Prakarana 33

Verse 635 (दोहा/सोरठा)

ग्यान निधान सुजान सुचि धरम धीर नरपाल। तुम्ह बिनु असमंजस समन को समरथ एहि काल।।291।।

gyāna-nidhāna sujāna suci dharama dhīra narapāla | tumha binu asamañjasa samana ko samaratha ehi kāla ||291||

ໂອ ກະສັດ, ພະຄັງແຫ່ງປັນຍາ, ຜູ້ມີສະຕິ, ບໍລິສຸດ, ແລະ ໝັ້ນຄົງໃນທັມມະ, ໂດຍບໍ່ມີເຈົ້າ, ໃນຍຸກນີ້, ໃຜມີພະລັງທີ່ຈະປັບປຸງຄວາມສັບສົນຂອງອານາຈັກ?

Verse 636 (चौपाई)

सुनि मुनि बचन जनक अनुरागे। लखि गति ग्यानु बिरागु बिरागे।। सिथिल सनेहँ गुनत मन माहीं। आए इहाँ कीन्ह भल नाही।। रामहि रायँ कहेउ बन जाना। कीन्ह आपु प्रिय प्रेम प्रवाना।। हम अब बन तें बनहि पठाई। प्रमुदित फिरब बिबेक बड़ाई।। तापस मुनि महिसुर सुनि देखी। भए प्रेम बस बिकल बिसेषी।। समउ समुझि धरि धीरजु राजा। चले भरत पहिं सहित समाजा।। भरत आइ आगें भइ लीन्हे। अवसर सरिस सुआसन दीन्हे।। तात भरत कह तेरहुति राऊ। तुम्हहि बिदित रघुबीर सुभाऊ।।

suni muni bacana janaka anurāge | lakhi gati gyānu birāgu birāge || sithila sanehaṁ gunata mana māhīṁ | āe ihā̃ kīnha bhala nāhī || rāmahi rāyã kaheu bana jānā | kīnha āpu priya prema pravānā || hama aba bana teṁ banahi paṭhāī | pramudita phiraba bibeka baṛāī || tāpasa muni mahisura suni dekhī | bhae prema basa bikala biseṣī || samau samujhi dhari dhīraju rājā | cale bharata paiṁ sahita samājā || bharata āi āgeṁ bhai līnhe | avasara sarisa su-āsana dīnhe || tāta bharata kaha terahuti rāū | tumhahi bidita raghubīra subhāū ||

ໄດ້ຍິນຄຳເວົ້າຂອງພວກສາດສະໜາຈາກຊົນກະ ໄດ້ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມຮັກ; ເມື່ອເຂົ້າໃຈເຫດການຕ່າງໆ ຄວາມຮູ້ຂອງພະອົງໄດ້ກາຍເປັນຄວາມບໍ່ຍຶດຫມັ້ນ. ຄວາມຮັກຕໍ່ຄອບຄົວໄດ້ອ່ອນແອລົງເມື່ອພະອົງຄິດໃນໃຈວ່າ: 'ການມາທີ່ນີ້, ເປັນສິ່ງທີ່ຖືກຕ້ອງຫຼືບໍ່? ພະລາຊະທານໄດ້ສົ່ງພະລາມໄປປ່າ; ພະອົງໄດ້ປະທັບຄວາມປະສົງຂອງພະອົງເອງວ່າເປັນສິ່ງທີ່ເປັນທີ່ຮັກ ແລະ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ຄວາມຮັກເປັນຫຼັກຖານ. ບັດນີ້ຂ້າພະເຈົ້າຈະສົ່ງປ່າໄປສູ່ປ່າ: ຂ້າພະເຈົ້າຈະສົ່ງທິດາຂອງຂ້າພະເຈົ້າໄປຫາພະລາມ ແລະ ກັບຄືນດ້ວຍຄວາມຊົມຊື່ນ ໂດຍມີຄວາມເຂົ້າໃຈທີ່ຂະຫຍາຍໃຫຍ່ຂຶ້ນ.' ເມື່ອເຫັນ ແລະ ໄດ້ຍິນສິ່ງນີ້, ພວກສັດສະຫານ, ພວກສາດສະໜາ ແລະ ພວກພາມສະຫມັກໄດ້ຖືກເອົາຊະນະດ້ວຍຄວາມຮັກ ແລະ ໄດ້ກາຍເປັນອ່ອນໂຍນຢ່າງພິເສດ. ພະລາຊະທານ, ເຂົ້າໃຈເວລາ ແລະ ຍຶດໝັ້ນໃນຄວາມອົດທົນ, ໄດ້ເດີນທາງໄປຫາພະພົມຣາດພ້ອມດ້ວຍຂະບວນ. ພະພົມຣາດໄດ້ມາຕ້ອນຮັບ ແລະ ໄດ້ຖວາຍບັນລັງທີ່ເຫມາະສົມກັບໂອກາດ. 'ພະພົມຣາດທີ່ຮັກ,' ພະລາຊະທານກ່າວ, 'ເຈົ້າຮູ້ດີກ່ຽວກັບຄຸນນະທຳຂອງວີລະຊາດແຫ່ງຣາຄູ.'

Verse 637 (दोहा/सोरठा)

राम सत्यब्रत धरम रत सब कर सीलु सनेहु।। संकट सहत सकोच बस कहिअ जो आयसु देहु।।292।।

rāma satya-brata dharama-rata saba kara sīlu sanehu || saṅkaṭa sahata sakoca basa kahi-a jo āyasu dehu ||292||

ພະລາມທີ່ປະຕິຍານຕໍ່ຄວາມຈິງ, ອຸທິດຕົນໃນທຳມະ, ອ່ອນໂຍນ ແລະ ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມຮັກຕໍ່ທຸກຄົນ; ແຕ່ຖືກສະກັດດ້ວຍຄວາມອາຍໃນທ່າມກາງຄວາມທຸກຍາກນີ້, ເວົ້າເຖິງ: ບັນຍັດໃດກໍ່ຕາມທີ່ເຈົ້າຈະປະທານ.

Verse 638 (चौपाई)

सुनि तन पुलकि नयन भरि बारी। बोले भरतु धीर धरि भारी।। प्रभु प्रिय पूज्य पिता सम आपू। कुलगुरु सम हित माय न बापू।। कौसिकादि मुनि सचिव समाजू। ग्यान अंबुनिधि आपुनु आजू।। सिसु सेवक आयसु अनुगामी। जानि मोहि सिख देइअ स्वामी।। एहिं समाज थल बूझब राउर। मौन मलिन मैं बोलब बाउर।। छोटे बदन कहउँ बड़ि बाता। छमब तात लखि बाम बिधाता।। आगम निगम प्रसिद्ध पुराना। सेवाधरमु कठिन जगु जाना।। स्वामि धरम स्वारथहि बिरोधू। बैरु अंध प्रेमहि न प्रबोधू।।

suni tana pulaki nayana bhari bārī | bole bharatu dhīra dhari bhārī || prabhu priya pūjya pitā sama āpū | kula-guru sama hita māya na bāpū || kausika-ādi muni saciva samājū | gyāna ambu-nidhi āpuna ājū || sisu sevaka āyasu anugāmī | jāni mohi sikha dei-a svāmī || ehiṁ samāja thala būjhaba rāura | mauna malina maiṁ bolaba bāura || choṭe badana kahauṁ baṛi bātā | chamaba tāta lakhi bāma bidhātā || āgama nigama prasiddha purānā | sevā-dharamu kaṭhina jagu jānā || svāmi dharama svārathahi birodhū | bairu aṁdha premahi na prabodhū ||

ເມື່ອໄດ້ຍິນສິ່ງນີ້, ຮ່າງກາຍຂອງພະອົງໄດ້ສັ່ນຄົນ ແລະ ຕາຂອງພະອົງໄດ້ເຕັມໄປດ້ວຍນ້ຳຕາ; ພະພົມຣາດໄດ້ກ່າວ, ຮວບຮວມຄວາມສະຫງົບທີ່ໜັກແໜ້ນ. 'ຕໍ່ຂ້າພະເຈົ້າ ເຈົ້າເປັນພະຜູ້ເປັນເຈົ້າ, ທີ່ຮັກ ແລະ ເຄົາລົບ, ຄືກັບພະບິດາ; ເປັນຜູ້ປະທານຄວາມດີຄືກັບພະອາຈານປະຈຳວງສະກຸນ, ເປັນປະໂຫຍດຫຼາຍກວ່າພະມານດາຫຼືພະບິດາ. ຢູ່ທີ່ນີ້ມີພະວິສະວາມິຕຣະ ແລະ ພວກສາດສະໜາອື່ນໆ, ພວກລັດຖະມົນຕີ ແລະ ທົ່ວທັງສະພາ, ມື້ນີ້ທຸກຄົນເປັນມະຫາສະໝຸດແຫ່ງປັນຍາ. ຮູ້ວ່າຂ້າພະເຈົ້າເປັນຂ້າຮັບໃຊ້ເດັກນ້ອຍທີ່ຕິດຕາມບັນຍັດ, ຊີ້ນຳຂ້າພະເຈົ້າ, ເຈົ້ານາຍຂອງຂ້າພະເຈົ້າ. ໃນສະພາເຊັ່ນນີ້ຂ້າພະເຈົ້າຄວນຖາມເຈົ້າ; ຖ້າຂ້າພະເຈົ້າເງຽບ ມັນເປັນຄວາມໂສກເສົ້າ, ຖ້າຂ້າພະເຈົ້າເວົ້າ, ມັນຈະເປັນຄວາມໂງ່. ດ້ວຍຄົນນ້ອຍຂ້າພະເຈົ້າກ່າວເລື່ອງໃຫຍ່; ອະໄພໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າ, ເຈົ້ານາຍ, ເຫັນວ່າຊະຕາກຳໄດ້ຫັນເປັນຕາຮ້າຍ. ຄຳສອນ ແລະ ປະເພນີ, ແລະ ປູຣານທີ່ມີຊື່ສຽງ, ປະກາດວ່າທຳມະແຫ່ງການຮັບໃຊ້ເປັນສິ່ງຍາກສຳລັບໂລກ. ທຳມະຂອງເຈົ້ານາຍຢືນຕ້ານກັບຜົນປະໂຫຍດສ່ວນຕົວ; ຄວາມອາດຫານຕາບອດບໍ່ແມ່ນການຕື່ນຕົວຂອງຄວາມຮັກ.'

