
Sukta 1.47
Kaṇva
Aśvinau
Jagati (probable for RV 1.47.1 due to longer line; requires metrical verification)
कण्वाचा हा सूक्त अश्विनौंचे आवाहन करतो की ते आपल्या तेजस्वी रथावर त्वरेने येऊन, त्यांच्यासाठी पिळलेला अतिमधुर सोम प्राशन करावा—‘ऋत’ वाढवित आणि कल्याण/आरोग्य पुनःस्थापित करीत. यात वारंवार या युगल वैद्य देवतांना विनंती केली आहे की त्यांनी उदार यजमानाला प्रत्येक लोकातून—पृथ्वीच्या खोलांतून आणि स्वर्गीय विस्तारांतून—रत्न (मणि/शक्ती) आणि रयी (समृद्धी, परिपूर्णता) प्रदान करावी. सूक्ताच्या शेवटी कण्वाच्या यज्ञ-सत्रांशी अश्विनांचे दीर्घकालीन सख्य व निकटत्व पुन्हा अधोरेखित केले आहे, त्यामुळे हे निमंत्रण वैयक्तिकही ठरते आणि परंपरागतही.
Mantra 1
अयं वां मधुमत्तमः सुतः सोम ऋतावृधा । तमश्विना पिबतं तिरोअह्न्यं धत्तं रत्नानि दाशुषे ॥
हे ऋतावृधा, हा तुमच्यासाठी सर्वात मधुमय, पिळून काढलेला सोम आहे. हे अश्विनौ, दिवसाच्या पलीकडे जाणारा तिरोअह्न्य सोम प्या; आणि दाशुष (यजमान/दाता) मध्ये रत्नांना—सिद्धि-शक्तींना—स्थापित करा.
Mantra 2
त्रिवन्धुरेण त्रिवृता सुपेशसा रथेना यातमश्विना । कण्वासो वां ब्रह्म कृण्वन्त्यध्वरे तेषां सु शृणुतं हवम् ॥
हे अश्विनौ, त्रिवन्धुर, त्रिवृत, सुपेशसा—सुंदर रीतीने घडवलेल्या—रथाने या. कण्वजन अध्वरात (यज्ञात) ब्रह्म रचतात; त्यांच्या हव (आह्वान) नीट ऐका.
Mantra 3
अश्विना मधुमत्तमं पातं सोममृतावृधा । अथाद्य दस्रा वसु बिभ्रता रथे दाश्वांसमुप गच्छतम् ॥
हे अश्विनौ, मधुरतम सोमाचे पान करा, हे ऋत-वर्धकांनो! आणि आता, हे दस्रा (अद्भुत-कर्मे करणारे), रथात उत्तम वसु (संपत्ती) धारण करून, दान देणाऱ्या यजमानाजवळ या.
Mantra 4
त्रिषधस्थे बर्हिषि विश्ववेदसा मध्वा यज्ञं मिमिक्षतम् । कण्वासो वां सुतसोमा अभिद्यवो युवां हवन्ते अश्विना ॥
त्रि-आसनयुक्त बर्हिषावर, हे विश्ववेदसौ, मधुने यज्ञाला सिञ्चा/मिश्रित करा. सोम पिळणारे, ऊर्ध्वाभिलाषी कण्वगण तुम्हा दोघा अश्विनांना यज्ञकर्मात येण्यासाठी आवाहन करतात.
Mantra 5
याभिः कण्वमभिष्टिभिः प्रावतं युवमश्विना । ताभिः ष्वस्माँ अवतं शुभस्पती पातं सोममृतावृधा ॥
ज्या तत्पर-सहाय शक्तींनी तुम्ही, हे अश्विनौ, कण्वाला अभिष्टि (रक्षा) देऊन सुरक्षितपणे पुढे नेले—त्याच शक्तींनी आम्हालाही वाचवा, हे शुभस्पती (दीप्त कल्याणाचे स्वामी)! आणि हे ऋतावृधा, सोमाचे पान करा.
