Sarga 41

Verse 1

तस्मिन्स्तु पुरुषव्याघ्रे विनिर्याति कृताञ्जलौ।आर्तशब्दोऽहि सञ्जज्ञे स्त्रीणामन्त:पुरे महान्।।2.41.1।।

ആ പുരുഷവ്യാഘ്രൻ കൃതാഞ്ജലിയോടെ പുറപ്പെടുമ്പോൾ, അന്തഃപുരത്തിലെ സ്ത്രീകളിൽ മഹത്തായ ആർ‍ത്തനാദം ഉയർന്നു.

Verse 2

अनाथस्य जनस्यास्य दुर्बलस्य तपस्विनः।यो गतिश्शरणं चासीत्स नाथः क्व नु गच्छति।।2.41.2।।

ഈ അനാഥവും ദുർബലവും പീഡിതവുമായ ജനങ്ങൾക്ക് ഗതിയും ശരണവും ആയിരുന്ന ആ നാഥൻ—ആ രക്ഷകൻ—ഇപ്പോൾ എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്?

Verse 3

न क्रुध्यत्यभिशप्तोऽपि क्रोधनीयानि वर्जयन्।क्रुद्धान्प्रसादयन्सर्वान् समदुःखः क्व गज्छति।।2.41.3।।

ശപിക്കപ്പെട്ടാലും കോപിക്കാതെ, കോപം ഉണർത്തുന്ന പ്രവൃത്തികളെ ഒഴിവാക്കി, കോപിതരായ എല്ലാവരെയും ശമിപ്പിച്ച്, മറ്റുള്ളവരുടെ ദുഃഖത്തിൽ സമഭാഗിയായിരിക്കുന്നവൻ—അവൻ ഇപ്പോൾ എവിടെ പോയി?

Verse 4

कौशल्यायां महातेजा यथा मातरि वर्तते।तथा यो वर्ततेऽस्मासु महात्मा क्व नु गच्छति।।2.41.4।।

കൗസല്യാമാതാവിനോടു എങ്ങനെ പെരുമാറിയിരുന്നുവോ, അതുപോലെ തന്നേ ഞങ്ങളോടും പെരുമാറിയിരുന്ന ആ മഹാതേജസ്വിയായ മഹാത്മാവ്—അവൻ ഇപ്പോൾ എവിടെ പോയി?

Verse 5

कैकेय्या क्लिश्यमानेन राज्ञा सञ्चोदितो वनम्।परित्राता जनस्यास्य जगतः क्व नु गच्छति।।2.41.5।।

കൈകേയിയുടെ സമ്മർദ്ദത്തിൽ ക്ലേശിതനായ രാജാവ് അവനെ വനത്തിലേക്കു പോകാൻ ആജ്ഞാപിച്ചു; ഈ ജനത്തിന്റെയും ഈ സമസ്ത ലോകത്തിന്റെയും പരിത്രാതാവായ അവൻ—ഇപ്പോൾ എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്?

Verse 6

अहो निश्चेतनो राजा जीवलोकस्य सम्प्रियम्।धर्म्यं सत्यव्रतं रामं वनवासे प्रवत्स्यति।।2.41.6।।

അയ്യോ! രാജാവ് ബോധശൂന്യനായി; സർവ്വജീവലോകത്തിനും അതിപ്രിയനും ധാർമ്മികാചാരനിഷ്ഠനും സത്യവ്രതത്തിൽ അചഞ്ചലനുമായ ശ്രീരാമനെ അവൻ വനവാസത്തിലേക്ക് അയയ്ക്കുന്നു.

Verse 7

इति सर्वा महिष्यस्ता विवत्सा इव धेनवः।रुरुदुश्चैव दुःखार्ताः सस्वरं च विचुक्रुशुः।।2.41.7।।

ഇങ്ങനെ ആ എല്ലാ മഹിഷിമാരും ദുഃഖാർത്തരായി, കിടാവുകളെ നഷ്ടപ്പെട്ട പശുക്കളെപ്പോലെ, കരഞ്ഞും ഉച്ചത്തിൽ നിലവിളിച്ചും ചെയ്തു.