Verse 639 (दोहा/सोरठा)

राखि राम रुख धरमु ब्रतु पराधीन मोहि जानि। सब कें संमत सर्ब हित करिअ पेमु पहिचानि।।293।।

rākhi rāma rukha dharamu bratu parādhīna mohi jāni | saba keṁ sammata sarba hita kari-a pemu pahicāni ||293||

ຮັກສາໄວ້ຕໍ່ໜ້າເຈົ້າຄວາມປະສົງຂອງພະລາມ, ທຳມະ ແລະ ການປະຕິຍານຂອງພະອົງ, ແລະ ຮູ້ວ່າຂ້າພະເຈົ້າຢູ່ພາຍໃຕ້ການຄວບຄຸມ, ເຮັດສິ່ງທີ່ທຸກຄົນອະນຸມັດ, ສິ່ງທີ່ນຳພາສັງຄົມໄປສູ່ທຸກຄົນ, ໂດຍຈຳແນກວ່າຄວາມຮັກແທ້ແມ່ນຫຍັງ.

Verse 640 (चौपाई)

भरत बचन सुनि देखि सुभाऊ। सहित समाज सराहत राऊ।। सुगम अगम मृदु मंजु कठोरे। अरथु अमित अति आखर थोरे।। ज्यौ मुख मुकुर मुकुरु निज पानी। गहि न जाइ अस अदभुत बानी।। भूप भरत मुनि सहित समाजू। गे जहँ बिबुध कुमुद द्विजराजू।। सुनि सुधि सोच बिकल सब लोगा। मनहुँ मीनगन नव जल जोगा।। देवँ प्रथम कुलगुर गति देखी। निरखि बिदेह सनेह बिसेषी।। राम भगतिमय भरतु निहारे। सुर स्वारथी हहरि हियँ हारे।। सब कोउ राम पेममय पेखा। भउ अलेख सोच बस लेखा।।

bharata bacana suni dekhi subhāū | sahita samāja sarāhata rāū || sugama agama mṛdu mañju kaṭhore | arathu amita ati ākhara thore || jyau mukha mukura mukuru nija pānī | gahi na jāi asa adabhuta bānī || bhūpa bharata muni sahita samājū | ge jahã bibudha kumuda dvija-rājū || suni sudhi soca bikala saba logā | manahũ mīna-gana nava jala jogā || devã prathama kula-guru gati dekhī | nirakhi videha saneha biseṣī || rāma bhakti-maya bharatu nihāre | sura svārathī hahari hiyã hāre || saba kou rāma pema-maya pekhā | bhau alekha soca basa lekhā ||

ໄດ້ຍິນຄຳເວົ້າຂອງພະພົມຣາດ ແລະ ເຫັນຄຸນນະທຳອັນສູງສົ່ງຂອງພະອົງ, ພະລາຊະທານ, ພ້ອມກັບທົ່ວສະພາ, ໄດ້ສັນລະເສີນພະອົງ. ຄຳເວົ້າຂອງພະອົງເປັນທັງງ່າຍດາຍ ແລະ ເໜືອກວ່າຈະເຂົ້າເຖິງ, ອ່ອນໂຍນ, ໜັກແໜ້ນ ແລະ ເຂັ້ມແຂງ; ຄວາມໝາຍຂອງມັນໄຮອັນບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ ເຖິງແມ່ນວ່າຄຳເວົ້າຈະໜ້ອຍ. ຄືກັບໃບໜ້າຂອງຄົນໜຶ່ງສະທ້ອນໃນໂຕເຫລັກ, ຫຼືໂຕເຫລັກໃນນ້ຳໃສ, ການເວົ້າທີ່ມະຫັດສະຈັນເຊັ່ນນີ້ບໍ່ສາມາດເຂົ້າໃຈໄດ້ຢ່າງເຕັມສ່ວນ. ພະລາຊະທານພະພົມຣາດ, ພ້ອມກັບພວກສາດສະໜາ ແລະ ສານທີ່ຊຸມນຸມ, ໄດ້ໄປຫາບ່ອນທີ່ພວກເທບ, ຄືດອກບົວ, ແລະ ພະຍາໃຫຍ່ແຫ່ງທວາວິຊື້ນສອງປະກອບຢູ່. ເມື່ອໄດ້ຍິນຂ່າວທີ່ເປັນຈິງ, ທຸກຄົນໄດ້ສັ່ນຄົນດ້ວຍຄວາມຄິດທີ່ວຸ້ນວາຍ, ຄືກັບຝູງປາທີ່ພົບນ້ຳໃໝ່. ພວກເທບໄດ້ເບິ່ງການເຄື່ອນໄຫວຂອງພະອາຈານປະຈຳວງສະກຸນກ່ອນ; ແລະ ເມື່ອເຫັນຊົນກະ, ຄວາມຮັກຂອງພວກເຂົາໄດ້ເພີ່ມຂຶ້ນອີກ. ເບິ່ງພະພົມຣາດທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມອຸທິດຕໍ່ພະລາມ, ພວກເທບທີ່ມີຄວາມເຫັນແກ່ຕົວໄດ້ຕົກໃຈ ແລະ ໝົດຫົວໃຈ. ພວກເຂົາເຫັນທຸກຄົນຊື່ນຊົມໄປດ້ວຍຄວາມຮັກຕໍ່ພະລາມ; ຄວາມຢ້ານຂອງພວກເຂົາໄດ້ກາຍເປັນສິ່ງທີ່ວັດແທກບໍ່ໄດ້, ແລະ ຄວາມກັງວົນເອງດູເຫມືອນປຶ້ມບັນທຶກແຫ່ງຄວາມຢ້ານ.

Verse 641 (दोहा/सोरठा)

रामु सनेह सकोच बस कह ससोच सुरराज। रचहु प्रपंचहि पंच मिलि नाहिं त भयउ अकाजु।।294।।

rāmu saneha sakoca basa kaha sasoca surarāja | racahu prapañcahi pañca mili nāhi ta bhayau akāju ||294||

ຖືກຜູກມັດດ້ວຍຄວາມຮັກຂອງພະລາມ ຊຍີ, ແລະ ຖືກສະກັດດ້ວຍຄວາມອັບອາຍຂອງຕົນເອງ, ພະຍາໃຫຍ່ແຫ່ງເທບໄດ້ກ່າວດ້ວຍຄວາມຄິດທີ່ວຸ້ນວາຍ: 'ໃຫ້ຫ້າຄົນໃນພວກເຮົາຮ່ວມກັນ ແລະ ສ້າງກົງກຽມ; ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ທຸກກິດຈະກຳຂອງພວກເຮົາຈະໄຮຜົນ.'

Verse 642 (चौपाई)

सुरन्ह सुमिरि सारदा सराही। देबि देव सरनागत पाही।। फेरि भरत मति करि निज माया। पालु बिबुध कुल करि छल छाया।। बिबुध बिनय सुनि देबि सयानी। बोली सुर स्वारथ जड़ जानी।। मो सन कहहु भरत मति फेरू। लोचन सहस न सूझ सुमेरू।। बिधि हरि हर माया बड़ि भारी। सोउ न भरत मति सकइ निहारी।। सो मति मोहि कहत करु भोरी। चंदिनि कर कि चंडकर चोरी।। भरत हृदयँ सिय राम निवासू। तहँ कि तिमिर जहँ तरनि प्रकासू।। अस कहि सारद गइ बिधि लोका। बिबुध बिकल निसि मानहुँ कोका।।

suranha sumiri sāradā sarāhī | debi deva saranāgata pāhī || pheri bharata mati kari nija māyā | pālu bibudha kula kari chala chāyā || bibudha binaya suni debi sayānī | bolī sura svāratha jaṛa jānī || mo sana kahahu bharata mati pherū | locana sahasa na sūjha sumerū || bidhi hari hara māyā baṛi bhārī | sou na bharata mati sakai nihārī || so mati mohi kahata karu bhorī | caṁdinī kara ki caṇḍakara corī || bharata hṛdayã siya rāma nivāsū | tahã ki timira jahã tarani prakāsū || asa kahi sāradā gai bidhi lokā | bibudha bikala nisi mānahũ kokā ||

