Adhyaya 7

Verse 1

सूत उवाच । एवं तत्र तदा देवी श्रुत्वा माहात्म्यमुत्तमम् । हर्षोत्कंठितया वाचा पुनः पप्रच्छ शंकरम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ അവിടെ ദേവി ആ ഉത്തമ മഹാത്മ്യം ശ്രവിച്ച്, ഹർഷവും ആകാംക്ഷയും നിറഞ്ഞ വാക്കുകളോടെ വീണ്ടും ശങ്കരനോടു ചോദിച്ചു।

Verse 2

देव्युवाच । देवदेव जगन्नाथ भक्तानुग्रहकारक । समस्तज्ञानसंपन्न नमस्तेऽस्तु महेश्वर

ദേവി പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവദേവാ, ജഗന്നാഥാ, ഭക്താനുഗ്രഹകാരകാ! സമസ്തജ്ഞാനസമ്പന്നനായ മഹേശ്വരാ, നിനക്കു നമസ്കാരം।

Verse 3

नमोऽस्तु वै त्रिपुरप्रहर्त्रे महात्मने तारकमर्दनाय । नमोऽस्तु ते क्षीरसमुद्र दायिने शिशोर्मुनीन्द्रस्य समाहितस्य

ത്രിപുരപ്രഹർത്താവേ, താരകമർദനനായ മഹാത്മാവേ—നിനക്കു നമസ്കാരം. ക്ഷീരസമുദ്രം ദാനം ചെയ്തവനേ, ശിശു മുനീന്ദ്രനു സമാധിസ്ഥൈര്യം നൽകിയവനേ—നിനക്കു നമസ്കാരം।

Verse 4

नमोऽस्तु ते सर्वजगद्विधात्रे सर्वत्र सर्वात्मक सर्वकर्त्रे । नमो भवायास्तु नमोऽभवाय नमोऽस्तु ते सर्वगताय नित्यम्

സകലജഗത്തിന്റെ വിധാതാവേ, സർവ്വത്ര വ്യാപ്തനേ, സർവ്വാത്മാവും സർവ്വകർ‍ത്താവുമായ നിനക്കു നമസ്കാരം. ഭവനു നമസ്കാരം, അഭവനു നമസ്കാരം; സർവ്വഗതനായ നിത്യനേ, നിനക്കു സദാ പ്രണാമം.

Verse 5

ईश्वर उवाच । किं देवि पृच्छसेऽद्यापि सर्वं ते कथितं मया । संदिग्धमस्ति किंचिच्चेत्पुनः पृच्छस्व भामिनि

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവി, ഇനിയും എന്താണ് ചോദിക്കാനുള്ളത്? ഞാൻ നിനക്കു എല്ലാം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. എന്തെങ്കിലും സംശയം ശേഷിച്ചാൽ, ഹേ സുന്ദരി, വീണ്ടും ചോദിക്കൂ.

Verse 6

देव्युवाच । सोमेश्वरेति यन्नाम कस्मिन्काले बभूव तत् । किं नामाग्रेऽभवल्लिंगं नाम किं भविताऽधुना

ദേവി അരുളിച്ചെയ്തു—‘സോമേശ്വര’ എന്ന നാമം ഏതു കാലത്ത് ഉദിച്ചു? ആദിയിൽ ആ ലിംഗത്തിന് എന്ത് പേരായിരുന്നു, ഇപ്പോൾ (ഇക്കാലത്ത്) അത് ഏതു നാമം ധരിക്കും?

Verse 7

एवं यस्य प्रभावो वै नोक्तः पूर्वं त्वया विभो । अन्येषां तीर्थदेवानां माहात्म्यं वर्णितं त्वया । न त्वीदृशं तु कथितं श्रीसोमेशस्य यादृशम्

ഹേ വിഭോ, ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ (സോമേശ്വരന്റെ) യഥാർത്ഥ പ്രഭാവം നിങ്ങൾ മുമ്പ് പറഞ്ഞിട്ടില്ല. മറ്റു തീർത്ഥങ്ങളുടെയും അവിടത്തെ ദേവതകളുടെയും മഹാത്മ്യം നിങ്ങൾ വർണ്ണിച്ചു; എന്നാൽ ശ്രീ സോമേശ്വരന്റെ പോലെയുള്ള മഹിമ പറഞ്ഞിട്ടില്ല.

Verse 8

ईश्वर उवाच । पूर्वमेवाहमेवासं स्पर्शलिंगस्वरूपवान् । न च मां तत्त्वतो वेद जनः कश्चिदिहेश्वरि

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ഈശ്വരി, പൂർവ്വകാലത്ത് ഞാൻ തന്നേ ഇവിടെ സ്പർശലിംഗസ്വരൂപമായി നിലകൊണ്ടിരുന്നു. എന്നാൽ ഇവിടെ ആരും എന്നെ തത്ത്വതഃ, എന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപത്തിൽ, അറിയുകയുണ്ടായില്ല.

Verse 9

महाकल्पे तु सञ्जाते ब्रह्मणः प्रति संचरे । नामभावं भवेदन्यद्देवि लिंगे पुनःपुनः

മഹാകൽപം ഉദിച്ചും ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആവർത്തിത സഞ്ചാരം സംഭവിക്കുമ്പോഴും, ഹേ ദേവി, ഈ ലിംഗം വീണ്ടും വീണ്ടും നാമ-ഭാവഭേദങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു.

Verse 11

अस्मिन्ब्रह्मणि देवेशि संजाते ह्यष्टवार्षिके । तदा कालात्समारभ्य सोमेश इति विश्रुतः

ഹേ ദേവേശി ദേവി, ഈ ബ്രഹ്മാവിന്റെ നിലവിലെ സൃഷ്ടിചക്രത്തിൽ (ആ ഘട്ടത്തിൽ) അദ്ദേഹം പ്രത്യക്ഷമായ നാൾ മുതൽ ‘സോമേശൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി.

Verse 12

अतीतेषु च देवेशि ब्रह्मसुप्तलयादनु । बभूवुर्यानि नामानि तानि त्वं शृणु पार्वति

കൂടാതെ ഹേ ദേവേശി ദേവി, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ‘നിദ്ര’യ്ക്കു പിന്നാലെ വരുന്ന പ്രളയങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ്, കഴിഞ്ഞ കല്പങ്ങളിൽ ഉദിച്ച നാമങ്ങൾ ഏതൊക്കെയോ, അവ നീ കേൾക്കുക, ഹേ പാർവതി.

Verse 13

आद्यो विरंचिनामासीद्यदा ब्रह्मा पितामहः । मृत्युञ्जयस्तदा नाम सोमनाथस्य कीर्तितम्

ആദ്യ (ചക്രത്തിൽ), പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ് ‘വിരഞ്ചി’ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നപ്പോൾ, സോമനാഥന്റെ കീർത്തിത നാമം ‘മൃത്യുഞ്ജയൻ’ ആയിരുന്നു.

