भागधेय तुम्हाला यथाप्रकारे कसा आहे ते मला स्पष्ट सांगा; आणि ज्या पथाने मी तुमचे हव्य तुमच्यापर्यंत वहन करीन तो मार्गही सांगा.
Mantra 2
अहं होता न्यसीदं यजीयान्विश्वे देवा मरुतो मा जुनन्ति । अहरहरश्विनाध्वर्यवं वां ब्रह्मा समिद्भवति साहुतिर्वाम् ॥
मी होतृ (होता) आसनस्थ झालो आहे—यज्ञास अधिक योग्य; विश्वेदेव आणि मरुत मला प्रेरित करतात. हे अश्विनौ, दिवसेंदिवस तुमच्यासाठीचे अध्वर्यु-कर्म वाणीमध्ये समिधा होते; आणि तीच समिधा तुमची सत्य आहुती होते.
Mantra 3
अयं यो होता किरु स यमस्य कमप्यूहे यत्समञ्जन्ति देवाः । अहरहर्जायते मासिमास्यथा देवा दधिरे हव्यवाहम् ॥
हा होतृ—तो कोण? यमाच्या रहस्याचाही मी मनात शोध घेतो; कारण देव त्याला अभिषेक करून सिद्ध करतात. तो दिवसेंदिवस, महिन्यानमहिना जन्मतो; अशा रीतीने देवांनी हव्यवाह (आहुती-वाहक) याची स्थापना केली.
Mantra 4
मां देवा दधिरे हव्यवाहमपम्लुक्तं बहु कृच्छ्रा चरन्तम् । अग्निर्विद्वान्यज्ञं नः कल्पयाति पञ्चयामं त्रिवृतं सप्ततन्तुम् ॥
देवांनी मला हव्यवाह (आहुती-वाहक) म्हणून स्थापिले—अच्युत, अनेक क्लेशांतून चालणारा. यज्ञविद् अग्नी आमच्यासाठी यज्ञ रचतो—पंचयाम, त्रिवृत, सप्ततंतु—चेतनेचे सुव्यवस्थित कर्म.
Mantra 5
आ वो यक्ष्यमृतत्वं सुवीरं यथा वो देवा वरिवः कराणि । आ बाह्वोर्वज्रमिन्द्रस्य धेयामथेमा विश्वाः पृतना जयाति ॥
अमृतत्व आणि सुवीर्य (श्रेष्ठ वीर-बल) यांसाठी मी तुम्हांला उद्देशून यज्ञ करीन, जेणेकरून, हे देवांनो, मी माझ्या अंतःकरणात तुमच्यासाठी विस्तीर्ण अवकाश (वरिवः) निर्माण करू शकेन. मी माझ्या बाहूंमध्ये इंद्राचा वज्र-पराक्रम धारण करीन; मग या सर्व पृतना—प्रत्येक संघर्ष—जिंकल्या जावोत, जिथे प्रकाशाला प्रतिरोध करणाऱ्या तमावर विजय मिळवायचा आहे.
Mantra 6
त्रीणि शता त्री सहस्राण्यग्निं त्रिंशच्च देवा नव चासपर्यन् । औक्षन्घृतैरस्तृणन्बर्हिरस्मा आदिद्धोतारं न्यसादयन्त ॥
तीनशे, तीन सहस्र, आणि तीस तसेच नऊ—देवांनी अग्नीची सेवा केली. त्यांनी त्याला घृत (दीप्त शुद्ध रस) यांनी अभिषेक केला, त्याच्यासाठी बर्हि (पवित्र आसन) पसरले; मग त्यांनी होतृला बसविले—कर्मक्षेत्रात पुरोहित-अग्नीला दृढपणे प्रतिष्ठित केले.
Frequently Asked Questions
It is about Agni, speaking like a priest, asking the All-Gods to teach him the correct way to perform the sacrifice and then being established as the Hotṛ who carries offerings to the gods.
Because the hymn treats the sacrifice as something governed by the whole divine order; the “All-Gods” represent the complete set of powers that authorize and perfect the rite, with Agni acting as their ritual agent.
It describes the yajña as an ordered structure with multiple coordinated layers and continuities—ritual measures on the surface, and a deeper idea that the sacrifice must be properly arranged to work effectively.
Ask anything about Sukta 52 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.