Adhyaya 237

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि यादवस्थलमुत्तमम् । यादवा यत्र नष्टा वै षट्पंचाशच्च कोटयः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹാദേവീ! തുടർന്ന് ‘യാദവസ്ഥലം’ എന്ന അത്യുത്തമ പുണ്യസ്ഥാനത്തിലേക്ക് പോകണം; അവിടെ സത്യമായും അമ്പത്താറു കോടി യാദവർ നശിച്ചു.

Verse 2

यत्र वज्रेश्वरो देवो वज्रेणाराधितः सदा । यत्राभूद्दिव्यदृष्टीनामृषीणामाश्रमं कुलम्

അവിടെ വജ്രേശ്വര ദേവൻ വജ്രംകൊണ്ട് നിത്യവും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു; കൂടാതെ ദിവ്യദൃഷ്ടിയുള്ള ഋഷിമാരുടെ കുലാശ്രമം അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നതും ആകുന്നു.

Verse 3

देव्युवाच । कथं विनष्टा भगवन्नन्धका वृष्णिभिः सह । पश्यतो वासुदेवस्य भोजाश्चैव महारथाः

ദേവി പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ! വൃഷ്ണികളോടൊപ്പം അന്ധകർ എങ്ങനെ നശിച്ചു? വാസുദേവൻ നോക്കി നിൽക്കേ മഹാരഥികളായ ഭോജരും എങ്ങനെ അന്ത്യം പ്രാപിച്ചു?

Verse 4

केन शप्तास्तु ते वीरा नष्टा वृष्ण्यन्धकादयः । भोजाश्चैव महादेव विस्तरेण वदस्व मे

ആ വീരന്മാർ ആരുടെ ശാപത്താൽ നശിച്ചു—അതുകൊണ്ട് വൃഷ്ണി, അന്ധകാദികളും ഭോജരും കൂടി ധ്വംസപ്പെട്ടു? ഹേ മഹാദേവാ, എനിക്ക് വിശദമായി പറയുക.

Verse 5

ईश्वर उवाच । षट्त्रिंशे च कलौ वर्षे संप्राप्तेऽन्धकवृष्णयः । अन्योन्यं मुशलैस्ते हि निजघ्नुः कालनोदिताः

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—കലിയുഗത്തിന്റെ മുപ്പത്താറാം വർഷം എത്തിയപ്പോൾ അന്ധകരും വൃഷ്ണികളും കാലപ്രേരിതരായി മുഷലങ്ങളാൽ പരസ്പരം വധിച്ചു.

Verse 6

विश्वामित्रं च कण्वं च नारदं च यशस्विनम् । सारणप्रमुखान्भोजान्ददृशुर्द्वारकां गतान्

അവർ വിശ്വാമിത്രൻ, കണ്വൻ, യശസ്വിയായ നാരദൻ എന്നിവരെ കണ്ടു; കൂടാതെ സാരണൻ നേതൃത്വം വഹിച്ച ദ്വാരകയിലെത്തിയ ഭോജരെയും കണ്ടു.

Verse 7

ते वै सांबं समानिन्युर्भूषयित्वा स्त्रियं यथा । अब्रुवन्नुपसंगम्य देवदंडनिपीडिताः

അവർ സാംബനെ സ്ത്രീയെപ്പോലെ അലങ്കരിച്ച് മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുവന്നു; പിന്നെ ദൈവദണ്ഡത്തിന്റെ സമ്മർദ്ദത്തിൽ പ്രേരിതരായി ഋഷിമാരെ സമീപിച്ച് സംസാരിച്ചു.

Verse 8

इयं स्त्री पुत्रकामस्य बभ्रोरमिततेजसः । ऋषयः साधु जानीत किमियं जनयिष्यति

ഈ സ്ത്രീ അപാരതേജസ്സുള്ള ബഭ്രുവിനുടേതാണ്; അവൻ പുത്രകാമനാണ്. ഹേ ഋഷിമാരേ, സത്യമായി അറിയുക—ഇവൾ എന്തിനെ പ്രസവിക്കും?

Verse 9

इत्युक्तास्ते तदा देवि विप्रलंभप्रधर्षिताः । प्रत्यब्रुवंस्तान्मुनयस्तच्छृणुष्व यथातथम्

ഹേ ദേവീ, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ പരിഹാസവും അപമാനവും മൂലം ക്ഷുബ്ധരായ മുനിമാർ അവർക്കു മറുപടി പറഞ്ഞു. ഇനി കേൾക്കുക—യഥാതഥമായി.

Verse 10

ऋषय ऊचुः । वृष्ण्यन्धकविनाशाय मुशलं घोरमायसम् । वासुदेवस्य दायादः सांबोऽयं जनयिष्यति

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—വൃഷ്ണി-അന്ധകരുടെ വിനാശത്തിനായി, വാസുദേവന്റെ വംശജനായ ഈ സാംബൻ ഭയങ്കരമായ ഇരുമ്പുമുഷലം പ്രസവിപ്പിക്കും.

Verse 11

येन यूयं सुदुर्वृत्ता नृशंसा जातमन्यवः । उच्छेत्तारः कुलं सर्वमृते रामाज्जनार्द्दनात्

നിങ്ങൾ അത്യന്തം ദുർവൃത്തരും ക്രൂരരും അഹങ്കാരാഗ്നിയിൽ ജ്വലിക്കുന്നവരുമായതിനാൽ, രാമനും ജനാർദ്ദനനും ഒഴികെ നിങ്ങളുടെ മുഴുവൻ കുലവും നിങ്ങൾ തന്നെ ഉന്മൂലനം ചെയ്യും.

Verse 12

त्यक्त्वा यास्यति वः श्रीमांत्यक्त्वा भूमिं हलायुधः । जरा कृष्णं महाभागं शयानं तु निवेत्स्यति

ശ്രീ (സമൃദ്ധി) നിങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ച് പോകും. ഹലായുധൻ (ബലരാമൻ) ഭൂമിയെ വിട്ടുപോകും. ജരാ, ശയനിച്ചിരിക്കുന്ന മഹാഭാഗനായ കൃഷ്ണനെ പ്രഹരിക്കും.

Verse 13

इत्यब्रुवंस्ततो देवि प्रलब्धास्ते दुरात्मभिः । मुनयः क्रोधरक्ताक्षाः समीक्ष्याथ परस्परम्

ഹേ ദേവി, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ആ മുനിമാർ ദുഷ്ടബുദ്ധികളാൽ പരിഹസിക്കപ്പെട്ടു. ക്രോധത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവന്നവരായി അവർ പരസ്പരം നോക്കി.

Verse 14

तथोक्ता मुनयस्ते तु ततः केशवमभ्ययुः । अथावदत्तदा वृष्णीञ्छ्रुत्वैवं मधुसूदनः

അങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ആ മുനിമാർ കേശവനെ സമീപിച്ചു. സംഭവിച്ചത് കേട്ട മധുസൂദനൻ അപ്പോൾ വൃഷ്ണികളെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.