Verse 14

द्वितीयोऽभूद्यदा ब्रह्मा पद्मभूरिति विश्रुतः । तदा कालाग्निरुद्रेति नाम प्रोक्तं शुभेंऽबिके

ദ്വിതീയ (ചക്രത്തിൽ), ബ്രഹ്മാവ് ‘പദ്മഭൂ’ എന്ന നാമത്തിൽ വിശ്രുതനായപ്പോൾ, ഹേ ശുഭാംബികേ, പ്രഭുവിന്റെ നാമം ‘കാലാഗ്നിരുദ്രൻ’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 15

तृतीयोऽभूद्यदा ब्रह्मा स्वयंभूरिति विश्रुतः । अमृतेशेति देवस्य तदा नाम प्रकीर्तितम्

മൂന്നാം കല്പത്തിൽ, ബ്രഹ്മാവ് ‘സ്വയംഭൂ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായിരുന്നപ്പോൾ, അന്നേ സമയം ദേവന്റെ നാമം ‘അമൃതേശ’ എന്നു കീർത്തിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 16

चतुर्थोऽभूद्यथा ब्रह्मा परमेष्ठीति विश्रुतः । अनामयेति देवस्य तदा नाम स्मृतं शुभे

നാലാം കല്പത്തിൽ, ബ്രഹ്മാവ് ‘പരമേഷ്ഠി’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായപ്പോൾ, ഹേ ശുഭേ, ദേവന്റെ നാമം ‘അനാമയ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 17

पंचमोऽभूद्यदा ब्रह्मा सुरज्येष्ठ इति स्मृतः । कृत्तिवासेति देवस्य नाम प्रोक्तं तदाम्बिके

അഞ്ചാം കല്പത്തിൽ, ബ്രഹ്മാവ് ‘സുരജ്യേഷ്ഠ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഹേ അംബികേ, ദേവന്റെ നാമം ‘കൃത്തിവാസ’ എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 18

षष्ठश्चाभूद्यदा ब्रह्मा हेमगर्भ इति श्रुतः । तदा भैरवनाथेति नाम देवस्य कीर्तितम्

ആറാം കല്പത്തിൽ, ബ്രഹ്മാവ് ‘ഹേമഗർഭ’ എന്നു ശ്രുതനായിരുന്നപ്പോൾ, അന്നേ സമയം ദേവന്റെ നാമം ‘ഭൈരവനാഥ’ എന്നു കീർത്തിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 19

अयं यो वर्त्तते ब्रह्मा शतानंद इति स्मृतः । सोमनाथेति देवस्य वर्तते नाम सांप्रतम्

ഈ നിലവിലെ കല്പത്തിൽ ഇപ്പോൾ അധിപനായ ബ്രഹ്മാവ് ‘ശതാനന്ദ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; ഇപ്പോൾ ദേവന്റെ നാമം ‘സോമനാഥ’ എന്നായി സ്ഥാപിതമാണ്।

Verse 20

अतः परं चतुर्वक्त्रो ब्रह्मा यो भविता यदा । प्राणनाथेति देवस्य तदा नाम भविष्यति

ഇതിനുശേഷം ഭാവിയിൽ ചതുര്മുഖനായ ബ്രഹ്മാവ് ഉദ്ഭവിക്കുമ്പോൾ, ആ ദേവന്റെ നാമം ‘പ്രാണനാഥൻ’—പ്രാണങ്ങളുടെ അധിപൻ—ആയിരിക്കും.

Verse 21

अतीता ये विधातारो भविष्यंति च येऽधुना । तावत्तद्वर्त्तते नाम यावदन्योष्टवार्षिकः । संध्यासंध्यांशभेदेन विष्ण्वनंतसनातनाः

കഴിഞ്ഞുപോയ വിധാതാക്കൾ, ഇപ്പോൾ ഉള്ളവർ, ഭാവിയിൽ ഉണ്ടാകുന്നവർ—അത്രകാലം ആ പ്രത്യേക ദിവ്യനാമം തന്നെ പ്രചാരത്തിലിരിക്കും; മറ്റൊരു അഷ്ടവർഷചക്രം ഉദിക്കുന്നതുവരെ. സന്ധ്യയും സന്ധ്യാംശവും എന്ന വിഭജനപ്രകാരം ആ പ്രഭു വിഷ്ണു, അനന്തൻ, സനാതനൻ എന്നിങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 22

एवं नामानि देवस्य संक्षेपात्कीर्तितानि मे । विस्तरात्कथितुं नैव शक्यंते कालगौरवात्

ഇങ്ങനെ ഞാൻ ദേവന്റെ നാമങ്ങൾ സംക്ഷേപമായി കീർത്തിച്ചു; കാലത്തിന്റെ ഗൗരവവും വിശാലതയും കാരണം അവയെ വിശദമായി പറയാൻ കഴിയില്ല.

Verse 23

देव्युवाच । आश्चर्यं देवदेवेश यत्त्वया कथितं प्रभो । पूर्वोक्तानि च नामानि न स्मरंति च मे कथम्

ദേവി പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവദേവേശ പ്രഭോ, നിങ്ങൾ പറഞ്ഞത് അത്ഭുതകരം; എന്നാൽ മുമ്പ് നിങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ച നാമങ്ങൾ എനിക്ക് എന്തുകൊണ്ട് സ്മരണയിൽ വരുന്നില്ല?

Verse 24

एतद्विस्तरतो ब्रूहि कारणं च जगत्पते । सर्वभूतहितार्थाय ममानुग्रहकाम्यया

ഹേ ജഗത്പതേ, ഇതിനെ വിശദമായി പറയുക; അതിന്റെ കാരണവും അറിയിക്കുക—സകലഭൂതങ്ങളുടെ ഹിതത്തിനായി, എനിക്കു അനുഗ്രഹം നൽകുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട്.

Verse 25

ईश्वर उवाच । कल्पेकल्पे महादेवि अवतारं करोषि यत् । तेन ते स्मरणं नास्ति प्रभावात्प्रकृतेः प्रिये

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹാദേവി, നീ കല്പം കല്പമായി അവതാരം എടുക്കുന്നു; അതിനാൽ, ഹേ പ്രിയേ, പ്രകൃതിയുടെ പ്രബല സ്വാധീനത്താൽ നിന്റെ സ്മരണം നിലനിൽക്കുകയില്ല।

Verse 26

तत्त्वावरणमध्ये तु तत्राद्या त्वं प्रतिष्ठिता । साऽवतीर्यांडमध्ये तु मया सार्द्धं वरानने

തത്ത്വാവരണത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ നീ, ആദ്യം, അവിടെ തന്നെ പ്രതിഷ്ഠിതയായി നിലകൊള്ളുന്നു; പിന്നെ, ഹേ വരാനനേ, ബ്രഹ്മാണ്ഡ-അണ്ഡത്തിനുള്ളിൽ അവതരിച്ച് നീ എനോടൊപ്പം വന്നു।

Verse 27

अनुग्रहार्थं लोकानां प्रादुर्भूता पुनःपुनः । आद्ये कल्पे जगन्माता जगद्योनिर्द्वितीयके

ലോകങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹാർത്ഥം നീ വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു; ആദ്യ കല്പത്തിൽ ‘ജഗന്മാതാ’ എന്നും, രണ്ടാം കല്പത്തിൽ ‘ജഗദ്യോനി’ എന്നും നീ പ്രസിദ്ധയായി।

Verse 28

तृतीये शांभवीनाम चतुर्थे विश्वरूपिणी । पञ्चमे नंदिनीनाम षष्ठे चैव गणांबिका

മൂന്നാം കല്പത്തിൽ നീ ‘ശാംഭവീ’ എന്നും, നാലാം കല്പത്തിൽ ‘വിശ്വരൂപിണീ’ എന്നും വിളിക്കപ്പെട്ടു; അഞ്ചാം കല്പത്തിൽ ‘നന്ദിനീ’, ആറാം കല്പത്തിൽ ‘ഗണാംബികാ’ എന്നും കീര്ത്തിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 29

विभूतिः सप्तमे कल्पे सुभूतिश्चाष्टमे तदा । आनन्दा नवमे कल्पे दशमे वामलोचना

ഏഴാം കല്പത്തിൽ നീ ‘വിഭൂതി’ എന്നും, എട്ടാം കല്പത്തിൽ ‘സുഭൂതി’ എന്നും വിളിക്കപ്പെട്ടു; ഒൻപതാം കല്പത്തിൽ ‘ആനന്ദാ’, പത്താം കല്പത്തിൽ ‘വാമലോചനാ’ എന്നും സ്മരിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 30

एकादशे वरारोहा द्वादशे च सुमङ्गला । कल्पे त्रयोदशे चैव महामाया ह्युदाहृता

പതിനൊന്നാം കല്പത്തിൽ നീ ‘വരാരോഹാ’ എന്നു കീർത്തിക്കപ്പെട്ടു; പന്ത്രണ്ടാം കല്പത്തിൽ ‘സുമംഗലാ’। പതിമൂന്നാം കല്പത്തിൽ നീ ‘മഹാമായാ’ എന്നു പ്രസിദ്ധയായി.

Verse 31

ततश्चतुर्दशे कल्पेऽनन्तानाम प्रकीर्तिता । भूतमाता पंचदशे षोडशे चोत्तमा स्मृता

അനന്തരം പതിനാലാം കല്പത്തിൽ നീ ‘അനന്താനാമാ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രഖ്യാതയായി. പതിനഞ്ചാം കല്പത്തിൽ ‘ഭൂതമാതാ’—സകലഭൂതങ്ങളുടെ ജനനി; പതിനാറാം കല്പത്തിൽ ‘ഉത്തമാ’യായി സ്മരിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 32

ततः सप्तदशे कल्पे पितृकल्पे तु विश्रुता । दक्षस्य दुहिता जाता सतीनाम्नी महाप्रभा

അതിനുശേഷം പതിനേഴാം കല്പത്തിൽ—‘പിതൃകല്പ’മായി വിശ്രുതമായതിൽ—നീ ദക്ഷന്റെ പുത്രിയായി ജനിച്ചു; മഹാപ്രഭയായ ‘സതീ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയായി.

Verse 33

अपमानात्तु दक्षस्य स्वां तनूमत्यजत्पुनः । उमां कलां तु चन्द्रस्य पुरापूर्य च संस्थिता

ദക്ഷന്റെ അപമാനത്താൽ, ഹേ ദേവീ, നീ വീണ്ടും നിന്റെ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചു. തുടർന്ന് ഉമാരൂപിണിയായി—ചന്ദ്രകലയുടെ അംശമായി—ലോകങ്ങളെ നിറച്ച് സ്ഥാപിതയായി നിലകൊണ്ടു.

Verse 34

ततः प्रवृत्ते वाराहे कल्पे त्वं सुरसुन्दरि । पुनर्हिमवताराध्य दुहिता त्वमतः कृता

പിന്നീട് വാർാഹകല്പം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, ഹേ സുരസുന്ദരി, നീ ഹിമവാനെ ആരാധിച്ചു; വീണ്ടും നീ അവന്റെ പുത്രിയായി ആക്കപ്പെട്ടു.

Verse 35

ततो देव्यद्भुतं तप्त्वा तपः परमदुश्चरम् । भर्त्तारं मां पुनः प्राप्य पार्वतीति निगद्यसे

അപ്പോൾ, ഹേ ദേവീ, നീ അത്ഭുതകരവും പരമദുഷ്കരവുമായ തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ച് എന്നെ വീണ്ടും ഭർത്താവായി പ്രാപിച്ചതിനാൽ ‘പാർവതി’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 36

कैलासनिलयश्चाहं त्वया सार्द्धं वरानने । क्रीडामि तव देवेशि यावत्कल्पावसानकम्

ഞാൻ കൈലാസത്തിൽ വസിക്കുന്നു; ഹേ വരാനനേ, ഹേ ദേവേശീ, നിനക്കൊപ്പം കല്പാന്തം വരെ ദിവ്യക്രീഡ ചെയ്യുന്നു.

Verse 37

इदं चतुर्गुणं प्राप्य द्वापरे विष्णुना सह । महिषस्य वधार्थाय उत्पन्ना कृष्णपिंगला

ഈ ചതുര്ഗുണ ശക്തി പ്രാപിച്ച്, ദ്വാപരയുഗത്തിൽ വിഷ്ണുവിനോടൊപ്പം, മഹിഷവധത്തിനായി നീ ‘കൃഷ്ണപിംഗലാ’യായി അവതരിച്ചു.

Verse 38

कात्यायनीति दुर्गेति विविधैर्नामपर्ययैः । नवकोटिप्रभेदेन जातासि वसुधातले

കാത്യായനി, ദുര്‍ഗ്ഗ എന്നിങ്ങനെ പല നാമപര്യായങ്ങളാൽ, നവകോടി ഭേദങ്ങളോടെ നീ ഭൂതലത്തിൽ അവതരിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 39

यानि ते कल्पनामानि पूर्वमुक्तानि सुन्दरि । तानि त्रयोदशाकल्पादुदक्तात्कथितानि मे

ഹേ സുന്ദരി, മുമ്പ് പറഞ്ഞ നിന്റെ കല്പബന്ധമായ നാമങ്ങളെ ഞാൻ പതിമൂന്നാം കല്പത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ക്രമമായി വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 40

अतीतानि भविष्याणि वर्त्तमानानि सुन्दरि । एवं ज्ञेयानि सर्वाणि ब्रह्मकल्पावधि प्रिये

ഹേ സുന്ദരി പ്രിയേ, ഭൂതം, ഭാവി, വർത്തമാനം—ഇവയെല്ലാം ഇങ്ങനെ തന്നെയായി അറിയേണ്ടതാണ്; പ്രിയേ, ബ്രഹ്മകല്പത്തിന്റെ പരിധിവരെ।

Verse 41

देव्युवाच । सोमनाथेति यन्नाम त्वया पूर्वमुदाहृतम् । तत्कथं निश्चलं नाम मन्यते त्रिपुरांतक

ദേവി പറഞ്ഞു—നിങ്ങൾ മുമ്പ് ‘സോമനാഥ’ എന്ന നാമം ഉച്ചരിച്ചു. ഹേ ത്രിപുരാന്തകാ, ആ നാമം എങ്ങനെ നിശ്ചലവും മാറ്റമില്ലാത്തതുമായതായി കരുതപ്പെടുന്നു?

