Sarga 74

Verse 1

तौ कबन्धेन तं मार्गं पम्पाया दर्शितं वने।प्रतस्थतुर्दिशं गृह्य प्रतीचीं नृवरात्मजौ।।।।

കബന്ധൻ വനത്തിൽ പമ്പാസരോവരത്തിലേക്കു കാണിച്ച വഴിയെ പിടിച്ച്, ആ രണ്ടു നരശ്രേഷ്ഠ രാജകുമാരന്മാർ പടിഞ്ഞാറുദിശയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു.

Verse 2

तौ शैलेष्वाचितानेकान् क्षौद्रकल्पफलान्द्रुमान्।वीक्षन्तौ जग्मतुर्ध्रष्टुं सुग्रीवं रामलक्ष्मणौ।।।।

തേൻപോലെ മധുരമായ ഫലങ്ങൾ നിറഞ്ഞ അനേകം പർവ്വതവൃക്ഷങ്ങളെ നോക്കിക്കൊണ്ട്, രാമനും ലക്ഷ്മണനും സുഗ്രീവനെ കാണാൻ മുന്നോട്ട് നടന്നു.

Verse 3

कृत्वा च शैलपृष्ठे तु तौ वासं रामलक्ष्मणौ।पम्पायाः पश्चिमं तीरं राघवावुपतस्थतुः।।।।

പർവ്വതത്തിന്റെ ചരിവിൽ രാത്രി വസിച്ച ശേഷം രാമനും ലക്ഷ്മണനും ആയ ആ രണ്ടു രാഘവർ പമ്പാസരോവരത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്തെത്തി.

Verse 4

तौ पुष्करिण्याः पम्पायास्तीरमासाद्य पश्चिमम्।अपश्यतां ततस्तत्र शबर्या रम्यमाश्रमम्।।।।

പമ്പാ തടാകത്തിലെ പുഷ്കരിണിയുടെ പടിഞ്ഞാറൻ തീരം പ്രാപിച്ചപ്പോൾ, ആ ഇരുവരും അവിടെ ശബരിയുടെ മനോഹരമായ ആശ്രമം കണ്ടു.

Verse 5

तौ तमाश्रममासाद्य द्रुमैर्बहुभीरावृतम्।सुरम्यमभिवीक्षन्तौ शबरीमभ्युपेयतुः।।।।

അനവധി വൃക്ഷങ്ങൾ ചുറ്റിപ്പറ്റിയ ആ ആശ്രമത്തിലെത്തി, അതിന്റെ അതിമനോഹാരിത നിരീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, ആ ഇരുവരും ശബരിയിലേക്കു സമീപിച്ചു.

Verse 6

तौ च दृष्ट्वा तदा सिद्धा समुत्थाय कृताञ्जलिः।रामस्य पादौ जग्राह लक्ष्मणस्य च धीमतः।।।।

അവരെ കണ്ടപ്പോൾ സിദ്ധയായ ശബരി ഉടൻ എഴുന്നേറ്റ്, കൃതാഞ്ജലിയോടെ വന്ദിച്ചു, ശ്രീരാമന്റെയും ധീമാനായ ലക്ഷ്മണന്റെയും പാദങ്ങൾ സ്പർശിച്ചു.

Verse 7

पाद्यमाचमनीयं च सर्वं प्रादाद्यथाविधि।तामुवाच ततो रामश्श्रमणीं संशितव्रताम्।।।।

വിധിപ്രകാരം അവൾ പാദ്യംക്കും ആചമനീയത്തിനും ജലം ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ഉപചാരങ്ങളും അർപ്പിച്ചു; തുടർന്ന് ദൃഢവ്രതയായ ആ ശ്രമണിയോടു ശ്രീരാമൻ സംസാരിച്ചു.

