Prakarana 33
त्याग-धर्म की देहरी: राज-सुख और लोक-मान की परिधि से हटकर ‘राम-आज्ञा’ को सर्वोच्च मानना। यह सोपान साधक को ‘वैराग्य-युक्त कर्तव्य’ सिखाता है—जहाँ वियोग (बिरह) भाव को भक्ति का ईंधन बनाकर, राज्य-धर्म भी सेवा-धर्म में परिणत होता है (भरत का पादुका-राज्य)।
অযোধ্যা কাণ্ডৰ মুখ্য ৰস কৰুণ-বিৰহ, কিন্তু ই শোকতেই থমকি নাথাকে—ধৰ্ম-নিশ্চয় আৰু ভক্তি-বৈৰাগ্যত পক্ব হয়। এই অংশত সীতাৰ শাশুৰীসকলক প্ৰণাম, পৰিয়ালৰ বিচ্ছেদ, আৰু তাৰ পাছত ভৰতৰ নন্দিগ্ৰামত পাদুকা-ৰাজ্য—এই সকলোয়ে ‘লোক-ধৰ্ম’ক ‘ৰাম-ধৰ্ম’ত বিলীন কৰে। তুলসী ইয়াত ৰাজসত্তাকো সাধন কৰি ত্যাগৰ আদৰ্শ গঢ়ে: ভৰতৰ শাসন ‘নিৰূপাধি’—স্বাৰ্থ-উপাধিহীন। কৰুণাৰ সৈতে শান্ত ৰস উজলি উঠে, কিয়নো বিৰহে মন শুদ্ধ কৰি নিয়ম, উপবাস, সম-দমনলৈ লৈ যায়। এইদৰে এই সোোপানে সাধকক শিকায়—ঈশ্বৰ-আজ্ঞাৰ সন্মুখত ব্যক্তিগত অধিকাৰ, ভোগ, আৰু প্ৰতিষ্ঠা গৌণ; আৰু সেৱাই মুক্তি-মাৰ্গৰ ব্যৱহাৰ-ভূমি।
Verses
চৌপাই 320.1-4
परिजन मातु पितहि मिलि सीता।फिरी प्रानप्रिय प्रेम पुनीता।।
करि प्रनामु भेंटी सब सासू।प्रीति कहत कबि हियँ न हुलासू।।
सुनि सिख अभिमत आसिष पाई।रही सीय दुहु प्रीति समाई।।
रघुपति पटु पालकीं मगाईं।करि प्रबोधु सब मातु चढ़ाई।।
बार बार हिलि मिलि दुहु भाई।सम सनेहँ जननी पहुँचाई।।
साजि बाजि गज बाहन नाना।भरत भूप दल कीन्ह पयाना।।
हृदयँ रामु सिय लखन समेता।चले जाहिं सब लोग अचेता।।
बसह बाजि गज पसु हियँ हारें।चले जाहिं परबस मन मारें।।
parijana mātu pitahi mili sītā |phirī prānapriya prema punītā ||
kari pranāmu bheṇṭī saba sāsū |prīti kahata kavi hiyaṃ na hulāsū ||
suni sikha abhimata āsiṣa pāī |rahī sīya duhu prīti samāī ||
raghupati paṭu pālakīṃ magāīṃ |kari prabodhu saba mātu caṛhāī ||
bāra bāra hili mili duhu bhāī |sama sanehaṃ jananī pahuṃcāī ||
sāji bāji gaja bāhana nānā |bharata bhūpa dala kīnha payānā ||
hṛdayaṃ rāmu siya lakhana sametā |cale jāhiṃ saba loga acetā ||
basaha bāji gaja pasu hiyaṃ hāre |cale jāhiṃ parabasa mana māre ||
পৰিজন, মাতা আৰু পিতাক লগ পাই সীতা উভতি আহিল, প্ৰাণপ্ৰিয়, পৱিত্ৰ প্ৰেমেৰে ভৰা। প্ৰণাম কৰি সকলো শহুৰীক আলিংগন কৰিলে; কবিৰ হৃদয়ে সেই প্ৰেম কোৱাৰ সাহস নাপায়। উপদেশ শুনি আৰু বাঞ্ছিত আশীৰ্বাদ পাই সীতা ৰ'ল, দুয়ো পক্ষৰ প্ৰেমত ভৰি। ৰঘুপতিয়ে সুসজ্জিত পালকি মগাই আনিলে; সকলো মাতাক সান্ত্বনা দি তাত উঠাই দিলে। বাৰে বাৰে দুয়ো ভায়ে আলিংগন কৰিলে, সমান স্নেহেৰে জননীক বিদায় দিলে। ঘোঁৰা, হাতী আৰু নানা বাহন সাজি ভৰত আৰু ৰজাই সেনাবাহিনী যাত্ৰা কৰালে। হৃদয়ত ৰাম, সীতা আৰু লক্ষ্মণ লৈ সকলো লোক অচেতন অৱস্থাত গৈ আছিল। বলধ, ঘোঁৰা, হাতী আৰু জন্তুবোৰ হৃদয় ভগ্ন হৈ অসহায়ভাৱে, মন দুৰ্বল কৰি গৈ আছিল।
দোহা 320
गुर गुरतिय पद बंदि प्रभु सीता लखन समेत।फिरे हरष बिसमय सहित आए परन निकेत।।320।।