Verse 42

असंख्यत्वाच्च चंद्राणां जन्मनामप्रभेदतः । मन्वन्तरे तु संजाते युगानामेकसप्ततौ

ചന്ദ്രന്മാർ അസംഖ്യം; അവരുടെ ജന്മവും നാമവും വ്യത്യസ്തമാണ്. മന്വന്തരമുണ്ടാകുമ്പോൾ—അതിൽ എഴുപത്തൊന്ന് യുഗങ്ങൾ ഉള്ളപ്പോൾ—(ഈ ചക്രം തുടരുന്നു)।

Verse 43

चंद्रसूर्यादयो देवाः संह्रियंते पुनःपुनः । सप्तर्षयः सुराः शक्रो मनुस्तत्सूनवो नृपाः

ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ മുതലായ ദേവന്മാർ വീണ്ടും വീണ്ടും ലയിക്കുന്നു; അതുപോലെ സപ്തർഷികൾ, ദേവഗണം, ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ), മനു, അവന്റെ പുത്രന്മാരായ രാജാക്കന്മാരും।

Verse 44

एककालं च सृज्यंते संह्रियंते च पूर्ववत् । एतन्मे संशयं देव यथावद्वक्तुमर्हसि

അവർ ഒരു കാലത്തേക്ക് മാത്രം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുകയും, മുൻപുപോലെ വീണ്ടും ലയിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഹേ ദേവാ, എന്റെ ഈ സംശയം യഥാവിധിയും ക്രമത്തോടെയും വിശദീകരിക്കണമേ।

Verse 45

ईश्वर उवाच । साधु पृष्टं त्वया देवि रहस्यं पापनाशनम् । यन्न कस्यचिदाख्यातं तत्ते वक्ष्याम्यशेषतः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവി, നീ നല്ല ചോദ്യം ചോദിച്ചു; ഇത് പാപനാശകമായ ഗൂഢരഹസ്യം. ആരോടും പറഞ്ഞിട്ടില്ലാത്തത് ഞാൻ നിനക്കു പൂർണ്ണമായി പറയുന്നു।

Verse 46

अयं यो वर्त्तते ब्रह्मा शतानन्द इति श्रुतः । तस्य चैवाष्टमे वर्षे मनुर्यः प्रथमो भवेत्

ഇപ്പോൾ അധിഷ്ഠിതനായിരിക്കുന്ന ഈ ബ്രഹ്മാവ് ‘ശതാനന്ദൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധൻ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണത്തിന്റെ എട്ടാം വർഷത്തിൽ ആദ്യ മനു ഉദ്ഭവിക്കുന്നു।

Verse 47

तस्मिन्मन्वन्तरे देवि यश्चादौ रोहिणीपतिः । समुद्रगर्भात्संजातः सलक्ष्मीकौस्तुभादिभिः

ഹേ ദേവി, ആ മന്വന്തരത്തിൽ ആദിയിൽ രോഹിണീപതി (ചന്ദ്രൻ) ആയവൻ സമുദ്രഗർഭത്തിൽ നിന്ന് ലക്ഷ്മി, കൗസ്തുഭാദി നിധികളോടുകൂടെ ജനിച്ചു।

Verse 48

तेन चाराधितं लिंगं कालभैरवनामतः । महता तपसा पूर्वं युगानि च चतुर्द्दशे

അവൻ ‘കാലഭൈരവ’ എന്ന നാമമുള്ള ലിംഗത്തെ ആരാധിച്ചു—പൂർവകാലത്ത് മഹത്തായ തപസ്സോടെ—പതിനാലു യുഗങ്ങൾ വരെ।

Verse 49

तस्याद्भुतं तपो दृष्ट्वा तुष्टोऽहं तस्य सुन्दरि । वरं वृणीष्वेति मया स च प्रोक्तो निशाकरः

ഹേ സുന്ദരി, അവന്റെ അത്ഭുത തപസ്സു കണ്ടു ഞാൻ സന്തുഷ്ടനായി. ‘വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക’ എന്ന് ഞാൻ പറഞ്ഞു; ഇങ്ങനെ നിശാകരൻ (ചന്ദ്രൻ)നെ ഞാൻ അഭിസംബോധന ചെയ്തു।

Verse 50

सहोवाच तदा देवि भक्त्या संस्तुत्य मां शुभे

അപ്പോൾ അവൻ പറഞ്ഞു, ഹേ ദേവീ—ഹേ ശുഭേ, ഭക്തിയോടെ എന്നെ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ട്.

Verse 51

चंद्र उवाच । यदि प्रसन्नो देवेश वरार्हो यदि वाऽप्यहम् । सोमनाथेति तं नाम भूयाद्ब्रह्मावधि प्रभो

ചന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവേശാ! നിങ്ങൾ പ്രസന്നനാകുകയും ഞാനും വരത്തിന് അർഹനാകുകയും ചെയ്താൽ, ഹേ പ്രഭോ, നിങ്ങളുടെ നാമം ‘സോമനാഥ’ എന്നു ബ്രഹ്മായുസ്സിന്റെ പരിധിവരെ നിലനില്ക്കട്ടെ.

Verse 52

ये केचिद्भवितारोऽन्ये मन्वन्ते शीतरश्मयः । तेषां भवतु देवेश देवोऽयं कुलदेवता

ഭാവി മന്വന്തരങ്ങളിൽ ഉദിക്കുന്ന മറ്റു ശീതരശ്മികൾ (ചന്ദ്രന്മാർ) ഏവർക്കും, ഹേ ദേവേശാ, ഈ ദേവൻ തന്നേ അവരുടെ കുലദേവതയായിരിക്കട്ടെ.

Verse 53

आराधयंतु ते सर्वे क्षेत्रेऽस्मिन्संस्थिता विभो । स्वकीयायुःप्रमाणेन ब्रह्मणः प्रलयादनु

ഹേ വിഭോ! ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വസിക്കുന്ന അവർ എല്ലാവരും, തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ആയുസ്സിന്റെ അളവനുസരിച്ച്, ബ്രഹ്മപ്രളയം വരെയും നിങ്ങളെ ആരാധിക്കട്ടെ.

Verse 54

सोमनाथेति ते नाम ब्रह्मांडे सचराचरे । ख्यातिं प्रयातु देवेश तेजोलिंग नमोऽस्तु ते

ഹേ ദേവേശാ! ‘സോമനാഥ’ എന്ന നിങ്ങളുടെ നാമം, ചരാചരസഹിതമായ സമസ്ത ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിൽ പ്രസിദ്ധിയാർജിക്കട്ടെ. ഹേ തേജോലിംഗ, നിങ്ങളെ നമസ്കരിക്കുന്നു.

