Adhyaya 15: Karmic Retribution: Rebirths After Naraka and the King’s Compassion in Hell

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे जडोपाख्याने यमकिङ्करसंबादो नाम चतुर्दशोऽध्यायः । पञ्चदशोऽध्यायः यमकिङ्कर उवाच । पतितात् प्रतिगृह्यार्थं खरयोनिṃ व्रजेद् द्विजः । नरकात् प्रतिमुक्तस्तु कृमिः पतितयाजकः ॥

ഇങ്ങനെ ശ്രീമാർക്കണ്ഡേയപുരാണത്തിലെ ജഡോപാഖ്യാനത്തിൽ ‘യമദൂതസംവാദം’ എന്ന പതിനാലാം അധ്യായം സമാപ്തമായി. ഇനി പതിനഞ്ചാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. യമദൂതൻ പറഞ്ഞു—പതിതനിൽ നിന്ന് ധനം സ്വീകരിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ കഴുതയുടെ യോനിയിൽ പോകുന്നു; പതിതനുവേണ്ടി യാഗത്തിൽ ഋത്വിജനാകുന്നവൻ നരകത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായ ശേഷം പുഴുവായി ജനിക്കുന്നു.

Verse 2

उपाध्यायव्यलीकन्तु कृत्वा श्वा भवति द्विजः । तज्जायां मनसावाञ्छन् तद्द्रव्यञ्चाप्यसंशयम् ॥

ഗുരുവിനോട് ദ്രോഹം ചെയ്യുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ നായയായി ജനിക്കുന്നു. ഗുരുപത്നിയെയും ഗുരുവിന്റെ ധനത്തെയും മനസ്സിൽ മോഹിക്കുന്നവനും സംശയമില്ലാതെ അതുപോലെ തന്നെ പതിക്കുന്നു.

Verse 3

गर्दभो जायते जन्तुः पित्रोश्चाप्यवमानकः । मातापितरावाक्रुश्य शारिका सम्प्रजायते ॥

പിതൃകളെ അപമാനിക്കുന്ന ജീവി കഴുതയായി ജനിക്കുന്നു. മാതാപിതാക്കളെ നിന്ദിക്കുന്നവൻ ശാരിക (മൈന) പക്ഷിയായി ജനിക്കുന്നു.

Verse 4

भ्रातुः पत्न्यवमन्ता च कपोतत्वं प्रपद्यते । तामेव पीडयित्वा तु कच्छपत्वं प्रपद्यते ॥

സഹോദരന്റെ ഭാര്യയെ അപമാനിക്കുന്നവൻ പ്രാവിന്റെ അവസ്ഥ പ്രാപിക്കുന്നു; അതേ സ്ത്രീയെ കൂടുതൽ പീഡിപ്പിക്കുകയോ ഹിംസിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നവൻ ആമയുടെ അവസ്ഥ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 5

भर्तृपिण्डमुपाश्नन् यस्तदिष्टं न निषेवते । सोऽपि मोहसमापन्नो जायते वानरो मृतः ॥

ഭർത്താവിനായി നിശ്ചയിച്ച പിണ്ഡം ഭക്ഷിക്കുകയും, വിധിപ്രകാരം തനിക്കു യോജിച്ചതിൽ പങ്കുചേരാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ആ മോഹിതൻ മരണാനന്തരം കുരങ്ങിന്റെ യോനിയിൽ ജനിക്കുന്നു।

Verse 6

न्यासापहर्ता नरकाद्विमुक्तो जायते कृमिः । असूयकश्च नरकान्मुक्तो भवति राक्षसः ॥

തനിക്കു ഏൽപ്പിച്ച നിക്ഷേപം മോഷ്ടിക്കുന്നവൻ നരകത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായ ശേഷം പുഴുവിന്റെ യോനിയിൽ ജനിക്കുന്നു; അസൂയയുള്ളവൻ നരകമോചനത്തിനു ശേഷം രാക്ഷസനാകുന്നു।

Verse 7

विश्वासहन्ता च नरो मीनयोनौ प्रजायते । धान्यं यवांस्तिलान् माषान् कुलत्थान् सर्षपांश्चणान् ॥

വിശ്വാസം തകർക്കുന്നവൻ മീനിന്റെ ഗർഭത്തിൽ ജനിക്കുന്നു. യവം, എള്ള്, മാഷം, കുല്ഥം, കടുക്, കടല മുതലായ ധാന്യങ്ങൾ മോഷ്ടിക്കുന്നവന്റെ ഫലം അടുത്ത ശ്ലോകത്തിൽ പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 8

कलायान् कलमान् मुद्गान् गोधूमानतसीस्तथा । शस्यान्यन्यानि वा हृत्वा मोहाज्जन्तुरचेतनः ॥

പയർ, നെല്ല്/അരി, ചെറുപയർ, ഗോതമ്പ്, ചണവിത്ത് (ഫ്ലാക്സ്) അല്ലെങ്കിൽ മറ്റു വിളകൾ മോഹത്താൽ മോഷ്ടിക്കുന്നവൻ ജഡബുദ്ധിയുള്ള ജീവിയായി മാറുന്നു; അതിന്റെ പ്രത്യേക മൃഗരൂപം അടുത്ത ശ്ലോകത്തിൽ പറയുന്നു।

Verse 9

सञ्जायते महावक्त्रो मूषिको बभ्रुसन्निभः । परदाराभिमर्षात्तु वृको घोरोऽभिजायते ॥

അവൻ വലിയ വായുള്ള, തവിട്ടുനിറമുള്ള എലിയായി ജനിക്കുന്നു. എന്നാൽ പരസ്ത്രീഗമനപാപം മൂലം ഭയങ്കരമായ ചെന്നായയായി പുനർജന്മം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 10

श्वा शृगालो वको गृध्रो व्याडः कङ्कस्तथा क्रमात् । भ्रातृभार्यां च दुर्बुद्धिर्यो धर्षयति पापकृत् ॥

