Opening the text

Trivarṇa-Manohvā-Akṣa-vaṃśaḥ (Nava-dvāra-pura-nirmāṇaṃ ca)
Mythic-Anthropology and Cosmological Allegory (Body–City symbolism; Kingship and Ritual Order)
ໃນກອບການສອນລະຫວ່າງ ວຣາຫະ–ປຣິຖວີ ບົດນີ້ນຳເສີນຄຳເລົ່າຂອງ ອະກັສຕະຍະ ກ່ຽວກັບສາຍວົງທີ່ເປັນແບບຢ່າງຂອງການນຳລະບຽບເຂົ້າສູ່ສັງຄົມທີ່ເຄີຍບໍ່ມີການຄວບຄຸມ. ຈາກການປ່ອຍອອກຂອງກະສັດ ເກີດ ຕຣິວັນນະ; ຕໍ່ມາມີທິດາຜູ້ເປັນຮູບແຫ່ງ “ການຕື່ນຮູ້” (ອະວະໂບດະ-ສະວະຣູປິນີ) ແລະຕໍ່ມາມີບຸດ ມະໂນຫວາ. ລູກຫຼານຂອງມະໂນຫວາເປັນ “ຜູ້ເສວຍ” ຫ້າຄົນ (pañca-bhoginaḥ) ແລະບຸດຂອງພວກເຂົາຖືກເອີ້ນຮວມວ່າ ອັກສະ. ເລື່ອງກ່າວວ່າເຂົາເຄີຍເປັນ ດັສຍຸ ແຕ່ຖືກອຳນາດກະສັດປາບ ແລະຮ່ວມກັນສ້າງທີ່ຢູ່ອັນເປັນມົງຄຸນ: ເມືອງມີປະຕູເກົ້າ ມີເສົາຫຼັກອັນດຽວ ແລະສີ່ສາມແຍກ ລ້ອມຮອບດ້ວຍແມ່ນ້ຳຫຼາຍສາຍ ແລະລະບົບນ້ຳ. ເມື່ອເຂົ້າເມືອງ ພວກເຂົາກໍກາຍເປັນເອກະພາບ; ກະສັດຜູ້ມີຮ່າງກາຍ ປະຊຸປາລ ປາກົດ ລະລຶກຖ້ອຍຄຳເວດ ແລະສະຖາປະນາພຣະວັດ ການສຳລວມ ແລະພິທີກຳ. ຈາກການຈົ່ງໃຈໃນຍັດຍະ ແລະນິທຣາໂຍກະ ພຣະອົງກໍກຳເນີດຮູບຜູ້ມີສີ່ໜ້າ ສີ່ແຂນ ທີ່ກ່ຽວພັນກັບເວດທັງສີ່; ຕໍ່ມາສັດທັງຫຼາຍໃນຖິ່ນອາໄສຕ່າງໆ ກໍຢູ່ໃຕ້ການປົກຄອງຂອງລາຊາອຳນາດ.
Verse 1
अगस्त्य उवाच । स त्रिवर्णो नृपोत्सृष्टः स्वतन्त्रत्वाच्च पार्थिव । अहं नामानमसृजत् पुत्रं पुत्रस्त्रिवर्णकम् ॥ ५२.१ ॥
ອະກັດສະຕະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ຕຣິວັນນະນັ້ນ ທີ່ຖືກພະຣາຊາປ່ອຍອອກ ໄດ້ເປັນອິດສະລະ. ຕໍ່ມາ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ໃຫ້ກຳເນີດບຸດຊື່ ‘ນາມານ’; ແລະບຸດນັ້ນແມ່ນ ‘ຕຣິວັນນະກະ’».
Verse 2
तस्यापि चाभवत् कन्या अवबोधस्वरूपिणी । सा तु विज्ञानदं पुत्रं मनोह्वं विससर्ज ॥ ५२.२ ॥
ສຳລັບເຂົານັ້ນອີກ ກໍມີທິດາເກີດຂຶ້ນ ຜູ້ມີສະພາບເປັນຄວາມຮູ້ຕື່ນຮູ້. ນາງໄດ້ໃຫ້ກຳເນີດບຸດຊື່ ‘ວິຊຍານະດະ’ ແລະຕັ້ງນາມວ່າ ‘ມະໂນຫວະ’.