Verse 15

अभिज्ञो मतिमांस्तस्य भवितव्यं तथेति तत् । एवमुक्त्वा हृषीकेशः प्रविवेश पुनर्गृहान्

സർവ്വജ്ഞനും ബുദ്ധിമാനുമായ ഹൃഷീകേശൻ ‘ഭവിതവ്യം അങ്ങനെ തന്നേ’ എന്നു ഗ്രഹിച്ചു. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം വീണ്ടും തന്റെ ഗൃഹത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 16

कृतांतमन्यथाकर्त्तुं नैच्छत्स जगतः प्रभुः । श्वोभूते सततः सांबो मुसलं तदसूत वै

ലോകപ്രഭു വിധിയുടെ നിർണ്ണയം മാറ്റാൻ ഇച്ഛിച്ചില്ല. അടുത്ത ദിവസം തന്നെ സാംബൻ സത്യമായി ആ ഇരുമ്പുമുസലം പ്രസവിപ്പിച്ചു.

Verse 17

येन वृण्ष्यन्धककुले पुरुषा भस्मसात्कृताः । वृष्ण्यन्धकविनाशाय किंकरप्रतिमं महत्

അതുകൊണ്ട് വൃഷ്ണ്യന്ധക കുലത്തിലെ പുരുഷന്മാർ ഭസ്മമായി. വൃഷ്ണികളും അന്ധകരും നശിക്കേണ്ടതിന് അത് മഹത്തായ, വിധിയുടെ ദാസനെപ്പോലെയുള്ള ഉപകരണമായിരുന്നു.

Verse 18

असूत शापजं घोरं तच्च राज्ञे न्यवेदयत् । विषण्णोऽथ ततो राजा सूक्ष्मं चूर्णमकारयत्

അവൻ ശാപജന്യമായ ആ ഭയങ്കര വസ്തു ഉല്പാദിപ്പിച്ച് രാജാവിനെ അറിയിച്ചു. തുടർന്ന് രാജാവ് വിഷണ്ണനായി അതിനെ അതിസൂക്ഷ്മ ചൂർണ്ണമാക്കി അരപ്പിച്ചു.

Verse 19

प्राक्षिपत्सागरे तत्र पुरुषो राजशासितः । अथोवाच स्वनगरे वचनादाहुकस्य हि

അവിടെ രാജശാസനപ്രകാരം ഒരു പുരുഷനെ സമുദ്രത്തിലേക്ക് എറിഞ്ഞു. പിന്നെ തന്റെ നഗരത്തിൽ, ആഹുകന്റെ വചനപ്രകാരം അവൻ അത് പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തി.

Verse 21

यश्च वो विदितं कुर्यादेवं कश्चित्क्वचिन्नरः । स जीवञ्छूलमारोहेत्स्वयं कृत्वा सबांधवः

ആരെങ്കിലും എവിടെയെങ്കിലും നിങ്ങളോട് ഈ കാര്യം വെളിപ്പെടുത്തുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ സ്വയം വരുത്തിയ ദോഷഫലമായി ബന്ധുക്കളോടുകൂടെ ജീവനോടെ ശൂലാരോഹണം ചെയ്യും.

Verse 22

ततो राजभयात्सर्वे नियमं तत्र चक्रिरे । नराः शासनमाज्ञाय रामस्याक्लिष्टकर्मणः

അതിനാൽ രാജഭയത്താൽ അവിടെയുള്ള എല്ലാവരും കർശനമായ നിയമം സ്വീകരിച്ചു. അക്ലിഷ്ടകർമ്മനായ രാമന്റെ ആജ്ഞ മനസ്സിലാക്കി ജനങ്ങൾ അതനുസരിച്ചു.

Verse 23

एवं प्रयतमानानां वृष्णीनामन्धकैः सह । कालो गृहाणि सर्वाणि परिचक्राम नित्यशः

ഇങ്ങനെ അന്ധകരോടുകൂടെ വൃഷ്ണികൾ പരിശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, കാലം ദിനംപ്രതി അവരുടെ എല്ലാ ഗൃഹങ്ങളെയും ചുറ്റി നിരന്തരം പരിക്രമിച്ചു.

Verse 24

करालो विकटो मुंडः पुरुषः कृष्णपिंगलः । सम्मार्जनी महाकेतुर्जपापुष्पावतंसकः

ഒരു പുരുഷൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—ഭയാനകൻ, വികടൻ, മുണ്ഡിതശിരസ്സൻ, കൃഷ്ണപിംഗള വർണ്ണൻ. അവന്റെ കൈയിൽ ചൂലും മഹാധ്വജവും ഉണ്ടായിരുന്നു; ജപാ (ചെമ്പരത്തി) പുഷ്പമാലയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.

Verse 25

कृकलासवाहनश्च रत्तिकाकर्णभूषणः । गृहाण्यवेक्ष्य वृष्णीनां नादृश्यत पुनः क्वचित्

അവന്റെ വാഹനം കൃകലാസം (പല്ലി) ആയിരുന്നു; ചെവികളിൽ രത്തികാ-ആഭരണങ്ങൾ ധരിച്ചിരുന്നു. വൃഷ്ണികളുടെ വീടുകൾ നിരീക്ഷിച്ച ശേഷം അവൻ പിന്നെ എവിടെയും കാണപ്പെട്ടില്ല.

Verse 26

तस्य चासन्महेष्वासाः शरैः शतसहस्रशः । न चाशक्यत वेद्धुं स सर्वभूताप्ययं सदा

അവന്റെ മേൽ മഹാധനുർധരർ ശതസഹസ്രങ്ങളായി അമ്പുകൾ പ്രയോഗിച്ചു; എങ്കിലും അവനെ ഭേദിക്കാനായില്ല—അവൻ സദാ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ അപ്യയ (ലയ) സ്വരൂപൻ.

Verse 27

उत्पेदिरे महावाता दारुणा हि दिने दिने । वृष्ण्यन्धकविनाशाय बहवो लोमहर्षणाः

ദിവസംതോറും ഭീകരമായ മഹാവാതങ്ങൾ ഉയർന്നു—പലതും രോമാഞ്ചം വരുത്തുന്നതായിരുന്നു. അവ വൃഷ്ണികളും അന്ധകരും നശിക്കാനുള്ള അശുഭ പൂർവലക്ഷണങ്ങളായി നിന്നു.

Verse 28

विवृद्ध्य मूषिका रथ्यावितुन्नमणिकास्तथा । केशान्ददंशुः सुप्तानां नृणां युवतयो निशि

എലികൾ അതിയായി വർദ്ധിച്ചു; അതുപോലെ രഥ്യാവിതുന്നമണികാ എന്ന കീടങ്ങളും പടർന്നു. രാത്രിയിൽ ഉറങ്ങുന്ന പുരുഷന്മാരുടെ മുടി യുവതികൾ കടിച്ചു.