ക്രമമായി അവൻ നായ, കുറുനരി, കൊക്ക്, കഴുകൻ, പാമ്പ്, കങ്കപക്ഷി എന്നീ രൂപങ്ങളിൽ ജനിക്കുന്നു. ദുഷ്ടമനസ്സോടെ സഹോദരന്റെ ഭാര്യയെ ലംഘിക്കുന്ന പാപി ഇത്തരത്തിലുള്ള ജന്മങ്ങൾ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 11

पुंस्कोकिलत्वमाप्नोति स चापि नरकाच्च्युतः । सखिभार्यां गुरोर्भार्यां राजभार्यां च पापकृत् ॥

ആ പാപി നരകത്തിൽ നിന്ന് പതിച്ച് ആൺകുയിലിന്റെ അവസ്ഥ പ്രാപിക്കുന്നു. സുഹൃത്തിന്റെ ഭാര്യയെയോ ഗുരുവിന്റെ ഭാര്യയെയോ രാജാവിന്റെ ഭാര്യയെയോ ലംഘിക്കുന്നവന് ഇതേ ഗതിയാണ്.

Verse 12

प्रधर्षयित्वा कामात्मा शूकरो जायते नरः । यज्ञ-दान-विवाहानां विघ्रकर्त्ता भवेत् कृमिः ॥

കാമവേഗത്തിൽ സ്ത്രീയെ ലംഘിച്ച പുരുഷൻ വരാഹമായി ജനിക്കുന്നു. യജ്ഞം, ദാനം, വിവാഹം എന്നിവ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നവൻ പുഴുവായി ജനിക്കുന്നു.

Verse 13

पुनर्दात् च कन्यायाः कृमिरेवोपजायते । देवता-पितृ-विप्राणामदत्वा योऽन्नमश्नुते ॥

നിയമം ലംഘിച്ച് ‘കന്യാദാനം വീണ്ടും’ ചെയ്യുന്നവനും തീർച്ചയായും പുഴുവായി ജനിക്കുന്നു. ദേവന്മാർക്കും പിതൃകൾക്കും ബ്രാഹ്മണർക്കും ആദ്യം അർപ്പിക്കാതെ ആഹാരം കഴിക്കുന്നവൻ ദോഷഭാഗിയാകുന്നു.

Verse 14

प्रमुक्तो नरकात् सोऽपि वायसः सम्प्रजायते । ज्येष्ठं पितृसमं वापि भ्रातरं योऽवमन्यते ॥

നരകത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായവനും കാക്കയായി ജനിക്കുന്നു—പിതൃതുല്യനായ മൂത്ത സഹോദരനെ അവഹേളിക്കുന്നവൻ.

Verse 15

नरकात् सोऽपि विभ्रष्टः क्रौञ्चयोनौ प्रजायते । शूद्रश्च ब्राह्मणारिं गत्वा कृमियोनौ प्रजायते ॥

നരകത്തിൽ നിന്ന് പതിച്ചവൻ ക്രൗഞ്ചപക്ഷിയുടെ ഗർഭത്തിൽ ജനിക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണസ്ത്രീയെ സമീപിക്കുന്ന ശൂദ്രൻ പുഴുവിന്റെ യോനിയിൽ ജനിക്കുന്നു.

Verse 16

तस्यामपत्यमुत्पाद्य काष्ठान्तः कीटको भवेत् । शूकरः कृमिको मद्गुश्चण्डालश्च प्रजायते ॥

അവളിൽ സന്താനം ഉല്പാദിപ്പിച്ച ശേഷം അവൻ മരത്തിനുള്ളിലെ കീടമായി മാറുന്നു. അവൻ വരാഹം, പുഴു, മദ്ഗു, കൂടാതെ ചാണ്ഡാലനായി ജനിക്കുന്നു.

Verse 17

अकृतज्ञोऽधमः पुंसां विमुक्तो नरकान्नरः । कृतघ्रः कृमिकः कीटः पतङ्गो वृश्चिकस्तथा ॥

കൃതഘ്നൻ—മനുഷ്യരിൽ അധമൻ—നരകത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായി പുഴു, കീടം, പതംഗം, കൂടാതെ തേൾ ആയി ജനിക്കുന്നു.

Verse 18

मत्स्यस्तु वायसः कूर्मः पुक्कसो जायते ततः । अशस्त्रं पुरुषं हत्वा नरः सञ्जायते खरः ॥

അതിനുശേഷം അവൻ മത്സ്യം, കാക്ക, ആമ, പുക്കസൻ എന്നിങ്ങനെ ജനിക്കുന്നു. ആയുധമില്ലാത്ത മനുഷ്യനെ കൊന്നവൻ കഴുതയായി ജനിക്കുന്നു.

Verse 19

कृमिः स्त्रीवधकर्त्ता च बालहन्ता च जायते । भोजनं चोरयित्वा तु मक्षिका जायते नरः ॥

സ്ത്രീഹന്താവും ശിശുഹന്താവും കീടയോണിയിൽ ജനിക്കുന്നു. അന്നം മോഷ്ടിച്ച മനുഷ്യൻ ഈച്ചയായി ജന്മം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 20

तत्राप्यस्ति विशेषो वै भोजनस्य शृणुष्व तत् । हत्वान्नन्तु स मार्जारो जायते नरकाच्च्युतः ॥

ഇതിലും അന്നവിഷയത്തിൽ വ്യത്യാസമുണ്ട്—കേൾക്കുക. പാകം ചെയ്ത അന്നം/ചോറ് മോഷ്ടിച്ചാൽ അവൻ നരകത്തിൽ നിന്ന് പതിതനായി പൂച്ചയായി ജനിക്കുന്നു.

Verse 21

तिलपिण्याकसम्मिश्रमन्नं हृत्वा तु मूषिकः । घृतं हृत्वा च नकुलः काको मद्गुरजामिषम् ॥

എള്ളുപിണ്ണാക്ക് കലർന്ന അന്നം മോഷ്ടിച്ചാൽ അവൻ എലിയാകും. നെയ്യ് മോഷ്ടിച്ചാൽ മുങ്ങൂസ് (നകുലം) ആകും. മദ്ഗു-മാംസം മോഷ്ടിച്ചാൽ കാക്കയായി ജനിക്കും.

