Sarga 9
सीताया धर्मोपदेशः—शस्त्रसंयोगदोषकथा (Sita’s Counsel on Dharma and the Peril of Weapon-Association)
अरण्यकाण्ड
സൂതീക്ഷ്ണ മുനിയുടെ അനുമതി ലഭിച്ചതിന് ശേഷം രാമൻ പുറപ്പെടാൻ ഒരുങ്ങുമ്പോൾ, സീത സ്നേഹപൂർവവും വിശകലനാത്മകവുമായ വാക്കുകളാൽ അദ്ദേഹത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നു. രാമന്റെ സത്യനിഷ്ഠ, ഏകപത്നീവ്രതം, ആത്മസംയമം എന്നിവയെ പ്രശംസിച്ച ശേഷം, ധർമ്മത്തിലെ ഒരു സൂക്ഷ്മ അപകടം അവൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു—‘മൂന്നാം ദോഷം’, അഥവാ വൈരം ഇല്ലാതെയും ഹിംസ, വനത്തിൽ ആയുധം ധരിച്ചു ജീവിക്കുമ്പോൾ സമീപിക്കുന്നു എന്ന്. ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലെ ഋഷിമാരെ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള രാമന്റെ പ്രതിജ്ഞ അവൾ ഓർമ്മിപ്പിക്കുകയും, ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം ആയുധധാരിയായി വനത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതിന്റെ യുക്തിയും അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; എങ്കിലും ആയുധസംഗതി മനസ്സിനെ മലിനമാക്കാൻ കഴിയും എന്ന് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു. ഉദാഹരണമായി, ഇന്ദ്രന്റെ ഖഡ്ഗം ഏൽപ്പിക്കപ്പെട്ട ഒരു തപസ്വിയുടെ കഥ അവൾ പറയുന്നു; അത് നിരന്തരം വഹിച്ചതിനാൽ അവന്റെ തപോനിശ്ചയം ക്രമേണ ക്ഷയിച്ചു, ക്രൂരസ്വഭാവം വളർന്നു, ധർമ്മപതനം സംഭവിച്ചു. അതിനാൽ വനത്തിൽ ധനുസ്സിന്റെ യഥാർത്ഥ പ്രയോജനം പീഡിതരുടെ സംരക്ഷണവും ആത്മരക്ഷയും മാത്രമാണ്; കുറ്റമില്ലാത്തവരെ മുൻകൂട്ടി വധിക്കുന്നത് യുക്തമല്ലെന്ന് സീത പറയുന്നു. അവസാനം രാമന്റെ ശ്രേഷ്ഠ വിവേകത്തിൽ വിനയത്തോടെ ആശ്രയിച്ച്, ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം ആലോചിച്ച് വേഗം ധർമ്മാനുസാരം പ്രവർത്തിക്കണമെന്ന് അപേക്ഷിക്കുകയും, തന്റെ വാക്കുകൾ ഉപദേശം അല്ല—സ്നേഹസ്മരണ മാത്രമാണെന്ന് അറിയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
Shlokas
Verse 1
सुतीक्ष्णेनाभ्यनुज्ञातं प्रस्थितं रघुनन्दनम्।हृद्यया स्निग्धया वाचा भर्तारमिदमब्रवीत्।।3.9.1।।
സുതീക്ഷ്ണ മുനിയുടെ അനുവാദം ലഭിച്ച് രഘുനന്ദനായ ശ്രീരാമൻ പുറപ്പെട്ടശേഷം, സീത ഹൃദയസ്പർശിയായ സ്നിഗ്ധവചനങ്ങളാൽ തന്റെ ഭർത്താവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
Verse 2
अयं धर्मस्सुसूक्ष्मेण विधिना प्राप्यते महान्।निवृत्तेन तु शक्योऽयं व्यसनात्कामजादिह।।3.9.2।।
ഈ മഹത്തായ ധർമ്മമാർഗം അതിസൂക്ഷ്മമായ ശാസ്ത്രീയവിധിയാൽ മാത്രമേ പ്രാപ്യമാകൂ; കാമത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന വ്യസനങ്ങളിൽ നിന്ന് വിരക്തനായവനാൽ മാത്രമേ ഇവിടെ അത് സാധ്യമാകൂ.
Verse 3
त्रीण्येव व्यसनान्यत्र कामजानि भवन्त्युत।मिथ्यावाक्यं परमकं तस्माद्गुरुतरावुभौ।।3.9.3।।परदाराभिगमनं विना वैरं च रौद्रता।
ഇവിടെ കാമത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന ദോഷങ്ങൾ മൂന്നു മാത്രമേയുള്ളൂ: അവയിൽ മിഥ്യാവാക്യം പ്രധാന മൂലമാണ്; അതുകൊണ്ട് ശേഷമുള്ള രണ്ടും കൂടുതൽ ഗുരുതരം—പരസ്ത്രീഗമനം, വൈരമില്ലാതെ ചെയ്യുന്ന ക്രൂരഹിംസ.
Verse 4
मिथ्यावाक्यं न ते भूतं न भविष्यति राघव।।3.9.4।।कुतोऽभिलाषणं स्त्रीणां परेषां धर्मनाशनम्।
ഹേ രാഘവാ! മിഥ്യാവാക്യം നിനക്കൊരിക്കലും ഉണ്ടായിട്ടില്ല; ഇനി ഉണ്ടാകുകയും ഇല്ല. അപ്പോൾ മറ്റുള്ളവരുടെ സ്ത്രീകളെ ആഗ്രഹിക്കുക എങ്ങനെ—അത് അവരുടെ ധർമ്മം നശിപ്പിക്കുന്നതല്ലോ?
Verse 5
तव नास्ति मनुष्येन्द्र न चाभूत्ते कदाचन।।3.9.5।।मनस्यपि तथा राम न चैतद्विद्यते क्वचित्।
ഹേ മനുഷ്യേന്ദ്രാ! ഈ ദോഷം നിനക്കില്ല; ഒരിക്കലും ഉണ്ടായതുമില്ല. അതുപോലെ, ഹേ രാമാ! ഏതു സ്ഥലത്തും ഏതു കാലത്തും, മനസ്സിലുപോലും ഇത് നിനക്കിൽ കാണപ്പെടുന്നില്ല.
Verse 6
स्वदारनिरतस्त्वं च नित्यमेव नृपात्मज।।3.9.6।।धर्मिष्ठस्सत्यसन्धश्च पितुर्निर्देशकारकः।
ഹേ രാജകുമാരാ, നീ നിത്യം സ്വന്തം പത്നിയോടു നിഷ്ഠയുള്ളവൻ; നീ ധർമ്മിഷ്ഠനും വചനസത്യനുമായും പിതാവിന്റെ ആജ്ഞ പാലിക്കുന്നവനുമായിരിക്കുന്നു.
Verse 7
सत्यसन्ध महाभाग श्रीमल्लक्ष्मणपूर्वज।।3.9.7।।त्वयि धर्मश्च सत्यं च त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम्।
ഹേ സത്യസന്ധ മഹാഭാഗാ, ശ്രീമാൻ ലക്ഷ്മണന്റെ മൂത്ത സഹോദരാ, നിനക്കുള്ളിൽ ധർമ്മവും സത്യവും വസിക്കുന്നു; സകലവും നിനക്കിൽ തന്നേ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്.
Verse 8
तच्च सर्वं महाबाहो शक्यं धर्तुं जितेन्द्रियैः।।3.9.8।।तव वश्येन्द्रियत्वं च जानामि शुभदर्शन।
ഹേ മഹാബാഹോ, അതെല്ലാം ജിതേന്ദ്രിയന്മാർക്കേ ധരിക്കാനാകൂ; ഹേ ശുഭദർശന, നിനക്കു ഇന്ദ്രിയവശത്വമുണ്ടെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു.
Verse 9
तृतीयं यदिदं रौद्रं परप्राणाभिहिंसनम्।।3.9.9।।निर्वैरं क्रियते मोहात्तच्च ते समुपस्थितम्।
മൂന്നാമത്തെ ദോഷം ഇതാണ്—രൗദ്രമായ ഈ പ്രവൃത്തി, വൈരമില്ലാതെയും മറ്റുള്ളവരുടെ പ്രാണങ്ങളെ ഹിംസിക്കുന്നത്. മോഹം മൂലം അങ്ങനെ ചെയ്യപ്പെടുന്നു; അതേ ദോഷം ഇപ്പോൾ നിനക്കു മേൽ വന്നിരിക്കുന്നു.