Verse 8

कच्चित्ते निर्जिता विघ्नाः कच्चित्ते वर्धते तपः।कच्चित्ते नियतः क्रोध आहारश्च तपोधने।।।।

“നിന്റെ সাধനയിൽ വന്ന വിഘ്നങ്ങൾ ജയിച്ചോ? നിന്റെ തപസ് ക്രമേണ വർധിക്കുകയാണോ? ഹേ തപോധനേ, ക്രോധവും ആഹാരവാസനയും നിയന്ത്രിതമാണോ?”

Verse 9

कच्चित्ते नियमाः प्राप्ताः कच्चित्ते मनसः सुखम्।कच्चित्ते गुरुशुश्रूषा सफला चारुभाषिणि।।।।

“നിനക്ക് നിയമങ്ങൾ സിദ്ധമായോ? മനസ്സിന് സുഖശാന്തി ലഭിച്ചോ? ഹേ മധുരഭാഷിണീ, ഗുരുശുശ്രൂഷ ഫലപ്രദമായി ഫലം കണ്ടോ?”

Verse 10

रामेण तापसी पृष्टा सा सिद्धा सिद्धसम्मता।शशंस शबरी वृद्धा रामाय प्रत्युपस्थिता।।।।

രാമൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ, സിദ്ധന്മാർ ആദരിക്കുന്ന സിദ്ധയായ തപസ്വിനി വൃദ്ധ ശബരി രാമന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നു മറുപടിയായി പറഞ്ഞു.

Verse 11

अद्य प्राप्ता तपस्सिद्धिस्तव संदर्शनान्मया।अद्य मे सफलं तप्तं गुरवश्च सुपूजिताः।।।।

ഇന്ന് നിന്റെ ദർശനത്താൽ എന്റെ തപസ്സ് സിദ്ധിയായി; ഇന്ന് എന്റെ അനുഷ്ഠിച്ച തപം ഫലിച്ചു, എന്റെ ഗുരുക്കന്മാരും യഥാർത്ഥമായി പൂജിതരായി.

Verse 12

अद्य मे सफलं जन्म स्वर्गश्चैव भविष्यति।त्वयि देववरे राम पूजिते पुरुषर्षभ।।।।

ഇന്ന് എന്റെ ജന്മം സഫലമായി; സ്വർഗ്ഗവും ഉറപ്പായി. ദേവവരനായ രാമാ, പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ, ഇവിടെ നിനക്കു പൂജ നടന്നതുകൊണ്ട്.

Verse 13

चक्षुषा तव सौम्येन पूतास्मि रघुनन्दन।गमिष्याम्यक्षयान्लोकांस्त्वत्प्रसादादरिन्दम।।।।

രഘുനന്ദനാ, നിന്റെ സൗമ്യദൃഷ്ടിയാൽ ഞാൻ ശുദ്ധയായി. അരിന്ദമാ, നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ അക്ഷയലോകങ്ങളിലേക്കു പോകും.

Verse 14

चित्रकूटं त्वयि प्राप्ते विमानैरतुलप्रभैः।इतस्ते दिवमारूढा यानहं पर्यचारिषम्।।।।

നീ ചിത്രകൂടത്തിൽ എത്തിയപ്പോൾ, ഞാൻ സേവിച്ചിരുന്നവർ അതുലപ്രഭയുള്ള വിമാനംകളിൽ ഇവിടെ നിന്നു സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കു आरोഹണം ചെയ്തു.

Verse 15

तैश्चाहमुक्ता धर्मज्ञैर्महाभागैर्महर्षिभिः।आगमिष्यति ते रामस्सुपुण्यमिममाश्रमम्।।।।स ते प्रतिग्रहीतव्यस्सौमित्रिसहितोतिथिः।तं च दृष्ट्वा वरान्लोकानक्षयांस्त्वं गमिष्यसि।।।।

ധർമ്മജ്ഞരും മഹാഭാഗ്യശാലികളുമായ മഹർഷിമാർ എന്നോടു പറഞ്ഞു: ‘രാമൻ നിന്റെ ഈ അതിപുണ്യമായ ആശ്രമത്തിലേക്കു വരും.’