ລະນຶກເຖິງພະສະຣັດສະວະຕີ, ພວກເທບໄດ້ສັນລະເສີນພະນາງ: 'ເທບທິດາ, ປົກປ້ອງພວກເຮົາຜູ້ໄດ້ມາພາຍໃຕ້ຄວາມຄຸ້ມຄອງ.' 'ຫັນໃຈຂອງພະພົມຣາດກັບຄືນດ້ວຍພະລັງຂອງເຈົ້າເອງ; ຊ່ວຍເຫຼືອເຊື້ອສາຍເທບໂດຍສ້າງເງົາແຫ່ງການຫຼອກລວງ.' ໄດ້ຍິນຄຳອະທິຖານຂອງພວກເຂົາ, ພະນາງເທບທີ່ມີປັນຍາໄດ້ກ່າວ, ຮູ້ວ່າພວກເທບເປັນຄົນໂງ່ເພາະຜົນປະໂຫຍດສ່ວນຕົວ: 'ບອກຂ້າພະເຈົ້າ, ຈະພິຈາລະນາຄວາມໝັ້ນໃຈຂອງພະພົມຣາດແນວໃດ? ເຖິງແມ່ນມີຕາໜຶ່ງພັນຕາ, ຄົນເຮົາບໍ່ສາມາດເບິ່ງພູສຸເມຣຸໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ. ມາຢາຂອງພະພຣະຫມາ, ພະວິສະນຸ ແລະ ພະສິວະໜັກແໜ້ນຫຼາຍ; ເຖິງແມ່ນພວກພະອົງກໍ່ບໍ່ສາມາດເຫັນໃຈຂອງພະພົມຣາດ. ການຂໍສິ່ງນັ້ນຈາກຂ້າພະເຈົ້າເປັນຄວາມໂງ່, ຄືກັບການລັກແສງຈັນດ້ວຍມື, ຫຼືປົນເອົາດວງຕາເວັນທີ່ເຜົາແຮງ. ໃນໃຈຂອງພະພົມຣາດ ພະນາງສີດາ ແລະ ພະລາມປະທັບ; ບ່ອນໃດທີ່ດວງຕາເວັນສ່ອງແສງ, ຈະມີຄວາມມືດໄດ້ແນວໃດ?' ກ່າວດັ່ງນັ້ນ, ພະສະຣັດສະວະຕີໄດ້ຈາກໄປສູ່ອານາຈັກຂອງພະພຣະຫມາ; ແລະ ພວກເທບ, ທີ່ສັ່ນຄົນ, ໄດ້ຜ່ານຄືນຄືກັບນົກທີ່ຄາງຄວາມໂສກເສົ້າ.

Verse 643 (दोहा/सोरठा)

सुर स्वारथी मलीन मन कीन्ह कुमंत्र कुठाटु।। रचि प्रपंच माया प्रबल भय भ्रम अरति उचाटु।।295।।

sura svārathī malīna mana kīnha kumantra kuṭhāṭu | raci prapañca māyā prabala bhaya bhrama arati ucāṭu ||295||

ພວກເທບທີ່ມີຄວາມເຫັນແກ່ຕົວເຫຼົ່ານັ້ນ, ໃຈຂອງພວກເຂົາໄດ້ເປັນມົນ, ໄດ້ຄິດຄົ້ນຄຳແນະນຳທີ່ບິດເບືອນ ແລະ ຊົ່ວຮ້າຍ. ພວກເຂົາໄດ້ສ້າງກົງກຽມ, ມາຢາທີ່ເຂັ້ມແຂງ, ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຢ້ານ, ຄວາມສັບສົນ, ຄວາມທຸກທົດ ແລະ ຄວາມບໍ່ສະຫງົບ.

Verse 644 (चौपाई)

करि कुचालि सोचत सुरराजू। भरत हाथ सबु काजु अकाजू।। गए जनकु रघुनाथ समीपा। सनमाने सब रबिकुल दीपा।। समय समाज धरम अबिरोधा। बोले तब रघुबंस पुरोधा।। जनक भरत संबादु सुनाई। भरत कहाउति कही सुहाई।। तात राम जस आयसु देहू। सो सबु करै मोर मत एहू।। सुनि रघुनाथ जोरि जुग पानी। बोले सत्य सरल मृदु बानी।। बिद्यमान आपुनि मिथिलेसू। मोर कहब सब भाँति भदेसू।। राउर राय रजायसु होई। राउरि सपथ सही सिर सोई।।

kari kucāli socata surarājū | bharata hātha sabu kāju akāju || gae janaku raghunātha samīpā | sanamāne saba rabikula dīpā || samaya samāja dharama abirodhā | bole taba raghubaṁsa purodhā || janaka bharata saṁbādu sunāī | bharata kahāuti kahī suhāī || tāta rāma jasa āyasu dehū | so sabu karai mora mata ehū || suni raghunātha jori juga pānī | bole satya sarala mṛdu bānī || bidyamāna āpuni mithilesū | mora kahaba saba bhā̃ti bhadesū || rāura rāya rajāyasu hoī | rāuri sapatha sahī sira soī ||

ຫຼັງຈາກໄດ້ເຮັດການເຄື່ອນໄຫວທີ່ບິດເບືອນ, ພະຍາໃຫຍ່ແຫ່ງເທບໄດ້ຄິດຢູ່ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ: ໃນມືຂອງພະພົມຣາດ ທຸກຜົນໄດ້ຢູ່, ຖືກຫຼືຜິດ, ໄດ້ຫຼືເສຍ. ຊົນກະໄດ້ໃກ້ຊິດພະຣາຄຸນາດ, ແລະ ປະທີບແຫ່ງວງສະກຸນສຸລິຍະໄດ້ໃຫ້ກຽດຕ້ອນຮັບທຸກຄົນຢ່າງເໝາະສົມ. ເມື່ອເວລາ, ການຊຸມນຸມ ແລະ ທຳມະຢືນໂດຍບໍ່ມີສິ່ງກີດຂວາງ, ພະປຸໂຣຫິດແຫ່ງວງສະກຸນຣາຄູໄດ້ກ່າວ. ພະອົງໄດ້ເລົ່າການສົນທະນາກັບພະພົມຣາດ ແລະ ກ່າວຊ້ຳຂໍ້ຄວາມທີ່ເໝາະສົມຂອງພະພົມຣາດ: 'ພະບິດາ, ປະທານບັນຍັດໃດກໍ່ຕາມທີ່ເຈົ້າເຫັນວ່າຖືກຕ້ອງ; ໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າເປັນນີ້, ວ່າຂ້າພະເຈົ້າຈະເຮັດມັນທັງໝົດ.' ໄດ້ຍິນສິ່ງນີ້, ພະຣາຄຸນາດໄດ້ປະທັບມືທັງສອງ ແລະ ໄດ້ກ່າວຄຳເວົ້າທີ່ຈິງ, ງ່າຍດາຍ ແລະ ອ່ອນໂຍນ: 'ໃນຂະນະທີ່ພະຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງມິຖິລາຂອງເຈົ້າເອງຢູ່ປະຈຸບັນ, ມັນຈະບໍ່ເໝາະສົມສຳລັບຂ້າພະເຈົ້າທີ່ຈະເວົ້າຫຼາຍ. ຄຳປຶກສາຂອງເຈົ້າເອງຈະເປັນບັນຍັດ; ໂດຍສັນຍາຂອງເຈົ້າ, ເທິງຫົວຂອງຂ້າພະເຈົ້າ, ຈະເປັນດັ່ງນັ້ນ.'

Verse 645 (छंद)

रघुराउ सिथिल सनेहँ साधु समाज मुनि मिथिला धनी। मन महुँ सराहत भरत भायप भगति की महिमा घनी।। भरतहि प्रसंसत बिबुध बरषत सुमन मानस मलिन से। तुलसी बिकल सब लोग सुनि सकुचे निसागम नलिन से।।

raghurāu sithila sanehã sādhu-samāja muni mithilā-dhanī | mana mahũ sarāhata bharata bhāyapa bhagati kī mahimā ghanī || bharatahi prasaṃsata bibudha baraṣata sumana mānasa malina se | tulasī bikala saba loga suni sakuce nisā-gama nalina se ||

ຄວາມຮັກທີ່ອ່ອນໂຍນຂອງພະລາມ ຊຍີໄດ້ຫຼຸດຄວາມແໜ້ນແກ່ນລົງ; ແລະ ສະພາຂອງພວກບຸລຸດ, ພວກສາດສະໜາ ແລະ ຊົນກະ, ເຈົ້າແຫ່ງມິຖິລາ, ໄດ້ສັນລະເສີນຢູ່ໃນໃຈຂອງພວກເຂົາຕໍ່ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ອັນເລິກເຊິ່ງຂອງຄວາມອຸທິດອັນເປັນອ້າຍນ້ອງຂອງພະພົມຣາດ. ໃນຂະນະທີ່ທຸກຄົນສັນລະເສີນພະພົມຣາດ, ພວກເທບໄດ້ໂປດຝົນດອກໄມ້; ແຕ່ໃຈ, ທີ່ມົວເຂົ້າໂດຍຄວາມໂສກເສົ້າ, ຍັງຄົງມືດມົນ. ໄດ້ຍິນທັງໝົດ, ຕຸລສີໄດ້ກ່າວ, ເມືອງທັງໝົດໄດ້ສັ່ນຄົນ ແລະ ຫັນເຂົ້າໃນ, ຄືກັບດອກບົວເມື່ອດວງຈັນຂຶ້ນມາ.

