Sarga 41

Verse 1

तस्मिन्स्तु पुरुषव्याघ्रे विनिर्याति कृताञ्जलौ।आर्तशब्दोऽहि सञ्जज्ञे स्त्रीणामन्त:पुरे महान्।।2.41.1।।

ಆ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರನು ಕೃತಾಂಜಲಿಯಾಗಿ ಹೊರಟಾಗ, ಅಂತಃಪುರದ ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಆರ್ತನಾದ ಎದ್ದಿತು.

Verse 2

अनाथस्य जनस्यास्य दुर्बलस्य तपस्विनः।यो गतिश्शरणं चासीत्स नाथः क्व नु गच्छति।।2.41.2।।

ಈ ಅನಾಥ, ದುರ್ಬಲ, ಪೀಡಿತ ಜನರಿಗೆ ಯಾರು ಗತಿಯೂ ಶರಣವೂ ಆಗಿದ್ದನೋ, ಆ ನಾಥ-ರಕ್ಷಕನು ಈಗ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ?

Verse 3

न क्रुध्यत्यभिशप्तोऽपि क्रोधनीयानि वर्जयन्।क्रुद्धान्प्रसादयन्सर्वान् समदुःखः क्व गज्छति।।2.41.3।।

ನಿಂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಕೋಪಗೊಳ್ಳದೆ, ಕೋಪ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಕೋಪಗೊಂಡವರನ್ನೆಲ್ಲ ಶಮನಗೊಳಿಸಿ, ಪರರ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಸಮಭಾಗಿಯಾಗಿರುವವನು—ಅವನು ಈಗ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದನು?

Verse 4

कौशल्यायां महातेजा यथा मातरि वर्तते।तथा यो वर्ततेऽस्मासु महात्मा क्व नु गच्छति।।2.41.4।।

ಕೌಸಲ್ಯಾ ಮಾತೆಯ ಬಳಿ ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ನಮ್ಮಲ್ಲಿಯೂ ವರ್ತಿಸಿದ್ದ ಆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಮಹಾತ್ಮನು—ಅವನು ಈಗ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದನು?

Verse 5

कैकेय्या क्लिश्यमानेन राज्ञा सञ्चोदितो वनम्।परित्राता जनस्यास्य जगतः क्व नु गच्छति।।2.41.5।।

ಕೈಕೇಯಿಯ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಕ್ಲೇಶಗೊಂಡ ರಾಜನು ಅವನಿಗೆ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಆಜ್ಞೆ ನೀಡಿದನು; ಈ ಜನರಿಗೂ ಈ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಕ್ಕೂ ಪರಿತ್ರಾತನಾದವನು—ಅವನು ಈಗ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ?

Verse 6

अहो निश्चेतनो राजा जीवलोकस्य सम्प्रियम्।धर्म्यं सत्यव्रतं रामं वनवासे प्रवत्स्यति।।2.41.6।।

ಅಹೋ! ರಾಜನು ನಿಶ್ಚೇತನನಂತಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಸಕಲ ಜೀವಲೋಕಕ್ಕೂ ಅತಿಪ್ರಿಯನಾದ, ಧರ್ಮಮಯಾಚರಣೆಯುಳ್ಳ, ಸತ್ಯವ್ರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾದ ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 7

इति सर्वा महिष्यस्ता विवत्सा इव धेनवः।रुरुदुश्चैव दुःखार्ताः सस्वरं च विचुक्रुशुः।।2.41.7।।

ಹೀಗೆ ಆ ಎಲ್ಲ ಮಹಿಷಿಯರು ದುಃಖದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲರಾಗಿ, ಕರು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಹಸುಗಳಂತೆ, ಅಳುತ್ತಾ ಜೋರಾಗಿ ವಿಲಪಿಸಿದರು.

Verse 8

स तमन्तः पुरे घोरमार्तशब्दं महीपतिः।पुत्रशोकाभिसन्तप्तः श्रुत्वा चासीत्सुदुःखितः।।2.41.8।।

ಅಂತಃಪುರದೊಳಗೆ ಎದ್ದ ಆ ಭೀಕರ ಆರ್ತನಾದವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ಈಗಾಗಲೇ ದಗ್ಧನಾಗಿದ್ದ ಮಹೀಪತಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ದುಃಖಿತನಾದನು.