Verse 29

चीचीकूचीत्यवाशंत सारिका वृष्णिवेश्मसु । नोपशाम्यति शब्दश्च स दिवारात्रमेव वा

വൃഷ്ണികളുടെ ഗൃഹങ്ങളിൽ മൈനപ്പക്ഷികൾ “ചീചീകൂചീ” എന്നു നിരന്തരം വിളിച്ചു; ആ ശബ്ദം പകലും രാത്രിയും ശമിച്ചില്ല.

Verse 30

अन्वकुर्वन्नुलूकाश्च वायसान्वृष्णिवेश्मसु । अजाः शिवानां च रुतमन्वकुर्वत भामिनि

വൃഷ്ണികളുടെ ഗൃഹങ്ങളിൽ കാക്കകളുടെ വിളിക്ക് മറുപടിയായി മൂങ്ങകൾ വിളിച്ചു; ഓ സുന്ദരീ, കുറുനരികളുടെ അശുഭ റുതം ആടുകളും അനുകരിച്ചു—ഇത് അപശകുനമായിരുന്നു.

Verse 31

पांडुरारक्तपादाश्च विहगाः कालप्रेरिताः । वृष्ण्यन्धकगृहेष्वेवं कपोता व्यचरंस्तदा

കാലത്തിന്റെ പ്രേരണയാൽ മങ്ങിയ ചുവപ്പുനിറമുള്ള കാലുകളുള്ള പക്ഷികൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അപ്പോൾ വൃഷ്ണി-അന്ധക ഗൃഹങ്ങളിൽ പ്രാവുകൾ എല്ലായിടത്തും അലഞ്ഞു—ഇതും അശുഭലക്ഷണം.

Verse 32

व्यजायंत खरा गोषु करभाश्चाश्वतरीषु च । शुनीष्वपि बिडालाश्च मूषका नकुलीषु च

പശുക്കളുടെ ഇടയിൽ കഴുതകൾ ജനിച്ചു, പെൺഖച്ചറുകളിൽ ഒട്ടകങ്ങൾ; നായകളിലും പൂച്ചകൾ, നരിക്കുട്ടികളിൽ എലികൾ—ഇങ്ങനെ പ്രകൃതിവിപര്യാസങ്ങൾ ഭയങ്കര അപശകുനമായി തോന്നി.

Verse 33

तापत्रयांत पापानि कुर्वंतो वृष्णयस्तथा । अद्विषन्ब्राह्मणांश्चापि पितॄन्देवांस्तथैव च

ത്രിതാപങ്ങളാൽ പീഡിതരായ വൃഷ്ണികൾ പാപകർമ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടു; എങ്കിലും അവർ ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും പിതൃകളെയും ദേവന്മാരെയും ദ്വേഷിച്ചില്ല.

Verse 34

गुरूंश्चाप्यवमन्यंते न तु रामजनार्दनौ । भार्याः पतीन्व्युच्चरंति पत्नीश्च पुरुषास्तथा

ജനങ്ങൾ ഗുരുക്കന്മാരെയും ആചാര്യന്മാരെയും പോലും അവമാനിക്കാൻ തുടങ്ങി; എന്നാൽ രാമനെയും ജനാർദ്ദനനെയും അല്ല. ഭാര്യമാർ ഭർത്താക്കന്മാരോട് കടുവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു; ഭർത്താക്കന്മാരും അതുപോലെ ഭാര്യമാരോട് പറഞ്ഞു.

Verse 35

विभावसुः प्रज्वलितो वामं विपरिवर्त्तते । नीललोहितमांजिष्ठा विसृजंश्चार्चिषः पृथक्

ജ്വലിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന അഗ്നിയും ഇടത്തോട്ടു തിരിഞ്ഞു. നീല, ചുവപ്പ്, മഞ്ജിഷ്ഠാ-വർണ്ണം എന്നിങ്ങനെ വേർതിരിഞ്ഞ ജ്വാലാനാവുകൾ പുറപ്പെടുവിച്ചു—അശുഭ നിമിത്തം വെളിവായി.

Verse 36

उदयास्तमने नित्यं पर्यस्तः स्याद्दिवाकरः । व्यदृश्यत सकृत्पुंभिः कबन्धैः परिवारितः

സൂര്യോദയത്തിലും സൂര്യാസ്തമയത്തിലും സൂര്യൻ എപ്പോഴും വികൃതനായി തോന്നി. ചിലപ്പോൾ മനുഷ്യർക്ക് അദ്ദേഹം തലമില്ലാത്ത ധഡങ്ങളായ കബന്ധങ്ങൾ ചുറ്റിനിന്നതുപോലെ ദൃശ്യമായി—ഭീതിജനക ദർശനം.

Verse 37

महानसेषु सिद्धांते संस्कृतेऽन्ने तु भामिनि । उत्तार्यमाणे कृमयो दृश्यंते च वरानने

ഹേ സുന്ദരീ! മഹാ അടുക്കളകളിൽ അന്നം പൂർണ്ണമായി പാകം ചെയ്ത് ഒരുക്കിയ ശേഷം, ഹേ വരാനനേ, വിളമ്പുമ്പോൾ അതിൽ പുഴുക്കൾ കാണപ്പെട്ടു—അത് അശുഭ നിമിത്തമായിരുന്നു.

Verse 38

पुण्याहे वाच्यमाने च पठत्सु च महात्मसु । अभिधावंति श्रूयंते न चादृश्यत कश्चन

പുണ്യാഹവാചനം നടക്കുകയും മഹാത്മാക്കൾ ശാസ്ത്രപാരായണം ചെയ്യുകയും ചെയ്തിരുന്നിട്ടും ഓടിച്ചാടുന്ന ശബ്ദം കേൾക്കപ്പെട്ടു; എന്നാൽ ആരെയും കാണാനായില്ല.