Verse 22

मत्स्यमांसापहृत् काकः श्येनो मार्गामिषापहृत् । वीची काकस्त्वपहृते लवणे दधनि कृमिः ॥

മത്സ്യമാംസം മോഷ്ടിച്ചാൽ കാക്കയാകും; വേട്ട/മൃഗമാംസം മോഷ്ടിച്ചാൽ ശ്യേനൻ (പരുന്ത്) ആകും. ഉപ്പ് മോഷ്ടിച്ചാൽ ‘വീചീകാക’ (ഒരു തരത്തിലുള്ള കാക്ക) ആകും; തൈര് മോഷ്ടിച്ചാൽ കീടമായി ജനിക്കും.

Verse 23

चोरयित्वा पयश्चापि बलाका सम्प्रजायते । यस्तु चोरयते तैलं तैलपायी स जायते ॥

പാൽ മോഷ്ടിച്ചാൽ അവൻ ബലാക (കൊക്ക്/നാര) ആയി ജനിക്കുന്നു. എണ്ണ മോഷ്ടിച്ചാൽ ‘തൈലപായീ’—എണ്ണ കുടിക്കുന്നവൻ—ആയി ജന്മം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 24

मधु हृत्वा नरो दंशः पूपं हृत्वा पिपीलिकः । चोरयित्वा तु निष्पावान् जायते गृहगोलकः ॥

തേൻ മോഷ്ടിക്കുന്നവൻ കടിക്കുന്ന കീടമായി (ഗാഡ്‌ഫ്ലൈ പോലുള്ളത്) പുനർജന്മം പ്രാപിക്കുന്നു; പൂപം/കേക്ക് മോഷ്ടിക്കുന്നവൻ ഉറുമ്പായി ജനിക്കുന്നു. നിഷ്പാവം (ഒരു തരത്തിലുള്ള പയർ) മോഷ്ടിക്കുന്നവൻ ഗൃഹഗോലക—വീട്ടിൽ വസിക്കുന്ന ചെറുജീവി/കീടം—യോനിയിൽ ജനിക്കുന്നു.

Verse 25

आसवं चोरयित्वा तु तित्तिरित्वमवाप्नुयात् । अयो हृत्वा तु पापात्मा वायसः सम्प्रजायते ॥

ആസവം (കിണ്വിത മദ്യം) മോഷ്ടിച്ചവൻ തിത്തിരി (partridge) അവസ്ഥ പ്രാപിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഇരുമ്പ് മോഷ്ടിച്ച പാപി കാക-യോനിയിൽ, അഥവാ കാക്കയായി ജനിക്കുന്നു.

Verse 26

हृते कांस्ये च हारीतः कपोतो रूप्यभाजने । हृत्वा तु काञ्चनं भाण्डं कृमियोनौ प्रजायते ॥

കാംസ്യം (ബ്രോൺസ്) മോഷ്ടിച്ചവൻ ഹാരീത—പച്ച നിറമുള്ള തത്തുപോലുള്ള പക്ഷി—യോനിയിൽ ജനിക്കുന്നു; വെള്ളിപ്പാത്രം മോഷ്ടിച്ചവൻ പ്രാവായി ജനിക്കുന്നു. സ്വർണ്ണപാത്രം മോഷ്ടിച്ചവൻ കൃമി-യോനിയിലെ ഗർഭത്തിൽ ജനിക്കുന്നു.

Verse 27

पत्रोर्णं चोरयित्वा तु क्रकरत्वञ्च गच्छति । कोषकारश्च कौषेयॆ हृते वस्त्रेऽभिजायते ॥

പത്രോർണം (ഇലനാരുകൊണ്ടുള്ള വസ്ത്രം) മോഷ്ടിച്ചവൻ ക്രകര എന്ന പക്ഷിയായി മാറുന്നു; പട്ട് വസ്ത്രം മോഷ്ടിച്ചവൻ കോഷകാര—പട്ടുപുഴു (silkworm)—യോനിയിൽ ജനിക്കുന്നു.

Verse 28

दुकूले शार्ङ्गकः पापो हृते चैवांशुके शुकः । तथैवाजाविकं हृत्वा वस्त्रं क्षौमं च जायते ॥

ദുകൂലം (അതി സൂക്ഷ്മ വസ്ത്രം) മോഷ്ടിച്ച പാപി ശാർങ്ഗക എന്ന പക്ഷിയായി ജനിക്കുന്നു; അംശുകം (ലഘുവസ്ത്രം) മോഷ്ടിച്ചവൻ ശുക-യോനിയിൽ, അഥവാ തത്തയായി ജനിക്കുന്നു. അതുപോലെ ആജാവികം (ഉണ്ണിവസ്ത്രം) മോഷ്ടിച്ചവൻ ക്ഷൗമം (അഗസി/നാരുവസ്ത്രം) സംബന്ധമായ ജന്മം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 29

कार्पासिके हृते क्रौञ्चो वल्कहर्ता बकस्तथा । मयूरो वर्णकान् हृत्वा शाकपत्रं च जायते ॥

പരുത്തിവസ്ത്രം മോഷ്ടിക്കുന്നവൻ ക്രൗഞ്ച (സാരസ്/കൊക്ക് പോലുള്ള പക്ഷി) ആയി ജന്മിക്കുന്നു. വൽക്കലം (മരത്തൊലി വസ്ത്രം) മോഷ്ടിക്കുന്നവൻ ബക (കൊക്ക്) ആകുന്നു. വർണ്ണ/രഞ്ജകദ്രവ്യം മോഷ്ടിക്കുന്നവൻ മയിൽ ആകുന്നു; ഇലക്കറികൾ മോഷ്ടിക്കുന്നവൻ ‘ശാകപത്ര’ എന്ന ജീവിയായി ഭവിക്കുന്നു.