Verse 9

नाग्निहोत्राण्यहूयन्त नापचन् गृहमेधिनःअकुर्वन्न प्रजाः कार्यं सूर्यश्चान्तरधीयत।।2.41.9।।

ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಿಲ್ಲ; ಗೃಹಸ್ಥರು ಅಡುಗೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ; ಪ್ರಜೆಗಳು ದೈನಂದಿನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ—ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನೂ ಅಸ್ತಮಿಸಿ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಂತರಧಾನವಾಯಿತು.

Verse 10

व्यसृजन् कबलान्नागा गावो वत्सान्न पाययन्।पुत्रं प्रथमजं लब्ध्वा जननी नाभ्यनन्दत।।2.41.10।।

ಆನೆಗಳು ಬಾಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದ ಕವಳಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುವಿಟ್ಟವು; ಹಸುಗಳು ಕರುಗಳಿಗೆ ಹಾಲು ಕುಡಿಯಲು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ; ಮೊದಲ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆದ ತಾಯಂದಿರೂ ಸಂತೋಷಪಡಲಿಲ್ಲ—ಅಷ್ಟು ಭಾರವಾಗಿತ್ತು ಆ ಕ್ಷಣದ ದುಃಖ.

Verse 11

त्रिशङ्कुर्लोहिताङ्गश्च बृहस्पतिबुधावपि।दारुणा स्सोममभ्येत्य ग्रहास्सर्वे व्यवस्थिताः।।2.41.11।।

ತ್ರಿಶಂಕು, ಲೋಹಿತಾಂಗ (ಮಂಗಳ), ಹಾಗೆಯೇ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಮತ್ತು ಬುಧ—ಎಲ್ಲ ಗ್ರಹಗಳೂ ಚಂದ್ರನ ಬಳಿಗೆ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಾ ಭಯಂಕರ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತವು.

Verse 12

नक्षत्राणि गतार्चींषि ग्रहाश्च गततेजसः।विशाखास्तु सधूमाश्च नभसि प्रचकाशिरे।।2.41.12।।

ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ಕಿರಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವು, ಗ್ರಹಗಳೂ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವು; ವಿಶಾಖಾ ನಕ್ಷತ್ರವು ಧೂಮವಲಯದಿಂದ ಆವೃತವಾದಂತೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿತು.

Verse 13

कालिकानिलवेगेन महोदधिरिवोत्थितः।रामे वनं प्रव्रजिते नगरं प्रचचाल तत्।।2.41.13।।

ಕಪ್ಪು ಬಿರುಗಾಳಿಯ ವೇಗದಿಂದ ಎದ್ದ ಮಹಾಸಾಗರದಂತೆ—ರಾಮನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಹೊರಟಾಗ ಅಯೋಧ್ಯಾ ನಗರವು ಕಂಪಿಸಿತು.

Verse 14

दिशः पर्याकुलास्सर्वा स्तिमिरेणेव संवृताः।न ग्रहो नापि नक्षत्रं प्रचकाशे नकिञ्चन।।2.41.14।।

ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳೂ ಗೊಂದಲಗೊಂಡಂತೆ, ಕತ್ತಲಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದಂತಾಗಿದ್ದವು; ಯಾವ ಗ್ರಹವೂ ಇಲ್ಲ, ಯಾವ ನಕ್ಷತ್ರವೂ ಇಲ್ಲ—ಏನೂ ಪ್ರಕಾಶಿಸಲಿಲ್ಲ.

Verse 15

अकस्मान्नागरस्सर्वो जनो दैन्यमुपागमत्।आहारे वा विहारे वा न कश्चिदकरोन्मनः।।2.41.15।।

ಅಕಸ್ಮಾತ್ ನಗರವಾಸಿಗಳೆಲ್ಲರೂ ದೀನತೆಗೆ ಒಳಗಾದರು; ಆಹಾರದಲ್ಲಾಗಲಿ ವಿಹಾರದಲ್ಲಾಗಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಮನಸ್ಸು ತೊಡಗಲಿಲ್ಲ.