Verse 55

ईश्वर उवाच । एवमस्त्वित्यहं प्रोच्य पुनर्लिंगे लयं गतः । एतत्ते कारणं देवि प्रोक्तं सर्वमशेषतः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു— ‘ഏവമസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞു ഞാൻ വീണ്ടും ലിംഗത്തിൽ ലയിച്ചു. ഹേ ദേവി, ഈ കാരണമെല്ലാം നിനക്കു പൂർണ്ണമായി, ശേഷമില്ലാതെ, പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 56

निःसन्दिग्धं तु संक्षेपात्पुरा पृष्टं यतस्त्वया । उद्देशमात्रं कथितं श्रीसोमेशगुणान्प्रति । समुद्रस्येव रत्नानामचिन्त्यस्तस्य विस्तरः

നീ മുമ്പ് സംക്ഷേപമായി ചോദിച്ചതിനാൽ, ഞാൻ നിസ്സന്ദേഹമായി സംക്ഷേപത്തിൽ തന്നെ മറുപടി പറഞ്ഞു—ശ്രീ സോമേശന്റെ ഗുണങ്ങളെക്കുറിച്ച് സൂചനമാത്രം പറഞ്ഞു. അതിന്റെ വിപുലത സമുദ്രത്തിലെ രത്നനിധിപോലെ അചിന്ത്യം।

Verse 57

मोहनं तदभक्तानां भक्तानां बुद्धिवर्द्धनम् । मूढास्ते नैव पश्यंति स्वरूपं मम मोहिताः

ഇത് അഭക്തരെ മോഹിപ്പിക്കുന്നു; ഭക്തരുടെ ബുദ്ധി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. മോഹഗ്രസ്തരായ ആ മൂഢർ എന്റെ സത്യസ്വരൂപം ഒരിക്കലും കാണുന്നില്ല।

Verse 58

देव्युवाच । ईदृशं यस्य माहात्म्यं तेजोलिंगस्य शंकर । कुत्र तिष्ठति तल्लिंगं क्षेत्रे तस्मिन्सुरेश्वर

ദേവി അരുളിച്ചെയ്തു— ഹേ ശങ്കരാ! ഇത്തരമഹിമയുള്ള തേജോലിംഗം, ഹേ സുരേശ്വരാ, ആ ക്ഷേത്രത്തിൽ എവിടെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്?

Verse 59

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रयत्नेन श्रुत्वा चैवावधारय । प्रभासं परमं देवि क्षेत्रमेतन्मम प्रियम्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു— ഹേ ദേവി, പരിശ്രമത്തോടെ കേൾക്കുക; കേട്ട ശേഷം മനസ്സിൽ ദൃഢമായി ധരിക്കുക. ഹേ ദേവി, പ്രഭാസം പരമക്ഷേത്രം; ഈ ക്ഷേത്രം എനിക്കു അത്യന്തം പ്രിയം।

Verse 60

देवानामपि संस्थानं तच्च द्वादशयोजनम् । पंचयोजनमानेन पीठं तत्र प्रकीर्त्तितम्

ഇത് ദേവന്മാർക്കും വാസസ്ഥാനമാണ്; ഇതിന്റെ വ്യാപ്തി പന്ത്രണ്ടു യോജന. അവിടെ അഞ്ചു യോജന അളവുള്ള പുണ്യപീഠം പ്രസിദ്ധമാണെന്ന് കീര്ത്തിക്കുന്നു.

Verse 61

तन्मध्ये मद्गृहं देवि तच्च गव्यूतिमात्रकम् । समुद्रस्योत्तरे देवि देविकामुखसंज्ञितम्

ആ പ്രദേശത്തിന്റെ മദ്ധ്യേ, ഹേ ദേവീ, എന്റെ സ്വന്തം ഗൃഹം ഉണ്ട്; അതിന്റെ അളവ് ഒരു ഗവ്യൂതി മാത്രമാണ്. സമുദ്രത്തിന്റെ വടക്കേ, ഹേ ദേവീ, അത് ‘ദേവികാമുഖ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 62

वज्रिण्याः पूर्वतश्चैव यावन्न्यंकुमती नदी । चतुष्टयं च विस्तारादायामात्पंचयोजनम्

വജ്രിണിയുടെ കിഴക്കുവശത്ത് നിന്ന് ‘ന്യങ്കുമതീ’ എന്ന നദിവരെ—അതിന്റെ വീതി നാല് (ഘടകങ്ങൾ), നീളം അഞ്ച് യോജന.

Verse 63

क्षेत्रपीठमिति प्रोक्तमतो गर्भगृहं शृणु । समुद्रात्कौरवी यावद्दक्षिणोत्तरमानतः । पूर्वपश्चिमतो ज्ञेयं गोमुखादाऽश्वमेधकम्

ഇത് ‘ക്ഷേത്ര-പീഠം’ എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഇനി ഗർഭഗൃഹത്തെ കേൾക്കുക. സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് കൗരവീ വരെ ഇതിന്റെ വടക്ക്–തെക്ക് അളവ്; കിഴക്ക്–പടിഞ്ഞാറ് വ്യാപ്തി ഗോമുഖത്തിൽ നിന്ന് അശ്വമേധകം വരെ എന്നു അറിയണം.

Verse 64

एतन्मम गृहं देवि न त्यजामि कदाचन । तस्य मध्ये स्थितं लिंगं यत्र तत्ते प्रकीर्तितम्

ഹേ ദേവീ, ഇതാണ് എന്റെ വാസസ്ഥലം; ഞാൻ ഇതിനെ ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കുകയില്ല. അതിന്റെ മദ്ധ്യേ ആ ലിംഗം നിലകൊള്ളുന്നു; ഞാൻ നിനക്കു പ്രസ്താവിച്ചതുപോലെ.

Verse 65

वारुणीं दिशमाश्रित्य सागरस्य च सन्निधौ । कृतस्मरस्यापरतो धन्वन्तरशतत्रये

വരുണദിക്ക് അഥവാ പടിഞ്ഞാറോട്ടു മുഖം തിരിച്ച്, സമുദ്രസന്നിധിയിൽ—കൃതസ്മരത്തെ അതിക്രമിച്ച്—മുന്നൂറ് ധനുസ്സിന്റെ അകലത്തിൽ…

Verse 66

लिंगं महाप्रभावं तुं स्वयंभूतं व्यवस्थितम् । तत्र संनिहितो देवः शंकरः परमेश्वरः

അവിടെ മഹാപ്രഭാവമുള്ള, സ്വയംഭൂവായി ദൃഢമായി സ്ഥാപിതമായ ലിംഗം നിലകൊള്ളുന്നു. അവിടെ പരമേശ്വരൻ ശങ്കരൻ സാക്ഷാൽ സന്നിഹിതനായി വസിക്കുന്നു.

Verse 67

एतस्मिन्नन्तरे देवि सोमेशस्य समीपतः । चतुर्द्दशे विभागे तु धनुषां च शतद्वयम्

ഈ പ്രദേശത്തിനകത്ത്, ദേവീ, സോമേശന്റെ സമീപത്ത്—പതിനാലാം വിഭാഗത്തിൽ—ഇരുനൂറ് ധനുസ്സിന്റെ അളവുണ്ട്.