Mantra 6
सुदासे दस्रा वसु बिभ्रता रथे पृक्षो वहतमश्विना । रयिं समुद्रादुत वा दिवस्पर्यस्मे धत्तं पुरुस्पृहम् ॥
हे दस्रा अश्विनौ! रथावर वसु (धन-संपदा) धारण करून, आपल्या बलवान अश्वांसह येथे या. आमच्यासाठी ती ‘रयि’ धरा—समुद्राच्या गाभाऱ्यातून असो वा विस्तीर्ण द्युलोकातून—अत्यंत स्पृहणीय, परिपूर्ण समृद्धी, जी आत्मा आकांक्षितो.
Mantra 7
यन्नासत्या परावति यद्वा स्थो अधि तुर्वशे । अतो रथेन सुवृता न आ गतं साकं सूर्यस्य रश्मिभिः ॥
हे नासत्यौ! तुम्ही दूर परावतीत असाल, किंवा तुर्वशाच्या वर अधिष्ठित असाल, तरी तिथूनच आपल्या सु-वृता (सुंदरपणे फिरणाऱ्या) रथाने आमच्याकडे या—सूर्याच्या रश्मींसह, आमच्या पथात तेजस्वी ‘ऋत’ (ऋत-धर्म) आणीत.
Mantra 8
अर्वाञ्चा वां सप्तयोऽध्वरश्रियो वहन्तु सवनेदुप । इषं पृञ्चन्ता सुकृते सुदानव आ बर्हिः सीदतं नरा ॥
तुमचे सात-युक्त (सप्तयः) बल, अध्वर-श्री (यज्ञवैभव) यांनी दीप्त, सवन (सोम-निष्पादन) जवळ तुम्हाला येथे आणोत. सुकृत (सत्कर्म) करणाऱ्यासाठी, सुदानव (उदार दाता) याच्यासाठी इष् (प्रेरणा-पोषण) ओतत—हे नरा (वीर द्वय)! बर्हि (पवित्र आसन)ावर येऊन बसा.
Mantra 9
तेन नासत्या गतं रथेन सूर्यत्वचा । येन शश्वदूहथुर्दाशुषे वसु मध्वः सोमस्य पीतये ॥
हे नासत्यौ! ज्याचे आवरण सूर्यत्वचेसारखे आहे त्या रथाने या; ज्याने तुम्ही सदैव दात्यासाठी वसु-धन आणि मधुर-रस वहात आला आहात—सोमाच्या मधुर आनंदाच्या पानासाठी.
Mantra 10
उक्थेभिरर्वागवसे पुरूवसू अर्कैश्च नि ह्वयामहे । शश्वत्कण्वानां सदसि प्रिये हि कं सोमं पपथुरश्विना ॥
उक्थांनी आम्ही तुम्हांला सहाय्यासाठी इथे हाक देतो, हे पुरुवसू—बहुधनवानांनो; आणि अग्निदीप्त अर्कांनीही. कारण कण्वांच्या प्रिय सदसी, हे अश्विनौ, तुम्ही सदैव सोम पिला आहे—म्हणून आमच्या या अंतःसदनी पुन्हा या.
The Aśvinau are the twin Vedic gods who arrive swiftly in a chariot, heal and rescue beings in distress, and bring prosperity. In this sukta they are invited to drink Soma and to grant gifts to the worshipper.
The poet asks the Aśvins to accept the sweet Soma, strengthen ṛta (right order), and place ‘ratna’ (jewels/powers) and ‘rayi’ (prosperity, plenitude) in the giver—abundance coming from every realm.
It emphasizes an ongoing relationship: the Aśvins have ‘always’ drunk Soma in the Kaṇva ritual sessions. This makes the invitation credible and intimate—calling them to return as trusted allies of the lineage.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.