Verse 30

जीवज्जीवकतां याति रक्तवस्त्रापहृन्नरः । छुच्छुन्दरीः शुभान् गन्धान् वासो हृत्वा शशो भवेत् ॥

ചുവന്ന വസ്ത്രം മോഷ്ടിക്കുന്നവൻ ജീവജ്ജീവക എന്ന പക്ഷിയായി ജന്മിക്കുന്നു. സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ/ഇത്രയും വസ്ത്രവും മോഷ്ടിക്കുന്നവൻ ചുച്ചുന്ദരീ (എലി വർഗം) ആകുന്നു. വസ്ത്രം മോഷ്ടിക്കുന്നവൻ ശശ (മുയൽ) ആകുന്നു.

Verse 31

षण्डः फलापहरणात् काष्ठस्य घुणकीटकः । पुष्पापहृद् दरिद्रश्च पङ्गुर्यानापहृन्नरः ॥

ഫലം മോഷ്ടിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ ഷണ്ഡ (നപുംസകൻ/അശക്തൻ) ആകുന്നു. മരം/വെള്ളക്കട്ട മോഷ്ടിച്ചാൽ ഘുണകീട (മരം തുരക്കുന്ന കീടം) ആകുന്നു. പുഷ്പം മോഷ്ടിക്കുന്നവൻ ദരിദ്രനാകുന്നു; വാഹനമോഷ്ടിക്കുന്നവൻ ഖഞ്ജ (ലംഗൻ) ആകുന്നു.

Verse 32

शाकहर्ता च हारीतस्तोयहर्ता च चातकः । भूर्हर्ता नरकान् गत्वा रौरवादीन् सुदारुणान् ॥

ഇലക്കറികൾ/ശാകം മോഷ്ടിക്കുന്നവൻ ഹാരിത (പച്ചപ്പക്ഷി) ആകുന്നു; വെള്ളം മോഷ്ടിക്കുന്നവൻ ചാതക (മഴപ്പക്ഷി) ആകുന്നു. എന്നാൽ ഭൂമി മോഷ്ടിക്കുന്നവൻ റൗരവ മുതലായ ഭയങ്കര നരകങ്ങളിൽ ചെന്നു ഘോര ദുഃഖം അനുഭവിക്കുന്നു.

Verse 33

तृण-गुल्म-लता-वल्ली-त्वक्सारतरुतां क्रमात् । प्राप्य क्षीणाल्पपापस्तु नरो भवति वै ततः ॥

ക്രമമായി പുല്ല്, കുറ്റിച്ചെടി, ലത, വള്ളി, തൊലി-നാരുള്ള സസ്യങ്ങൾ, പിന്നെ വൃക്ഷം എന്നീ അവസ്ഥകൾ പ്രാപിച്ച്, ലഘുപാപങ്ങൾ ക്ഷയിച്ചവൻ നിശ്ചയമായും വീണ്ടും മനുഷ്യജന്മം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 34

कृमिः कीटः पतङ्गोऽथ पक्षी तोयचरो मृगः । गोत्वं प्राप्य च चण्डालपुक्कसादि जुगुप्सितम् ॥

അവൻ ആദ്യം കൃമിയായി, പിന്നെ കീടമായി, പിന്നെ പതംഗമായി മാറുന്നു; തുടർന്ന് പക്ഷിയായി, ജലചരമായി, മൃഗമായി ജനിക്കുന്നു. ഗോ-യോനി പ്രാപിച്ച ശേഷം അവസാനം ചാണ്ഡാലൻ, പുക്കസൻ മുതലായ നിന്ദിത കുലങ്ങളിൽ ജന്മം നേടുന്നു.

Verse 35

पङ्ग्वन्धो वधिरः कुष्ठी यक्ष्मणा च प्रपीडितः । मुखरोगाक्षिरोगैश्च गुदरोगैश्च बाध्यते ॥

അവൻ മുടന്തനായി, അന്ധനായി, ബധിരനായി മാറുന്നു; കുഷ്ഠരോഗം ബാധിച്ച് ക്ഷയരോഗം കൊണ്ട് പീഡിതനായി തപിക്കുന്നു. വായിലെ രോഗങ്ങൾ, കണ്ണിലെ രോഗങ്ങൾ, ഗുദരോഗങ്ങൾ എന്നിവയും അവനെ അലട്ടുന്നു.

Verse 36

अपस्मारी च भवति शूद्रत्वं च स गच्छति । एष एव क्रमो दृष्टो गोसुवर्णापहारिणाम् ॥

അവൻ അപസ്മാര (മൂർഛ/മിര്ഗി) രോഗബാധിതനായി ശൂദ്രസ്ഥിതിയിലേക്കു പതിക്കുന്നു. പശുവും സ്വർണ്ണവും മോഷ്ടിക്കുന്നവർക്കും ഇതേ ക്രമം തന്നെയെന്ന് കാണപ്പെടുന്നു.

Verse 37

विद्यापहारीणश्चोग्रा निष्क्रयभ्रंशिनो गुरोः । जायामन्यस्य पुरुषः पारख्यां प्रतिपादयन् ॥

വിദ്യ മോഷ്ടിക്കുന്നവർ, ഗുരുദക്ഷിണ നശിപ്പിക്കുന്നവർ, കൂടാതെ പരസ്ത്രീയെ മറ്റുള്ളവരുടെ അധീനത്തിലേക്ക് ഏല്പിക്കുന്നവൻ—ഇവയെല്ലാം ഘോര പാപങ്ങളായി പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 38

प्राप्नोति षण्डतां मूढो यातनाभ्यः परिच्युतः । यः करोति नरो होममसमिद्धे विभावसौ ॥

അഗ്നി (വിഭാവസു) ശരിയായി ജ്വലിക്കാതിരിക്കെ മോഹവശാൽ ഹോമം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ, വിധിക്കപ്പെട്ട ദണ്ഡയാതനകളിൽ നിന്ന് വഴുതി, ഷണ്ഡത്വം (നപുംസകത്വം) പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 39

सोऽजीर्णव्याधिदुःखार्तो मन्दाग्निः संप्रजायते । परनिन्दा कृतघ्रत्वं परमार्मावघट्टनम् ॥

അവൻ അജീർണം, രോഗം, വേദന എന്നിവകൊണ്ട് പീഡിതനാകുന്നു; ജഠരാഗ്നി മന്ദമാകുന്നു. കൂടാതെ പരനിന്ദ, കൃതഘ്നത, മറ്റുള്ളവരുടെ മർമ്മസ്ഥാനങ്ങളിൽ പ്രഹരിക്കുന്ന പ്രവൃത്തിയും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 40

नैष्ठुर्यं निर्घृणत्वञ्च परदारोपसेवनम् । परस्वहरणाशौचं देवतानाञ्च कुत्सनम् ॥

കഠിനത, നിർദയത, പരസ്ത്രീസംഗം, പരധനാപഹരണം, അശൗചം, ദേവതാനിന്ദ—ഇവയെല്ലാം നിന്ദ്യമായ കർമ്മങ്ങളാണ്.