Verse 68

समंतान्मंडलाकारा कर्णिका सा मम प्रिया । तस्यां ये प्राणिनः सर्वे मृताः कालेन पार्वति

ചുറ്റും വൃത്താകാരമായ ആ ‘കർണികാ’ എനിക്ക് അത്യന്തം പ്രിയമാണ്. ഹേ പാർവതി, അതിനകത്ത് കാലവശമായി മരിക്കുന്ന എല്ലാ ജീവികളും…

Verse 69

कृमिकीटपतंगाद्या जीवा उत्तम मध्यमाः । निर्द्धूतकल्मषाः सर्वे यांति लोकं ममापि ते

പുഴു, കീടം, പതംഗം മുതലായ ജീവികൾ—ഉത്തമമോ മധ്യമമോ—എല്ലാവരും പാപമലം നീക്കി നിശ്ചയമായി എന്റെ ലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 70

उत्तरं दक्षिणं चापि अयनं न विचारयेत् । सर्वस्तेषां शुभः कालो ये मृताः क्षेत्रमध्यतः

ഉത്തരായണമോ ദക്ഷിണായണമോ എന്നു വിചാരിക്കേണ്ട. ഈ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ദേഹം വിട്ടവർക്ക് എല്ലാ കാലവും ശുഭമാണ്.

Verse 71

आदिनाथेन शर्वेण सर्वप्राणिहिताय वै । आद्यतत्त्वान्यथानीय क्षेत्रमेतन्महाप्रभम् । प्रभासितं महादेवि यत्र सिद्ध्यंति मानवाः

ഹേ മഹാദേവീ! ആദിനാഥനായ ശർവൻ (ശിവൻ) സർവ്വപ്രാണികളുടെ ഹിതത്തിനായി ആദ്യതത്ത്വങ്ങളെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്ന്, ഈ മഹാപ്രഭ ക്ഷേത്രത്തെ ‘പ്രഭാസ’മായി പ്രകാശിപ്പിച്ചു; ഇവിടെ മനുഷ്യർ സിദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 72

हन्यमानोऽपि यो विद्वान्वसेद्विघ्नशतैरपि । कृतप्रतिज्ञो देवेशि यावज्जीवं सुरेश्वरि

ഹേ ദേവേശീ, ഹേ സുരേശ്വരീ! ഇവിടെ വസിക്കുന്ന ജ്ഞാനി ആക്രമിക്കപ്പെട്ടാലും, നൂറുകണക്കിന് വിഘ്നങ്ങൾക്കിടയിലും, പ്രതിജ്ഞയിൽ ദൃഢനായി ജീവപര്യന്തം അചഞ്ചലനായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 73

स गच्छेत्परमं स्थानं यत्र गत्वा न शोचति । तस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यात्स्थाणोश्चाद्भुतकर्मणः

അവൻ പരമസ്ഥാനത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു; അവിടെ ചെന്നാൽ പിന്നെ ശോകമില്ല—ആ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മഹാത്മ്യത്താലും അത്ഭുതകർമ്മനായ സ്ഥാണു (ശിവൻ)യുടെ കൃപയാലും.

Verse 74

कृत्वा पापसहस्राणि पश्चात्सन्तापमेति वै । प्रभासे तु वियुज्येत न सोंऽतकपुरीं व्रजेत्

ആയിരം പാപങ്ങൾ ചെയ്തിട്ടും പിന്നെ പശ്ചാത്താപം വന്നാലും, പ്രഭാസത്തിൽ ദേഹം വിട്ടവൻ അന്തകപുരി—മരണലോകം—എത്തുകയില്ല.

Verse 75

ज्ञात्वा कलियुगं घोरं हाहाभूतमचेतनम् । नियुक्तस्तत्र देवेशि रक्षार्थं विघ्ननायकः

ഘോരമായ കലിയുഗം അറിഞ്ഞ്—ജനങ്ങൾ മോഹിതചിത്തരായി ഹാഹാകാരം ചെയ്യുന്നപ്പോൾ—ഹേ ദേവേശി, അവിടെ രക്ഷാർത്ഥം വിഘ്നനായകനെ നിയോഗിച്ചു.

Verse 76

ये तु ब्राह्मणविद्विष्टाः शिवभक्तिवितंडकाः । ब्रह्मघ्नाश्च कृतघ्नाश्च तथा नैष्कृतिकाश्च ये

എന്നാൽ ബ്രാഹ്മണരെ ദ്വേഷിക്കുന്നവർ, ശിവഭക്തിയെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നവർ, ബ്രാഹ്മണഹന്താക്കൾ, കൃതഘ്നർ, അത്യന്തം ദുഷ്കൃത്യപരർ—ആരായാലും—

Verse 77

लोकद्विष्टा गुरुद्विष्टास्तीर्थायतनकण्टकाः । सर्वपापरताश्चैव ये चान्ये तु विकुत्सिताः

ലോകസമൂഹത്തെ ദ്വേഷിക്കുന്നവർ, ഗുരുദ്വേഷികൾ, തീർത്ഥങ്ങളുടെയും പുണ്യാലയങ്ങളുടെയും കണ്ഠകസദൃശർ, എല്ലാ പാപങ്ങളിലും ആസക്തർ, മറ്റ് നിന്ദ്യരും—

Verse 78

रक्षणार्थं ह वै तेषां नियुक्तो विघ्ननायकः । कालाग्निरुद्रपार्श्वे तु रुद्रतुल्यपराक्रमः

നിശ്ചയമായും, അവരുടെ (ദുഷ്ടരുടെ) വിരുദ്ധം രക്ഷാർത്ഥം വിഘ്നനായകൻ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു; കൂടാതെ കാലാഗ്നിരുദ്രന്റെ പാർശ്വത്ത് രുദ്രസമമായ പരാക്രമമുള്ള ഒരാൾ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 79

क्षेत्रं रक्षति देवेशि पापिष्ठानां नियामकः । म्रियंते यदि ब्रह्मघ्नास्तथा पातकिनो नराः

ഹേ ദേവേശി, പാപിഷ്ഠരെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ ഈ ക്ഷേത്രഭൂമിയെ കാക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണഹന്താക്കളും മറ്റ് പാതകികളും (ഇവിടെ) മരിച്ചാൽ, അപ്പോൾ—

Verse 80

क्षेत्रे चास्मिन्वरारोहे तेषां देवि गतिं शृणु । दशवर्षसहस्राणि दिव्यानि कमलेक्षणे

ഹേ വരാരോഹേ, ഹേ കമലനയനീ ദേവീ! ഈ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ അവരുടെ ഗതി കേൾക്കുക—അത് പത്തായിരം ദിവ്യവർഷങ്ങൾ വരെ നീളുന്നു.