Verse 39

परस्परस्य नक्षत्रं हन्यमानं पुनःपुनः । ग्रहैरपश्यन्सर्वैस्ते नात्मनस्तु कथञ्चन

അവർ പരസ്പരത്തിന്റെ ജന്മനക്ഷത്രം ഗ്രഹങ്ങളാൽ വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രഹരിക്കപ്പെടുന്നതു കണ്ടു; എന്നാൽ സ്വന്തം വിധിഗതി അവർക്ക് എങ്ങനെയും ഗ്രഹിക്കാനായില്ല।

Verse 40

न हुतं पाचयत्यग्निर्वृष्ण्यंधकपुरस्कृतम् । समंतात्प्रत्यवाशंत रासभा दारुणस्वनाः

വൃഷ്ണി-അന്ധകർ അർപ്പിച്ച ഹവിസ്സിനെ അഗ്നി ശരിയായി ജീർണ്ണിച്ചില്ല; ചുറ്റുമെങ്ങും കഴുതകൾ കഠിനവും ഭീകരവുമായ ശബ്ദത്തിൽ കൂവി പ്രതിധ്വനിച്ചു—വിപത്തിന്റെ അപശകുനങ്ങൾ।

Verse 41

एवं पश्यन्हृषीकेशः संप्राप्तान्कालपर्ययान् । त्रयोदशीं ह्यमावास्यां तां दृष्ट्वा प्राब्रवीदिदम्

ഇങ്ങനെ ഹൃഷീകേശൻ എത്തിയ കാലപരിവർത്തനങ്ങളെ കണ്ടു; ത്രയോദശി അമാവാസ്യപോലെ ഇരുണ്ടതായി കണ്ടപ്പോൾ അദ്ദേഹം ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 42

त्रयोदशी पंचदशी कृतेयं राहुणा पुनः । तदा च भारते युद्धे प्राप्ता चाद्य क्षयाय नः

രാഹുവിന്റെ സ്വാധീനത്താൽ ഈ ത്രയോദശി വീണ്ടും പഞ്ചദശിപോലെ, അമാവാസ്യാന്ധകാരമായി മാറിയിരിക്കുന്നു; ഭാരതയുദ്ധകാലത്ത് വന്നതുപോലെ ഇന്നും നമ്മുടെ ക്ഷയത്തിനായി വന്നിരിക്കുന്നു।

Verse 43

धिग्धिगित्येवकालं तं परिचिंत्य जनार्दनः । मेने प्राप्तं स षट्त्रिंशं वर्षं केशिनिषूदनः । पुत्रशोकाभिसंतप्ता गांधारी यदुवाच ह

ആ കാലത്തെ ചിന്തിച്ച് ജനാർദ്ദനൻ ‘ധിക് ധിക്’ എന്നു പറഞ്ഞു; കേശിനിഷൂദനൻ മുപ്പത്താറാം വർഷം എത്തിയെന്ന് മനസ്സിലാക്കി—പുത്രശോകത്തിൽ ദഹിച്ച ഗന്ധാരി മുൻപ് പറഞ്ഞതുപോലെ।

Verse 44

एवं पश्यन्हृषीकेशस्तदिदं समुपस्थितम् । इदं च समनुप्राप्तमब्रवीद्यद्युधिष्ठिरः

ഇങ്ങനെ ഹൃഷീകേശൻ മുന്നിൽ വന്ന വിധിക്ഷണം നിരീക്ഷിച്ചു; അതേ സംഭവത്തെക്കുറിച്ച് യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞ വചനങ്ങൾ സ്മരിച്ച് അദ്ദേഹം പ്രസ്താവിച്ചു।

Verse 45

पुरा व्यूढेष्वनीकेषु दृष्ट्वोत्पातान्सुदारुणान् । पुण्यग्रन्थस्य श्रवणाच्छांतिहोमाद्विशोधनात्

മുമ്പ്, സൈന്യങ്ങൾ വ്യൂഹമായി നിരന്നപ്പോൾ ഭയങ്കരമായ ഉത്പാതങ്ങൾ കണ്ടാൽ, പുണ്യഗ്രന്ഥ ശ്രവണം, ശാന്തിഹോമം, ശോധനകർമ്മങ്ങൾ എന്നിവയാൽ ശുദ്ധി ലഭിച്ചിരുന്നു।

Verse 46

पूततीर्थाभिषेकांच्च नान्यच्छ्रेयो भवेदिति । इत्युक्त्वा वासुदेवस्तच्चिकीर्षन्सत्यमेव च । आज्ञापयामास तदा तीर्थयात्रामरिंदमः

“ശുദ്ധ തീർത്ഥങ്ങളിൽ അഭിഷേകസ്നാനത്തേക്കാൾ വലിയ ശ്രേയസ് മറ്റൊന്നുമില്ല.” എന്ന് പറഞ്ഞ്, സത്യാചരണത്തിൽ ദൃഢനായ വാസുദേവൻ ശത്രുദമനനായി അപ്പോൾ തീർത്ഥയാത്രയ്ക്ക് ആജ്ഞ നൽകി।

Verse 47

अघोषयंत पुरुषास्तत्र केशवशासनात् । तीर्थयात्रा प्रभासे वै कार्येति वरवर्णिनि

അപ്പോൾ കേശവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അവിടെ പുരുഷന്മാർ പ്രഖ്യാപിച്ചു—“ഹേ സുന്ദരി, പ്രഭാസത്തിൽ തീർത്ഥയാത്ര നിർബന്ധമായി നടത്തണം.”

Verse 48

अथारिष्टानि वक्ष्यामि पुरीं द्वारवतीं प्रति । काली स्त्री पांडुरैर्दंतैः प्रविश्य नगरीं निशि

ഇപ്പോൾ ദ്വാരവതീ നഗരത്തോടു ബന്ധപ്പെട്ട അరిష്ടലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ പറയുന്നു—രാത്രിയിൽ പാണ്ഡുരദന്തങ്ങളുള്ള ഒരു കറുത്ത സ്ത്രീ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 49

स्त्रियः स्वप्नेषु मुष्णन्ती द्वारकां प्रति धावति । अग्निहोत्रनिकेतं च सुमेध्येषु च वेश्मसु

സ്ത്രീകളുടെ സ്വപ്നങ്ങളിൽ അവൾ മോഷ്ടിച്ചുകൊണ്ട് ദ്വാരകയിലേക്കു പാഞ്ഞോടുന്നതായി കണ്ടു; അഗ്നിഹോത്രനികേതനങ്ങളിലും സുമേധരുടെ ഗൃഹങ്ങളിലും പോലും വേഗത്തിൽ കയറിപ്പോകുമായിരുന്നു—ഇത് ഭയങ്കര അപശകുനം।

Verse 50

वृष्ण्यंधकांश्च खादंती स्वप्ने दृष्टा भयानका । कुर्वंती भीषणं नादं कुर्कुटश्वानसंयुता

സ്വപ്നത്തിൽ ഭയങ്കരമായ ഒരു പ്രേതസ്ത്രീ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, വൃഷ്ണികളെയും അന്ധകരെയും ഭക്ഷിക്കുന്നതായി; കോഴികളും നായകളും കൂടെ നിന്ന് ഭീഷണ നാദം മുഴക്കുകയായിരുന്നു—ആസന്ന വിപത്തിന്റെ അപശകുനം।

Verse 51

तथा सहस्रशो रौद्राश्चतुर्बाहव एव च । स्त्रीणां गर्भेष्वजायंत राक्षसा गुह्यकास्तथा