Verse 41

निकृत्या कञ्चनं नृणां कार्पण्यं च नृणां वधः । यानि च प्रतिषिद्धानि तत्प्रवृत्तिश्च सन्तता ॥

ജനങ്ങളുടെ സ്വർണം വഞ്ചനയിലൂടെ കവർന്നെടുക്കൽ, കൃപണത, മനുഷ്യവധം, കൂടാതെ നിഷിദ്ധമായ ഏതു കർമ്മവും അതിൽ നിരന്തരം ഏർപ്പെടൽ—ഇവ മഹാദോഷങ്ങളായി അറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 42

उपलक्ष्याणि जानीयान्मुक्तानां नरकादनु । दया भूतेषु संवादः परलोकप्रतिक्रिया ॥

നരകത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തരായവരുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ അറിയണം—സകല ജീവികളോടും കരുണ, സൗമ്യവും സൗഹൃദപരവുമായ വാക്കും ഇടപാടും, കൂടാതെ പരലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള യുക്തമായ പരിഗണന (ഈ ജീവിതത്തിന് അപ്പുറമുള്ള ഫലബോധത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കൽ).

Verse 43

सत्यं भूतहितार्थोक्तिर्वेदप्रामाण्यदर्शनम् । गुरु देवर्‍षि सिद्धर्‍षिपूजनं साधुसङ्गमः ॥

സത്യനിഷ്ഠ; ജീവികളുടെ ഹിതത്തിനായി ഉച്ചരിക്കുന്ന വാക്ക്; വേദത്തെ പ്രമാണമായി അംഗീകരിക്കൽ; ഗുരു, ദേവർഷി, സിദ്ധർഷി എന്നിവരെ പൂജിച്ച് ആദരിക്കൽ; സത്സംഗം—ഇവ (ഉത്തമ ലക്ഷണങ്ങൾ) ആകുന്നു.

Verse 44

सत्क्रियाभ्यासनं मैत्रीमिति बुध्यते पण्डितः । अन्यानि चैव सद्धर्मङ्क्रियाभूतानि यानि च ॥

പണ്ഡിതനെ അവന്റെ സദാചാരാനുഷ്ഠാനവും സൗഹൃദഭാവവും കൊണ്ടാണ് അറിയുന്നത്; കൂടാതെ ശുഭധർമ്മമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്ന മറ്റു കർമ്മങ്ങളാലും അവൻ തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നു।

Verse 45

स्वर्गच्युतानां लिङ्गानि पुरुषाणामपापिनाम् । एतदुद्देशतो राजन् भवतः कथितं मया ॥

ഹേ രാജാവേ, പാപികളല്ലാതിരുന്നിട്ടും സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് പതിതരായ മനുഷ്യരുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ—ഇത്രമാത്രം ഞാൻ നിനക്കു സംക്ഷേപമായി പറഞ്ഞു।

Verse 46

स्वकर्मफलभोक्तॄणां पुण्यानां पापिनां तथा । तदेह्यन्यत्र गच्छामो दृष्टं सर्वं त्वयाधुना । त्वया दृष्टो हि नरकस्तदेह्यन्यत्र गम्यताम् ॥

പുണ്യവാനും പാപിയും—ഇരുവരും തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ കർമ്മഫലത്തിന്റെ ഭോക്താക്കളാണ്. വരിക, നാം മറ്റിടത്തേക്ക് പോകാം; നീ എല്ലാം കണ്ടുകഴിഞ്ഞു. തീർച്ചയായും നീ നരകം കണ്ടു; വരിക, മറ്റൊരു സ്ഥലത്തേക്ക് നീങ്ങാം।

Verse 47

पुत्र उवाच ततस्तमग्रतः कृत्वा स राजा गन्तुमुद्यतः । ततश्च सर्वैरुत्कृष्टं यातनास्थायिभिर्नृभिः ॥

മകൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ആ രാജാവിനെ മുന്നിൽ നിർത്തി അവൻ പുറപ്പെട്ടു; ഉടനെ പീഡനമനുഭവിച്ചിരുന്ന ആ മനുഷ്യരൊക്കെയിൽ നിന്നു വലിയൊരു ആർ‍ത്തനാദം ഉയർന്നു।

Verse 48

प्रसादं कुरु भूपेति तिष्ठ तावन्मुहूर्तकम् । त्वदङ्गसङ्गी पवनो मनो ह्लादयते हि नः ॥

ഹേ രാജാവേ, ഞങ്ങളോടു അനുഗ്രഹം ചെയ്യുക—ഒരു ക്ഷണം മാത്രം നിൽക്കുക. നിന്റെ ദേഹത്തെ സ്പർശിക്കുന്ന കാറ്റ് ഞങ്ങളുടെ മനസ്സുകളെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 49

परितापञ्च गात्रेभ्यः पीडाबाधाश्च कृत्स्नशः । अपहन्ति नरव्याघ्र यदां कुरु महीपते ॥

ഹേ നരവ്യാഘ്രാ, ഹേ ഭൂപതേ! നിങ്ങൾ ഇവിടെ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ ഞങ്ങളുടെ അവയവങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ദാഹവേദനയും സർവ്വ ക്ലേശതാപങ്ങളും അകലുന്നു।

Verse 50

एतच्छ्रुत्वा वचस्तेषां तं याम्यपुरुषं नृपः । पप्रच्छ कथमेतेषामाह्लादो मयि तिष्ठति ॥

അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാജാവ് യമന്റെ ആ ദൂതനോടു ചോദിച്ചു— ‘ഞാൻ ഇവിടെ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ അവർക്കു ഈ ആനന്ദം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകുന്നു?’