Verse 646 (दोहा/सोरठा)

देखि दुखारी दीन दुहु समाज नर नारि सब। मघवा महा मलीन मुए मारि मंगल चहत।।301।।

dekhi dukhārī dīna duhu samāja nara nāri saba | maghavā mahā malīna mue māri maṅgala cahata ||301||

ເຫັນຜູ້ຊາຍແລະຜູ້ຍິງໃນທຸກບ່ອນຊຸມຊົນ, ທຸກຂໍ້ທຸກຍາກແລະຫຍໍ້ທໍ້, ອົງອິນທຣະທີ່ເປື້ອນມົນຢ່າງໜັກ ຍັງຊອກຫາຈຸດຈົບທີ່ເປັນມົງຄົນ, ຄືດັ່ງຜູ້ຕີຊາກສົບ.

Verse 647 (चौपाई)

कपट कुचालि सीवँ सुरराजू। पर अकाज प्रिय आपन काजू।। काक समान पाकरिपु रीती। छली मलीन कतहुँ न प्रतीती।। प्रथम कुमत करि कपटु सँकेला। सो उचाटु सब कें सिर मेला।। सुरमायाँ सब लोग बिमोहे। राम प्रेम अतिसय न बिछोहे।। भय उचाट बस मन थिर नाहीं। छन बन रुचि छन सदन सोहाहीं।। दुबिध मनोगति प्रजा दुखारी। सरित सिंधु संगम जनु बारी।। दुचित कतहुँ परितोषु न लहहीं। एक एक सन मरमु न कहहीं।। लखि हियँ हँसि कह कृपानिधानू। सरिस स्वान मघवान जुबानू।।

kapaṭa kucāli sīvã surarājū | para akāja priya āpana kājū || kāka samāna pākari-pu rītī | chalī malīna katahũ na pratītī || prathama kumata kari kapaṭu sãkelā | so ucāṭu saba kẽ sira melā || sura-māyā̃ saba loga bimohe | rāma prema atisaya na bichohe || bhaya ucāṭa basa mana thira nāhī̃ | chana bana ruci chana sadana sohāhī̃ || dubidha manogati prajā dukhārī | sarita siṃdhu saṅgama janu bārī || ducita katahũ paritoṣu na lahahī̃ | eka eka sana maramu na kahahī̃ || lakhi hiyã hãsi kaha kṛpānidhānū | sarisa svāna maghavāna jubānū ||

ອົງອິນທຣະຜູ້ຄົດທຸ່ມດ້ວຍການຫຼອກລວງ, ຮັກການເສຍຫາຍຂອງຜູ້ອື່ນແລະຜົນປະໂຫຍດຂອງຕົນເອງ. ຄືດັ່ງນົກກາກໃນນິໄສ, ວິທີຂອງຜູ້ສັງຫານງູນັ້ນເປັນການທຳລາຍ, ເປື້ອນມົນແລະຫຼອກລວງ, ບໍ່ມີຜູ້ໃດໄວ້ໃຈ. ທຳອິດເຂົາຮວບຮວມການຫຼອກລວງດ້ວຍຄຳແນະນຳທີ່ຜິດຊອບ, ແລະໂຍນຄວາມບໍ່ສະຫງົບໃສ່ທຸກຄົນ. ໂດຍມາຍາສະຫວັນ ປະຊາຊົນທຸກຄົນຖືກຫຼອກລວງ, ແຕ່ຄວາມຮັກຕໍ່ພຣະຣາມບໍ່ໄດ້ຂາດໄປຢ່າງສິ້ນເຊີງ. ຄວາມຢ້ານແລະຄວາມວຸ້ນວາຍເຮັດໃຫ້ຈິດໃຈບໍ່ສະຫງົບ: ບາງເທື່ອປ່າໄມ້ເບິ່ງສະບາຍ, ບາງເທື່ອເຮືອນເບິ່ງງາມ. ປະຊາຊົນທີ່ມີຈິດໃຈແຕກແຍກແລະໂສກເສົ້າ, ຄືດັ່ງນ້ຳທີ່ບັນດາປາກແມ່ນ້ຳແລະທະເລ. ໃນຄວາມສັບສົນນັ້ນ ເຂົາບໍ່ພົບຄວາມພໍໃຈໃນບ່ອນໃດ, ແລະບໍ່ສາມາດເລົ່າຄວາມໃນໃຈໃຫ້ຜູ້ອື່ນຟັງ. ເຫັນດັ່ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ເມດຕາກະລຸນາຍິ້ມພາຍໃນແລະຕຣັດວ່າ: 'ລີ້ນຂອງອົງອິນທຣະຄືກັບລີ້ນໝາ.'

Verse 648 (दोहा/सोरठा)

भरतु जनकु मुनिजन सचिव साधु सचेत बिहाइ। लागि देवमाया सबहि जथाजोगु जनु पाइ।।302।।

bharatu janaku munijana saciva sādhu saceta bihāi | lāgi deva-māyā sabahi jathājogu janu pāi ||302||

ພຣະພະຍາພົມ, ພະເຈົ້າຊະນະກະ, ພວກຮູບິ, ເສນາບຸລຸດ ແລະ ບັນດາສາທຸຜູ້ດີ, ຍ້ອນຄວາມບໍ່ລະມັດລະວັງຂອງຕົນ, ລ້ວນແຕ່ຖືກຄອບງຳດ້ວຍມາຍາສະຫວັນ, ຄືກັບວ່າແຕ່ລະຄົນໄດ້ຮັບຕາມສົມຄວນຂອງຕົນ.

Verse 649 (चौपाई)

कृपासिंधु लखि लोग दुखारे। निज सनेहँ सुरपति छल भारे।। सभा राउ गुर महिसुर मंत्री। भरत भगति सब कै मति जंत्री।। रामहि चितवत चित्र लिखे से। सकुचत बोलत बचन सिखे से।। भरत प्रीति नति बिनय बड़ाई। सुनत सुखद बरनत कठिनाई।। जासु बिलोकि भगति लवलेसू। प्रेम मगन मुनिगन मिथिलेसू।। महिमा तासु कहै किमि तुलसी। भगति सुभायँ सुमति हियँ हुलसी।। आपु छोटि महिमा बड़ि जानी। कबिकुल कानि मानि सकुचानी।। कहि न सकति गुन रुचि अधिकाई। मति गति बाल बचन की नाई।।

kṛpāsiṃdhu lakhi loga dukhāre | nija sanehã surapati chala bhāre || sabhā rāu guru mahisura maṃtrī | bharata bhagati saba kai mati jaṃtrī || rāmahi citavata citra likhe se | sakucata bolata bacana sikhe se || bharata prīti nati binaya baṛāī | sunata sukhada baranata kaṭhināī || jāsu biloki bhagati lava-lesū | prema magana muni-gana mithileśū || mahimā tāsu kahai kimi tulasī | bhagati subhāyã sumati hiyã hulāsī || āpu choṭi mahimā baṛi jānī | kabikula kāni māni sakucānī || kahi na sakati guna ruci adhikāī | mati gati bāla bacana kī nāī ||

ມະຫາສະໝຸດແຫ່ງຄວາມເມດຕາ, ເຫັນປະຊາຊົນທີ່ທຸກຍາກ, ຮັບຮູ້ວ່າການຫຼອກລວງຂອງອົງອິນທຣະໄດ້ສົ່ງຜົນໜັກເທົ່າໃດຕໍ່ຄວາມຮັກຂອງພຣະອົງ. ໃນສະພາ, ພະຍາ, ພຣະອາຈານ, ພາມະພາບ, ເສນາບຸລຸດ, ຄວາມຈົງຮັກພັກດີຂອງພຣະພະຍາພົມໄດ້ກາຍເປັນເຄື່ອງມືທີ່ຊ່ວຍໃຫ້ຈິດໃຈຂອງທຸກຄົນສະຫງົບ. ທຸກຄົນຈົ້າມອງໄປທີ່ພຣະຣາມຄືກັບວ່າພຣະອົງຖືກວາດໄວ້ໃນຮູບ; ເຂົາເວົ້າດ້ວຍຄຳທີ່ຝຶກຫັດ, ແຕ່ດ້ວຍຄວາມອັບອາຍ. ຄວາມຮັກ, ຄວາມຖ່ອມຕົນ ແລະ ການອອກຂໍຂອງພຣະພະຍາພົມ, ທີ່ຊື່ມູກເມື່ອຟັງ, ເປັນສິ່ງທີ່ຍາກຈະບັນຍາຍ. ເມື່ອເຫັນເພີງເລັກນ້ອຍຂອງຄວາມຈົງຮັກພັກດີນັ້ນ, ພວກຮູບິ ແລະ ພະເຈົ້າຊະນະກະ ຈົມຢູ່ໃນຄວາມຮັກ. ຕຸນສີຈະບັນຍາຍຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ນັ້ນໄດ້ແນວໃດ? ໂດຍທຳມະຊາດ ຄວາມຈົງຮັກພັກດີເຮັດໃຫ້ຄວາມເຂົ້າໃຈທີ່ດີບານຢູ່ໃນໃຈ. ຮູ້ວ່າຕົນເອງນ້ອຍ ແລະ ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ໃຫຍ່ຫຼວງ, ກະວີຜູ້ນຶ້ງຖ່ອມຕົນຍ້ອນຄວາມລະມັດລະວັງຕໍ່ສິລະປິນ; ເຂົາບໍ່ສາມາດເວົ້າຄຸນງານຄຸນປານທີ່ເປັນທີ່ຮັກຊອບເຫຼົ່ານັ້ນ, ປັນຍາຂອງເຂົາຄືກັບຄຳເວົ້າຂອງເດັກນ້ອຍ.

