
Sukta 10.116
हे सूक्त इंद्राला तातडीने आवाहन करते की तो सोमपान करून आपल्या पूर्ण विजयशक्तीत उभा राहो, जेणेकरून तो वृत्रासारख्या अडथळा घालणाऱ्या शक्तींचा भंग करून उपासकांची समृद्धी रक्षील. यात युद्धप्रतिमा—शत्रुत्वपूर्ण, जादूटोण्याच्या/मायावी शक्तींना छेदून पाडणे—आणि यज्ञ-काव्यकृती यांचा संगम आहे: ऋषीचे वचन नौकेसारखे सोडले जाते, जे स्तुती देवांकडे नेऊन धन, मार्गउघडणे आणि सुरक्षित पारगमन यांची प्राप्ती घडवते.
Mantra 1
पिबा सोमं महत इन्द्रियाय पिबा वृत्राय हन्तवे शविष्ठ । पिब राये शवसे हूयमानः पिब मध्वस्तृपदिन्द्रा वृषस्व ॥
महान् इंद्रिय-शक्तीसाठी सोम प्या; वृत्र-वधासाठी प्या, हे अतिप्रबळा! आह्वान झाल्यावर रयि (समृद्धी) आणि शौर्य-बलासाठी प्या; मधु प्या—हे इंद्रा, तृप्त हो आणि आमच्यातील विजयी वीर्यात वाढ कर.
Mantra 2
अस्य पिब क्षुमतः प्रस्थितस्येन्द्र सोमस्य वरमा सुतस्य । स्वस्तिदा मनसा मादयस्वार्वाचीनो रेवते सौभगाय ॥
हे इंद्रा, या क्षुमत् (रससमृद्ध), प्रस्थित (अर्पित/समोर ठेवलेला) सोमाचा पान कर—पिळलेल्या सोमातील श्रेष्ठ भाग आस्वाद. हे स्वस्तिदा (कल्याणदाता), मनाने मद (आनंद-उन्माद) मध्ये रम; आमच्याकडे अभिमुख होऊन, रेवत् (दीप्तिमान) समृद्धी व आत्म-सौभाग्यासाठी (अनुग्रह कर).
Mantra 3
ममत्तु त्वा दिव्यः सोम इन्द्र ममत्तु यः सूयते पार्थिवेषु । ममत्तु येन वरिवश्चकर्थ ममत्तु येन निरिणासि शत्रून् ॥
हे इंद्रा, दिव्य सोम तुला मत्त करो; आणि जो सोम पार्थिव लोकांत पिळला जातो तोही तुला मत्त करो. ज्याने तू आमच्यासाठी वरिवस् (विस्तीर्ण अवकाश/आश्रय) निर्माण केलास तो तुला मत्त करो; आणि ज्याने तू शत्रूंना निरिणासि (निर्मूल/हाकलून देणे) करतोस तोही तुला मत्त करो.
Mantra 4
आ द्विबर्हा अमिनो यात्विन्द्रो वृषा हरिभ्यां परिषिक्तमन्धः । गव्या सुतस्य प्रभृतस्य मध्वः सत्रा खेदामरुशहा वृषस्व ॥
द्विबर्हा (द्विगुण महिमा) असलेला वृषभ इंद्र—अमिन (अडिग/अदम्य) होऊन—आपल्या दोन हरी (ताम्र/हरित अश्वां) सहित, सर्वत्र परिषिक्त (शिंपडलेला/ओतलेला) हा अन्धस् (सोमरस) स्वीकारायला येवो. गव्या (गौ-जन्य) मधुरतेचा, पिळून अर्पिलेल्या सोममधूसह, हे अरुशहा (रक्तिम/अव्यवस्था शक्तींचा संहारक), बळात वाढ होवो; आणि एकाच वेळी सर्व खेद (थकवा) जिंकून टाक.