Verse 16

तैश्चाहमुक्ता धर्मज्ञैर्महाभागैर्महर्षिभिः।आगमिष्यति ते रामस्सुपुण्यमिममाश्रमम्।।3.74.15।।स ते प्रतिग्रहीतव्यस्सौमित्रिसहितोतिथिः।तं च दृष्ट्वा वरान्लोकानक्षयांस्त्वं गमिष्यसि।।3.74.16।।

സൗമിത്രിയോടുകൂടെ അവൻ അതിഥിയായി വരും; നീ അവനെ യഥോചിതമായ ആദരത്തോടെ സ്വീകരിക്കണം. അവനെ ദർശിച്ചാൽ നീ ശ്രേഷ്ഠവും അക്ഷയവുമായ ലോകങ്ങളെ പ്രാപിക്കും.

Verse 17

मया तु विविधं वन्यं सञ्चितं पुरुषर्षभ।तवार्थे पुरुषव्याघ्र पम्पायास्तीरसम्भवम्।।।।

പുരുഷർഷഭ, പുരുഷവ്യാഘ്ര! നിന്റെ നിമിത്തം പമ്പയുടെ തീരങ്ങളിൽ ഉദ്ഭവിക്കുന്ന വിവിധ വന്യാഹാരങ്ങൾ ഞാൻ ശേഖരിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 18

एवमुक्तस्स धर्मात्मा शबर्या शबरीमिदम्।राघवः प्राह विज्ञाने तां नित्यमबहिष्कृताम्।।।।

ശബരി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ധർമ്മാത്മാവായ രാഘവൻ, സദാ സത്യജ്ഞാനത്തിൽ സ്ഥാപിതയും ജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് ഒരിക്കലും ഒഴിവാക്കപ്പെടാത്തവളുമായ ശബരിയോട് വിവേകത്തോടെ സംസാരിച്ചു.

Verse 19

दनोस्सकाशात्तत्त्वेन प्रभावं ते महात्मनः।श्रुतं प्रत्यक्षमिच्छामि सन्द्रष्टुं यदि मन्यसे।।।।

ദനുവിൽ നിന്ന്, മഹാത്മാവേ, നിന്റെ പ്രഭാവം ഞാൻ യഥാർത്ഥമായി കേട്ടിരിക്കുന്നു; നീ സമ്മതിച്ചാൽ അതിനെ പ്രത്യക്ഷമായി ദർശിക്കുവാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 20

एतत्तु वचनं श्रुत्ता रामवक्त्राद्विनिस्सृतम्।शबरी दर्शयामास तावुभौ तद्वनं महत्।।।।

രാമന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ട ഈ വചനങ്ങൾ കേട്ടപ്പോൾ, ശബരി ആ ഇരുവരെയും ആ വിശാലമായ വനോദ്യാനം കാണിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 21

पश्य मेघघनप्रख्यं मृगपक्षिसमाकुलम्।मतङ्गवनमित्येव विश्रुतं रघुनन्दन।।।।।

ഹേ രഘുനന്ദനാ, നോക്കുക—ഘനമേഘംപോലെ ഇരുണ്ടതും മൃഗപക്ഷികളാൽ നിറഞ്ഞതുമായ ഈ കാനം ‘മതംഗവനം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 22

इह ते भावितात्मानो गुरवो मे महावने।जुहवाञ्चक्रिरे तीर्थं मन्त्रवन्मन्त्रपूजितम्।।।।

ഇവിടെ ഈ മഹാവനത്തിൽ എന്റെ ഗുരുക്കന്മാരായ ഭാവിതാത്മ മഹർഷിമാർ ഹോമയാഗങ്ങൾ നടത്തി; മന്ത്രസഹിതവും മന്ത്രപൂജിതവുമായ ഈ തീർത്ഥം അതിനാൽ പവിത്രവും ശക്തിസമ്പന്നവുമായി.