Verse 650 (दोहा/सोरठा)

भरत बिमल जसु बिमल बिधु सुमति चकोरकुमारि। उदित बिमल जन हृदय नभ एकटक रही निहारि।।303।।

bharata bimala jasū bimala bidhū sumati cakorakumāri | udita bimala jana hṛdaya nabha ekaṭaka rahī nihāri ||303||

ຊື່ສຽງບໍລິສຸດຂອງພຣະພະຍາພົມຄືກັບດວງຈັນບໍລິສຸດ; ແລະ ຄວາມເຂົ້າໃຈທີ່ຖືກຕ້ອງ, ຄືກັບນົກຈະກະຣາຊີສາວນ້ອຍ, ຈ້າງສາຍຕາເບິ່ງຢ່າງບໍ່ກະພິບຕາ ເມື່ອມັນຂຶ້ນໃນທ້ອງຟ້າບໍລິສຸດໃນໃຈຂອງຜູ້ຈົງຮັກພັກດີ.

Verse 651 (चौपाई)

भरत सुभाउ न सुगम निगमहूँ। लघु मति चापलता कबि छमहूँ।। कहत सुनत सति भाउ भरत को। सीय राम पद होइ न रत को।। सुमिरत भरतहि प्रेमु राम को। जेहि न सुलभ तेहि सरिस बाम को।। देखि दयाल दसा सबही की। राम सुजान जानि जन जी की।। धरम धुरीन धीर नय नागर। सत्य सनेह सील सुख सागर।। देसु काल लखि समउ समाजू। नीति प्रीति पालक रघुराजू।। बोले बचन बानि सरबसु से। हित परिनाम सुनत ससि रसु से।। तात भरत तुम्ह धरम धुरीना। लोक बेद बिद प्रेम प्रबीना।।

bharata subhāu na sugama nigama-hū̃ | laghu mati cāpalatā kabi chamahū̃ || kahata sunata sati bhāu bharata ko | sīya rāma pada hoi na rata ko || sumirata bharatahi premu rāma ko | jehi na sulabha tehi sarisa bāma ko || dekhi dayāla dasā sabahī kī | rāma sujāna jāni jana jī kī || dharama dhurīna dhīra naya nāgara | satya saneha sīla sukha sāgara || desu kāla lakhi samau samājū | nīti prīti pālaka raghurājū || bole bacana bāni sarabasu se | hita parināma sunata sasi rasu se || tāta bharata tumha dharama dhurīnā | loka beda bida prema prabīnā ||

ທຳມະຊາດຂອງພຣະພະຍາພົມບໍ່ງ່າຍທີ່ຈະເຂົ້າໃຈເຖິງແມ່ນແຕ່ໂດຍພຣະເວດ; ກະວີທີ່ມີປັນຍານ້ອຍແລະຈິດໃຈບໍ່ທຸ່ມທ່ຽງຈະກະທຳໄດ້ແນວໃດ? ເວົ້າຖຶກເຖິງເຂົາ, ຟັງເຖິງເຂົາ, ຄວາມຮູ້ສຶກທີ່ແທ້ຈິງຕໍ່ພຣະບາດສີນະ ແລະ ພຣະບາດຣາມຍ່ອມເທົ່າບໍ່ອາດບໍ່ຕື່ນຂຶ້ນ. ຈື່ຈຳພຣະພະຍາພົມ, ຄວາມຮັກຂອງພຣະຣາມເພີ່ມຂຶ້ນ: ຜູ້ເຊັ່ນນັ້ນຫາຍາກ, ແລະ ບໍ່ມີຜູ້ໃດສົມທຽບໄດ້. ພຣະຣາມຜູ້ເມດຕາ, ຮູ້ໃຈຂອງປະຊາຊົນຂອງພຣະອົງ, ໄດ້ເຫັນສະພາບຂອງທຸກຄົນ. ຜູ້ທົນທານ, ແບກຫາບນ້ຳໜັກຂອງທຳມະ, ຊຳນານໃນການປະພຶດທີ່ສະຫຼາດ, ເປັນມະຫາສະໝຸດແຫ່ງຄວາມຈິງ, ຄວາມຮັກ, ຄວາມອ່ອນໂຍນ ແລະ ຄວາມສຸກ, ພະຍາຣາຄູ, ຜູ້ຈຳແນກທີ່ດິນ, ເວລາ, ໂອກາດ ແລະ ການຊຸມຊົນ, ໄດ້ຕຣັດຄຳຄືກັບວ່າມັນເປັນທຸກສິ່ງຂອງພຣະອົງ: ຜົນໄດ້ຮັບເປັນສະຫວັດດີ, ການຟັງເຢັນສະບາຍຄືກັບນ້ຳຫວານຈັນ. 'ພຣະພະຍາພົມທີ່ຮັກ, ເຈົ້າເປັນເສົາຫຼັກໃຫຍ່ຂອງທຳມະ, ຊຳນານທັງໃນຮີດຄອງບົດບານ ແລະ ເວດ, ແລະ ສຳເລັດໃນຄວາມຮັກ.'

Verse 652 (दोहा/सोरठा)

करम बचन मानस बिमल तुम्ह समान तुम्ह तात। गुर समाज लघु बंधु गुन कुसमयँ किमि कहि जात।।304।।

karama bacana mānasa bimala tumha samāna tumha tāta | gura samāja laghu bandhu guna kusamayã kimi kahi jāta ||304||

ໃນການກະທຳ, ໃນຄຳເວົ້າ ແລະ ໃນຈິດໃຈ ເຈົ້າບໍລິສຸດ, ຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ, ໜຶ່ງດຽວກັບຕົນເອງທີ່ແທ້ຈິງ. ແຕ່ໃນວິກິດການທີ່ບໍ່ທັນເວລາເຊັ່ນນີ້, ຈະກ່າວເຖິງຄຸນງານຂອງຄຳແນະນຳຂອງຜູ້ໃຫຍ່ ແລະ ຄຸນງານຂອງອ້າຍນ້ອງທີ່ນ້ອຍກວ່າໄດ້ຢ່າງເໝາະສົມໄດ້ແນວໃດ?

Verse 653 (चौपाई)

जानहु तात तरनि कुल रीती। सत्यसंध पितु कीरति प्रीती।। समउ समाजु लाज गुरुजन की। उदासीन हित अनहित मन की।। तुम्हहि बिदित सबही कर करमू। आपन मोर परम हित धरमू।। मोहि सब भाँति भरोस तुम्हारा। तदपि कहउँ अवसर अनुसारा।। तात तात बिनु बात हमारी। केवल गुरुकुल कृपाँ सँभारी।। नतरु प्रजा परिजन परिवारू। हमहि सहित सबु होत खुआरू।। जौं बिनु अवसर अथवँ दिनेसू। जग केहि कहहु न होइ कलेसू।। तस उतपातु तात बिधि कीन्हा। मुनि मिथिलेस राखि सबु लीन्हा।।

jānahu tāta tarani kula rītī | satya-sandha pitu kīrati prītī || samau samāju lāja gurujana kī | udāsīna hita anhita mana kī || tumhahi bidita sabahī kara karamū | āpana mora parama hita dharamū || mohi saba bhाँti bharosa tumhārā | tadapi kahaũ avasara anusārā || tāta tāta binu bāta hamārī | kevala gurukula kṛpā̃ sãbhārī || nataru prajā parijana parivārū | hamahi sahita sabu hota khuārū || jaũ binu avasara athavā̃ dinesū | jaga kehi kahahu na hoi kalesū || tasa utapātu tāta bidhi kīnhā | muni mithilesa rākhi sabu līnhā ||

