Sukta 4
Rishi: Atharvanic tradition (often transmitted under Atharvan/Āṅgirasa headings for bhaiṣajya hymns; specific r̥ṣi attribution depends on Anukramaṇī).
Devata: Kuṣṭha (as personified healing plant) allied with Soma; also implicitly the Devas as source.
Chandas: Anuṣṭubh (predominant in AV healing verses; metrical exactness may be affected by Saṃhitā sandhi).
இந்த பைஷஜ்ய-ஸூக்தம் மலைப்பிறப்பான குணப்படுத்தும் மூலிகையான ‘குஷ்ட’த்தைத் தெய்வீகமாக அபிஷேகித்து/நிறுவுகிறது—தேவர்களால் வென்ற ‘அம்ருத-அடையாளம்’ எனவும், சோமத்துடன் இணைந்ததாகவும்—அதனால் தக்ஷ்மன் (ஜ்வரம்) நீங்கி உயிர்ச்செயல்களை மீள நிறுவுவதற்கு தனித்திறன் உடையதாகவும் கூறுகிறது. மூலிகையின் தோற்றத்தை உச்ச ஸ்வர்க்கத்தில் (அஶ்வத்தத்தின் அருகில், தேவர்களின் ஆசனத்தருகே) அமைத்து அதன் பலனை அதிகாரபூர்வமாக உறுதிப்படுத்தி, பின்னர் அந்த தெய்வீக அதிகாரத்தைத் தெளிவான சிகிச்சை நோக்கங்களுக்கு செலுத்துகிறது—சுவாச-உயிர் (ப்ராண, வ்யான) மற்றும் பார்வை/கண்-ஒளி மீட்பிற்கு.
Kind of charm
Mantras
Mantra 1
कुष्ठतक्मनाशनम्। यो गि॒रिष्वजा॑यथा वी॒रुधां॒ बल॑वत्तमः । कुष्ठेहि॑ तक्मनाशन त॒क्मानं॑ ना॒शय॑न्नि॒तः
குஷ்டம்—தக்ஷ்மா (ஜ்வரம்) அழிப்பவன்—மலைகளில் பிறந்தவனே, மூலிகைகளில் மிக வலிமையானவனே; தக்ஷ்மநாஶனனே, இங்கே வா; இங்கிருந்து தக்ஷ்மாவை அழித்துத் துரத்து.
Mantra 2
सु॒प॒र्ण॒सुव॑ने गि॒रौ जा॒तं हि॒मव॑त॒स्परि॑ । धनै॑र॒भि श्रु॒त्वा य॑न्ति वि॒दुर्हि त॑क्म॒नाश॑नम्
சுபர்ண-சுவன (சுபர்ணன் தோன்றும் இடம்) எனும் மலையில், ஹிமவத் அருகே பிறந்தது—அதைக் கேட்டு மக்கள் காணிக்கைகள்/செல்வத்துடன் அதனை நோக்கி வருகின்றனர்; ஏனெனில் அது தக்ஷ்மன் (ஜ்வரம்) அழிப்பது, ஜ்வரத்தை விழுங்குவது என்று அவர்கள் நன்கு அறிவர்.
Mantra 3
अ॒श्व॒त्थो दे॑व॒सद॑नस्तृ॒तीय॑स्यामि॒तो दि॒वि। तत्रा॒मृत॑स्य चक्ष॑णं दे॒वाः कुष्ठ॑मवन्वत
அச்வத்தம் தேவர்களின் ஆசனம்—மூன்றாம், அளவிடமுடியாத விண்ணுலகில். அங்கே அமிர்தத்தின் குறி/தரிசனம் இருந்தது; அங்கேதே தேவர்கள் குஷ்டம் (மருந்துச் செடி) பெற்றனர்.
Mantra 4
हि॒र॒ण्ययी॒ नौर॑चर॒द्धिर॑ण्यबन्धना दि॒वि। तत्रा॒मृत॑स्य॒ पुष्पं॑ दे॒वाः कुष्ठ॑मवन्वत
பொன்னால் ஆன படகு, பொன்னான பந்தங்களால் கட்டப்பட்டு, விண்ணுலகில் ஓடிச் சென்றது. அங்கே அமிர்தத்தின் மலர் இருந்தது; அங்கே தேவர்கள் குஷ்டம் (மூலிகை) யை அடைந்தனர்.
