Sukta 4
Rishi: Atharvanic tradition (often transmitted under Atharvan/Āṅgirasa headings for bhaiṣajya hymns; specific r̥ṣi attribution depends on Anukramaṇī).
Devata: Kuṣṭha (as personified healing plant) allied with Soma; also implicitly the Devas as source.
Chandas: Anuṣṭubh (predominant in AV healing verses; metrical exactness may be affected by Saṃhitā sandhi).
ഈ ഭൈഷജ്യ-സൂക്തം പർവ്വതജന്യമായ ഔഷധസസ്യമായ കുഷ്ഠത്തെ ദേവന്മാർ നേടിയ ‘അമൃത-ചിഹ്നം’ ആയി, സോമനോട് സഖ്യപ്പെട്ടതായി അഭിഷേകിക്കുന്നു; അതിനാൽ തക്മൻ (ജ്വരം) നീക്കി ജീവപ്രവർത്തനങ്ങളെ പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ അതിന് അപൂർവ്വമായ യോഗ്യതയുണ്ടെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. സസ്യത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം പരമസ്വർഗ്ഗത്തിൽ—അശ്വത്ഥത്തിന്റെ സമീപത്ത്, ദേവാസനത്തിനരികെ—എന്ന് സ്ഥാപിച്ച് അതിന്റെ ഫലപ്രാപ്തിക്ക് ദൈവാധികാരം നൽകുന്നു; തുടർന്ന് ആ അധികാരം വ്യക്തമായ ചികിത്സാലക്ഷ്യങ്ങളിലേക്കു പ്രയോഗിക്കുന്നു: ശ്വാസം/പ്രാണ (പ്രാണ, വ്യാന)യും ദൃഷ്ടിശക്തിയും.
Mantras
Mantra 1
कुष्ठतक्मनाशनम्। यो गि॒रिष्वजा॑यथा वी॒रुधां॒ बल॑वत्तमः । कुष्ठेहि॑ तक्मनाशन त॒क्मानं॑ ना॒शय॑न्नि॒तः
കുഷ്ഠം—തക്മൻ (ജ്വരം) നശിപ്പിക്കുന്നതു—നീ പർവ്വതങ്ങളിൽ ജനിച്ചവൻ, ഔഷധികളിൽ ഏറ്റവും ബലവാൻ. ഹേ തക്മനാശന, ഇവിടെ വരിക; ഇവിടെ നിന്നു ജ്വരത്തെ നശിപ്പിച്ചുകൊൾക.
Mantra 2
सु॒प॒र्ण॒सुव॑ने गि॒रौ जा॒तं हि॒मव॑त॒स्परि॑ । धनै॑र॒भि श्रु॒त्वा य॑न्ति वि॒दुर्हि त॑क्म॒नाश॑नम्
സുപർണന്റെ പ്രസവസ്ഥാനത്ത്, ഹിമവന്തിന്റെ ചുറ്റുമുള്ള പർവതത്തിൽ അത് ജനിച്ചു. അതിന്റെ വാർത്ത കേട്ട് ആളുകൾ ധന-ഉപഹാരങ്ങളുമായി അതിന്റെ അടുക്കൽ വരുന്നു; കാരണം അതിനെ തക്മൻ (ജ്വരം) ഭക്ഷിക്കുന്നതെന്നു അവർ നിശ്ചയമായി അറിയുന്നു.
Mantra 3
अ॒श्व॒त्थो दे॑व॒सद॑नस्तृ॒तीय॑स्यामि॒तो दि॒वि। तत्रा॒मृत॑स्य चक्ष॑णं दे॒वाः कुष्ठ॑मवन्वत
അശ്വത്ഥം മൂന്നാമത്തെ, അളവറ്റ ദിവിയിൽ ദേവന്മാരുടെ ആസനമാണ്. അവിടെ അമൃതത്വത്തിന്റെ അടയാളം ഉണ്ടായിരുന്നു; അവിടെ ദേവന്മാർ കുഷ്ഠ (ഔഷധം) നേടി.
Mantra 4
हि॒र॒ण्ययी॒ नौर॑चर॒द्धिर॑ण्यबन्धना दि॒वि। तत्रा॒मृत॑स्य॒ पुष्पं॑ दे॒वाः कुष्ठ॑मवन्वत
സ്വർണമയമായ ഒരു നൗക ദിവിയിൽ സഞ്ചരിച്ചു, സ്വർണബന്ധനങ്ങളാൽ ബന്ധിതമായി. അവിടെ അമൃതത്തിന്റെ പുഷ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു; അവിടെ ദേവന്മാർ കുഷ്ഠത്തെ നേടി.