ຈົ່ງຮູ້ໄວ້, ພຣະພະຍາພົມທີ່ຮັກ, ຈີວັດສັກສິດຂອງລາຊະວົງສຸຣິຍະ: ພະບິດາຂອງເຈົ້າໄດ້ຖືສັນຍາໃນຄວາມຈິງ ແລະ ຮັກຊື່ສຽງບໍລິສຸດຂອງພະອົງ. ຈົ່ງພິຈາລະນາເວລາ ແລະ ການຊຸມຊົນ; ຮັກສາກຽດຕິຍົດຂອງຜູ້ໃຫຍ່; ຮັກສາຈິດໃຈສະເໝີທີ່ໃນຂະນະທີ່ຊັ່ງຜົນໄດ້ ແລະ ຜົນເສຍ. ເຈົ້າຮູ້ການກະທຳຂອງທຸກຄົນ; ຄວາມດີສູງສຸດຂອງເຈົ້າແມ່ນທຳມະ, ຂອງຂ້າພະເຈົ້າກໍເຊັ່ນກັນ. ຂ້າພະເຈົ້າໄວ້ໃຈເຈົ້າໃນທຸກວິທີ, ແຕ່ຂ້າພະເຈົ້າເວົ້າຕາມໂອກາດທີ່ຕ້ອງການ. ບໍ່ມີເຈົ້າ, ອ້າຍນ້ອງທີ່ຮັກ, ກຽດຕິຍົດຂອງພວກເຮົາຈະອາໄສຢູ່ໃນຄວາມເมຕາຂອງບ້ານຄູເທົ່ານັ້ນ; ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ປະຊາຊົນ, ຍາດພີ່ນ້ອງ ແລະ ທຸກຄອບຄົວ, ພ້ອມກັບຂ້າພະເຈົ້າ, ລ້ວນແຕ່ຈະພິບພາຍ. ຖ້າຜູ້ໃດກະທຳໂດຍບໍ່ຄຳນຶງເຖິງໂອກາດ, ເຖິງແມ່ນພະອາທິດຍັງສັ່ນຄອນ, ໃຜໃນໂລກນີ້ຈະຫຼົບໜີຄວາມວຸ້ນວາຍໄດ້? ການປ່ຽນແປງເຊັ່ນນີ້ ພຣະພະພາບີໄດ້ນຳມາ, ແຕ່ພວກຮູບິ ແລະ ພະເຈົ້າຊະນະກະໄດ້ຮັກສາທຸກຢ່າງໄວ້.

Verse 654 (दोहा/सोरठा)

राज काज सब लाज पति धरम धरनि धन धाम। गुर प्रभाउ पालिहि सबहि भल होइहि परिनाम।।305।।

rāja kāja saba lāja pati dharama dharani dhana dhāma | gura prabhāu pālihi sabahi bhala hoi hi parināma ||305||

ກິດຈະກຳຂອງອານາຈັກ, ກຽດຕິຍົດທັງໝົດ, ການຮັກສາທຳມະຂອງກະສັດ, ຄວາມທົນທານຂອງແຜ່ນດິນ, ຄວາມຮັ່ງມີ ແລະ ເຮືອນ, ໂດຍພະລັງອຸປະຖຳຂອງຄູ ທຸກຢ່າງຈະຖືກຮັກສາໄວ້, ແລະ ຜົນໄລຍະສຸດທ້າຍຈະເປັນມົງຄົນ.

Verse 655 (चौपाई)

राजधरम सरबसु एतनोई। जिमि मन माहँ मनोरथ गोई।। बंधु प्रबोधु कीन्ह बहु भाँती। बिनु अधार मन तोषु न साँती।। भरत सील गुर सचिव समाजू। सकुच सनेह बिबस रघुराजू।। प्रभु करि कृपा पाँवरीं दीन्हीं। सादर भरत सीस धरि लीन्हीं।। चरनपीठ करुनानिधान के। जनु जुग जामिक प्रजा प्रान के।। संपुट भरत सनेह रतन के। आखर जुग जुन जीव जतन के।। कुल कपाट कर कुसल करम के। बिमल नयन सेवा सुधरम के।। भरत मुदित अवलंब लहे तें। अस सुख जस सिय रामु रहे तें।।

rājadharma sarbasu etanoī | jimi mana māhā̃ manoratha goī || bandhu prabodhu kīnha bahu bhā̃tī | binu adhāra mana toṣu na sā̃tī || bharata sīla guru saciva samājū | sakuca saneha bibasa raghurājū || prabhu kari kṛpā pā̃varī̃ dīnhī̃ | sādara bharata sīsa dhari līnhī̃ || caraṇapīṭha karuṇānidhāna ke | janu juga jāmika prajā prāna ke || saṃpuṭa bharata saneha ratana ke | ākhara juga juna jīva jatana ke || kula kapāṭa kara kusala karama ke | bimala nayana sevā sudharama ke || bharata mudita avalaṃba lahe tẽ | asa sukha jasa siya rāmu rahe tẽ ||

ທັດສະນະຄະຕິທັງໝົດຂອງການເປັນກະສັດແມ່ນພຽງເທົ່ານີ້: ຈຸດປະສົງພາຍໃນຂອງຜູ້ປົກຄອງຄວນຄືກັບຈິດໃຈທີ່ຖືກຄວບຄຸມຢ່າງດີ. ພຣະຣາມໄດ້ໃຫ້ຄຳແນະນຳແກ່ອ້າຍນ້ອງຂອງພຣະອົງໃນຫຼາຍວິທີ; ເພາະບໍ່ມີການສະໜັບສະໜູນທີ່ແທ້ຈິງ, ໃຈບໍ່ພົບຄວາມພໍໃຈ ຫຼື ສະຫງົບ. ເຫັນຄຸນສົມບັດຂອງພຣະພະຍາພົມ, ຜູ້ໃຫຍ່ ແລະ ເສນາບຸລຸດ, ພະຍາຣາຄູຖືກເອົາຊະນະດ້ວຍຄວາມຮັກທີ່ອັບອາຍ ແລະ ອ່ອນໂຍນ. ຈາກນັ້ນ, ດ້ວຍຄວາມເມດຕາ, ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າໄດ້ມອບພະບາດຂອງພຣະອົງໃຫ້; ແລະ ພຣະພະຍາພົມໄດ້ຍົກຂຶ້ນປະດັບເທິງພະພັກຂອງພຣະອົງຢ່າງເຄົາລົບ. ພະບາດເຫຼົ່ານັ້ນຂອງພຣະຜູ້ເປັນສະໝຸດແຫ່ງຄວາມເມດຕາໄດ້ກາຍເປັນ, ຄືກັບວ່າ, ເສົາຄ້ຳຍູ້ຂອງໂລກ ແລະ ຊີວິດຂອງປະຊາຊົນ. ພວກມັນເປັນຫ້ອງເກັບລັດຕະນະຂອງຄວາມຮັກຂອງພຣະພະຍາພົມ, ແລະ ສອງພະຍາງທີ່ສິ່ງມີຊີວິດພະຍາຍາມກ້າວໄປຂ້າງໜ້າ. ພວກມັນເປັນປະຕູປ້ອງກັນຂອງວົງສຳລັບການກະທຳທີ່ເປັນມົງຄົນ, ແລະ ການບໍລິການທີ່ມີຕາບໍລິສຸດຂອງໜ້າທີ່ບໍລິສຸດ. ພຣະພະຍາພົມຍິ້ມທີ່ໄດ້ພົບທີ່ພັກພາບເຊັ່ນນີ້, ຄວາມສຸກ ແລະ ຄວາມລຳພັບເຊັ່ນທີ່ພຣະບາດສີນະ ແລະ ພຣະບາດຣາມມີ.

Verse 656 (दोहा/सोरठा)

मागेउ बिदा प्रनामु करि राम लिए उर लाइ। लोग उचाटे अमरपति कुटिल कुअवसरु पाइ।।316।।

māgeu bidā pranāmu kari rāma liye ura lāi | loga ucāṭe amarapati kuṭila kuavasaru pāi ||316||

ພຣະອົງໄດ້ຂໍອະນຸຍາດແລະກົ້ມຄຳນົມ, ພຣະຣາມໄດ້ກອດແນ້ມພຣະອົງໄວ້ໃນອ້ອມພຣະຫັດ. ປະຊາຊົນລ້ວນແຕ່ຫວັ່ນໄຫວໃນຈິດໃຈ, ສ່ວນອົງສະຫວັນທັງຫຼາຍ, ດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈບໍ່ຊື່, ໄດ້ພົບໂອກາດທີ່ບໍ່ເຫມາະສົມ.

Verse 657 (चौपाई)

सो कुचालि सब कहँ भइ नीकी। अवधि आस सम जीवनि जी की।। नतरु लखन सिय सम बियोगा। हहरि मरत सब लोग कुरोगा।। रामकृपाँ अवरेब सुधारी। बिबुध धारि भइ गुनद गोहारी।। भेंटत भुज भरि भाइ भरत सो। राम प्रेम रसु कहि न परत सो।। तन मन बचन उमग अनुरागा। धीर धुरंधर धीरजु त्यागा।। बारिज लोचन मोचत बारी। देखि दसा सुर सभा दुखारी।। मुनिगन गुर धुर धीर जनक से। ग्यान अनल मन कसें कनक से।। जे बिरंचि निरलेप उपाए। पदुम पत्र जिमि जग जल जाए।।

so kucāli saba kahã bhai nīkī | avadhi āsa sama jīvani jī kī || nataru lakhana siya sama biyogā | hahari marata saba loga kurogā || rāmakṛpā̃ avareba sudhārī | bibudha dhāri bhai guṇada gohārī || bhẽṭata bhuja bhari bhāi bharata so | rāma prema rasu kahi na parata so || tana mana bacana umaga anurāgā | dhīra dhuraṃdhara dhīraju tyāgā || bārija locana mocata bārī | dekhi dasā sura sabhā dukhārī || munigana guru dhura dhīra janaka se | gyāna anala mana kasẽ kanaka se || je birañci nirlepa upāe | paduma patra jimi jaga jala jāe ||

ການຫັນປ່ຽນທີ່ເປັນອັນຕະລາຍນັ້ນ ກາຍເປັນຄວາມດີສຳລັບທຸກຄົນ, ຄວາມຫວັງແມ່ນຂອບເຂດທີ່ຊີວິດດຳເນີນໄປ. ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ, ເມື່ອຕ້ອງພັກພາກຈາກພຣະລັກສະໝັນ ແລະ ນາງສີຕາ, ປະຊາຊົນທັງຫຼາຍຈະໄດ້ໂອດຮ້ອງ ແລະ ເສຍຊີວິດດ້ວຍພະຍາດຮ້າຍແຮງ. ໂດຍຄຸນຂອງພຣະຣາມ, ຄວາມຜິດປົກກະຕິໄດ້ຖືກແກ້ໄຂ; ເທບະດອກທັງຫຼາຍກໍ່ໄດ້ຈຳແລງຮ່າງກາຍ, ສັນລະເສີນບ່ອນບັງເກີດຄຸນງາມ. ເມື່ອພຣະພະຣາດພົບພຣະອະນຸຊາ ແລະ ກອດແນ້ມພຣະອົງໃນອ້ອມພຣະຫັດ, ອັນລະລາດຮັກຂອງພຣະຣາມບໍ່ສາມາດຖອກເທົ່າໄດ້. ຄວາມຮັກໄຫຼທ້າຍຜ່ານຮ່າງ, ໃຈ ແລະ ວາຈາ; ແມ້ກະທັ້ງຜູ້ມີຄວາມສະຫງົບທີ່ສຸດກໍ່ປະຖິ້ມຄວາມສະຫງົບ. ພຣະຜູ້ມີດວງຕາດັ່ງດອກບົວໄດ້ຫຼົງນ້ຳຕາ; ເຫັນດັ່ງນັ້ນ, ສະພາເທບະດອກກໍ່ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມໂສກເສົ້າ. ພວກສາດສະໜີ, ຜູ້ໃຫຍ່ກວ່າ ແລະ ພຣະຊັນກະຜູ້ສະຫງົບທີ່ສຸດ, ຖືກທົດສອບດ້ວຍໄຟແຫ່ງປັນຍາ, ປຽບດັ່ງຄຳໃນຫີນທົດສອບ. ແມ້ກະທັ້ງຜູ້ທີ່ພຣະພຣະມະຫາພຣະພາມາສ້າງມາໃຫ້ບໍ່ມີມົນ ກໍ່ຍັງຢູ່, ປຽບດັ່ງໃບບົວທ່າມນ້ຳໃນໂລກ.

Verse 658 (दोहा/सोरठा)

तेउ बिलोकि रघुबर भरत प्रीति अनूप अपार। भए मगन मन तन बचन सहित बिराग बिचार।।317।।

teu biloki raghubara bharata prīti anūpa apāra | bhae magana mana tana bacana sahita birāga bicāra ||317||

ພວກເຂົາກໍ່ໄດ້ເຫັນຄວາມຮັກທີ່ບໍ່ມີສິ່ງໃດທຽບທຽມ ແລະ ບໍ່ມີຂອບເຂດລະຫວ່າງພຣະຣາຄູບາຣະ ແລະ ພຣະພະຣາດ, ແລ້ວກໍ່ໄດ້ຈົມໃຈ, ຮ່າງກາຍ ແລະ ວາຈາ, ໃນຄວາມຄິດແຫ່ງການສະລະ ແລະ ການພິຈາລະນາຢ່າງລະອຽດ.

Verse 659 (चौपाई)

जहाँ जनक गुर मति भोरी। प्राकृत प्रीति कहत बड़ि खोरी।। बरनत रघुबर भरत बियोगू। सुनि कठोर कबि जानिहि लोगू।। सो सकोच रसु अकथ सुबानी। समउ सनेहु सुमिरि सकुचानी।। भेंटि भरत रघुबर समुझाए। पुनि रिपुदवनु हरषि हियँ लाए।। सेवक सचिव भरत रुख पाई। निज निज काज लगे सब जाई।। सुनि दारुन दुखु दुहूँ समाजा। लगे चलन के साजन साजा।। प्रभु पद पदुम बंदि दोउ भाई। चले सीस धरि राम रजाई।। मुनि तापस बनदेव निहोरी। सब सनमानि बहोरि बहोरी।।

jahā̃ janaka guru mati bhorī | prākṛta prīti kahata baṛi khorī || baranata raghubara bharata biyogū | suni kaṭhora kabi jānihi logū || so sakoca rasu akatha subānī | samau sanehu sumiri sakucānī || bhẽṭi bharata raghubara samujhāe | puni ripudavanu haraṣi hiyã lāe || sevaka saciva bharata rukha pāī | nija nija kāja lage saba jāī || suni dārun dukhu duhū̃ samājā | lage calana ke sājana sājā || prabhu pada paduma bandi dou bhāī | cale sīsa dhari rāma rajāī || muni tāpasa banadeva nihorī | saba sanamāni bahori bahorī ||

ບ່ອນທີ່ຂ້າພະເຈົ້າ, ຄູຂອງພຣະຊັນກະ, ມີຈິດໃຈງ່າຍດາຍປານນີ້, ມັນເປັນຄວາມຜິດພາດຢ່າງໃຫຍ່ທີ່ຈະເວົ້າກ່ຽວກັບຄວາມຮັກທາງໂລກ. ການບັນຍາຍການພັກພາກຂອງພຣະຣາຄູບາຣະ ແລະ ພຣະພະຣາດ, ຜູ້ຄົນຈະຄິດວ່າກະວີມີໃຈແຂງທີ່ຈະຟັງ. ລົດຊາດຂອງຄວາມອັບອາຍນັ້ນ ຢູ່ເໜືອວາຈາ; ຈື່ຈຳເວລາ ແລະ ຄວາມຮັກນັ້ນ, ວາຈາເອງກໍ່ອາຍ. ຫຼັງຈາກພົບພຣະພະຣາດ, ພຣະຣາຄູບາຣະໄດ້ຕັ້ງສັ່ງສອນພຣະອົງ, ແລ້ວຜູ້ທັບສັດຕູກໍ່ໄດ້ກອດແນ້ມພຣະອົງໄວ້ໃນພຣະຫົວໃຈດ້ວຍຄວາມປິຕີ. ຂ້າຮັບ ແລະ ທີ່ປຶກສາ, ເມື່ອເຫັນຄວາມຕັ້ງໃຈຂອງພຣະພະຣາດ, ກໍ່ໄດ້ໄປເຮັດໜ້າທີ່ຂອງຕົນ. ໄດ້ຍິນຄວາມໂສກເສົ້າຢ່າງຮ້າຍແຮງທັງສອງຝ່າຍ, ການກະກຽມເພື່ອອອກເດີນທາງກໍ່ເລີ່ມຂຶ້ນ. ພຣະອະນຸຊາທັງສອງພຣະອົງໄດ້ກົ້ມຄຳນົມຕໍ່ບາດພຣະບາດດອກບົວຂອງພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ ແລະ ອອກເດີນທາງ, ໂດຍຮັບພຣະບັນຍັດຂອງພຣະຣາມໄວ້ເໜືອພຣະເສົາ. ພວກເຂົາໄດ້ກົ້ມຄຳນົມຕໍ່ພວກສາດສະໜີ, ນັກບວດ ແລະ ເທບະດອກປ່າ, ໂດຍໃຫ້ກຽດຕຳແໜ່ງແກ່ທຸກຄົນຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ.

Verse 660 (दोहा/सोरठा)

लखनहि भेंटि प्रनामु करि सिर धरि सिय पद धूरि। चले सप्रेम असीस सुनि सकल सुमंगल मूरि।।318।।

lakhanahi bheṇṭi pranāmu kari sir dhari siya pada dhūri | cale sa-prema asīsa suni sakala su-maṅgala mūri ||318||

ພົບພຣະລັກສະໝັນ, ພຣະອົງໄດ້ກົ້ມຄຳນົມ; ແລະ ໂດຍວາງຝຸ່ນຕີນຂອງນາງສີຕາເໜືອພຣະເສົາ, ພຣະອົງໄດ້ອອກເດີນທາງ. ໄດ້ຍິນພອນທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມຮັກ, ພຣະອົງໄດ້ດຳເນີນໄປ, ພຣະອົງຜູ້ເປັນຮູບທົ່ງຂອງຄວາມສົມມຸດທຸກປະການ.