Verse 16

शोकपर्यायसन्तप्त स्सततं दीर्घमुच्छवसन्।अयोध्यायां जनस्सर्व श्शुशोच जगतीपतिम्।।2.41.16।।

ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಜನರೂ ಶೋಕದ ಅಲೆಗಳಿಂದ ದಹಿತರಾಗಿ, ಸದಾ ದೀರ್ಘ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಾ, ಜಗತ್ಪತಿ ತಮ್ಮ ರಾಜನಿಗಾಗಿ ವಿಲಪಿಸಿದರು।

Verse 17

बाष्पपर्याकुलमुखो राजमार्गगतो जनः।न हृष्टो लक्ष्यते कश्चित्सर्व श्शोकपरायणः।।2.41.17।।

ರಾಜಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಜನರ ಮುಖಗಳು ಅಶ್ರುಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲವಾಗಿದ್ದವು; ಯಾರೂ ಹರ್ಷಿತನಾಗಿ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ—ಎಲ್ಲರೂ ಶೋಕದಲ್ಲೇ ಲೀನರಾಗಿದ್ದರು।

Verse 18

न वाति पवन श्शीतो न शशी सौम्यदर्शनः।न सूर्यस्तपते लोकं सर्वं पर्याकुलं जगत्।।2.41.18।।

ಶೀತಳ ಗಾಳಿ ಬೀಸಲಿಲ್ಲ, ಚಂದ್ರನು ಸೌಮ್ಯ ದರ್ಶನವಂತನಾಗಿ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ; ಸೂರ್ಯನೂ ಲೋಕವನ್ನು ತಾಪಿಸಲಿಲ್ಲ—ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತು ವ್ಯಾಕುಲವಾಗಿ ತೋರುತ್ತಿತ್ತು।

Verse 19

अनर्थिनस्सुताः स्त्रीणां भर्तारो भ्रातरस्तथा।सर्वे सर्वं परित्यज्य राममेवान्वचिन्तयन्।।2.41.19।।

ಸ್ತ್ರೀಯರ ಪುತ್ರರು ತಾಯಿಯರ ಕಡೆ ಗಮನವಿರಲಿಲ್ಲ, ಪತಿಗಳು ಪತ್ನಿಯರ ಕಡೆಗೂ ಅಲ್ಲ, ಸಹೋದರರೂ ಪರಸ್ಪರಕ್ಕೂ ಅಲ್ಲ; ಎಲ್ಲರೂ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ ರಾಮನನ್ನೇ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು।

Verse 20

ये तु रामस्य सुहृद स्सर्वे ते मूढचेतसः।शोकभारेण चाक्रान्ता श्शयनं न जहुस्तदा।।2.41.20।।

ರಾಮನ ಎಲ್ಲ ಸುಹೃದರೂ ಮೂಢಚಿತ್ತರಾಗಿ ಶೋಕಭಾರದಿಂದ ಕುಗ್ಗಿಹೋಗಿ, ಆ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಸಿಗೆಯಿಂದ ಏಳಲಿಲ್ಲ.

Verse 21

ततस्त्वयोध्या रहिता महात्मनापुरन्दरेणेव मही सपर्वता।चचाल घोरं भयशोकपीडितासनागयोधाश्वगणा ननाद च।।2.41.21।।

ನಂತರ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಮನಿಲ್ಲದ ಅಯೋಧ್ಯೆ, ಪರ್ವತಗಳೊಡನೆ ಇರುವ ಭೂಮಿ ಇಂದ್ರವಿಹೀನವಾದಂತೆ ಕಾಣಿತು; ಭಯಶೋಕದಿಂದ ಪೀಡಿತವಾಗಿ ಅದು ಭಯಂಕರವಾಗಿ ನಡುಗಿತು, ಆನೆ-ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಯೋಧಸಮೂಹಗಳ ಘೋಷದಿಂದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿತು.