HomeRamayanaAranya KandaSarga 9Shloka 13
Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

सीताया धर्मोपदेशः—शस्त्रसंयोगदोषकथा

Sita’s Counsel on Dharma and the Peril of Weapon-Association

त्वां चैव प्रस्थितं दृष्ट्वा राम चिन्ताकुलं मनः।।3.9.13।।सर्वतचशिन्तय्नत्या मे तव निश्श्रेयसं नृप।न हि मे रोचते वीर गमनं दण्डकान्प्रति।।3.9.14।।कारणं तत्र वक्ष्यामि वदन्त्याश्श्रूयतां मम।

tvāṃ caiva prasthitaṃ dṛṣṭvā rāma cintākulaṃ manaḥ ||3.9.13||

sarvataś cintayantyā me tava niḥśreyasaṃ nṛpa |

na hi me rocate vīra gamanaṃ daṇḍakān prati ||3.9.14||

kāraṇaṃ tatra vakṣyāmi vadantyāḥ śrūyatāṃ mama |

ഹേ രാമാ, നീ പുറപ്പെടുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ എന്റെ മനസ്സ് ആശങ്കകൊണ്ട് വ്യാകുലമാണ്; ഹേ രാജാവേ, നിന്റെ പരമഹിതം എല്ലാതരത്തിലും ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്, ഹേ വീരാ, ദണ്ഡകവനത്തിലേക്കുള്ള നിന്റെ ഗമനം എനിക്ക് രുചിക്കുന്നില്ല. അതിന്റെ കാരണം ഞാൻ പറയും—എന്റെ വാക്കുകൾ ദയവായി കേൾക്കുക.

tvāmyou
tvām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyusmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
evaindeed / just
eva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय (emphasis: just/indeed)
prasthitamdeparted
prasthitam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpra-√sthā (धातु) + ta (कृत् प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; 'tvām' इति विशेषणम्
dṛṣṭvāhaving seen
dṛṣṭvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√dṛś (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund)
rāmaO Rama
rāma:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
cintā-ākulamfull of worry
cintā-ākulam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootcintā (प्रातिपदिक) + ākula (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; 'manaḥ' इति विशेषणम्
manaḥmind
manaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmanas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
sarvataḥin every way
sarvataḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsarvataḥ (अव्यय)
Formदेश/प्रकारवाचक अव्यय (on all sides / in every way)
cintayantyāby (me) reflecting
cintayantyā:
Karana (करण)
TypeVerb
Root√cint (धातु) + śatṛ (कृत्)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
mefor me / my
me:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; षष्ठी/चतुर्थी एकवचन (enclitic); here: षष्ठी (possessive) 'my/for me'
tavayour
tava:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootyusmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; षष्ठी (6th), एकवचन
niḥśreyasamhighest good
niḥśreyasam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootniḥśreyasa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; object of implied 'cintayāmi'
nṛpaO king
nṛpa:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootnṛpa (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation)
hiindeed / for
hi:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formहेतौ/निश्चये अव्यय (for/indeed)
meto me
me:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; षष्ठी/चतुर्थी एकवचन; here: चतुर्थी (dative) 'to me'
rocatepleases / is agreeable
rocate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√ruc (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद; impersonal construction: 'it pleases (me)'
vīraO hero
vīra:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootvīra (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
gamanamgoing
gamanam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootgamana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; subject of 'rocate'
daṇḍakānto Dandaka (region)
daṇḍakān:
Karma (कर्म/गत्यर्थक)
TypeNoun
Rootdaṇḍaka (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; destination-name
pratitowards
prati:
Gati (गति/दिशा)
TypeIndeclinable
Rootprati (अव्यय)
Formउपसर्गसदृश अव्यय (preposition-like) 'towards'
kāraṇamreason
kāraṇam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkāraṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; object of 'vakṣyāmi'
tatrathere / in that regard
tatra:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (there/in that matter)
vakṣyāmiI will tell
vakṣyāmi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
Formलृट् (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st), एकवचन; परस्मैपद
vadantyāḥof (me) speaking
vadantyāḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeVerb
Root√vad (धातु) + śatṛ (कृत्)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; 'of me who am speaking'
śrūyatāmplease listen / let (it) be heard
śrūyatām:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√śru (धातु)
Formलोट् (Imperative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद; आज्ञार्थे/विनयार्थे: 'let it be heard'
mamaof me
mama:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; षष्ठी (6th), एकवचन

O brave Rama, I do not like your going to Dandaka forest. I shall tell you the reason. Do listen.

S
Sītā
R
Rāma
D
Daṇḍaka (Daṇḍakāraṇya)

FAQs

Dharma is guided by reasoned counsel and restraint: even a righteous mission must be assessed for unintended consequences, and advice should be offered respectfully.

Sītā openly states her objection to Rāma’s proposed movement toward Daṇḍaka and asks him to hear her rationale.

Sītā’s moral courage and clarity—she speaks frankly yet courteously, prioritizing Rāma’s welfare (niḥśreyasa).