Mantra 5
हि॒र॒ण्ययाः॒ पन्था॑न आस॒न्नरि॑त्राणि हिर॒ण्यया॑ । नावो॑ हिर॒ण्ययी॑रास॒न् याभिः॒ कुष्ठं॑ नि॒राव॑हन्
பொன்னானவை பாதைகள்; பொன்னானவை துடுப்புகள்; பொன்னானவை படகுகள்—அவற்றினால் அவர்கள் குஷ்டத்தை வெளியே எடுத்துச் சென்று இங்கே கொண்டு வந்தனர்.
Mantra 6
इ॒मं मे॑ कुष्ठ॒ पूरु॑षं॒ तमा व॑ह॒ तं निष्कु॑रु । तमु॑ मे अग॒दं कृ॑धि
ஓ குஷ்டா! என் இந்த மனிதனை இங்கே கொண்டு வா; அவனை விடுவி—(நோயை) வெளியே துரத்து. மேலும் எனக்காக அவனை அகதம், அதாவது எதிர்விஷமாக, ஆக்கிவிடு.
Mantra 7
दे॒वेभ्यो॒ अधि॑ जा॒तोऽसि॒ सोम॑स्यासि॒ सखा॑ हि॒तः । स प्रा॒णाय॑ व्या॒नाय॒ च॑क्षुषे मे अ॒स्मै मृ॑ड
தேவர்களிடமிருந்து மேலிருந்து நீ பிறந்தவன்; நீ சோமனுடையவன், அவனுக்கு நன்கு அமைந்த நண்பன், நலன் தருபவன். என் பிராணனுக்கும் வ்யானனுக்கும், என் பார்வைக்காகவும்—இங்கே உள்ள இந்த மனிதனுக்கு அருள் செய்.
Mantra 8
उद॑ङ् जा॒तो हि॒मव॑तः॒ स प्रा॒च्यां नी॑यसे॒ जन॑म्। तत्र॑ कुष्ठ॑स्य॒ नामा॑न्युत्त॒मानि॒ वि भे॑जिरे
ஹிமவந்தின் வடபுறத்தில் நீ பிறந்தவன்; பின்னர் நீ கிழக்குத் திசை மக்களிடம் கொண்டு செல்லப்படுகிறாய். அங்கே குஷ்டத்தின் சிறந்த பெயர்கள் வெளிப்படுத்தப்பட்டு முறையாகப் பகிரப்பட்டன.
Mantra 9
उ॒त्त॒मो नाम॑ कुष्ठस्युत्त॒मो नाम॑ ते पि॒ता। यक्ष्मं॑ च॒ सर्वं॑ ना॒शय॑ त॒क्मानं॑ चार॒सं कृ॑धि
குஷ்டத்தின் பெயர் உத்தமம்; உன் தந்தையின் பெயரும் உத்தமம். எல்லா யக்ஷ்மத்தையும் அழி; தக்ஷ்மனையும்—ஆரஸ (நோய்) அடங்கச் செய்து நீங்கச் செய்.
Mantra 10
शी॒र्षा॒म॒यमु॑पह॒त्याम॒क्ष्योस्त॒न्वो॒३रपः॑ । कुष्ठ॒स्तत् सर्वं॒ निष्क॑र॒द् दैवं॑ समह॒ वृष्ण्य॑म्
தலைநோயை அடக்கி, கண்களின் நோய்களையும் உடலின் நோய்களையும்—அவை அனைத்தும் அகலட்டும். குஷ்ட (மூலிகை) அவை அனைத்தையும் வெளியேற்றியது; தெய்வத்தால் அனுப்பப்பட்ட தீங்கையும் முழுவதுமாக நீக்கி, வலிமை-வீரியத்தை (மீண்டும்) நிலைநிறுத்தியது.
Inside Sukta 4
How it unfolds
- How it opens
The hymn opens by hailing Kuṣṭha directly as takmanāśana, emphasizing its mountain-birth and supremacy among plants.
- What it asks
Drive out and destroy takman; restore the patient’s life-breaths (prāṇa, vyāna) and eyesight through the herb’s gracious power.
- Where its power lies
Kuṣṭha’s efficacy is guaranteed by its divine provenance: the gods obtained it at the celestial Aśvattha, where the sign of amṛta is present; it is Soma’s well-appointed friend.
- How it closes
The rite is sealed by asking the plant to be ‘mṛḍa’ (gracious/beneficent) to the person here—turning cosmic authority into immediate, bodily healing.
