Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

Adhyaya 15Karmic Retribution: Rebirths After Naraka and the King’s Compassion in Hell

तस्यामपत्यमुत्पाद्य काष्ठान्तः कीटको भवेत् ।

शूकरः कृमिको मद्गुश्चण्डालश्च प्रजायते ॥

tasyām apatyam utpādya kāṣṭhāntaḥ kīṭako bhavet | śūkaraḥ kṛmiko madguś caṇḍālaś ca prajāyate ||

അവളിൽ സന്താനം ഉല്പാദിപ്പിച്ച ശേഷം അവൻ മരത്തിനുള്ളിലെ കീടമായി മാറുന്നു. അവൻ വരാഹം, പുഴു, മദ്ഗു, കൂടാതെ ചാണ്ഡാലനായി ജനിക്കുന്നു.

tasyāmin that (womb)
tasyām:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; ‘in her/therein’
apatyamoffspring
apatyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootapatya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; ‘offspring’
utpādyahaving produced
utpādya:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootud√pad/ut√pad (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-समकक्ष)
Formल्यबन्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive); ‘having produced’
kāṣṭha-antaḥinside wood
kāṣṭha-antaḥ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootkāṣṭha (प्रातिपदिक) + anta (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी/अधिकरणार्थ: ‘inside wood’); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘inside a piece of wood’
kīṭakaḥan insect
kīṭakaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkīṭaka (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘insect’
bhavetwould become
bhavet:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘would become’
śūkaraḥa boar
śūkaraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśūkara (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘boar’
kṛmikaḥa worm
kṛmikaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkṛmika (प्रातिपदik)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘worm’
madguḥa madgu bird
madguḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmadgu (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘madgu’ (a water-bird, cormorant/diver)
caṇḍālaḥa caṇḍāla
caṇḍālaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootcaṇḍāla (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘caṇḍāla/outcaste’
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थ ‘and’
prajāyateis born
prajāyate:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra√jan (धातु)
Formलट्, आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘is born’
Not explicit in excerpt; didactic narration

{ "primaryRasa": "bibhatsa", "secondaryRasa": "bhayanaka", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

DharmaKarmic retributionSexual misconduct consequences (as framed by the text)Devolution of birth

FAQs

The verse intensifies the karmaphala logic: transgressive desire does not end with the act; it ‘generates’ further entanglement (offspring/continuation) and thus further constricted births. Purāṇic ethics often warn that kāma, when ungoverned by dharma, multiplies bondage.

Dharma-anuśāsana and karmaphala narration—supporting ethical governance rather than sarga/pratisarga/manvantara genealogies.

The image ‘insect inside wood’ suggests hidden corrosion: a private, concealed act becomes an inner gnawing tendency (vāsanā) that ‘hollows out’ one’s future embodiment and social-spiritual agency.