HomeRamayanaAranya KandaSarga 9Shloka 25
Previous Verse
Next Verse

Shloka 25

सीताया धर्मोपदेशः—शस्त्रसंयोगदोषकथा

Sita’s Counsel on Dharma and the Peril of Weapon-Association

एवमेतत्पुरा वृत्तं शस्त्रसंयोगकारणम्।।3.9.24।।अग्निसंयोगवद्धेतुश्शस्त्रसंयोग उच्यते।स्नेहाच्च बहुमानाच्च स्मारये त्वां न शिक्षये।।3.9.25।।

evam etat purā vṛttaṃ śastrasaṃyogakāraṇam | agnisaṃyogavad hetuḥ śastrasaṃyoga ucyate | snehāc ca bahumānāc ca smāraye tvāṃ na śikṣaye ||

ഇങ്ങനെ പൂർവകാലത്ത് ആയുധസംഗം കാരണമായി ഇതു സംഭവിച്ചു. അഗ്നിസംഗം പോലെ തന്നെ ആയുധസംഗവും കാരണമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. സ്നേഹത്താലും ബഹുമാനത്താലും ഞാൻ നിന്നെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു; ഇത് ശാസനം അല്ല.

not
:
निषेध
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्ययम्; निषेध-निपातः
कथञ्चनin any way/at all
कथञ्चन:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootकथञ्चन (अव्यय)
Formअव्ययम्; सर्वथा/कदाचन इत्यर्थे (at all/by any means)
साthat
सा:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; सर्वनाम; अत्र ‘बुद्धिः’ इत्यस्य अन्वयः
कार्याshould be done
कार्या:
विधेय (Predicate necessity)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formकार्य (ण्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त-प्रातिपदिक) स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; विधेय-विशेषणम् ‘to be done/should be done’
गृहीत-धनुषाby (you) holding a bow
गृहीत-धनुषा:
करण/कर्ता-साधन (Instrumental/agentive qualifier)
TypeAdjective
Rootगृहीत (√ग्रह्, क्त) + धनुस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः/नपुंसक-समर्थ्ये, तृतीया, एकवचनम्; तत्पुरुषः ‘गृहीतं धनुः येन’ (one holding a bow)
त्वयाby you
त्वया:
कर्ता (Agent)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया, एकवचनम्; मध्यम-पुरुष-सर्वनाम
बुद्धिःintention/mind
बुद्धिः:
कर्ता
TypeNoun
Rootबुद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्
वैरम्enmity
वैरम्:
कर्म (with vinā: without)
TypeNoun
Rootवैर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्
विनाwithout
विना:
अपादान/वियोग
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formअव्ययम्; वियोगार्थक (without)
हन्तुम्to kill
हन्तुम्:
प्रयोजन
TypeVerb
Root√हन् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive), प्रयोजनार्थः
राक्षसान्demons
राक्षसान्:
कर्म
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया, बहुवचनम्
दण्डक-आश्रितान्dwelling in Dandaka
दण्डक-आश्रितान्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootदण्डक (प्रातिपदिक) + आश्रित (आ-√श्रि, क्त)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया, बहुवचनम्; तत्पुरुषः ‘दण्डकं आश्रिताः’
अपराधम्offence
अपराधम्:
कर्म (with vinā)
TypeNoun
Rootअपराध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्
विनाwithout
विना:
अपादान/वियोग
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formअव्ययम्; वियोगार्थक
हन्तुम्to kill
हन्तुम्:
प्रयोजन
TypeVerb
Root√हन् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive)
लोकान्people
लोकान्:
कर्म
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया, बहुवचनम्
वीरO hero
वीर:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्
not
:
निषेध
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्ययम्; निषेध-निपातः
कामयेI desire/approve
कामये:
कर्ता-क्रिया
TypeVerb
Root√कम् (धातु)
Formलट्-लकारः, उत्तम-पुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्; ‘I desire/approve’

Contact with the weapon has led to this in the past. Like contact with fire, it leads man to destruction. I say this out of my love and reverence for you as a reminder and not as an instruction.

A
agni (fire)

FAQs

Dharma includes prudent restraint: habitual proximity to instruments of harm is spiritually dangerous, like fire—one must handle power without letting it consume one’s character.

The speaker concludes the exemplum and frames it as compassionate counsel to Rama—meant as a reminder rather than a harsh correction.

Truthful, respectful counsel (satya with snehā): speaking a hard truth gently for the listener’s welfare.