Verse 82

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पापं तत्र न कारयेत् । अन्यत्राऽवर्तितं पापं क्षेत्रे चास्मिन्विनश्यति

അതുകൊണ്ട് എല്ലാ ശ്രമത്തോടും കൂടി അവിടെ പാപം ചെയ്യരുത്. മറ്റിടങ്ങളിൽ ചെയ്ത പാപവും ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നശിക്കുന്നു.

Verse 83

अस्मिन्पुनः कृतं पापं पैशाचनरकावहम् । भक्तानुकंपी भगवांस्तिर्यग्योनिगतेष्वपि

എന്നാൽ ഈ സ്ഥലത്ത് ചെയ്ത പാപം പൈശാച-നരകങ്ങളിലേക്കു നയിക്കുന്നു. എങ്കിലും ഭക്താനുകമ്പിയായ ഭഗവാൻ തിര്യക്-യോണിയിൽ വീണവരോടും കരുണ കാണിക്കുന്നു.

Verse 84

ददाति परमं स्थानं न तु ब्रह्मद्विषां प्रिये । ये च ध्यानं समासाद्य युक्तात्मानः समाहिताः

ഹേ പ്രിയേ! അവൻ പരമസ്ഥാനമരുളുന്നു; എന്നാൽ ബ്രഹ്മദ്വേഷികൾക്ക് അല്ല. ധ്യാനം പ്രാപിച്ച് യുക്താത്മാക്കളായി സമാഹിതരായവർ മാത്രമേ ആ പരമാവസ്ഥയ്ക്ക് യോഗ്യരാകൂ.

Verse 85

संनियम्येन्द्रियग्रामं जपंति शतरुद्रियम् । प्रभासे तु स्थिता देवि ते कृतार्था न संशयः

ഇന്ദ്രിയസമൂഹത്തെ നിയന്ത്രിച്ച് അവർ ശതരുദ്രീയം ജപിക്കുന്നു. ഹേ ദേവീ! പ്രഭാസത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവർ കൃതാർത്ഥരാണ്—സംശയമില്ല.

Verse 86

यदि गच्छेन्नरः कश्चित्प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम् । तमुपायं प्रकुर्वीत निर्गच्छेन्न पुनर्यथा

ഏതെങ്കിലും മനുഷ്യൻ പരമോത്തമമായ പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് ചെന്നാൽ, വീണ്ടും (സംസാരത്തിലേക്ക്) മടങ്ങിവരാതിരിക്കുവാൻ യോജ്യമായ ഉപായസാധനങ്ങൾ ചെയ്യണം।

Verse 87

एतद्गोप्यं वरारोहे न देयं यस्य कस्यचित् । गोपनीयमिदं शास्त्रं यथा प्राणाः स्वकाः प्रिये

ഹേ സുന്ദരീ! ഇത് ഗോപ്യം; ആരെയെങ്കിലും എളുപ്പത്തിൽ നൽകരുത്. ഹേ പ്രിയേ! ഈ ശാസ്ത്രത്തെ സ്വന്തം പ്രാണങ്ങളെപ്പോലെ ഗോപ്യമായി കാത്തുസൂക്ഷിക്കണം।

Verse 88

येनेदं विहितं शास्त्रं प्रभासक्षेत्रदीपकम् । स शिवश्चैव विज्ञेयो मानुषीं प्रकृतिं स्थितः

ഈ ‘പ്രഭാസക്ഷേത്രദീപകം’ എന്ന ശാസ്ത്രം രചിച്ചവൻ, മനുഷ്യസ്വഭാവത്തിൽ വസിച്ചാലും സ്വയം ശിവനെന്നായി അറിയപ്പെടണം।

Verse 89

तस्यविग्रहसंस्थोऽहं सदा तिष्ठामि पार्वति । वंदितः पूजितो ध्यातो यथाहं नात्र संशयः

ഹേ പാർവതീ! ഞാൻ ആ വിഗ്രഹത്തിൽ തന്നെയായി സദാ നിലകൊള്ളുന്നു. അതിനെ വന്ദിച്ച്, പൂജിച്ച്, ധ്യാനിച്ചാൽ, അത് എന്നെയേ ആദരിച്ചതുപോലെ—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 90

कलौ च दुर्ल्लभं देवि प्रभासक्षेत्रमुत्तमम् । इदानीं तव स्नेहेन विशेषं कथयामि वै । सत्यंसत्यं पुनः सत्यं त्रिःसत्यं सुरसुन्दरि

ഹേ ദേവീ! കലിയുഗത്തിൽ ഈ ഉത്തമ പ്രഭാസക്ഷേത്രം ദുർലഭമാണ്. ഇപ്പോൾ നിനക്കുള്ള സ്നേഹത്താൽ ഞാൻ ഒരു വിശേഷം പറയുന്നു. സത്യം—സത്യം—വീണ്ടും സത്യം; ഹേ സുരസുന്ദരീ! മൂന്നു പ്രാവശ്യം സത്യമെന്ന് ഉറപ്പിക്കുന്നു।

Verse 91

यानि लिंगानि भूर्लोके सोमेशस्तेषु मे प्रियः । अस्मिंल्लिंगे गुणा ये तु ते देवि विदिता मम

ഭൂലോകത്തിലെ ലിംഗങ്ങളിലൊക്കെയും സോമേശൻ എനിക്ക് അത്യന്തം പ്രിയൻ. ദേവീ, ഈ ലിംഗത്തിൽ വസിക്കുന്ന ഗുണങ്ങൾ എനിക്ക് നന്നായി അറിയപ്പെട്ടവയാണ്.

Verse 92

अहमेव विजानामि नान्यो वेद कथंचन । अन्येषु चैव लिंगेषु अहं पूज्यः सुरासुरैः

ഇതിന്റെ യഥാർത്ഥത ഞാൻ ഒരുത്തൻ മാത്രമേ അറിയൂ; മറ്റാരും എങ്ങനെയും അറിയുന്നില്ല. മറ്റ് ലിംഗങ്ങളിലുമെല്ലാം ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും എന്നെയേ ആരാധിക്കുന്നു.

Verse 93

लिंगं चेमं पुनर्देवि पूजयामो वयं स्वयम्

കൂടാതെ ദേവീ, ഞങ്ങൾ സ്വയം വീണ്ടും ഈ ലിംഗത്തെയേ ആരാധിക്കുന്നു.