Verse 51

किं मया कर्म तत्पुण्यं मर्त्यलोके महत्कृतम् । आह्लाददायिनी व्युष्टिर्येनेयं तदुदीरय ॥

‘മർത്ത്യലോകത്തിൽ ഞാൻ ഏതു മഹത്തായ പുണ്യകർമ്മം ചെയ്തു, അതിനാൽ ഈ ആനന്ദദായക ഫലം ഉദിച്ചുവന്നു? അത് എനിക്ക് പറയുക.’

Verse 52

यमपुरुष उवाच पितृदेवातिथिप्रैष्य-शिष्टेनान्नेन ते तनुः । पुष्टिमभ्यागता यस्मात्तद्गतं च मनो यतः ॥

യമപുരുഷൻ പറഞ്ഞു— ‘പിതൃകൾക്കും ദേവന്മാർക്കും അതിഥികൾക്കും ദാസർ/ആശ്രിതർക്കും യോഗ്യർക്കും വിധിപൂർവ്വം ആദ്യം നിവേദിച്ച അന്നം കൊണ്ടാണ് നിന്റെ ദേഹം പോഷിതമായത്; അതിനാൽ മനസ്സും ആ പുണ്യത്തിലേക്കു തിരിഞ്ഞു।’

Verse 53

ततस्त्वद्गात्रसंसर्गो पवनो ह्लाददायकः । पापकर्मकृतो राजन् यातना न प्रबाधते ॥

അതുകൊണ്ട്, ഹേ രാജാവേ, നിങ്ങളുടെ ദേഹസ്പർശം ലഭിക്കുന്ന വായുവും ആനന്ദദായകമാകുന്നു; ആ സ്വാധീനം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം പാപകർമ്മം ചെയ്യുന്നവരെയും യാതനകൾ പീഡിപ്പിക്കുകയില്ല।

Verse 54

अश्वमेधादयो यज्ञास्त्वयेष्टा विधिवद्यतः । ततस्त्वद्दर्शनाद्यामी यन्त्रशस्त्राग्निवायसाः ॥

നീ നിയമപ്രകാരം അശ്വമേധാദി യാഗങ്ങൾ യഥാവിധി നിർവഹിച്ചു. അതിനാൽ നിന്റെ ദർശനമാത്രത്തിൽ യമലോകത്തിലെ യാതനോപകരണങ്ങളും ആയുധങ്ങളും അഗ്നിയും പീഡാകരമായ കാറ്റുകളും തടയപ്പെടുന്നു।

Verse 55

पीडनच्छेददाहादिमहादुःखस्य हेतवः । मृदुत्वमागता राजन् तेजसापहता स्तव ॥

ഹേ രാജാവേ, ചതയ്ക്കൽ, മുറിക്കൽ, കത്തിക്കൽ മുതലായ മഹാദുഃഖഹേതുക്കൾ നിന്റെ തേജസ്സാൽ പിന്തള്ളപ്പെട്ടു മൃദുവായി മാറിയിരിക്കുന്നു।

Verse 56

राजोवाच न स्वर्गे ब्रह्मलोके वा तत्सुखं प्राप्यते नरैः । यदार्तजन्तुनिर्वाणदानोत्थमिति मे मतिः ॥

രാജാവ് പറഞ്ഞു—മനുഷ്യർക്ക് സ്വർഗ്ഗത്തിലോ ബ്രഹ്മലോകത്തിലോ പോലും ലഭിക്കാത്ത ആനന്ദം, പീഡിത ജീവികൾക്ക് ആശ്വാസം/വിമോചനം നൽകുന്നതിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്ന ആനന്ദമാണ്; ഇതാണ് എന്റെ ഉറച്ച വിശ്വാസം।

Verse 57

यदि मत्सन्निधावेतान् यातना न प्रबाधते । ततो भद्रमुखात्राहं स्थास्ये स्थाणुरिवाचलः ॥

എന്റെ സന്നിധാനത്താൽ ഇവർക്കു യാതന ഉണ്ടാകുന്നില്ലെങ്കിൽ, ഹേ സുന്ദരമുഖിയേ, ഞാൻ ഇവിടെ തൂണുപോലെ അചലമായി നിലകൊള്ളും।

Verse 58

यमपुरुष उवाच एहि राजन् प्रगच्छामो निजपुण्यसमर्जितान् । भुङ्क्ष्व भोगानपास्येह यातनाः पापकर्मणाम् ॥

യമന്റെ ദൂതൻ പറഞ്ഞു—വരിക, ഹേ രാജാവേ, നിന്റെ സ്വന്തം പുണ്യത്തോടെ സമ്പാദിച്ച ഭോഗങ്ങളിലേക്കു നാം പോകാം. ഇവിടെ പാപം ചെയ്തവരുടെ യാതനകൾ കാണുക।

Verse 59

राजोवाच तस्मान्न तावद्यास्यामि यावदेतॆ सुदुःखिताः । मत्सन्निधानात् सुखिनो भवन्ति नरकौकसः ॥

രാജാവ് പറഞ്ഞു—അതുകൊണ്ട്, എന്റെ സന്നിധിയാൽ ഈ അത്യന്തം ദുഃഖിതരായ നരകവാസികൾ സന്തോഷം പ്രാപിക്കുന്നതുവരെ ഞാൻ പോകുകയില്ല।

Verse 60

धिक् तस्य जीवनं पुंसः शरणार्थिनमातुरम् । यो नार्तमनुगृह्णाति वैरिपक्षमपि ध्रुवम् ॥