Verse 3
तस्यापि सर्वरूपाः स्युः स्तनयाः पञ्चभोगिनः । यथासंख्येन पुत्रास्तु तेषामक्षाभिधानकाः ॥ ५२.३ ॥
ສຳລັບເຂົານັ້ນອີກ ບຸດທັງຫຼາຍມີຮູບຮ່າງຫຼາກຫຼາຍ ເອີ້ນວ່າ ‘ຜູ້ເສບສຸກຫ້າ’ (ປັນຈະໂພຄິນ). ຕາມລຳດັບ ບຸດຂອງພວກເຂົາແມ່ນຜູ້ທີ່ມີນາມວ່າ ‘ອັກສະ’.
Verse 4
एते पूर्वं दस्यवः स्युस्ततो राज्ञा वशीकृताः । अमूर्ता इव ते सर्वे चक्रुरायतनं शुभम् ॥ ५२.४ ॥
ພວກນີ້ແຕ່ກ່ອນເຄີຍເປັນດັສຍຸ (dasyu); ຕໍ່ມາຖືກພະຣາຊາປົກຄອງໃຫ້ຢູ່ໃນອຳນາດ. ແລ້ວດັ່ງກັບບໍ່ມີຮ່າງກາຍ ພວກເຂົາທັງໝົດໄດ້ສ້າງອາຍະຕະນະອັນມົງຄຸນ.
Verse 5
नवद्बारं पुरं तस्य त्वेकस्तम्भं चतुष्पथम् । नदीसहस्रसङ्कीर्णं जलक्रीत्या समास्थितम् ॥ ५२.५ ॥
ນະຄອນນັ້ນມີປະຕູເກົ້າປະຕູ ມີເສົາຫຼັກອັນດຽວ ແລະທາງແຍກສີ່ທິດ. ມັນຖືກສາຍນ້ຳນັບພັນສາຍຖັກທໍ່ກັນ ແລະຕັ້ງເປັນສະຖານທີ່ສຳລັບການຫຼິ້ນນ້ຳ ແລະການພັກຜ່ອນໃນນ້ຳ.
Verse 6
तत्पुरं ते प्रविविशुरेकीभूतास्ततो नव । पुरुषो मूर्त्तिमान् राजा पशुपालोऽभवत् क्षणात् ॥ ५२.६ ॥
ແລ້ວຄົນທັງເກົ້ານັ້ນ ຮວມເປັນອັນດຽວ ແລະເຂົ້າໄປໃນນະຄອນນັ້ນ. ໃນພິບຕາດຽວ ກະສັດກໍກາຍເປັນມະນຸດມີຮູບກາຍ ເປັນຜູ້ລ້ຽງງົວ.
Verse 7
ततस्तत्पुरसंस्थस्तु पशुपालो महान्नृपः । संसूच्य वाचकाञ्छब्दान् वेदान् सस्मार तत्पुरे ॥ ५२.७ ॥
ຕໍ່ມາ ເມື່ອພະອົງປະທັບຢູ່ໃນນະຄອນນັ້ນ ກະສັດໃຫຍ່ຜູ້ເປັນຜູ້ລ້ຽງງົວ ໄດ້ຊີ້ນຳດ້ວຍຖ້ອຍຄຳເປັນເຄື່ອງໝາຍ ແລະລະລຶກເວດາທັງຫຼາຍໃນທີ່ນັ້ນ.
Verse 8
आत्मस्वरूपिणो नित्यास्तदुक्तानि व्रतानि च । नियमाञ् क्रतवश्चैव सर्वान् राजा चकार ह ॥ ५२.८ ॥
ບຸກຄົນຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນສະພາບແທ້ຂອງຕົນເອງຢ່າງນິລັນດອນ ພ້ອມທັງວຣະຕະ (ຄຳປະຕິຍານ) ແລະນິຍະມະທີ່ຖືກກ່າວໄວ້—ກະສັດໄດ້ປະຕິບັດກົດລະບຽບ ແລະພິທີກຣະຕຸທັງປວງ.
Verse 9
स कदाचिन्नृपः खिन्नः कर्मकाण्डं प्ररोचयन् । सर्वज्ञो योगनिद्रायां स्थित्वा पुत्रं ससर्ज ह ॥ ५२.९ ॥
ຄັ້ງໜຶ່ງ ກະສັດນັ້ນເມື່ອຍລ້າ ແລະເອົາໃຈໃສ່ທາງກັມມະການະ (ພາກພິທີກຳ). ຜູ້ຮູ້ທຸກຢ່າງໄດ້ເຂົ້າສູ່ໂຢກນິດຣາ (ການນອນແຫ່ງໂຢກ) ແລະບັງເກີດບຸດຄົນໜຶ່ງ.