Mantra 5
नि तिग्मानि भ्राशयन्भ्राश्यान्यव स्थिरा तनुहि यातुजूनाम् । उग्राय ते सहो बलं ददामि प्रतीत्या शत्रून्विगदेषु वृश्च ॥
तीक्ष्ण शस्त्रे खाली पाड, आणि झळाळत्या शक्तींनाही भंग कर; यातुधानांच्या (मायावी आक्रमकांच्या) दृढ-स्थापित सामर्थ्याला सैल करून पाडून टाक. हे उग्र! मी तुला सह आणि बल देतो; पुढे सरसावून, शत्रूंच्या शक्तींना त्यांच्या गाठी-गुंत्यातच छेदून टाक.
Mantra 7
इदं हविर्मघवन्तुभ्यं रातं प्रति सम्राळहृणानो गृभाय । तुभ्यं सुतो मघवन्तुभ्यं पक्वोऽद्धीन्द्र पिब च प्रस्थितस्य ॥
हे मघवन्! हे हवि तुझ्यासाठी अर्पिले आहे—हे सम्राट, न नाकारणे करता ते स्वीकार, आपल्या हस्तात धरी. हे मघवन्! तुझ्यासाठी सोम पिळला आहे; तुझ्यासाठी तो पक्व झाला आहे—हे इंद्रा! तो भक्ष कर आणि जे प्रस्तुत आहे त्याचे पानही कर.
Mantra 8
अद्धीदिन्द्र प्रस्थितेमा हवींषि चनो दधिष्व पचतोत सोमम् । प्रयस्वन्तः प्रति हर्यामसि त्वा सत्याः सन्तु यजमानस्य कामाः ॥
हे इंद्रा! प्रस्तुत केलेली ही हवी निश्चयाने भक्ष कर; शिजत-पक्व होत असलेला सोमही स्वीकार. आमच्या पुढे ढकलणाऱ्या ऊर्जांसह आम्ही तुला हाक मारतो, आनंदाने तुला जवळ ओढतो; यजमानाच्या कामना सत्य ठरोत—त्याच्या अंतः-आकांक्षा सत्यात पूर्ण होवोत.
Mantra 9
प्रेन्द्राग्निभ्यां सुवचस्यामियर्मि सिन्धाविव प्रेरयं नावमर्कैः । अया इव परि चरन्ति देवा ये अस्मभ्यं धनदा उद्भिदश्च ॥
इंद्र आणि अग्नी यांच्यासाठी मी माझी वाणी शुभ व स्पष्ट प्रवाहात प्रवर्तित करतो; माझ्या अर्कांनी तिला नदीत नौकेप्रमाणे पुढे ढकलतो. जे देव आपल्या भोवती मार्गदर्शक प्रवाहांसारखे परिभ्रमण करतात—जे धनदाते आहेत आणि बंद ठिकाणे फोडून उघड करणारे (उद्भिद्) आहेत—ते आमच्या हितासाठी प्रवृत्त होवोत.
A direct summons to Indra: drink Soma for great indriya (power), for Vṛtra’s defeat, and for the worshippers’ prosperity.
The hymn intensifies into a battle-prayer: hostile forces, sorcerous attackers, and entangling ‘knots’ are named and targeted; Indra is armed through praise and offering.
Indra’s destructive-creative act peaks in the image of cutting down enemy powers and breaking firm-set strengths—obstruction is not merely resisted but dismantled at its joints.
The seer’s speech is set in motion like a boat on a river, concluding with an appeal to Indra-Agni and to wealth-giving, ‘opening’ gods who clear the way and secure abundance.
pibā somam… vṛtrāya hantave
नि तिग्मानि भ्राशयन्भ्राश्यान्यव स्थिरा तनुहि यातुजूनाम् । उग्राय ते सहो बलं ददामि प्रतीत्या शत्रून्विगदेषु वृश्च ॥sindhāv iva… nāvam arkaiḥ
It asks Indra to drink Soma, grow in power, destroy obstructing forces like Vṛtra, and protect the worshippers by granting strength and prosperity.
Soma is treated as the offering that energizes and enlarges Indra’s might; by ‘drinking’ it, Indra becomes able to break obstacles and secure victory and wealth.
It is a vivid way to say that hostile powers—outer enemies or inner confusions—bind and trap us; Indra is invoked to sever those bindings at their points of connection so the obstruction collapses.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.