ശരണം തേടി വന്ന പീഡിതനെ സഹായിക്കാത്ത മനുഷ്യന്റെ ജീവിതം ലജ്ജാകരം—അവൻ ശത്രുപക്ഷക്കാരനായാലും പോലും।

Verse 61

यज्ञदानतपांसीह परत्र च न भूतये । भवन्ति तस्य यस्यार्तपरित्राणे न मानसम् ॥

പീഡിതരുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ മനസ്സ് സ്ഥാപിക്കാത്തവന്റെ യജ്ഞം, ദാനം, തപസ്സ്—ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും—ക്ഷേമം നൽകുകയില്ല।

Verse 62

नरस्य यस्य कठिनं मनो बालातुरादिषु । वृद्धेषु च न तं मन्ये मानुषं राक्षसो हि सः ॥

കുട്ടികൾ, രോഗികൾ മുതലായവരോടും വൃദ്ധരോടും കഠിനഹൃദയനായവനെ ഞാൻ മനുഷ്യനെന്ന് കരുതുന്നില്ല; അവൻ സത്യത്തിൽ രാക്ഷസനാണ്।

Verse 63

एतेषां सन्निकर्षात् तु यद्यग्निपरितापजम् । तथोग्रगन्धजं वापि दुःखं नरकसम्भवम् ॥

ഇവരുടെ സന്നിധിയാൽ അഗ്നിദാഹത്തിൽ നിന്നുള്ള വേദന ഉണ്ടാകുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ ഭയങ്കര ദുർഗന്ധത്തിൽ നിന്നുള്ള വേദന ഉണ്ടാകുകയോ ചെയ്താൽ—അതും നരകത്തിൽ നിന്നുത്ഭവിക്കുന്ന ദുഃഖം തന്നെയാണ്।

Verse 64

क्षुत्पिपासाभवं दुःखं यच्च मूर्च्छाप्रदं महत् । एतेषां त्राणदानन्तु मन्ये स्वर्गसुखात् परम् ॥

ക്ഷുധയും തൃഷ്ണയും ജനിപ്പിക്കുന്ന ദുഃഖവും, മൂർച്ച വരുത്തുന്ന മഹാതാപവും—ഇവയാൽ പീഡിതരായ ജീവികൾക്ക് രക്ഷ നൽകുന്നതിനെ ഞാൻ സ്വർഗ്ഗസുഖങ്ങളെക്കാളും ശ്രേഷ്ഠമെന്നു കരുതുന്നു।

Verse 65

प्राप्स्यन्त्यर्ता यदि सुखं बहवो दुःखिते मयि । किं नु प्राप्तं मया न स्यात् तस्मात् त्वं व्रज माचिरम् ॥

ഞാൻ ദുഃഖത്തിൽ തന്നെയിരുന്നാലും അനേകം പീഡിത ജീവികൾക്ക് സുഖം ലഭിക്കുമെങ്കിൽ, സത്യത്തിൽ എനിക്ക് എന്താണ് അപ്രാപ്യം? അതിനാൽ നിങ്ങൾ പോകുക—വൈകരുത്।

Verse 66

यमपुरुष उवाच एष धर्मश्च शक्रश्च त्वां नेतुं समुपागतौ । अवश्यं अस्माद् गन्तव्यं तस्मात् पार्थिव गम्यताम् ॥

യമന്റെ സേവകൻ പറഞ്ഞു—‘ഇവിടെ ധർമ്മനും ശക്രനും (ഇന്ദ്രൻ) നിന്നെ കൊണ്ടുപോകാൻ വന്നിരിക്കുന്നു. ഇവിടെ നിന്ന് നീ നിർബന്ധമായി പുറപ്പെടണം; അതിനാൽ, ഹേ രാജാവേ, അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ—പോകുക।’

Verse 67

धर्म उवाच नयामि त्वामहं स्वर्गं त्वया सम्यगुपासितः । विमानमेतदारुह्य मा विलम्बस्व गम्यताम् ॥

ധർമ്മൻ പറഞ്ഞു—‘നീ എന്നെ യഥാവിധി ആദരിച്ചതിനാൽ ഞാൻ നിന്നെ സ്വർഗത്തിലേക്ക് നയിക്കും. ഈ ദിവ്യവിമാനത്തിൽ കയറുക; വൈകാതെ—പുറപ്പെടാം।’

Verse 68

राजोवाच नरके मानवाः धर्म पीड्यन्तेऽत्र सहस्रशः । त्राहीति चार्ताः क्रन्दन्ति मामतो न व्रजाम्यहम् ॥

രാജാവ് പറഞ്ഞു—‘ഹേ ധർമ്മാ, നരകത്തിൽ ഇവിടെ ആയിരക്കണക്കിന് മനുഷ്യർ പീഡിക്കപ്പെടുന്നു. ദുഃഖിതർ “രക്ഷിക്കൂ, രക്ഷിക്കൂ!” എന്നു നിലവിളിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഞാൻ ഇവിടെ നിന്ന് പോകുകയില്ല।’

Verse 69

इन्द्र उवाच कर्मणा नरकप्राप्तिरेतेषां पापकर्मिणाम् । स्वर्गस्त्वयापि गन्तव्यो नृप पुण्येन कर्मणा ॥

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—സ്വകൃത്യങ്ങളാൽ തന്നെ ഈ ദുഷ്ടർ നരകത്തെ പ്രാപിച്ചു. ഹേ രാജാവേ, നീയും നിന്റെ പുണ്യകർമ്മങ്ങളാൽ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകുക.

Verse 70

राजोवाच यदि जानासि धर्म त्वं त्वं वा शक्र शचीपते । मम यावत् प्रमाणन्तु शुभं तद् वक्तुमर्हथः ॥

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ ധർമ്മാ, അല്ലെങ്കിൽ ഹേ ശക്രാ ശചീപതേ, നിങ്ങൾക്കറിയാമെങ്കിൽ ദയവായി എന്റെ മംഗളപുണ്യത്തിന്റെ അളവ് പറഞ്ഞുതരുക.