Verse 8

स तमन्तः पुरे घोरमार्तशब्दं महीपतिः।पुत्रशोकाभिसन्तप्तः श्रुत्वा चासीत्सुदुःखितः।।2.41.8।।

അന്തഃപുരത്തിനകത്ത് ഉയർന്ന ആ ഭീകരമായ ആർ‍ത്തനാദം കേട്ടപ്പോൾ, പുത്രശോകത്തിൽ ഇതിനകം തന്നെ ദഹിച്ചിരുന്ന മഹീപതി കൂടുതൽ ദുഃഖിതനായി.

Verse 9

नाग्निहोत्राण्यहूयन्त नापचन् गृहमेधिनःअकुर्वन्न प्रजाः कार्यं सूर्यश्चान्तरधीयत।।2.41.9।।

അഗ്നിഹോത്രങ്ങൾ ആഹ്വാനിക്കപ്പെട്ടില്ല; ഗൃഹസ്ഥർ പാചകം ചെയ്തില്ല; ജനങ്ങൾ ദൈനംദിന കർത്തവ്യങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടില്ല—സൂര്യനും അസ്തമിച്ച് ദൃഷ്ടിയിൽ നിന്ന് മറഞ്ഞു.

Verse 10

व्यसृजन् कबलान्नागा गावो वत्सान्न पाययन्।पुत्रं प्रथमजं लब्ध्वा जननी नाभ्यनन्दत।।2.41.10।।

ആനകൾ വായിലെ കവിളുകൾ താഴെ വീഴ്ത്തി; പശുക്കൾ കിടാക്കളെ പാലൂട്ടിയില്ല; ആദ്യപുത്രനെ പ്രസവിച്ച അമ്മമാരും ആനന്ദിച്ചില്ല—അത്ര ഭാരമായിരുന്നു ആ നിമിഷത്തിന്റെ ദുഃഖം.

Verse 11

त्रिशङ्कुर्लोहिताङ्गश्च बृहस्पतिबुधावपि।दारुणा स्सोममभ्येत्य ग्रहास्सर्वे व्यवस्थिताः।।2.41.11।।

ത്രിശങ്കുവും ലോഹിതാംഗൻ (ചൊവ്വ)യും, ബൃഹസ്പതിയും ബുധനും—എല്ലാ ഗ്രഹങ്ങളും ചന്ദ്രനെ സമീപിക്കുമ്പോൾ ഭയാനകമായ സംയോഗത്തിൽ നിലകൊണ്ടു.

Verse 12

नक्षत्राणि गतार्चींषि ग्रहाश्च गततेजसः।विशाखास्तु सधूमाश्च नभसि प्रचकाशिरे।।2.41.12।।

നക്ഷത്രങ്ങൾ തങ്ങളുടെ കാന്തി നഷ്ടപ്പെടുത്തി; ഗ്രഹങ്ങളും തേജസ് ക്ഷയിച്ചു; വിശാഖാ നക്ഷത്രം പുകമാല ചുറ്റിയതുപോലെ ആകാശത്തിൽ തെളിഞ്ഞു.

Verse 13

कालिकानिलवेगेन महोदधिरिवोत्थितः।रामे वनं प्रव्रजिते नगरं प्रचचाल तत्।।2.41.13।।

കറുത്ത കൊടുങ്കാറ്റിന്റെ വേഗത്തിൽ ഉയർന്ന മഹാസമുദ്രംപോലെ—രാമൻ വനവാസത്തിന് പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ അയ്യോധ്യാനഗരം നടുങ്ങി.

Verse 14

दिशः पर्याकुलास्सर्वा स्तिमिरेणेव संवृताः।न ग्रहो नापि नक्षत्रं प्रचकाशे नकिञ्चन।।2.41.14।।

എല്ലാ ദിക്കുകളും കലങ്ങിപ്പോയതുപോലെ, ഇരുട്ടാൽ മൂടപ്പെട്ടതുപോലെ തോന്നി; ഗ്രഹമോ നക്ഷത്രമോ—ഒന്നും തന്നെ പ്രകാശിച്ചില്ല.