Mantra 5
हि॒र॒ण्ययाः॒ पन्था॑न आस॒न्नरि॑त्राणि हिर॒ण्यया॑ । नावो॑ हिर॒ण्ययी॑रास॒न् याभिः॒ कुष्ठं॑ नि॒राव॑हन्
സ്വർണമയമായ പാതകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; സ്വർണമയമായ തുഴകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; സ്വർണമയമായ നൗകകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു—അവയാൽ അവർ കുഷ്ഠത്തെ പുറത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി അകറ്റി കൊണ്ടുപോയി.
Mantra 6
इ॒मं मे॑ कुष्ठ॒ पूरु॑षं॒ तमा व॑ह॒ तं निष्कु॑रु । तमु॑ मे अग॒दं कृ॑धि
ഹേ കുഷ്ഠ, എന്റെ ഈ പുരുഷനെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക; അതിനെ പുറത്താക്കി അവനെ മോചിപ്പിക്ക. പിന്നെ അവനു വേണ്ടി എനിക്ക് അഗദം—വിഷഹര ഔഷധം—ആക്കുക.
Mantra 7
दे॒वेभ्यो॒ अधि॑ जा॒तोऽसि॒ सोम॑स्यासि॒ सखा॑ हि॒तः । स प्रा॒णाय॑ व्या॒नाय॒ च॑क्षुषे मे अ॒स्मै मृ॑ड
ദേവന്മാരിൽ നിന്നു മുകളിലായി നീ ജനിച്ചവൻ; നീ സോമനുടേതാണ്, അവന്റെ നന്നായി നിയുക്തനായ സഖാവാണ്. എന്റെ പ്രാണത്തിനും വ്യാനത്തിനും, എന്റെ ദൃഷ്ടിക്കുമായി—ഈ പുരുഷനോടു കരുണ കാണിക്കേണമേ.
Mantra 8
उद॑ङ् जा॒तो हि॒मव॑तः॒ स प्रा॒च्यां नी॑यसे॒ जन॑म्। तत्र॑ कुष्ठ॑स्य॒ नामा॑न्युत्त॒मानि॒ वि भे॑जिरे
ഹിമവന്തത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്ത് നീ ജനിച്ചു; നിന്നെ കിഴക്കൻ ജനങ്ങളിലേക്കു നയിക്കുന്നു. അവിടെ കുഷ്ഠത്തിന്റെ ഉത്തമ നാമങ്ങൾ പ്രസിദ്ധമായി യഥാവിധി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു.
Mantra 9
उ॒त्त॒मो नाम॑ कुष्ठस्युत्त॒मो नाम॑ ते पि॒ता। यक्ष्मं॑ च॒ सर्वं॑ ना॒शय॑ त॒क्मानं॑ चार॒सं कृ॑धि
കുഷ്ഠത്തിന്റെ നാമം പരമോന്നതം; നിന്റെ പിതാവിന്റെ നാമവും പരമോന്നതം. എല്ലാ യക്ഷ്മവും നശിപ്പിക്ക; തക്മാനെയും—ആരസ (രോഗം) ശമിപ്പിക്ക.
Mantra 10
शी॒र्षा॒म॒यमु॑पह॒त्याम॒क्ष्योस्त॒न्वो॒३रपः॑ । कुष्ठ॒स्तत् सर्वं॒ निष्क॑र॒द् दैवं॑ समह॒ वृष्ण्य॑म्
തലരോഗത്തെ അടിച്ചമർത്തി, കണ്ണുകളുടെയും ശരീരത്തിന്റെയും രോഗങ്ങളെയും—അവയെ അകറ്റുക, അകറ്റുക! കുഷ്ഠം (ഔഷധി/ദൈവോപചാരം) അവയെല്ലാം പൂർണ്ണമായി പുറത്താക്കി—ദൈവം അയച്ച (ബാധ/ദോഷം) മുഴുവനായി നീക്കി, വീണ്ടും വൃഷ്ണ്യ (വീര്യ-ബലം) സ്ഥാപിക്കുന്നു.
Frequently Asked Questions
Kuṣṭha is a medicinal plant treated as a divine power. The hymn portrays it as heaven-authorized and Soma-allied, so that its use becomes both medicine and sacred protection.
It primarily targets takman—fever—imagined as an afflicting force that must be expelled. It also asks for recovery of strength, steady breathing (prāṇa, vyāna), and clear eyesight.
Traditionally it is recited over Kuṣṭha to consecrate it, then the herb is applied by touch/rubbing or carried as a tied packet. The mantra frames the remedy as deva-derived and directs the fever to depart.
Ask anything about Sukta 4 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.