Famous verses
kuṣṭha takmanāśanam
devāḥ kuṣṭham avanvata
sa prāṇāya vyānāya cakṣuṣe
Kind of hymn
Bhaisajya (Healing)
What it is for
Expulsion of fever (takman) and reinstatement of health—especially stable breathing and clear sight—by ritually empowering and applying Kuṣṭha as a Soma-linked, deva-derived remedy.
Who it is for
Household healers and Atharvanic practitioners treating fever and debility; also patients’ kin performing protective-healing rites.
Also used as
- Śāntika (pacificatory: calming the disordering fever-force)
- Rakṣoghna/Apotropaic (driving out the afflicting agency behind illness)
The deity
Kuṣṭha is treated not merely as an herb but as a divine, heaven-origin remedy—an amṛta-linked plant-power obtained by the gods and made available to humans through mantra and rite; Soma stands as the archetype of sacred healing and revitalization.
Powers of the deity
- Destroys takman (fever) and fever-demons
- Restores prāṇa and vyāna (vital breath-currents)
- Strengthens eyesight and bodily vigor
- Functions as an amṛta-token: preserves life, wards decay, promotes recovery
- Acts as a consecrated remedy when invoked, touched, applied, or carried
Why the deity is called
To authorize Kuṣṭha as a god-sourced medicine and to activate its specific therapeutic force against fever, weakness, and impairment of breath and vision in the patient.
The seer
- Atharvanic/Āṅgirasa seer (per Anukramaṇī tradition; specific name varies by recension)Atharvan. Bhaiṣajya charms: herb-consecration, fever (takman) expulsion, and restoration of bodily powers (breath, sight) through plant-deities allied with Soma.
Other hymns of this seer
- AV 5.4 (Kuṣṭha-takmanāśana)
- AV 5.5 (related takman/fever healing material, allied herb-charms)
- AV 6.105 (takman-appeasement/expulsion complex, Atharvanic healing tradition)
Preparing for the rite
- Obtain Kuṣṭha (root/plant-part) regarded as mountain-born; keep it clean and set it on a leaf/cloth as a ritually ‘seated’ remedy.
- Prepare clean water for sipping/sprinkling; optionally place the herb near an Aśvattha (or a substitute branch/leaf) to echo the hymn’s celestial Aśvattha motif.
- Seat the patient facing east; establish a calm, smoke-free space; wash hands and mouth before recitation.
The rite
- Recite the sūkta over Kuṣṭha to consecrate it as deva-born and Soma-allied.
- Touch the patient with the herb (or rub/apply its paste) while repeating fever-expulsion lines; verbally ‘send away’ takman from the patient.
- Administer a small, safe medicinal use consistent with tradition (e.g., scented rubbing/paste) and/or tie a small packet as an amulet; sprinkle water for pacification.
- Conclude with a final recitation over the patient’s breath and eyes (prāṇa, vyāna, cakṣus), sealing the healing intent.
What it needs
- Kuṣṭha (primary herb)
- Water for sprinkling/sipping
- Aśvattha leaf/branch (optional ritual support)
- Cloth/thread for tying an herb-packet amulet (optional)
When
Preferably at the onset of fever, or at a daily liminal time (morning/evening); repeat for several days as needed.
The main substance
Kuṣṭha (medicinal herb, personified)
Herbs
- Kuṣṭha
- Aśvattha (ritual/cosmic support rather than primary medicine)
Amulets
- Kuṣṭha tied in a small cloth packet or bound with thread (protective carry/tying)
How it is prepared
Consecrate Kuṣṭha by reciting the sūkta over it; then apply as a rubbed aromatic/paste or touch-contact charm, and optionally bind a small portion as an amulet for continued protection.
Frequently Asked Questions
Kuṣṭha is a medicinal plant treated as a divine power. The hymn portrays it as heaven-authorized and Soma-allied, so that its use becomes both medicine and sacred protection.
It primarily targets takman—fever—imagined as an afflicting force that must be expelled. It also asks for recovery of strength, steady breathing (prāṇa, vyāna), and clear eyesight.
Traditionally it is recited over Kuṣṭha to consecrate it, then the herb is applied by touch/rubbing or carried as a tied packet. The mantra frames the remedy as deva-derived and directs the fever to depart.
Ask anything about Sukta 4 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