Verse 15

अकस्मान्नागरस्सर्वो जनो दैन्यमुपागमत्।आहारे वा विहारे वा न कश्चिदकरोन्मनः।।2.41.15।।

അപ്രതീക്ഷിതമായി നഗരവാസികൾ എല്ലാവരും ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി; ആഹാരത്തിലോ വിനോദത്തിലോ ആരുടെയും മനസ് ചേർന്നില്ല.

Verse 16

शोकपर्यायसन्तप्त स्सततं दीर्घमुच्छवसन्।अयोध्यायां जनस्सर्व श्शुशोच जगतीपतिम्।।2.41.16।।

അയോധ്യയിൽ സർവ്വജനവും ദുഃഖത്തിന്റെ തരംഗങ്ങളാൽ ദഹിച്ചവരായി, നിരന്തരം ദീർഘനിശ്വാസങ്ങൾ വിട്ടുകൊണ്ട്, ജഗത്പതി ആയ തങ്ങളുടെ രാജാവിനെക്കുറിച്ച് വിലപിച്ചു।

Verse 17

बाष्पपर्याकुलमुखो राजमार्गगतो जनः।न हृष्टो लक्ष्यते कश्चित्सर्व श्शोकपरायणः।।2.41.17।।

രാജമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ പോകുന്ന ജനങ്ങളുടെ മുഖങ്ങൾ കണ്ണീരാൽ വ്യാകുലമായിരുന്നു; ആരെയും സന്തോഷത്തോടെ കാണാനായില്ല—എല്ലാവരും ശോകത്തിൽ മുഴുകിയിരുന്നു।

Verse 18

न वाति पवन श्शीतो न शशी सौम्यदर्शनः।न सूर्यस्तपते लोकं सर्वं पर्याकुलं जगत्।।2.41.18।।

തണുത്ത കാറ്റ് വീശിയില്ല; ചന്ദ്രൻ സൗമ്യദർശനനായി തോന്നിയില്ല; സൂര്യനും ലോകത്തെ ചൂടാക്കിയില്ല—സകല ജഗത്തും അശാന്തമായി തോന്നി।

Verse 19

अनर्थिनस्सुताः स्त्रीणां भर्तारो भ्रातरस्तथा।सर्वे सर्वं परित्यज्य राममेवान्वचिन्तयन्।।2.41.19।।

സ്ത്രീകളുടെ പുത്രന്മാർ അമ്മമാരെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചില്ല; ഭർത്താക്കന്മാർ ഭാര്യമാരെക്കുറിച്ചുമല്ല; സഹോദരന്മാർ പരസ്പരത്തെയും മറന്നു; എല്ലാവരും എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് രാമനെയേ സ്മരിച്ചു।

Verse 20

ये तु रामस्य सुहृद स्सर्वे ते मूढचेतसः।शोकभारेण चाक्रान्ता श्शयनं न जहुस्तदा।।2.41.20।।

രാമന്റെ എല്ലാ സുഹൃത്തുക്കളും മനസ്സു മൂടപ്പെട്ടവരായി ദുഃഖഭാരത്തിൽ അമർന്നു, അന്നേരം ശയ്യ വിട്ട് എഴുന്നേറുകയില്ലായിരുന്നു.

Verse 21

ततस्त्वयोध्या रहिता महात्मनापुरन्दरेणेव मही सपर्वता।चचाल घोरं भयशोकपीडितासनागयोधाश्वगणा ननाद च।।2.41.21।।

പിന്നെ മഹാത്മാവായ രാമനെ വിട്ട അയോധ്യ, പർവതങ്ങളോടുകൂടിയ ഭൂമി ഇന്ദ്രനില്ലാതെ ആയതുപോലെ തോന്നി; ഭയവും ശോകവും പീഡിപ്പിച്ചതാൽ അത് ഭീകരമായി വിറച്ചു, ആന-കുതിര-യോദ്ധാസമൂഹങ്ങളുടെ നാദത്തോടെ മുഴങ്ങി.