Shloka 16

शबरी-आश्रम-प्रवेशः

Rama and Lakshmana at Sabari’s Hermitage

Devanagari script

तैश्चाहमुक्ता धर्मज्ञैर्महाभागैर्महर्षिभिः।आगमिष्यति ते रामस्सुपुण्यमिममाश्रमम्।।3.74.15।।स ते प्रतिग्रहीतव्यस्सौमित्रिसहितोतिथिः।तं च दृष्ट्वा वरान्लोकानक्षयांस्त्वं गमिष्यसि।।3.74.16।।

Transliteration

sa te pratigrahītavyaḥ saumitri-sahito 'tithiḥ | taṃ ca dṛṣṭvā varān lokān akṣayāṃs tvaṃ gamiṣyasi ||

Translation

സൗമിത്രിയോടുകൂടെ അവൻ അതിഥിയായി വരും; നീ അവനെ യഥോചിതമായ ആദരത്തോടെ സ്വീകരിക്കണം. അവനെ ദർശിച്ചാൽ നീ ശ്രേഷ്ഠവും അക്ഷയവുമായ ലോകങ്ങളെ പ്രാപിക്കും.

Word by Word

• मया: by me
• मया: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: asmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• तु: indeed
• तु: निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: tu (अव्यय)
• Form: विरोध/अन्वयार्थक-अव्यय (particle: ‘indeed/but’)

• विविधम्: various
• विविधम्: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: vividha (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (agreeing with वन्यम्)

• वन्यम्: forest produce/food
• वन्यम्: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: vanya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सञ्चितम्: collected
• सञ्चितम्: क्रिया (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: सम्-चि (धातु) + kta (क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण/विधेय (agreeing with वन्यम्)

• पुरुषर्षभ: O best of men
• पुरुषर्षभ: सम्बोधन (Sambodhana)
• Type: Noun
• Root: puruṣa-ṛṣabha (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष-समास, पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• तव: your
• तव: सम्बन्ध (Sambandha)
• Type: Noun
• Root: tvad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन

• अर्थे: for the sake (of)
• अर्थे: प्रयोजन/अधिकरण (Prayojana/Adhikaraṇa)
• Type: Noun
• Root: artha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; अर्थे = ‘for the sake of’ (idiomatic locative)

• पुरुषव्याघ्र: O tiger among men
• पुरुषव्याघ्र: सम्बोधन (Sambodhana)
• Type: Noun
• Root: puruṣa-vyāghra (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष-समास (पुरुषाणां व्याघ्रः), पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• पम्पायाः: of Pampa
• पम्पायाः: सम्बन्ध (Sambandha)
• Type: Noun
• Root: pampā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• तीरसम्भवम्: grown on the riverbank
• तीरसम्भवम्: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: tīra-sambhava (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सप्तमी-तत्पुरुष: तीरे सम्भवम्), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (agreeing with वन्यम्)

Context

O best among men! I have collected and kept for your sake different kinds of forest-food grown on the bank of Pampa.

Characters & Entities

• Rama
• Saumitri (Lakshmana)
• atithi (guest)
• lokas (realms/worlds)
• maharṣis

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Atithi-dharma (duty to the guest): honoring a righteous guest is a sacred obligation, linked with spiritual merit.

What is the narrative situation?

Śabarī recounts the sages’ directive that she must welcome Rama and Lakshmana properly when they arrive.

Which character virtue is emphasized?

Hospitality grounded in reverence (satkāra) and disciplined conduct (maryādā).