Verse 23

इयं प्रत्यक्थ्सली वेदिर्यत्र ते मे सुसत्कृताः।पुष्पोपहारं कुर्वन्ति श्रमादुद्वेपिभिः करैः।।।।

ഇത് ‘പ്രത്യക്ഥസലീ’ എന്ന വേദിയാണ്; ഇവിടെ ഞാൻ സുസത്കരിച്ച ആ പൂജ്യ ഋഷിമാർ തപശ്രമംകൊണ്ട് വിറയുന്ന കൈകളാൽ പുഷ്പോപഹാരം അർപ്പിച്ചിരുന്നതാണ്.

Verse 24

तेषां तपःप्रभावेण पश्याद्यापि रघूद्वह।द्योतयन्ति दिशस्सर्वाश्श्रिया वेद्योऽतुलप्रभाः।।।।

ഹേ രഘൂദ്വഹാ, അവരുടെ തപസ്സിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ നോക്കുക—ഇന്നും ഈ വേദികൾ അതുലപ്രഭയോടെ ദീപ്തമായി, തങ്ങളുടെ ശ്രീയാൽ എല്ലാ ദിക്കുകളെയും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 25

अशक्नुवद्भिस्तैर्गन्तुमुपवासश्रमालसैः।चिन्तितेऽभ्यागतान्पश्य सहितान्सप्तसागरान्।।।।

ഉപവാസശ്രമംകൊണ്ട് ക്ഷീണിച്ച് അവിടേക്ക് പോകാൻ കഴിയാതിരുന്ന ആ ഋഷിമാർ വെറും ചിന്തയാൽ തന്നെ ഏഴു സമുദ്രങ്ങളെയും ഇവിടെ വരുത്തി; നോക്കുക—അവ ഒത്തുചേർന്ന് എത്തിയിരിക്കുന്നു.

Verse 26

कृताभिषेकैस्तैर्न्यस्ता वल्कलाः पादपेष्विह।अद्यापि नावशुष्यन्ति प्रदेशे रघुनन्दन।।।।

ഹേ രഘുനന്ദനാ! ഇവിടെ വൃക്ഷങ്ങളിൽ സ്നാനാനന്തരം വെച്ച വൽകലവസ്ത്രങ്ങൾ ഇന്നുവരെയും ഈ സ്ഥലത്ത് ഉണങ്ങിയിട്ടില്ല.

Verse 27

देवकार्याणि कुर्वद्भिर्यानीमानि कृतानि वै।पुष्पैःकुवलयैस्सार्धं म्लानत्वं नोपयान्तिवै।।।।

ദേവകാര്യങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന ആ മുനിമാർ പൂജാർത്ഥം ക്രമപ്പെടുത്തിയ താമര മുതലായ പുഷ്പാർപ്പണങ്ങൾ ഒരിക്കലും വാടുന്നില്ല.

Verse 28

कृत्स्नं वनमिदं दृष्टं श्रोतव्यं च श्रुतं त्वया।तदिच्छाम्यभ्यनुज्ञाता त्यक्तुमेतत्कलेबरम्।।।।

നീ ഈ സമസ്ത വനഭാഗവും കണ്ടുകഴിഞ്ഞു; കേൾക്കേണ്ടതെല്ലാം കേട്ടുകഴിഞ്ഞു. അതിനാൽ, നിന്റെ അനുവാദത്തോടെ ഞാൻ ഈ ദേഹം ഉപേക്ഷിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 29

तेषामिच्छाम्यहं गन्तुं समीपं भावितात्मनाम्।मुनीनामाश्रमो येषामहं च परिचारिणी।।।।

ഭാവിതാത്മാക്കളായ ആ മുനിമാരുടെ സമീപത്തേക്ക് ഞാൻ പോകുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു—അവരുടെ ആശ്രമത്തിലായിരുന്നു ഞാൻ, അവർക്കു ഞാൻ ശുശ്രൂഷകയുമായിരുന്നു.