Verse 10
प्रतिज्ञातस्त्वया वीर दण्डकारण्यवासिनाम्।।3.9.10।।ऋषीणां रक्षणार्थाय वधस्संयति रक्षसाम्।
ഹേ വീരാ! ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ വസിക്കുന്ന ഋഷിമാരുടെ രക്ഷയ്ക്കായി യുദ്ധത്തിൽ രാക്ഷസന്മാരെ വധിക്കുമെന്നു നീ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തിരിക്കുന്നു.
Verse 11
एतन्निमित्तं च वनं दण्डका इति विश्रुतम्।।3.9.11।।प्रस्थितस्त्वं सह भ्रात्रा धृतबाणशरासनः।
ഈ കാരണത്താലാണ് ആ വനത്തിന് ‘ദണ്ഡക’ എന്ന പ്രസിദ്ധി; അതിനായിട്ടുതന്നെ നീ സഹോദരനോടൊപ്പം, ധനുസ്സും ബാണങ്ങളും ധരിച്ച്, അവിടേക്ക് പ്രസ്ഥാനം ചെയ്തിരിക്കുന്നു.
Verse 12
ततस्त्वां प्रस्थितं दृष्ट्वा मम चिन्ताकुलं मनः।।3.9.12।।त्वद्वृत्तं चिन्तयन्त्या वै भवेन्निश्श्रेयसं हितम्।
അപ്പോൾ നീ പുറപ്പെടുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ എന്റെ മനസ്സ് ആശങ്കകൊണ്ട് വ്യാകുലമാകുന്നു; നിന്റെ പ്രവർത്തിപഥം ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്റെ പരമഹിതമായ നിശ്ശ്രേയസ്സിനെയാണ് അന്വേഷിക്കുന്നത്.
Verse 13
त्वां चैव प्रस्थितं दृष्ट्वा राम चिन्ताकुलं मनः।।3.9.13।।सर्वतचशिन्तय्नत्या मे तव निश्श्रेयसं नृप।न हि मे रोचते वीर गमनं दण्डकान्प्रति।।3.9.14।।कारणं तत्र वक्ष्यामि वदन्त्याश्श्रूयतां मम।
ഹേ രാമാ, നീ പുറപ്പെടുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ എന്റെ മനസ്സ് ആശങ്കകൊണ്ട് വ്യാകുലമാണ്; ഹേ രാജാവേ, നിന്റെ പരമഹിതം എല്ലാതരത്തിലും ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്, ഹേ വീരാ, ദണ്ഡകവനത്തിലേക്കുള്ള നിന്റെ ഗമനം എനിക്ക് രുചിക്കുന്നില്ല. അതിന്റെ കാരണം ഞാൻ പറയും—എന്റെ വാക്കുകൾ ദയവായി കേൾക്കുക.
Verse 14
त्वां चैव प्रस्थितं दृष्ट्वा राम चिन्ताकुलं मनः।।3.9.13।।सर्वतचशिन्तय्नत्या मे तव निश्श्रेयसं नृप।न हि मे रोचते वीर गमनं दण्डकान्प्रति।।3.9.14।।कारणं तत्र वक्ष्यामि वदन्त्याश्श्रूयतां मम।
ഹേ രാമാ, നീ പുറപ്പെടുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ എന്റെ മനസ്സ് ആശങ്കകൊണ്ട് വ്യാകുലമാണ്; ഹേ രാജാവേ, നിന്റെ പരമഹിതം എല്ലാതരത്തിലും ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്, ഹേ വീരാ, ദണ്ഡകവനത്തിലേക്കുള്ള നിന്റെ ഗമനം എനിക്ക് രുചിക്കുന്നില്ല. അതിന്റെ കാരണം ഞാൻ പറയും—എന്റെ വാക്കുകൾ ദയവായി കേൾക്കുക.
