Sukta 115

Mantra 1

चित्र इच्छिशोस्तरुणस्य वक्षथो न यो मातरावप्येति धातवे । अनूधा यदि जीजनदधा च नु ववक्ष सद्यो महि दूत्यं चरन् ॥

तरुण शिशूची वाढ खरोखरच अद्भुत आहे—जो आधार स्थापन करण्यासाठी दोन मातांनाही ओलांडून जातो. तो मार्गांच्या अनुगमनात प्रज्वलित झाला की, तत्क्षणी महान दूतकार्य वाहतो—दूत म्हणून संचार करीत.

Mantra 2

अग्निर्ह नाम धायि दन्नपस्तमः सं यो वना युवते भस्मना दता । अभिप्रमुरा जुह्वा स्वध्वर इनो न प्रोथमानो यवसे वृषा ॥

अग्नीच नामाने प्रतिष्ठित आहे—दाता, कर्मांत परम पराक्रमी; जो वनांना एकत्र करून भस्मात विलीन करतो. सुयज्ञात जुहूने तो पुढे झेपावतो; स्वामीसारखा व्यापक वेग, आणि पोषणासाठी वृषभासारखा.

Mantra 3

तं वो विं न द्रुषदं देवमन्धस इन्दुं प्रोथन्तं प्रवपन्तमर्णवम् । आसा वह्निं न शोचिषा विरप्शिनं महिव्रतं न सरजन्तमध्वनः ॥

त्यालाच आम्ही तुमच्यासाठी शोधतो—दृढ आसनावर बसलेला देव; सोमरस, इन्दु, जो वाढत-उफाळत समुद्रासारखा तरंगतो. ज्वाळेसह वह्नीसारखा, दूरवर पोहोचणाऱ्या शक्तीचा; महाव्रतधारीसारखा, मार्गावर दाब देत, तो वेगाने पुढे धावतो.

Mantra 4

वि यस्य ते ज्रयसानस्याजर धक्षोर्न वाताः परि सन्त्यच्युताः । आ रण्वासो युयुधयो न सत्वनं त्रितं नशन्त प्र शिषन्त इष्टये ॥

तुझी अजर ज्वाला जेव्हा वेगासाठी प्रेरित होते, तेव्हा तिच्या भोवती जणू वाऱ्याच्या धारांचा अचलसा परिघ फिरत राहतो. रम्य शक्ती योद्ध्यांसारख्या सत्वन—दृढ दुर्ग—गाठतात; त्या पुढे ढकलतात, इष्टीच्या सिद्धीसाठी स्वतःला शिस्त लावतात.

Mantra 5

स इदग्निः कण्वतमः कण्वसखार्यः परस्यान्तरस्य तरुषः । अग्निः पातु गृणतो अग्निः सूरीनग्निर्ददातु तेषामवो नः ॥

हाच तो अग्नी—कण्वांमध्ये परम, कण्वांचा सखा, आर्य (श्रेष्ठ), जो पराचे आणि अंतरीचे—दोन्हीचे तरण/अतिक्रमण करणारा आहे. अग्नी स्तुती करणाऱ्याचे रक्षण करो; अग्नी सूरी (ऋषि-नेते) यांचे रक्षण करो; आणि अग्नी आम्हांस त्यांचे ‘अवः’ (अनुग्रह/संरक्षण) द्यावो.

Mantra 6

वाजिन्तमाय सह्यसे सुपित्र्य तृषु च्यवानो अनु जातवेदसे । अनुद्रे चिद्यो धृषता वरं सते महिन्तमाय धन्वनेदविष्यते ॥

अत्यंत वाजिन्तम (बलवान), सह्य (विजयी) अशा शक्तीसाठी—हे सुपित्र्य अग्ने (उत्तम, प्रकाशमय पितृ-परंपरेचा)—तृषांमध्ये (अंतर्गत तापांत) विचरत तो जातवेदसाचा अनुगमन करीत जातो. जलहीन अवस्थेतही, जो धृष्ट होऊन परम वर निवडतो—त्या महिन्तमाकडे, धन्वन् (साधनेचे क्षेत्र) मध्ये, तो येत/अग्रसर होत राहतो.

Mantra 7

एवाग्निर्मर्तैः सह सूरिभिर्वसुः ष्टवे सहसः सूनरो नृभिः । मित्रासो न ये सुधिता ऋतायवो द्यावो न द्युम्नैरभि सन्ति मानुषान् ॥

अशा प्रकारे अग्नी—वसु (दीप्त शुभ)—मर्त्यांनी, सूरी-नेत्यांसह, स्तुत व्हावा; मनुष्यमध्ये सहस (पराक्रम) याचा पुत्र जसा बलवान तसा. मित्रांसारखे—सुधित (सुस्थिर बुद्धी) असलेले, ऋतायव (ऋताचे पथिक)—तसेच, द्यावः आपल्या द्युम्नांनी (तेजांनी) मनुष्याच्या वर व चहुबाजूंनी उभे राहून त्याला दाबून/आवृत करून ठेवतात.

Mantra 8

ऊर्जो नपात्सहसावन्निति त्वोपस्तुतस्य वन्दते वृषा वाक् । त्वां स्तोषाम त्वया सुवीरा द्राघीय आयुः प्रतरं दधानाः ॥

हे ऊर्जेच्या नपात्, हे सहसावन्—असे म्हणत, सम्यक् स्तुतीने पूजिलेल्या तुला विजयी वाणी वंदन करते. आम्ही तुझी स्तुती करू; तुझ्यामुळे आम्ही सु-वीर होऊ, दीर्घतर आयुष्य धारण करू आणि अधिक अग्रसर प्रगती प्राप्त करू.

Mantra 9

इति त्वाग्ने वृष्टिहव्यस्य पुत्रा उपस्तुतास ऋषयोऽवोचन् । ताँश्च पाहि गृणतश्च सूरीन्वषड्वषळित्यूर्ध्वासो अनक्षन्नमो नम इत्यूर्ध्वासो अनक्षन् ॥

हे अग्ने, वृष्टिहव्याचे पुत्र—सम्यक् स्तुती करणारे ऋषी—तुला असे म्हणाले. त्यांचे रक्षण कर; आणि गाणारे सूरी (प्रकाशमान नेते) यांचेही रक्षण कर; ‘वषट्, वषट्’ असे पुकारत ते ऊर्ध्व उठले; ‘नमो, नमः’ असे म्हणत ते पुन्हा ऊर्ध्व उठले.