Sukta 52
Sukta 10.52
Agni/Hotṛ persona (self-reflective hymn on becoming Hotṛ)
Viśve Devāḥ (All-Gods), with Agni as ritual agent implied
Trishtubh (probable; requires metrical verification)
આ ટૂંકું સૂક્ત આત્મચિંતનાત્મક હોતૃ-દીક્ષા-વૃત્તાંત છે. અગ્નિ (યાજકવાણી તરીકે) વિશ્વેદેવોને યોગ્ય યજ્ઞમાર્ગ, પોતાનો નિર્ધારિત ભાગ, અને હવિષ્યને યોગ્ય રીતે કેવી રીતે અર્પવું/પહોંચાડવું તે શીખવવા વિનંતી કરે છે. દેવો તેને હવ્યવાહ (હવિષ્યવાહક) તરીકે સ્થાપિત કરે છે; તે વિઘ્નો પાર કરી, ક્રમબદ્ધ માપદંડોથી યજ્ઞને યોગ્ય રીતે ઘડી શકે છે. અંતે, પાથરેલા બર્હિસ પર તે હોતૃ તરીકે સિંહાસિત/પ્રતિષ્ઠિત થાય છે.
Mantras
Mantra 1
विश्वे देवाः शास्तन मा यथेह होता वृतो मनवै यन्निषद्य । प्र मे ब्रूत भागधेयं यथा वो येन पथा हव्यमा वो वहानि ॥
હે વિશ્વે દેવાઃ, મને એવી રીતે શાસન/ઉપદેશ આપો કે અહીં—જ્યારે હું મનુષ્ય માટે પસંદ કરાયેલો હોતા બની બેઠો હોઉં—ત્યારે હું જાણું. મને સ્પષ્ટ કહો: તમારું ભાગધેય/મારો અધિકૃત હિસ્સો શું છે, અને કયા પથથી હું તમારું હવ્ય તમને વહન કરી શકું—યજ્ઞનો સાચો માર્ગ.
Mantra 2
अहं होता न्यसीदं यजीयान्विश्वे देवा मरुतो मा जुनन्ति । अहरहरश्विनाध्वर्यवं वां ब्रह्मा समिद्भवति साहुतिर्वाम् ॥
હું, હોતા, અહીં બેસી ગયો છું—યજ્ઞ માટે વધુ યોગ્ય બની; વિશ્વે દેવો અને મરુતો મને પ્રેરણા આપે છે. હે અશ્વિનો, દિવસે દિવસે તમારું અધ્વર્યુકર્મ બ્રહ્મમાં સમિધ (ઇંધણ) બને છે; અને એ સમિધ જ તમારી સાચી આહુતિ બને છે.
Mantra 3
अयं यो होता किरु स यमस्य कमप्यूहे यत्समञ्जन्ति देवाः । अहरहर्जायते मासिमास्यथा देवा दधिरे हव्यवाहम् ॥
આ હોતા—એ કોણ છે? હું યમના રહસ્યને પણ વિચારું છું; કારણ કે દેવો તેને અભિષેક કરી તૈયાર કરે છે. દિવસે દિવસે તે જન્મે છે, મહિને મહિને; એમ દેવોએ હવ્યવાહ (આહુતિ-વાહક)ને સ્થાપ્યો—રૂપે નિત્ય નવો, તત્ત્વે એક.
Mantra 4
मां देवा दधिरे हव्यवाहमपम्लुक्तं बहु कृच्छ्रा चरन्तम् । अग्निर्विद्वान्यज्ञं नः कल्पयाति पञ्चयामं त्रिवृतं सप्ततन्तुम् ॥
દેવોએ મને હવ્યવાહ (આહુતિ-વાહક) તરીકે સ્થાપ્યો—અચલ, અનેક કઠિનતાઓમાં ચાલતો. અગ્નિ, વિદ્વાન, અમારા માટે યજ્ઞને ગોઠવે છે: પંચયામ (પાંચ ગતિઓવાળો), ત્રિવૃત (ત્રિગુણ વણાટવાળો), સપ્તતંતુ (સાત તંતુઓવાળો)—ચેતનાનું સુવ્યવસ્થિત કર્મ.
Mantra 5
आ वो यक्ष्यमृतत्वं सुवीरं यथा वो देवा वरिवः कराणि । आ बाह्वोर्वज्रमिन्द्रस्य धेयामथेमा विश्वाः पृतना जयाति ॥
હે દેવો, હું તમને અમૃતત્વ અને સુવીર્ય (વીરબળ) માટે યજ્ઞ કરું, જેથી હું તમારા માટે મારા અંદર વિશાળ અવકાશ (વરિવઃ) કરી શકું. હું મારા બાહુઓમાં ઇન્દ્રના વજ્રનું તેજ ધારણ કરું; ત્યાર પછી આ સર્વ પૃતનાઓ—પ્રકાશે પ્રતિરોધક અંધકાર પર વિજય પામે તેવી દરેક લડાઈ—જીતાય.
Mantra 6
त्रीणि शता त्री सहस्राण्यग्निं त्रिंशच्च देवा नव चासपर्यन् । औक्षन्घृतैरस्तृणन्बर्हिरस्मा आदिद्धोतारं न्यसादयन्त ॥
ત્રણ સો, ત્રણ હજાર, અને ત્રીસ તથા નવ—દેવોએ અગ્નિની ઉપાસના કરી. તેમણે ઘૃતથી તેને અભિષેક કર્યો, તેના માટે બર્હિ (પવિત્ર આસન) પાથર્યું; ત્યાર પછી ખરેખર તેમણે હોતૃને બેસાડ્યો—કર્મક્ષેત્રમાં યજ્ઞ-અગ્નિને દૃઢપણે સ્થાપિત કર્યો.
Frequently Asked Questions
It is about Agni, speaking like a priest, asking the All-Gods to teach him the correct way to perform the sacrifice and then being established as the Hotṛ who carries offerings to the gods.
Because the hymn treats the sacrifice as something governed by the whole divine order; the “All-Gods” represent the complete set of powers that authorize and perfect the rite, with Agni acting as their ritual agent.
It describes the yajña as an ordered structure with multiple coordinated layers and continuities—ritual measures on the surface, and a deeper idea that the sacrifice must be properly arranged to work effectively.
Ask anything about Sukta 52 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.