Verse 15
त्वं हि बाणधनुष्पाणिर्भ्रात्रा सह वनं गतः।।3.9.15।।दृष्ट्वा वनचरान्सर्वान्कच्चित्कुर्याश्शरव्ययम्।
നീ അമ്പും വില്ലും കൈയിൽ പിടിച്ച് സഹോദരനോടൊപ്പം വനത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; വനവാസികളെയെല്ലാം കണ്ടാൽ എങ്ങനെയെങ്കിലും നീ ശരവ്യയം—അമ്പുകൾ ചെലവാക്കൽ, അമ്പെയ്തൽ—ചെയ്യുമോ?
Verse 16
क्षत्रियाणामपि धनुर्हुताशस्येन्धनानि च।।3.9.16।।समीपतस्स्थितं तेजो बलमुच्छ्रयते भृशम्।
ക്ഷത്രിയർക്കുപോലും വില്ല് അഗ്നിക്കുള്ള ഇന്ധനത്തെപ്പോലെയാണ്; അത് സമീപത്തു നിലകൊള്ളുമ്പോൾ തേജസ്സും ബലവും അത്യന്തമായി ഉയർത്തുന്നു.
Verse 17
पुरा किल महाबाहो तपस्स्वी सत्यवाक्छुचिः।।3.9.17।।कस्मिंश्चिदभवत्पुण्ये वने रतमृगद्विजे।
ഹേ മഹാബാഹോ, പുരാതനകാലത്ത് മാൻകളും പക്ഷികളും നിർഭയമായി വിഹരിക്കുന്ന ഒരു പുണ്യവനത്തിൽ, ശുദ്ധനും സത്യവാക്യനുമായ ഒരു തപസ്വി വസിച്ചിരുന്നു.
Verse 18
तस्यैव तपसो विघ्नं कर्तुमिन्द्रश्शचीपतिः।।3.9.18।।खङ्गपाणिरथागच्छदाश्रमं भटरूपधृत्।
അതേ തപസ്സിന് വിഘ്നം വരുത്തുവാൻ ശചീപതിയായ ഇന്ദ്രൻ, കൈയിൽ ഖഡ്ഗം ധരിച്ചു, ഭടസേവകന്റെ വേഷം എടുത്ത് ആശ്രമത്തിലേക്ക് വന്നു.
Verse 19
तस्मिंस्तदाश्रमपदे निशितः खङ्ग उत्तमः।।3.9.19।।स न्यासविधिना दत्तः पुण्ये तपसि तिष्ठतः।
ആ ആശ്രമസ്ഥാനത്ത്, പുണ്യമായ തപസ്സിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്ന ഋഷിക്കായി, അത്യുത്തമവും മൂർച്ചയേറിയ ധാരയുള്ള ഖഡ്ഗം ന്യാസവിധിപ്രകാരം അമാനത്തായി ഏൽപ്പിക്കപ്പെട്ടു.
Verse 20
स तच्छस्त्रमनुप्राप्य न्यासरक्षणतत्परः।।3.9.20।।वने तु विचरत्येव रक्षन्प्रत्ययमात्मनः।
ആ ആയുധം കൈപ്പറ്റിയ ശേഷം, ന്യാസം കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നതിൽ തൽപരനായി, സ്വന്തം വിശ്വാസ്യത സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ വനത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
Verse 21
यत्र गच्छत्युपादातुं मूलानि च फलानि च।।3.9.21।।न विना याति तं खङ्गं न्यासरक्षणतत्परः।
വേരുകളും ഫലങ്ങളും ശേഖരിക്കാനായി അവൻ എവിടെയെല്ലാം പോയാലും, ആ ഖഡ്ഗം കൂടാതെ ഒരിക്കലും പോകുകയില്ല; ഏല്പിച്ച നിക്ഷേപത്തെ കാക്കുന്നതിൽ അവൻ അത്യന്തം തത്പരനായിരുന്നു.
Verse 22
नित्यं शस्त्रं परिवहन्क्रमेण स तपोधनः।।3.9.22।।चकार रौद्रीं स्वां बुद्धिं त्यक्त्वा तपसि निश्चयम्।
ആ തപോധനനായ മുനി നിത്യവും ആയുധം ചുമന്നുനടന്നതുകൊണ്ട്, ക്രമേണ തപസ്സിലെ നിശ്ചയം ഉപേക്ഷിച്ച് തന്റെ ബുദ്ധിയെ രൗദ്രമാക്കി.
