HomeRamayanaAranya KandaSarga 9Shloka 28
Previous Verse
Next Verse

Shloka 28

सीताया धर्मोपदेशः—शस्त्रसंयोगदोषकथा

Sita’s Counsel on Dharma and the Peril of Weapon-Association

क्वच शस्त्रं क्व च वनं क्व च क्षात्रं तपः क्वच।।3.9.28।।व्याविद्धमिदमस्माभिर्द्देशधर्मस्तु पूज्यताम्।

kvaca śastraṃ kva ca vanaṃ kva ca kṣātraṃ tapaḥ kvaca |

vyāviddham idam asmābhir deśadharmas tu pūjyatām ||

എവിടെ ആയുധധാരണം, എവിടെ വനവാസം? എവിടെ ക്ഷാത്രധർമ്മം, എവിടെ തപസ്സ്? ഞങ്ങൾ ഇവിടെ നിലകൊള്ളുന്നത് പരധർമ്മത്തിലേക്കുള്ള അതിക്രമംപോലെയാണ്; അതിനാൽ ഈ ദേശത്തിന്റെ ദേശധർമ്മം ആദരപൂർവ്വം പൂജിക്കപ്പെടട്ടെ.

तद्then
तद्:
काल (Temporal)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् प्रयोगः; तदा इत्यर्थे (then/thereupon)
आर्यO noble one
आर्य:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootआर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सम्बोधन, एकवचनम्
कलुषाimpure
कलुषा:
कर्ता-विशेषण
TypeAdjective
Rootकलुष (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; ‘बुद्धिः’ इत्यस्य विशेषणम्
बुद्धिःmind/intellect
बुद्धिः:
कर्ता
TypeNoun
Rootबुद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्
जायतेarises/is born
जायते:
कर्ता-क्रिया
TypeVerb
Root√जन् (धातु)
Formलट्-लकारः, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्
शस्त्र-सेवनात्from the practice/use of weapons
शस्त्र-सेवनात्:
हेतु/अपादान (Cause/source)
TypeNoun
Rootशस्त्र (प्रातिपदिक) + सेवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, पञ्चमी, एकवचनम्; तत्पुरुषः ‘शस्त्रस्य सेवनम्’ + पञ्चमी (from); हेत्वर्थे
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्ययम्; पुनरावृत्तिवाचक (again)
गत्वाhaving gone
गत्वा:
क्रियाविशेषण
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययम् (Gerund), पूर्वकालः; ‘having gone’
त्वयाby you
त्वया:
कर्ता (Agent)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया, एकवचनम्
अयोध्यायाम्in Ayodhya
अयोध्यायाम्:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअयोध्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, सप्तमी, एकवचनम्
क्षत्र-धर्मम्kshatriya duty
क्षत्र-धर्मम्:
कर्म
TypeNoun
Rootक्षत्र (प्रातिपदिक) + धर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; तत्पुरुषः ‘क्षत्रियस्य धर्मः’
चरिष्यसिyou will practice
चरिष्यसि:
कर्ता-क्रिया
TypeVerb
Root√चर् (धातु)
Formलृट्-लकारः (Simple future), मध्यम-पुरुषः (2nd), एकवचनम्; परस्मैपदम्

You would have been on unlimited source of joy to my father-in-law and mother-in-law had you permanently renounced the kingdom for the life of an ascetic.

S
Sītā
R
Rāma
V
vana (forest)
K
kṣātra-dharma
T
tapas

FAQs

Appropriateness of dharma to place and role: in an ascetic forest, restraint and local norms (deśa-dharma) should guide conduct, rather than the warrior’s impulse to use force.

During forest life, Sītā urges Rāma to reflect on the tension between living as an exile among ascetics and acting in a manner driven by kṣatriya weapon-use.

Discernment (viveka) about context-sensitive duty—knowing when power should yield to restraint.