Rig Veda 10.52.4: Mandala 10, Sukta 52, Mantra 4

Sukta 10.52

Rishi: Agni speaking/self-referential Hotṛ narrative

Devata: Agni

Chandas: Trishtubh (probable; requires metrical verification)

Samhita Patha (Devanagari)

मां देवा दधिरे हव्यवाहमपम्लुक्तं बहु कृच्छ्रा चरन्तम् । अग्निर्विद्वान्यज्ञं नः कल्पयाति पञ्चयामं त्रिवृतं सप्ततन्तुम् ॥

Transliteration

mā́ṃ devā́ dadhire havya-vā́ham ápamluktaṃ bahú kṛcchrā́ cárantam | agnír vidvā́n yajñáṃ naḥ kalpayāti páñca-yāmam tri-vṛ́taṃ saptá-tantum ||

Translation

देवांनी मला हव्यवाह (आहुती-वाहक) म्हणून स्थापिले—अच्युत, अनेक क्लेशांतून चालणारा. यज्ञविद् अग्नी आमच्यासाठी यज्ञ रचतो—पंचयाम, त्रिवृत, सप्ततंतु—चेतनेचे सुव्यवस्थित कर्म.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• माम्: me
• माम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• देवाः: the gods
• देवाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• दधिरे: they placed/established
• दधिरे: —
• Type: Verb
• Root: धा (धातु)

• हव्यवाहम्: as the oblation-carrier (Agni)
• हव्यवाहम्: कर्म (माम् का विशेषण)
• Type: Noun (epithet)
• Root: हव्य-वाह (समास; प्रातिपदिक)

• अपम्लुक्तम्: not slipped away; not lost
• अपम्लुक्तम्: कर्म (माम् का विशेषण)
• Type: Adjective (past passive participle)
• Root: अप-म्लुच् (कृदन्त; √म्लुच्/म्लोच् ‘to slip off, be lost’ with उपसर्ग अप)

• बहु: much; greatly
• बहु: —
• Type: Adjective/Quantifier
• Root: बहु (प्रातिपदिक)

• कृच्छ्राः: hardships; difficulties
• कृच्छ्राः: कर्म
• Type: Noun
• Root: कृच्छ्र (प्रातिपदिक)

• चरन्तम्: wandering; moving about
• चरन्तम्: कर्म (माम् का विशेषण)
• Type: Participle (present active)
• Root: चर् (धातु; वर्तमान कृदन्त)

• अग्निः: Agni
• अग्निः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• विद्वान्: knowing; wise
• विद्वान्: कर्तृ (अग्निः का विशेषण)
• Type: Adjective (perfect participial stem)
• Root: विद् (धातु; क्त्वसु/वत्-प्रत्ययान्त कृदन्त ‘विद्वस्’)

• यज्ञम्: the sacrifice
• यज्ञम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)

• नः: of us; our
• नः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• कल्पयाति: he arranges; he makes ready
• कल्पयाति: —
• Type: Verb
• Root: कॢप्/कल्प् (धातु; णिच् causative)

• पञ्चयामम्: having five ‘yāmas’ (fivefold in periods/turns)
• पञ्चयामम्: कर्म (यज्ञम् का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च-याम (समास; प्रातिपदिक)

• त्रिवृतम्: threefold; triply-enclosed/arranged
• त्रिवृतम्: कर्म (यज्ञम् का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि-वृत् (समास; प्रातिपदिक)

• सप्ततन्तुम्: having seven threads (sevenfold in strands)
• सप्ततन्तुम्: कर्म (यज्ञम् का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सप्त-तन्तु (समास; प्रातिपदिक)