Verse 71

धर्म उवाच अब्बिन्दवो यथाम्भोधौ यथा वा दिवि तारकाः । यथा वा वर्षता धारा गङ्गायां सिकता यथा ॥

ധർമ്മൻ പറഞ്ഞു—സമുദ്രത്തിലെ ജലബിന്ദുക്കളെപ്പോലെ, ആകാശത്തിലെ നക്ഷത്രങ്ങളെപ്പോലെ, മഴ പെയ്യുമ്പോൾ ഒഴുകുന്ന ധാരകളെപ്പോലെ, ഗംഗയിലെ മണൽകണങ്ങളെപ്പോലെ—അങ്ങനെ തന്നെ (നിന്റെ പുണ്യം)…

Verse 72

असंख्येया महाराज यथा बिन्द्वादयो ह्यपाम् । तथा तवापि पुण्यस्य संख्या नैवोपपद्यते ॥

ഹേ മഹാരാജാവേ, ജലബിന്ദുക്കളാദി അനന്തമായിരിക്കുന്നതുപോലെ, നിന്റെ പുണ്യങ്ങളുടെ എണ്ണം യാതൊരു വിധത്തിലും നിർണ്ണയിക്കാനോ എണ്ണിക്കണക്കാക്കാനോ കഴിയില്ല.

Verse 73

अनुकम्पामिमामद्य नारकेष्विह कुर्वतः । तदेव शतसाहस्रं संख्यामुपगतं तव ॥

ഇന്ന് ഇവിടെ നരകത്തിലുള്ളവരോടു നീ കരുണ കാണിച്ചതിനാൽ, നിന്റെ അതേ പുണ്യം ഒരു ലക്ഷം എണ്ണത്തിലേക്ക് എത്തി; അഥവാ ലക്ഷഗുണം വർദ്ധിച്ചു.

Verse 74

तद्गच्छ त्वं नृपश्रेष्ठ तद्भाक्तुममरालयम् । एतेऽपि पापं नरके क्षपयन्तु स्वकर्मजम् ॥

അതുകൊണ്ട്, ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, അമരന്മാരുടെ ദിവ്യധാമത്തിലേക്ക് ചെന്നു അതിന്റെ സുഖം അനുഭവിക്ക. ഇവർ നരകത്തിൽ തങ്ങളുടെ കർമജന്യ പാപം ക്ഷയിപ്പിക്കട്ടെ.

Verse 75

राजोवाच कथं स्पृहां करिष्यन्ति मत्सम्पर्केषु मानवाः । यदि सत्सन्निधावेṣामुत्कर्षो नोपजायते ॥

രാജാവ് പറഞ്ഞു— സജ്ജന്മാരുടെ സാന്നിധ്യത്തിലുപോലും ജനങ്ങൾക്ക് ഉന്നതി ഉണ്ടാകുന്നില്ലെങ്കിൽ, എന്റെ സമ്പർക്കം മൂലം അവർക്കെങ്ങനെ നന്മയിലേക്കുള്ള ആഗ്രഹം ജനിക്കും?

Verse 76

तस्माद्यत् सुकृतं किञ्चिन्ममास्ति त्रिदशाधिप । तेन मुच्यन्तु नरकात् पापिनो यातनां गताः ॥

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ത്രിദശേശ്വരാ (ഇന്ദ്രാ), എനിക്കുള്ള അല്പമായ പുണ്യകർമ്മം ഏതായാലും അതിന്റെ ഫലത്താൽ യാതനയിൽ പതിച്ച പാപികൾ നരകത്തിൽ നിന്ന് മോചിതരാകട്ടെ.

Verse 77

इन्द्र उवाच एवमूर्ध्वतरं स्थानं त्वयावाप्तं महीपते । एतांश्च नरकात् पश्य विमुक्तान् पापकॄणः ॥

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ഭൂമിപതേ, ഇങ്ങനെ നീ ഉന്നത സ്ഥാനത്തെ പ്രാപിച്ചു. ഇതാ നോക്കുക, ഈ പാപികൾ നരകത്തിൽ നിന്ന് മോചിതരായിരിക്കുന്നു.

Verse 78

पुत्र उवाच ततोऽपतत् पुष्पवृष्टिस्तस्योपरि महीपतेः । विमानञ्चाधिरोप्यैनं स्वर्लोकमनयद्धरिः ॥

പുത്രൻ പറഞ്ഞു— അപ്പോൾ ആ രാജാവിന്മേൽ പുഷ്പവൃഷ്ടി പെയ്തു. ഹരി അവനെ ദിവ്യവിമാനത്തിൽ ഇരുത്തി സ്വർഗത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.

Verse 79

अहञ्चान्ये च ये तत्र यातनाभ्यः परिच्युताः । स्वकर्मफलनिर्दिष्टं ततो जात्यन्तरं गताः ॥

അപ്പോൾ ഞാനും, ആ യാതനകളിൽ നിന്ന് അവിടെ പതിതരായ മറ്റുള്ളവരും, സ്വന്തം കർമ്മഫലനിർണ്ണയപ്രകാരം പിന്നെ മറ്റൊരു ജന്മത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 80

एवमेतॆ समाख्याता नरका द्विजसत्तम । येन येन च पापेन यां यां योनिमुपैति वै ॥

ഇങ്ങനെ, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ഈ നരകങ്ങൾ വിവരണമായി; ഏത് പാപം ഏത് യോനിയിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത് എന്നതും നിശ്ചയമായി പറഞ്ഞു।

Verse 81

तत् तत् सर्वं समाख्यातं यथा दृष्टं मया पुरा । पुरानुभवजं ज्ञानमवाप्यावितथं तव । अतः परं महाभाग किमन्यत् कथयामि ते ॥

മുമ്പ് ഞാൻ കണ്ടതുപോലെ എല്ലാം വിശദീകരിച്ചു. മുൻഅനുഭവജന്യമായ, നിനക്കു സത്യമായ ജ്ഞാനം നൽകി; അതിനപ്പുറം, ഹേ ഭാഗ്യവാനേ, ഞാൻ ഇനി എന്തു പറയണം?