Verse 30

धर्मिष्ठं तु वचश्श्रुत्वा राघवस्सहलक्ष्मणः।प्रहर्षमतुलं लेभे आश्चर्यमिति तत्त्वतः।।।।

ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ച അവളുടെ വചനങ്ങൾ കേട്ടപ്പോൾ, രാഘവനായ ശ്രീരാമൻ ലക്ഷ്മണനോടുകൂടെ അതുല്യാനന്ദം പ്രാപിച്ചു; ‘ഇത് അത്ഭുതം തന്നേ’ എന്നു തത്ത്വമായി തിരിച്ചറിഞ്ഞു.

Verse 31

तामुवाच ततो रामश्श्रमणीं संशितव्रताम्।अर्चितोऽहं त्वया भक्त्या गच्छकामं यथासुखम्।।।।

പിന്നീട് രാമൻ ദൃഢവ്രതയായ ശ്രമണിയോട് പറഞ്ഞു: ‘ഭക്തിയോടെ നീ എന്നെ അർച്ചിച്ചു; ഇനി നീ ഇച്ഛിക്കുന്നപോലെ, സുഖവും ശാന്തിയും സഹിതം പോകുക.’

Verse 32

इत्युक्ता जटिला वृद्धा चीरकृष्णाजिनाम्बरा।तस्मिन्मुहूर्ते शबरी देहं जीर्णं जिहासती।।।।अनुज्ञाता तु रामेण हुत्वात्मानं हुताशने।ज्वलत्पावकसङ्काशा स्वर्गमेव जगाम सा।।।।

ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്യപ്പെട്ട ജടാധാരിണിയായ വൃദ്ധ—ചീരവും കറുത്ത അജിനവും ധരിച്ച ശബരി—അന്നേ നിമിഷം തന്നെ ജീർണ്ണമായ ദേഹം ഉപേക്ഷിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.

Verse 33

इत्युक्ता जटिला वृद्धा चीरकृष्णाजिनाम्बरा।तस्मिन्मुहूर्ते शबरी देहं जीर्णं जिहासती।।3.74.32।।अनुज्ञाता तु रामेण हुत्वात्मानं हुताशने।ज्वलत्पावकसङ्काशा स्वर्गमेव जगाम सा।।3.74.33।।

രാമന്റെ അനുവാദത്തോടെ അവൾ ഹുതാശനത്തിൽ ആത്മാഹുതി അർപ്പിച്ചു; ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിപോലെ ദീപ്തയായി, അവൾ നിശ്ചയമായും സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 34

दिव्याभरणसंयुक्ता दिव्यमाल्यानुलेपना।दिव्याम्बरधरा तत्र बभूव प्रियदर्शना।।।।विराजयन्ती तं देशं विद्युत्सौदामिनी यथा।

അവിടെ അവൾ ദിവ്യരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷയായി—ദിവ്യാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതയായി, ദിവ്യമാലകളും സുഗന്ധാനുലേപനവും ധരിച്ചു, ദീപ്തമായ ദിവ്യവസ്ത്രം അണിഞ്ഞ്—മിന്നലിന്റെ തിളക്കത്തെപ്പോലെ ആ ദേശത്തെ പ്രകാശിപ്പിച്ചു.

Verse 35

यत्र ते सुकृतात्मानो विहरन्ति महर्षयः।।।।तत्पुण्यं शबरी स्थानं जगामात्मसमाधिना।

സുകൃതാത്മാക്കളായ മഹർഷിമാർ വിഹരിക്കുന്ന ആ പുണ്യമായ ശബരീസ്ഥാനത്തിലേക്ക് ശബരീ ആത്മസമാധിയുടെ ശക്തിയാൽ ഗമിച്ചു.