Verse 10
चतुर्वक्त्रं चतुर्बाहुं चतुर्वेदं चतुष्पथम् । तस्मादारभ्य नृपतेर्वशे पश्वादयः स्थिताः ॥ ५२.१० ॥
(ພຣະອົງ) ມີໃບໜ້າສີ່ ມີແຂນສີ່ ສຳພັນກັບເວດະທັງສີ່ ແລະເປັນຜູ້ປົກຄອງທາງສີ່ແຍກ. ຈາກນັ້ນໄປ ສັດແລະສິ່ງມີຊີວິດອື່ນໆ ຢູ່ໃນອຳນາດຂອງພຣະຣາຊາ.
Verse 11
तस्मिन् समुद्रे स नृपो वने तस्मिंस्तथैव च । तृणादिषु नृपस्सैव हस्त्यादिषु तथैव च । समोऽभवत् कर्मकाण्डादनुज्ञाय महामते ॥ ५२.११ ॥
ໃນທະເລນັ້ນ ແລະໃນປ່ານັ້ນດ້ວຍ ພຣະຣາຊາດຳລົງຢູ່ໃນສະພາບດຽວກັນ; ໃນຫຍ້າແລະສິ່ງຄ້າຍກັນ ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ, ໃນຊ້າງແລະສິ່ງຄ້າຍກັນກໍເຊັ່ນດຽວກັນ. ເມື່ອໄດ້ຮັບອະນຸຍາດຕາມກັມມະການຑະ (ລະບຽບພິທີ-ກຳ) ໂອ ຜູ້ມີປັນຍາຍິ່ງ, ພຣະອົງກໍເກີດຄວາມເທົ່າທຽມ ຄືບໍ່ແຍກຕ່າງໃນຮູບພະຍົນເຫຼົ່ານັ້ນ.
Within the Varāha–Pṛthivī teaching frame, Agastya is invoked as an authoritative transmitter of an origin-lineage that explains how a previously unregulated social field becomes ordered through kingship, speech, and rite.
A genealogy unfolds—Trivarṇa arising from a king’s emission; a daughter embodying awakening (Avabodha-svarūpiṇī); a son Manohvā; and descendants described as five ‘enjoyers’ whose sons are collectively called Akṣa—followed by their collective construction of an auspicious nine-gated city (nava-dvāra-pura) with a single pillar and four crossroads, set amid many rivers and engineered waterworks.
Upon entering and unifying within the city, a corporeal king, Paśupāla, manifests; he ‘remembers’ Vedic speech, institutes vows/restraints and ritual regulation (vrata–niyama–karmakāṇḍa), and from yogic sleep generates a four-faced, four-armed Veda-totality figure; thereafter animals across ocean/forest/grassland domains come under ordered governance, signaling stabilized polity and ecology.
No explicit toponyms are named. Ecological-spatial markers include: samudra (oceanic region), vana (forest), tṛṇa-ādi (grassland/ground-cover habitats), hasty-ādi (faunal domain exemplified by elephants), nadī-sahasra-saṃkīrṇa (landscape densely interlaced with many rivers), and jalakṛti (constructed waterworks/irrigation features) surrounding the nava-dvāra-pura.
The chapter frames social order as produced through disciplined speech (Vedic recollection), regulated conduct (vrata and niyama), and institutionalized rites (karmakāṇḍa). It depicts the transformation of formerly outside groups (dasyu) into participants in a constructed civic and ecological order, suggesting that governance is enacted through both spatial planning (city, crossroads) and normative practice (vows and ritual regulation).
No explicit calendrical data appear in the provided verses: there are no named tithis, nakṣatras, months, or seasonal markers. The only temporal structuring is narrative (e.g., “kadācit,” and the interval of “yoga-nidrā”), which functions as a literary timing device rather than a ritual calendar.
Environmental ordering is implied through the description of a settlement embedded in a river-rich landscape (nadī-sahasra-saṃkīrṇa) with deliberate water constructions (jalakṛti). The narrative also links kingship to habitat-spanning oversight—ocean, forest, grasses, and animal domains—presenting terrestrial balance as maintained by coordinated infrastructure, regulated practice, and integrated stewardship across ecosystems.
Agastya is the named sage-speaker within the chapter’s report. The text outlines a lineage sequence—Trivarṇa, Avabodha-svarūpiṇī (as a daughter figure), Manohvā, and the Akṣa-named descendants—alongside the emergence of a king titled Paśupāla. These function as mythic-cultural archetypes for genealogy, polity formation, and ritual authority rather than verifiable historical dynasties.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.