Verse 23
ततस्सरौद्रेऽभिरतः प्रमत्तोऽधर्मकर्शितः।।3.9.23।।तस्य शस्त्रस्य संवासाज्जगाम नरकं मुनिः।
പിന്നീട് രൗദ്രതയിൽ ആസക്തനായി, അശ്രദ്ധനായി, അധർമം വലിച്ചിഴയ്ക്കുമ്പോൾ, ആ മുനി—ആ ആയുധസംഗം മൂലം—നരകത്തെ പ്രാപിച്ചു.
Verse 24
एवमेतत्पुरा वृत्तं शस्त्रसंयोगकारणम्।।3.9.24।।अग्निसंयोगवद्धेतुश्शस्त्रसंयोग उच्यते।स्नेहाच्च बहुमानाच्च स्मारये त्वां न शिक्षये।।3.9.25।।
ഇങ്ങനെ പൂർവകാലത്ത് ആയുധസംഗം കാരണമായി ഇതു സംഭവിച്ചു. അഗ്നിസംഗം പോലെ തന്നെ ആയുധസംഗവും കാരണമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. സ്നേഹത്താലും ബഹുമാനത്താലും ഞാൻ നിന്നെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു; ഇത് ശാസനം അല്ല.
Verse 25
एवमेतत्पुरा वृत्तं शस्त्रसंयोगकारणम्।।3.9.24।।अग्निसंयोगवद्धेतुश्शस्त्रसंयोग उच्यते।स्नेहाच्च बहुमानाच्च स्मारये त्वां न शिक्षये।।3.9.25।।
ഇങ്ങനെ പൂർവകാലത്ത് ആയുധസംഗം കാരണമായി ഇതു സംഭവിച്ചു. അഗ്നിസംഗം പോലെ തന്നെ ആയുധസംഗവും കാരണമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. സ്നേഹത്താലും ബഹുമാനത്താലും ഞാൻ നിന്നെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു; ഇത് ശാസനം അല്ല.
Verse 26
न कथञ्चन सा कार्या गृहीतधनुषा त्वया।बुद्धिर्वैरं विना हन्तुं राक्षसान्दण्डकाश्रितान्।।3.9.26।।अपराधं विना हन्तुं लोकान्वीर न कामये।
ധനുസ്സു ധരിച്ചിരിക്കുന്ന നീ, വൈരം ഇല്ലാതെ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ വസിക്കുന്ന രാക്ഷസന്മാരെ വധിക്കണമെന്ന ബുദ്ധി ഒരിക്കലും ഉണ്ടാക്കരുത്. ഹേ വീരാ, കുറ്റമില്ലാതെ ആരെയും കൊല്ലാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.
Verse 27
क्षत्रियाणां तु वीराणां वनेषु निरतात्मनाम्।।3.9.27।।धनुषा कार्यमेतावदार्तानां त्वभिरक्षणम्।
വനത്തിൽ ആത്മസംയമത്തോടെ വസിക്കുന്ന വീരക്ഷത്രിയർക്കു ധനുസ്സിന്റെ ധർമ്മം ഇത്രമാത്രം—ആർത്തരെയും പീഡിതരെയും സംരക്ഷിക്കുക.
Verse 28
क्वच शस्त्रं क्व च वनं क्व च क्षात्रं तपः क्वच।।3.9.28।।व्याविद्धमिदमस्माभिर्द्देशधर्मस्तु पूज्यताम्।
എവിടെ ആയുധധാരണം, എവിടെ വനവാസം? എവിടെ ക്ഷാത്രധർമ്മം, എവിടെ തപസ്സ്? ഞങ്ങൾ ഇവിടെ നിലകൊള്ളുന്നത് പരധർമ്മത്തിലേക്കുള്ള അതിക്രമംപോലെയാണ്; അതിനാൽ ഈ ദേശത്തിന്റെ ദേശധർമ്മം ആദരപൂർവ്വം പൂജിക്കപ്പെടട്ടെ.