അതുപോലെ ആയിരക്കണക്കിന് ക്രൂര സത്തകൾ—ചിലർ നാലുകൈകളുള്ളവരും—സ്ത്രീകളുടെ ഗർഭങ്ങളിൽ ജന്മിക്കുവാൻ തുടങ്ങി; രാക്ഷസരും ഗുഹ്യകരും—ഇതും ഘോര അപശകുനം।

Verse 52

अलंकाराश्च च्छत्राणि ध्वजाश्च कवचानि च । ह्रियमाणानि दृश्यंते रक्षोभिस्तु भयानकैः

അലങ്കാരങ്ങൾ, ഛത്രങ്ങൾ, ധ്വജങ്ങൾ, കവചങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം ഭയങ്കര രാക്ഷസന്മാർ കവർന്നുകൊണ്ടുപോകുന്നതായി കണ്ടു; ഇത് വിനാശസൂചക അപശകുനം।

Verse 53

यच्चाग्निदत्तं कृष्णस्य वज्रनाभमयस्मयम् । दिवमाचक्रमे चक्रं वृष्णीनां पश्यतां तदा

അഗ്നി കൃഷ്ണനു നൽകിയ വജ്രനാഭം, ഇരുമ്പുപോലെ കഠിനമായ ആ ചക്രം—അപ്പോൾ വൃഷ്ണികൾ നോക്കിനിൽക്കേ ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയർന്ന് സ്വർഗത്തിലേക്കു പോയി।

Verse 54

युक्तं रथं दिव्यमादित्यवर्णं भयावहं पश्यतो दारुकस्य । ते सागरस्योपरिष्टाद्वर्तमानान्मनोजवांश्चतुरो वाजिमुख्यान्

ദാരുകൻ നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കെ സൂര്യവർണ്ണമുള്ള ദിവ്യവും ഭയങ്കരവുമായ രഥം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അത് സമുദ്രത്തിന്റെ മുകളിലൂടെ സഞ്ചരിച്ച്, മനോജവമായ നാല് ശ്രേഷ്ഠ അശ്വങ്ങൾ ചേർത്തതായിരുന്നു.

Verse 55

तालः सुपर्णश्च महाध्वजौ तौ सुपूजितौ रामजनार्दनाभ्याम् । उच्चैर्जगुः स्वप्सरसो दिवानिशं वाचं चोचुर्गम्यतां तीर्थयात्राम्

ആ രണ്ട് മഹാധ്വജങ്ങൾ—താലവും സുപർണവും—രാമനും ജനാർദനനും സുന്ദരമായി പൂജിച്ചതായിരുന്നു. അവ ഉയർന്ന സ്വരത്തിൽ മുഴങ്ങി; ദിവ്യ അപ്സരസ്സുകൾ പകലും രാത്രിയും പ്രഖ്യാപിച്ചു—“തീർത്ഥയാത്രയ്ക്ക് പോകുക।”

Verse 56

ततो जिगमिषंतस्ते वृष्ण्यंधकमहारथाः । सांतःपुरास्तीर्थयात्रामीहंते स्म नरर्षभाः

അപ്പോൾ വൃഷ്ണി-അന്ധക വംശത്തിലെ മഹാരഥികൾ—മനുഷ്യരിൽ വൃഷഭന്മാർ—അന്തഃപുരത്തോടുകൂടി തീർത്ഥയാത്ര ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ചു പുറപ്പെട്ടു.

Verse 57

ततो मांसपरा हृष्टाः पेयं वेश्मसु वृष्णयः । बहु नानाविधं चक्रुर्मांसानि विविधानि च

പിന്നീട് വൃഷ്ണികൾ സന്തോഷത്തോടെ വീടുകളിൽ മാംസത്തിലും പാനീയത്തിലും ആസക്തരായി; അവർ ധാരാളമായി പലവിധ പാനീയങ്ങളും വിവിധ മാംസങ്ങളും ഒരുക്കി.

Verse 58

तथा सीधुषु बद्धेषु निर्ययुर्नगराद्बहिः । यानैरश्वैर्गजैश्चैव श्रीमंतस्तिग्मतेजसः

അങ്ങനെ സീധുവിന്റെ പാത്രങ്ങൾ കെട്ടിയുറപ്പിച്ചതിനുശേഷം, ആ ശ്രീമാന്മാരും തീക്ഷ്ണതേജസ്സുള്ളവരും വാഹനങ്ങളോടും കുതിരകളോടും ആനകളോടും കൂടി നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 59

ततः प्रभासे न्यवसन्यथोद्देशं यथागृहम् । प्रभूतभक्ष्यपेयास्ते सदारा यादवास्तदा

അനന്തരം പ്രഭാസത്തിൽ യാദവർ തത്തത്തായ നിശ്ചിതസ്ഥാനങ്ങളിൽ, സ്വന്തം ഗൃഹത്തിൽ ഉള്ളതുപോലെ, ഭാര്യമാരോടുകൂടെ പാർത്തു. അപ്പോൾ അവർക്കു ഭക്ഷ്യപാനീയങ്ങളുടെ സമൃദ്ധി ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 60

निर्विष्टांस्तान्निशम्याथ समुद्रांते स योगवित् । जगामामंत्र्य तान्वीरानुद्धवोर्थविशारदः

അവർ അവിടെ താമസമുറപ്പിച്ചതായി കേട്ടപ്പോൾ, യോഗവിദ്യയിൽ നിപുണനും വിവേകശാലിയുമായ ഉദ്ധവൻ ആ വീരന്മാരോട് വിടപറഞ്ഞ് സമുദ്രതീരത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 61

प्रस्थितं तं महात्मानमभिवाद्य कृतांजलिम् । जानन्विनाशं भोजानां नैच्छद्वारयितुं हरिः

പ്രസ്ഥാനം ചെയ്യുന്ന ആ മഹാത്മാവിനെ ഹരി കരംകൂപ്പി വന്ദിച്ചു. ഭോജന്മാരുടെ നിശ്ചിത വിനാശം അറിഞ്ഞതിനാൽ അതിനെ തടയാൻ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചില്ല.

Verse 62

ततः कालपरीतास्ते वृष्ण्यंधकमहारथाः । अपश्यन्नुद्धवं यांतं तेजसाऽदीप्य रोदसी

അനന്തരം കാലശക്തിയാൽ ആവൃതരായ വൃഷ്ണി-അന്ധക മഹാരഥന്മാർ, ആകാശവും ഭൂമിയും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ തേജസ്സോടെ പോകുന്ന ഉദ്ധവനെ കണ്ടു.

Verse 63

ब्राह्मणार्थेषु यत्क्लृप्तमन्नं तेषां वरानने । तद्वाहनेभ्यः प्रददुः सुरागंधरसान्वितम्

ഹേ വരാനനേ! ബ്രാഹ്മണർക്കായി നിശ്ചയിച്ചിരുന്ന അന്നം തന്നെയാണ് അവർ തങ്ങളുടെ വാഹനങ്ങൾക്ക് നൽകിയത്; അത് സുരയുടെ സുഗന്ധവും രസവും കലർന്നതായിരുന്നു.