Verse 94

यस्मिन्काले न वै ब्रह्मा न भूमिर्न दिवाकरः । सर्वं चैव जगन्नाथ तस्मिन्काले यशस्विनि

ബ്രഹ്മാവുമില്ല, ഭൂമിയുമില്ല, സൂര്യനും ഇല്ലാത്ത ആ സമയത്ത്; എല്ലാം ലയിക്കുന്നപ്പോൾ—ഹേ ജഗന്നാഥാ—ആ സമയത്ത്, ഹേ യശസ്വിനീ…

Verse 95

इमं लिंगं परं चैव ब्रह्मणः प्रलये तदा । भाविनीं वृत्तिमास्थाय इदं स्थानं तु रक्षति

ബ്രഹ്മപ്രളയ സമയത്ത് ഈ പരമ ലിംഗം തന്റെ നിയത ധർമ്മം ഏറ്റെടുത്തു ഈ പുണ്യസ്ഥാനത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 96

दशकोट्यस्तु लिंगानां गंगाद्वाराद्वरानने । आगत्य तानि मध्याह्ने लिंगेऽस्मिन्यांति संलयम्

ഹേ വരാനനേ! ഗംഗാദ്വാരത്തിൽ നിന്നു ദശകോടി ലിംഗങ്ങൾ ഇവിടെ വന്ന്, മധ്യാഹ്നത്തിൽ ഈ ലിംഗത്തിൽ തന്നേ ലയിച്ച് സംലയത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 97

पृथिव्यां यानि तीर्थानि गगनस्थानि यानि तु । स्नानार्थमस्य लिंगस्य समागच्छंति सर्वदा

ഭൂമിയിലെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും, ആകാശസ്ഥമായ തീർത്ഥങ്ങളും കൂടി—ഈ ലിംഗത്തിൽ സ്നാനാർത്ഥമായി എപ്പോഴും ഇവിടെ സമാഗമിക്കുന്നു।

Verse 98

धन्यास्तु खलु ते मर्त्त्याः प्रभासे संव्यवस्थिताः । सोमेश्वरं ये द्रक्ष्यंति संसारभयमोचनम्

നിശ്ചയമായും ധന്യരാണ് അവർ—പ്രഭാസത്തിൽ വസിച്ച്, സംസാരഭയം മോചിപ്പിക്കുന്ന സോമേശ്വരനെ ദർശിക്കുന്ന മർത്ത്യർ।

Verse 99

देवि सोमेश्वरं लिंगं ये स्मरिष्यंति भाविताः । सर्वपापक्षयस्तेषां भविष्यति न संशयः

ഹേ ദേവീ! ഭക്തിഭാവത്തോടെ സോമേശ്വര ലിംഗത്തെ സ്മരിക്കുന്നവർക്കു സർവ്വപാപക്ഷയം സംഭവിക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 100

एतत्स्मृतं प्रियतमं मम देवि नित्यं क्षेत्रं पवित्रमृषिसिद्धगणाभिरम्यम् । अस्मिन्मृताः सकलजीवमृतोऽपि देवि स्वर्गात्परं समुपयांति न संशयोऽत्र

ഹേ ദേവീ! ഈ ക്ഷേത്രം—ഇതിനെ സ്മരിക്കുന്നതുമാത്രം—എനിക്ക് നിത്യവും അതിപ്രിയം; ഇത് പവിത്രവും ഋഷി-സിദ്ധഗണങ്ങളാൽ മനോഹരവുമാണ്। ഹേ ദേവീ! ഇവിടെ മരിക്കുന്നവർ, മരണം സകല ജീവികൾക്കും സാധാരണമായിരുന്നാലും, സ്വർഗ്ഗത്തേക്കാൾ പരമായ പരമസ്ഥിതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 101

यं देवा न विजानंति ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः । न सांख्येन न योगेन नैव पाशुपतेन च

ബ്രഹ്മാ-വിഷ്ണു മുതലായ ദേവന്മാർക്കും യഥാർത്ഥമായി അറിയാനാകാത്ത അവനെ, സാംഖ്യത്തിലൂടെയുമല്ല, യോഗത്തിലൂടെയുമല്ല, പാശുപത മാർഗത്തിലൂടെയുമാത്രമല്ല—ഗ്രഹിക്കാനാവില്ല.

Verse 102

कैवल्यं निष्कलं यत्तदस्मिंल्लिंगे तु लभ्यते । तावद्भ्रमंति संसारे देवाद्यास्तु यशस्विनि

നിഷ്കലവും നിരാകാരവുമായ കൈവല്യ-മോക്ഷം ഈ ലിംഗത്തിലൂടെയേ ലഭ്യമാകൂ. ഹേ യശസ്വിനി! അത് ലഭിക്കുന്നതുവരെ ദേവാദികളും സംസാരത്തിൽ അലയുന്നു.

Verse 103

यावत्सोमेश्वरं देवं न विंदंति त्रिलोचनम् । क्षेत्रं प्रभासमित्युक्तं क्षेत्रज्ञोऽहं न संशयः

ത്രിലോചനനായ ദേവൻ സോമേശ്വരനെ അവർ കണ്ടെത്താത്തതുവരെ ഈ ക്ഷേത്രം ‘പ്രഭാസ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ഞാൻ തന്നെ ക്ഷേത്രജ്ഞൻ—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 104

एतं तवोक्तं ननु बोधनाय सोमेश्वरस्यैव महाप्रभावम् । ये वै पठिष्यंति नरा नितांतं यास्यंति ते तत्पदमिंदुमौलेः

ഇത് നീ നിശ്ചയമായും ബോധനാർത്ഥം പറഞ്ഞതാണ്—സോമേശ്വരന്റെ മഹാപ്രഭാവം പ്രസ്താവിച്ച്. അത്യന്തം നിഷ്ഠയോടെ ഇത് പാരായണം ചെയ്യുന്നവർ ചന്ദ്രമൗലിയായ ശിവന്റെ പരമപദം പ്രാപിക്കും.

Verse 105

सोमेश्वरं देववरं मनुष्या ये भक्तिमंतः शरणं प्रपन्नाः । ते घोररूपे च भयावहे च संसारचक्रे न पुनर्भ्रमंति

ഭക്തിയോടെ ദേവശ്രേഷ്ഠനായ സോമേശ്വരന്റെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്ന മനുഷ്യർ, ഭയാവഹവും ഘോരവുമായ ഈ സംസാരചക്രത്തിൽ വീണ്ടും അലയുകയില്ല.

Verse 106

ये दक्षिणा मूर्त्तिमुपाश्रिताः स्युर्जपंति नित्यं शतरुद्रियं द्विजाः । तेऽस्मिन्भवे नैव पुनर्भवंति संसारपारं परमं गता वै

ദക്ഷിണാമൂർത്തിയുടെ ശരണം പ്രാപിച്ച് നിത്യം ശതരുദ്രീയം ജപിക്കുന്ന ദ്വിജന്മാർ ഈ ഭവത്തിൽ വീണ്ടും ജന്മം എടുക്കുകയില്ല; അവർ സത്യമായി സംസാരപാരമായ പരമ തീരം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 107

उद्देशमात्रं कथितो मया ते श्रीसोमनाथस्य कृतैकदेशः । अब्दैरनेकैर्बहुभिर्युगैर्वा न शक्यमेकेन मुखेन वक्तुम्

ശ്രീസോമനാഥന്റെ മഹത്കൃത്യങ്ങളിൽ നിന്നു സൂചനമാത്രം—അതിനൊരു ചെറിയ ഭാഗം മാത്രമേ ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞിട്ടുള്ളൂ. അനവധി വർഷങ്ങളാലും, അസംഖ്യ വർഷങ്ങളാലും, പല യുഗങ്ങളാലും ഒരൊറ്റ വായാൽ അതെല്ലാം പൂർണ്ണമായി പറയാൻ കഴിയില്ല।