Verse 29
तदार्य कलुषा बुद्धिर्जायते शस्त्रसेवनात्।।3.9.29।।पुनर्गत्वा त्वयोध्यायां क्षत्रधर्मं चरिष्यसि।
ഹേ ആര്യനേ, ആയുധങ്ങളെ നിരന്തരം കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതാൽ ബുദ്ധി മലിനമാകുന്നു. വീണ്ടും അയോധ്യയിലേക്കു മടങ്ങി നീ ക്ഷത്രധർമ്മം ആചരിക്കാം.
Verse 30
अक्षया तु भवेत्प्रीतिश्श्वश्रूश्वशुरयोर्मम।।3.9.30।।यदि राज्यं परित्यज्य भवेस्त्वं निरतो मुनिः।
രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് നീ സ്ഥിരചിത്തനായ മുനിയായി തപസ്സിൽ നിരതനായിരുന്നെങ്കിൽ, എന്റെ ശ്വശ്രൂ-ശ്വശുരന്മാർക്ക് അക്ഷയമായ സന്തോഷം ഉദിച്ചേനേ.
Verse 31
धर्मादर्थः प्रभवति धर्मात्प्रभवते सुखम्।।3.9.31।।धर्मेण लभते सर्वं धर्मसारमिदं जगत्।
ധർമ്മത്തിൽ നിന്നാണ് സമൃദ്ധി ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്; ധർമ്മത്തിൽ നിന്നാണ് സുഖവും ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. ധർമ്മത്തിലൂടെ എല്ലാം ലഭിക്കുന്നു; ഈ ലോകം ധർമ്മസാരമായിരിക്കുന്നു.
Verse 32
आत्मानं नियमैस्तैस्तै कर्शयित्वा प्रयत्नतः।।3.9.32।।प्राप्यते निपुणैर्धर्मो न सुखाल्लभ्यते सुखम्।
വിവിധ നിയമാനുഷ്ഠാനങ്ങളാൽ ഒന്നിന് പിന്നാലെ ഒന്നായി ആത്മാവിനെ പരിശ്രമത്തോടെ കർശനമാക്കി, നിപുണർ ധർമ്മം പ്രാപിക്കുന്നു; സുഖം വെറും സൗകര്യത്തിൽ നിന്നു മാത്രം ലഭ്യമല്ല.
Verse 33
नित्यं शुचिमतिस्सौम्य चर धर्मं तपोवने।।3.9.33।।सर्वं हि विदितं तुभ्यं त्रैलोक्यमपि तत्त्वतः।
ഹേ സൗമ്യനേ, ശുദ്ധമനസ്സോടെ തപോവനത്തിൽ നിത്യം ധർമ്മം അനുസരിച്ചു ചരിക്ക; കാരണം ത്രിലോകംപോലും ഉൾപ്പെടെ എല്ലാം നിനക്കു തത്ത്വമായി അറിയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
Verse 34
സ്ത്രീസഹജമായ ചാഞ്ചല്യത്തിൽ ഞാൻ ഇതെല്ലാം പറഞ്ഞു പോയി; നിനക്കു ധർമ്മം ഉപദേശിക്കാൻ ആര് സമർത്ഥൻ? അനുജനോടുകൂടെ ബുദ്ധിപൂർവ്വം ആലോചിച്ച്, നിനക്കു യുക്തമെന്നു തോന്നുന്നതു വൈകാതെ ചെയ്യുക.
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether a weapon-bearing kṣatriya in the forest may slide into unjustified violence: Sītā warns Rāma against killing rākṣasas (or anyone) ‘without enmity’ and ‘without offense,’ distinguishing defensive protection from proactive harm.
The upadeśa is that dharma depends on intention and restraint: association with instruments of force can reshape cognition and habit, so righteous power must be governed by self-control and limited to the protection of the vulnerable.
Daṇḍakāraṇya is foregrounded as a culturally charged ascetic landscape (tapo-vana/ṛṣi-network), contrasted with Ayodhyā as the proper locus for full kṣātra governance; the āśrama setting anchors the exemplum about entrusted weapons.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.