Verse 64

ततस्तूर्यशताकीर्णं नटनर्त्तकसंकुलम् । प्रावर्त्तत महापानं प्रभासे तिग्मतेजसाम्

അപ്പോൾ പ്രഭാസത്തിൽ നൂറുകണക്കിന് വാദ്യങ്ങളുടെ നാദവും നടൻ-നർത്തകരുടെ തിരക്കുമിടയിൽ, തീക്ഷ്ണതേജസ്സുള്ളവരിൽ മഹാപാനം ആരംഭിച്ചു।

Verse 65

कृष्णस्य संनिधौ रामः सहितः कृतवर्मणा । अपिबद्युयुधानश्च गदो बभ्रुस्तथैव च

കൃഷ്ണന്റെ സന്നിധിയിൽ രാമൻ കൃതവർമ്മനോടൊപ്പം പാനം ചെയ്തു; യുയുധാനൻ, ഗദൻ, ബഭ്രുവും അതുപോലെ പാനം ചെയ്തു।

Verse 66

ततः परिषदो मध्ये युयुधानो मदोत्कटः । अब्रवीत्कृतवर्माणमवहस्यावमन्य च

പിന്നീട് സഭയുടെ നടുവിൽ മദോന്മത്തനായ യുയുധാനൻ കൃതവർമ്മനെ പരിഹസിച്ച് അവമാനിച്ച് സംസാരിച്ചു।

Verse 67

कः क्षत्रियो मन्यमानः सुप्तान्हन्यान्मृतानिव । न तन्मृष्यत हार्दिक्यस्त्वया तत्साधु यत्कृतम्

‘തന്നെ മഹത്തായ ക്ഷത്രിയനെന്ന് കരുതി ഉറങ്ങുന്നവരെ മരിച്ചവരെപ്പോലെ വിചാരിച്ച് ആരാണ് കൊല്ലുക? ഹാർദിക്യാ, നീ ചെയ്തതു സഹിക്കാനാവില്ല; അതു ധർമ്മ്യവും അല്ല।’

Verse 68

इत्युक्ते युयुधानेन पूजयामास तद्वचः । प्रद्युम्नो रथिनां श्रेष्ठो हार्दिक्यमथ भर्त्सयन्

യുയുധാനൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ പ്രദ്യുമ്നൻ ആ വാക്കുകൾ അംഗീകരിച്ചു; പിന്നെ ഹാർദിക്യനെ ശാസിച്ചു।

Verse 69

ततः पुनरपि क्रुद्धः कृतवर्मा तमब्रवीत् । निर्विशन्निव सावज्ञं तदा सव्येन पाणिना

അപ്പോൾ വീണ്ടും ക്രോധിതനായ കൃതവർമ്മൻ അവനോട് അവഹേളനത്തോടെ സംസാരിച്ചു; ആ നിമിഷം ഇടങ്കൈകൊണ്ട് അടിക്കാനെന്നപോലെ കൈചലനം ചെയ്തു।

Verse 70

भूरिश्रवाश्छिन्नबाहुर्युद्धे प्रायोगतस्त्वया । व्याधेनेव नृशंसेन कथं वैरेण घातितः

യുദ്ധത്തിൽ നീ അന്യായമായ ഉപായത്തോടെ ഭൂരിശ്രവസിന്റെ കൈ വെട്ടി; പിന്നെ വൈരവശാൽ അവൻ എങ്ങനെ കൊല്ലപ്പെട്ടു—ക്രൂരനായ വ്യാധൻ ഇരയെ വീഴ്ത്തുന്നതുപോലെ?

Verse 71

इति तस्य वचः श्रुत्वा केशवः परवीरहा । तिर्यक्सरोषया दृष्ट्या वीक्षांचक्रे समः पुमान्

ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് പരവീരഹന്തനായ കേശവൻ പുറമേ സമനായി നിന്നെങ്കിലും, അടക്കിയ കോപം നിറഞ്ഞ വക്രദൃഷ്ടിയാൽ നോക്കി।

Verse 72

मणिं स्यमंतकं चैव यः स सत्राजितोऽभवत् । स कथं स्मारयामास सात्यकिर्मधुसूदनम्

ശ്യാമന്തകമണി കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന സത്രാജിത്—അവൻ സാത്യകിയിലൂടെ മധുസൂദനനെ ആ കാര്യം എങ്ങനെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു?

Verse 73

तच्छ्रुत्वा केशवस्यांकमगमद्रुदती सती । सत्यभामा प्रक्षुभिता कोपयन्ती जनार्द्दनम्

അത് കേട്ട് സതി സത്യഭാമ വ്യാകുലയായി, ജനാർദ്ദനനെ കോപിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, കരഞ്ഞുകൊണ്ട് കേശവന്റെ മടിയിലേക്കെത്തി।

Verse 74

तत उत्थाय स क्रोधात्सात्यकिर्वाक्यमब्रवीत् । पंचानां द्रौपदेयानां धृष्टद्युम्नशिखंडिनः

അപ്പോൾ സാത്യകി കോപത്തോടെ എഴുന്നേറ്റ് ദ്രൗപദിയുടെ അഞ്ച് പുത്രന്മാരെക്കുറിച്ചും ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെക്കുറിച്ചും ശിഖണ്ഡിയെക്കുറിച്ചും ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 75

एष गच्छामि पदवीं सत्ये तव पथे सदा । सौप्तिके निहता ये च सुप्तास्तेन दुरात्मना

ഹേ സത്യവാനേ! ഞാൻ എപ്പോഴും അങ്ങയുടെ പാതയിലൂടെ തന്നെ സഞ്ചരിക്കും. ആ ദുരാത്മാവിനാൽ രാത്രിയിൽ ഉറങ്ങിക്കിടക്കുമ്പോൾ വധിക്കപ്പെട്ടവർ ആരാണോ.

Verse 76

द्रोणपुत्रसहायेन पापेन कृतवर्मणा । समाप्तं चायुरस्याद्य यशश्चापि सुमध्यमे

ദ്രോണപുത്രനായ അശ്വത്ഥാമാവിന്റെ സഹായിയായ പാപിയായ കൃതവർമ്മാവിനാൽ (ഇത് ചെയ്യപ്പെട്ടു). ഹേ സുന്ദരീ! ഇന്ന് ഇവന്റെ ആയുസ്സും യശസ്സും അവസാനിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 77

इतीदमुक्त्वा खङ्गेन केशवस्य समीपतः । अभिहत्य शिरः क्रुद्धश्चिच्छेद कृतवर्मणः

ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞുകൊണ്ട് കേശവന്റെ സമീപത്തു വെച്ചുതന്നെ, കോപത്തോടെ വാളുകൊണ്ട് വെട്ടി കൃതവർമ്മാവിന്റെ തല അറുത്തുമാറ്റി.