Verse 661 (चौपाई)

सानुज राम नृपहि सिर नाई। कीन्हि बहुत बिधि बिनय बड़ाई।। देव दया बस बड़ दुखु पायउ। सहित समाज काननहिं आयउ।। पुर पगु धारिअ देइ असीसा। कीन्ह धीर धरि गवनु महीसा।। मुनि महिदेव साधु सनमाने। बिदा किए हरि हर सम जाने।। सासु समीप गए दोउ भाई। फिरे बंदि पग आसिष पाई।। कौसिक बामदेव जाबाली। पुरजन परिजन सचिव सुचाली।। जथा जोगु करि बिनय प्रनामा। बिदा किए सब सानुज रामा।। नारि पुरुष लघु मध्य बड़ेरे। सब सनमानि कृपानिधि फेरे।।

s-anuja rāma nṛpahi sir nāī | kīnhi bahuta bidhi binaya baṛāī || deva dayā basa baṛa dukhu pāyu | sahita samāja kānanahiṃ āyu || pura pagu dhāri-a dei asīsā | kīnha dhīra dhari gavanu mahīsā || muni mahideva sādhu sanamāne | bidā kiye hari hara sama jāne || sāsu samīpa gae dou bhāī | phire bandi paga āsiṣa pāī || kausika bāmadeva jāvālī | purajana parijana saciva sucālī || jathā jogu kari binaya pranāmā | bidā kiye saba s-anuja rāmā || nāri puruṣa laghu madhya baṛere | saba sanamāni kṛpānidhi phere ||

ພຣະຣາມ, ພ້ອມດ້ວຍພຣະອະນຸຊາ, ໄດ້ກົ້ມພຣະເສົາຕໍ່ພຣະຣາຊາ ແລະ ໄດ້ອອກຂໍຄວາມຊົງເຊັນຫຼາຍວິທີ. ໂດຍບັນຍັດຂອງຄວາມເມດຕາສະຫວັນ, ພຣະອົງໄດ້ພົບຄວາມໂສກເສົ້າຢ່າງໃຫຍ່, ແລະ ພ້ອມດ້ວຍບັນດາພຣະສະໜິບພຣະອົງໄດ້ອອກໄປສູ່ປ່າ. ຍ່າງອອກຈາກນະຄອນ, ພຣະອົງໄດ້ຮັບພອນ; ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າຂອງມະນຸດ, ໂດຍຕັ້ງສະຕິໃຈ, ໄດ້ເລີ່ມການເດີນທາງ. ພຣະອົງໄດ້ໃຫ້ກຽດຕຳແໜ່ງແກ່ພວກສາດສະໜີ, ນັກບວດຜູ້ເຄົາລົບ ແລະ ນັກບວດຜູ້ບໍລິສຸດ, ໂດຍອະນຸຍາດໃຫ້ກັບ, ຖືວ່າເທົ່າທຽມກັບພຣະຮົງ ແລະ ພຣະສິວະ. ພຣະອະນຸຊາທັງສອງໄດ້ໄປໃກ້ພຣະມານດາ ແລະ ກັບມາຫຼັງຈາກກົ້ມຄຳນົມຕໍ່ພຣະບາດ ແລະ ຮັບພອນ. ເຈົ້າຊາຍເກົາສິກະ, ວາມະເທວະ, ຊາບາລີ, ພົນລະເມືອງ, ຍາດພີ່ນ້ອງ, ທີ່ປຶກສາຜູ້ມີຄວາມປະພຶດດີ, ແຕ່ລະຄົນ, ຕາມທີ່ເໝາະສົມ, ພຣະອົງໄດ້ກົ້ມຄຳນົມດ້ວຍຄວາມຖ່ອມຕົນ; ແລະ ທຸກຄົນໄດ້ຮັບອະນຸຍາດໃຫ້ກັບໂດຍພຣະຣາມພ້ອມພຣະອະນຸຊາ. ຜູ້ຍິງ ແລະ ຜູ້ຊາຍ, ເດັກນ້ອຍ, ຜູ້ປານກາງ ແລະ ຜູ້ໃຫຍ່, ໂດຍໃຫ້ກຽດຕຳແໜ່ງແກ່ທຸກຄົນ, ມະຫາສະໝຸດແຫ່ງຄວາມເມດຕາໄດ້ຫັນກັບເພື່ອດຳເນີນຕໍ່ໄປ.

Verse 662 (दोहा/सोरठा)

भरत मातु पद बंदि प्रभु सुचि सनेहँ मिलि भेंटि। बिदा कीन्ह सजि पालकी सकुच सोच सब मेटि।।319।।

bharata mātu pada bandi prabhu suci sanehaṃ mili bheṇṭi | bidā kīnha saji pālakī sakuca soca saba meṭi ||319||

ໂດຍກົ້ມຄຳນົມຕໍ່ພຣະບາດຂອງພຣະມານດາຂອງພຣະພະຣາດ, ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າໄດ້ພົບພຣະນາງດ້ວຍຄວາມຮັກທີ່ບໍ່ມີມົນ. ພຣະອົງໄດ້ອອກຂໍອະນຸຍາດ; ຂະບຽນໄດ້ຖືກກະກຽມໄວ້; ແລະ ຄວາມອັບອາຍ ແລະ ຄວາມກັງວົນທັງໝົດຂອງພຣະນາງໄດ້ສູນໄປ.

Verse 663 (चौपाई)

परिजन मातु पितहि मिलि सीता। फिरी प्रानप्रिय प्रेम पुनीता।। करि प्रनामु भेंटी सब सासू। प्रीति कहत कबि हियँ न हुलासू।। सुनि सिख अभिमत आसिष पाई। रही सीय दुहु प्रीति समाई।। रघुपति पटु पालकीं मगाईं। करि प्रबोधु सब मातु चढ़ाई।। बार बार हिलि मिलि दुहु भाई। सम सनेहँ जननी पहुँचाई।। साजि बाजि गज बाहन नाना। भरत भूप दल कीन्ह पयाना।। हृदयँ रामु सिय लखन समेता। चले जाहिं सब लोग अचेता।। बसह बाजि गज पसु हियँ हारें। चले जाहिं परबस मन मारें।।

parijana mātu pitahi mili sītā | phirī prānapriya prema punītā || kari pranāmu bheṇṭī saba sāsū | prīti kahata kavi hiyaṃ na hulāsū || suni sikha abhimata āsiṣa pāī | rahī sīya duhu prīti samāī || raghupati paṭu pālakīṃ magāīṃ | kari prabodhu saba mātu caṛhāī || bāra bāra hili mili duhu bhāī | sama sanehaṃ jananī pahuṃcāī || sāji bāji gaja bāhana nānā | bharata bhūpa dala kīnha payānā || hṛdayaṃ rāmu siya lakhana sametā | cale jāhiṃ saba loga acetā || basaha bāji gaja pasu hiyaṃ hāre | cale jāhiṃ parabasa mana māre ||

ນາງສີຕາໄດ້ພົບຍາດພີ່ນ້ອງຂອງຕົນ, ພຣະມານດາ ແລະ ພຣະບິດາ, ແລະ ໄດ້ຕອບສະໜອງຄວາມຮັກຂອງເຂົາ, ຮັກກວ່າຊີວິດ, ບໍລິສຸດດ້ວຍຄວາມອຸທິດ. ໂດຍກົ້ມຄຳນົມຕ່ຳ, ນາງໄດ້ທັກທາຍພຣະມານດາທັງໝົດ; ເມື່ອກະວີເວົ້າກ່ຽວກັບຄວາມຮັກນັ້ນ, ໃຈຂອງລາວບໍ່ພົບຈຸດສິ້ນສຸດຂອງຄວາມປິຕີ. ໄດ້ຍິນຄຳແນະນຳ ແລະ ຮັບພອນທີ່ເປັນທີ່ຮັກ, ນາງສີຕາຍັງຈົມໃຈໃນຄວາມຮັກຕໍ່ທັງສອງວົງຕະກູນ. ພຣະຣາຄູບະຕີໄດ້ສັ່ງໃຫ້ກະກຽມຂະບຽນ; ແລະ ໂດຍປອບໃຈເບົາບາງ, ໄດ້ໃຫ້ພຣະມານດາທັງໝົດຂຶ້ນນັ່ງ. ຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ, ພຣະອະນຸຊາທັງສອງໄດ້ພົບ ແລະ ກອດແນ້ມ, ແລະ ດ້ວຍຄວາມຮັກທຽບທຽມກັນ, ໄດ້ລົງສົ່ງພຣະມານດາ. ດ້ວຍຄວາມວິຫານລາຊະສົມບັດ, ດົນຕີ, ຊ້າງ ແລະ ພາຫະນະຫຼາຍປະເພດ, ພຣະຣາຊາພະຣາດໄດ້ອອກເດີນທາງພ້ອມກອງທັບ. ໂດຍມີພຣະຣາມ, ນາງສີຕາ ແລະ ພຣະລັກສະໝັນປະທັບໃນໃຈ, ປະຊາຊົນໄດ້ເຄື່ອນຍ້າຍປຽບດັ່ງຖືກສະຫຼົບ; ແມ້ກະທັ້ງສັດ, ມ້າ ແລະ ຊ້າງ, ກໍ່ອ່ອນແອ, ດຳເນີນໄປໂດຍບໍ່ມີທາງເລືອກ, ຈິດໃຈຂອງມັນຖືກບີບຄັດ.

Verse 664 (दोहा/सोरठा)

गुर गुरतिय पद बंदि प्रभु सीता लखन समेत। फिरे हरष बिसमय सहित आए परन निकेत।।320।।

guru guratiya pada bandi prabhu sītā lakhana sameta | phire haraṣa bisamaya sahita āe parana niketa ||320||

ໂດຍກົ້ມຄຳນົມຕໍ່ພຣະບາດຂອງພຣະຄູ ແລະ ພຣະຊາຍາຂອງພຣະຄູ, ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ, ພ້ອມກັບນາງສີຕາ ແລະ ພຣະລັກສະໝັນ, ໄດ້ຫັນກັບ; ແລະ ດ້ວຍຄວາມປິຕິປະສົມກັບຄວາມປະຫລາດໃຈ, ພວກເຂົາໄດ້ມາຮອດກຸະທີ່ເຮັດດ້ວຍໃບໄມ້.