Verse 78

तथान्यानपि निघ्नंतं युयुधानं समंततः । अन्वधावद्धृषीकेशो विनिवारयिषुस्तथा

അതുപോലെ ചുറ്റുമുള്ള മറ്റുള്ളവരെയും കൊന്നൊടുക്കുന്ന യുയുധാനന്റെ (സാത്യകിയുടെ) പിന്നാലെ, അദ്ദേഹത്തെ തടയാനായി ഹൃഷീകേശൻ (കൃഷ്ണൻ) ഓടി.

Verse 79

एकीभूतास्ततस्तस्य कालपर्यायप्रेरिताः । भोजांधका महाराजं शैनेयं पर्यवारयन्

അപ്പോൾ കാലപര്യായത്തിന്റെ പ്രേരണയാൽ ഭോജരും അന്ധകരും ഏകീഭവിച്ച് വന്നു മഹാരാജ ശൈനേയനെ (സാത്യകിയെ) എല്ലാടവും ചുറ്റിവളഞ്ഞു।

Verse 80

तान्दृष्ट्वाऽपततस्तूर्णमभिक्रुद्धाञ्जनार्द्दनः । न चुक्रोध महातेजा जानन्कालस्य पर्ययम्

അവരെ വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞുവരുന്നതു കണ്ട ജനാർദ്ദനൻ ക്രുദ്ധനായെങ്കിലും, മഹാതേജസ്വിയായ അദ്ദേഹം ക്രോധത്തിന് അടിമയായില്ല; കാരണം കാലത്തിന്റെ നിശ്ചിത പര്യായം അദ്ദേഹം അറിഞ്ഞിരുന്നു।

Verse 81

ते च पानमदाविष्टाश्चोदिताश्चैव मन्युना । युयुधानमथाजघ्नुरुच्छिष्टै र्भोजनैस्तथा

അവർ മദ്യപാനമദത്തിൽ മുങ്ങി ക്രോധംകൊണ്ട് പ്രേരിതരായി; അപ്പോൾ യുയുധാനനെ അടിച്ചു, അവന്റെ മേൽ ഉച്ഛിഷ്ടഭോജനാവശിഷ്ടങ്ങളും എറിഞ്ഞു।

Verse 82

हन्यमाने तु शैनेये कुद्धो रुक्मिणिनंदनः । तदंतरमथाधावन्मोक्षयिष्यञ्छिनेः सुतम्

ശൈനേയനെ ആക്രമിക്കുന്നതു കണ്ട റുക്മിണീനന്ദനൻ ക്രുദ്ധനായി; ശിനിയുടെ പുത്രനെ മോചിപ്പിക്കാനുദ്ദേശിച്ച് അദ്ദേഹം നടുവിലേക്ക് പാഞ്ഞുകയറി।

Verse 83

स भोजैः सह संयुक्तः सात्यकिश्चांधकैः सह । बहुत्वात्तु हतौ वीरावुभौ कृष्णस्य पश्यतः

സാത്യകി ഭോജരോടും അന്ധകരോടും യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു; എന്നാൽ അവരുടെ അതിപ്രമಾಣമായ എണ്ണത്താൽ ആ രണ്ടു വീരന്മാരും കൃഷ്ണൻ നോക്കിനിൽക്കേ തന്നെ ഹതരായി।

Verse 84

हतं दृष्ट्वा तु शैनेयं पुत्रं च यदुनंदनः । एरकाणां तदा मुष्टिं कोपाज्जग्राह केशवः

ശൈനേയൻ ഹതനായതും തന്റെ പുത്രനും അങ്ങനെ തന്നെ വീണതും കണ്ട യദുനന്ദനനായ കേശവൻ കോപാവേശത്തോടെ അപ്പോൾ എരകപ്പുല്ലുകളുടെ ഒരു പിടി പിടിച്ചു।

Verse 86

ततोंऽधकाश्च भोजाश्च शिनयो वृष्णयस्तदा । न्यघ्नन्नन्योन्यमाक्रन्दैर्मुशलैः कालप्रेरिताः

അപ്പോൾ അന്ധകർ, ഭോജർ, ശിനികൾ, വൃഷ്ണികൾ—കാലപ്രേരിതരായി—ആർത്തനാദവും കലഹവും നടുവിൽ മുഷലസദൃശ ആയുധങ്ങളാൽ പരസ്പരം വധിക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 87

यश्चैकामेरकां कश्चिज्जग्राह रुषितो नरः । वज्रभूता च सा देवि ह्यदृश्यत तदा प्रिये

കോപിച്ച ഏതൊരു മനുഷ്യൻ ഒരു എരകപ്പുല്ല് മാത്രം പിടിച്ചാലും, ഓ പ്രിയ ദേവി, അത് അപ്പോൾ വജ്രസ്വരൂപമായി ദൃശ്യമായിരുന്നു।

Verse 88

तृणं च मुशलीभूतमण्वपि तत्र दृश्यते । ब्रह्मदंडकृतं सर्वमिति तद्विद्धि भामिनि

അവിടെ പുല്ലിന്റെ തുമ്പുപോലും അണുവോളം പോലും മുഷലമായി മാറിയതായി കാണപ്പെട്ടു; ഓ ഭാമിനി, ഇതെല്ലാം ബ്രഹ്മദണ്ഡവിധാനത്താൽ സംഭവിച്ചതെന്നു അറിക।

Verse 89

तदभून्मुशलं घोरं वज्रकल्पमयस्मयम् । जघान तेन कृष्णोपि ये तस्य प्रमुखे स्थिताः

അത് ഭയങ്കരമായ മുഷലമായി, വജ്രസദൃശമായി, ഇരുമ്പുകൊണ്ടുള്ളതായി മാറി; അതുകൊണ്ടുതന്നെ ശ്രീകൃഷ്ണനും തന്റെ മുന്നിൽ നിന്നവരെ വധിച്ചു വീഴ്ത്തി।

Verse 90

अवधीत्पितरं पुत्रः पिता पुत्रं च भामिनि । मत्तास्ते पर्यटंति स्म योधमानाः परस्परम्

ഹേ ഭാമിനി! പുത്രൻ പിതാവിനെ വധിച്ചു; പിതാവും പുത്രനെ വധിച്ചു. മദോന്മത്തരായി അവർ അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞ് പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്തു.

Verse 91

पतंगा इव चाग्नौ तु न्यपतन्यदुपुंगवाः । नासीत्पलायने बुद्धिर्वध्यमानस्य कस्यचित्

തീയിലേക്കു പതംഗങ്ങൾ ചാടുന്നതുപോലെ, ശ്രേഷ്ഠ യാദവർ തലകുനിഞ്ഞ് വീണു. വധിക്കപ്പെടുന്നവരിൽ ആരിലും ഓടിപ്പോകാനുള്ള ചിന്ത ഉദിച്ചില്ല.

Verse 92

तं तु पश्यन्महाबाहुर्जानन्कालस्यपर्ययम् । मुशलं समवष्टभ्य तस्थौ स मधुसूदनः

അത് കണ്ടു, കാലത്തിന്റെ പരിണാമം അറിഞ്ഞ്, മഹാബാഹുവായ മധുസൂദനൻ മുഷലം പിടിച്ച് ദൃഢമായി നിന്നു.

Verse 93

सांबं च निहतं दृष्ट्वा चारुदेष्णं च माधवः । प्रद्युम्नमनिरुद्धं च ततश्चुक्रोध भामिनि

ഹേ ഭാമിനി! സാംബനെയും ചാരുദേഷ്ണനെയും പ്രദ്യുമ്നനെയും അനിരുദ്ധനെയും ഹതരായി കണ്ട മാധവൻ അപ്പോൾ ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ചു.

Verse 94

यादवान्क्ष्माशयानांश्च भृशं कोपसमन्वितः । स निःशेषं तदा चक्रे शार्ङ्गचक्रगदाधरः

ഭീകര ക്രോധത്തിൽ മുങ്ങി, ശാർങ്ഗധനുസ്സും ചക്രവും ഗദയും ധരിച്ച പ്രഭു അന്ന് ഭൂമിയിൽ കിടന്ന യാദവരെയും നിശ്ശേഷമായി സംഹരിച്ചു.

Verse 95

एवं तत्र महादेवि अभवद्यादव स्थलम् । गव्यूतिमात्रं तद्देवि यादवानां चिताः स्मृताः

ഇങ്ങനെ, ഹേ മഹാദേവി, ആ സ്ഥലം ‘യാദവസ്ഥലം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി. ഹേ ദേവി, അവിടെ യാദവരുടെ ചിതകൾ ഗവ്യൂതി-പരിമാണം വരെ വ്യാപിച്ചിരുന്നുവെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 96

तेषां किलास्थिनिचयैः स्थलरूपं बभूव तत् । भस्मपुंजनिभाकारं तेनाभूद्यादव स्थलम्

അവരുടെ അസ്ഥികൂട്ടങ്ങളാൽ ആ ഭൂമി ഒരു പ്രത്യേക രൂപം കൈവരിച്ചതായി പറയുന്നു. ഭസ്മകൂമ്പാരത്തെപ്പോലെ തോന്നിയതിനാൽ അത് ‘യാദവസ്ഥലം’ ആയി.

Verse 97

दिव्यरत्नसमायुक्तं मणिमाणिक्यपूरितम् । यादवानां किरीटैश्च दिव्यगन्धैः सुपूरितम्

അത് ദിവ്യരത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും, മണി-മാണിക്യങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞും, യാദവരുടെ കിരീടങ്ങളാൽ പരന്നും—ദിവ്യസുഗന്ധങ്ങൾ കൊണ്ട് സമ്പൂർണ്ണമായി പരിമളിച്ചിരുന്നു.

Verse 98

तेषां रक्षानिमित्तं हि गंगा गणपतिस्तथा । यादवानां तु सर्वेषां जीवितो वज्र एव हि

അവരുടെ രക്ഷയ്ക്കായി സത്യമായി ഗംഗയും അതുപോലെ ഗണപതിയും (ഉണ്ടായിരുന്നു); യാദവരൊക്കെയും ആശ്രയിച്ച ജീവാധാരം നിശ്ചയമായും വജ്രനായിരുന്നു.

Verse 99

वयसोंते ततः सोऽपि प्रभासं क्षेत्रमागतः । निषिच्य स्वसुतं राज्ये नाम्ना ख्यातं महद्बलम्

പിന്നീട് ആയുസ്സിന്റെ അവസാനം അവനും പ്രഭാസ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് വന്നു. തന്റെ പുത്രനെ രാജ്യത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്ത്—‘മഹാബല’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായവനെ.

Verse 100

तेनापि स्थापितं लिंगं यादवेन्द्रेण धीमता । वज्रेश्वरमिति ख्यातं तत्स्थितं यादवस्थले

ആ ധീമാനായ യാദവേന്ദ്രനും അവിടെ ഒരു ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു; അത് ‘വജ്രേശ്വരം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായി യാദവസ്ഥലത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 101

तत्रैव सुचिरं कालं तपस्तप्तं सुपुष्कलम् । नारदस्योपदेशेन प्रभासे पापनाशने

അവിടെയേ പാപനാശകമായ പ്രഭാസത്തിൽ നാരദന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം അദ്ദേഹം വളരെ ദീർഘകാലം സമൃദ്ധവും കഠിനവുമായ തപസ് ചെയ്തു।

Verse 102

प्राप्तवान्परमां सिद्धिं स राजा यादवोत्तमः । तत्रैव यो नरः सम्यक्स्नात्वा जांबवती जले

ആ രാജാവ്, യാദവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, പരമസിദ്ധി പ്രാപിച്ചു. അവിടെയേ ജാംബവതിയുടെ ജലത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം സ്നാനം ചെയ്യുന്ന ഏതു മനുഷ്യനും ആ പുണ്യഫലത്തിൽ പങ്കാളിയാകും।

Verse 103

वज्रेश्वरं तु संपूज्य ब्राह्मणांस्तत्र भोजयेत् । यादवस्थलसामीप्ये गोसहस्रफलं लभेत्

വജ്രേശ്വരനെ വിധിപൂർവ്വം സമ്പൂജിച്ച് അവിടെ ബ്രാഹ്മണരെ ഭോജനിപ്പിക്കണം. യാദവസ്ഥലസാമീപ്യത്തിൽ ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ സഹസ്രഗോദാനഫലത്തുല്യമായ പുണ്യം ലഭിക്കും।

Verse 104

षट्कोणं तत्र दातव्यमंगुल्या यादवस्थले । यात्राफलमवाप्नोति सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः

യാദവസ്ഥലത്തിൽ അവിടെ വിരലാൽ ഷട്കോണം അടയാളപ്പെടുത്തണം (അർപ്പിക്കണം). യഥാർത്ഥ ശ്രദ്ധയുള്ളവൻ തീർത്ഥയാത്രയുടെ പൂർണ്ണഫലം പ്രാപിക്കും।

Verse 237

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमेप्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये यादवस्थलोत्पत्तौ वज्रेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तत्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീ-സാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ഏഴാം പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിലെ ആദ്യ ‘പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യ’ ഭാഗത്തിൽ ‘യാദവസ്ഥലോത്പത്തി ಹಾಗೂ വജ്രേശ്വരമാഹാത്മ്യവർണ്ണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള 237-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।