guru guratiya pada bandi prabhu sītā lakhana sameta |phire haraṣa bisamaya sahita āe parana niketa ||320||
গুৰু আৰু গুৰুপত্নীৰ চৰণত প্ৰণাম কৰি প্ৰভু সীতা আৰু লক্ষ্মণৰ সৈতে উলটি আহিলে, আনন্দ আৰু বিস্ময়ৰ সৈতে পৰ্ণকুটীলৈ আহিল।
চৌপাই 321.1-4
बिदा कीन्ह सनमानि निषादू।चलेउ हृदयँ बड़ बिरह बिषादू।।
कोल किरात भिल्ल बनचारी।फेरे फिरे जोहारि जोहारी।।
प्रभु सिय लखन बैठि बट छाहीं।प्रिय परिजन बियोग बिलखाहीं।।
भरत सनेह सुभाउ सुबानी।प्रिया अनुज सन कहत बखानी।।
प्रीति प्रतीति बचन मन करनी।श्रीमुख राम प्रेम बस बरनी।।
तेहि अवसर खग मृग जल मीना।चित्रकूट चर अचर मलीना।।
बिबुध बिलोकि दसा रघुबर की।बरषि सुमन कहि गति घर घर की।।
प्रभु प्रनामु करि दीन्ह भरोसो।चले मुदित मन डर न खरो सो।।
bidā kīnha sanamāni niṣādū |caleu hṛdayã baṛa biraha biṣādū ||
kola kirāta bhilla banacārī |phere phire johāri johārī ||
prabhu siya lakhana baiṭhi baṭa chāhīṁ |priya parijana biyoga bilakhāhīṁ ||
bharata saneha subhāu subānī |priyā anuja sana kahata bakhānī ||
prīti pratīti bacana mana karanī |śrīmukha rāma prema basa baranī ||
tehi avasara khaga mṛga jala mīnā |citrakūṭa cara acara malīnā ||
bibudha biloki dasā raghubara kī |baraṣi sumana kahi gati ghara ghara kī ||
prabhu pranāmu kari dīnha bharoso |cale mudita mana ḍara na kharo so ||
প্ৰভুৱে নিষাদক সন্মান কৰি বিদায় দিলে, আৰু তেওঁ হৃদয়ত গভীৰ বিৰহৰ বিষাদ লৈ গুচি গ'ল। কোল, কিৰাত, ভিল আৰু বনচাৰীসকলক উভতাই দিয়া হ'ল, আৰু তেওঁলোকে বাৰবাৰ প্ৰণাম কৰি বাৰবাৰ ঘূৰি চালে। প্ৰভু, সীতা আৰু লক্ষ্মণে বটগছৰ ছাঁয়াত বহিলে, প্ৰিয় পৰিজনসকলৰ বিয়োগত বিলাপ কৰিবলৈ ধৰিলে। তেওঁ তেওঁৰ প্ৰিয়া আৰু অনুজৰ ওচৰত ভৰতৰ প্ৰেম, তেওঁৰ স্বভাৱ আৰু তেওঁৰ কোমল বাক্য বৰ্ণনা কৰিলে। প্ৰেমত আপ্লুত হৈ শ্ৰীৰামে নিজৰ মুখেৰে ভৰতৰ স্নেহ আৰু বিশ্বাস বৰ্ণনা কৰিলে, বাক্যত, মনত আৰু কৰ্মত। সেই অৱসৰত চৰাই, হৰিণ আৰু জলৰ মাছ, আৰু চিত্ৰকূটৰ সমস্ত চৰ আৰু অচৰ বিষণ্ণ হৈ পৰিল। দেৱতাসকলে ৰঘুবৰৰ দশা দেখি ফুল বৰ্ষণ কৰিলে আৰু নিজ নিজ ঘৰৰ অৱস্থা বৰ্ণনা কৰিলে। প্ৰভুৱে তেওঁলোকক প্ৰণাম কৰি আশ্বাস দিলে, আৰু তেওঁলোক আনন্দিত মনেৰে গুচি গ'ল, এক কণাও ভয় নারাখি।
দোহা 321
सानुज सीय समेत प्रभु राजत परन कुटीर।भगति ग्यानु बैराग्य जनु सोहत धरें सरीर।।321।।
sānuja sīya sameta prabhu rājata parana kuṭīra |bhagati gyānu bairāgya janu sohata dhareṁ sarīra ||321||
অনুজ আৰু সীতা সহ প্ৰভু পৰ্ণকুটীৰত উজ্জ্বল হৈ আছিল, যেন ভক্তি, জ্ঞান আৰু বৈৰাগ্যে দেহ ধাৰণ কৰি তাত শোভা পাইছে।
চৌপাই 322.1-4
मुनि महिसुर गुर भरत भुआलू।राम बिरहँ सबु साजु बिहालू।।
प्रभु गुन ग्राम गनत मन माहीं।सब चुपचाप चले मग जाहीं।।
जमुना उतरि पार सबु भयऊ।सो बासरु बिनु भोजन गयऊ।।
उतरि देवसरि दूसर बासू।रामसखाँ सब कीन्ह सुपासू।।
सई उतरि गोमतीं नहाए।चौथें दिवस अवधपुर आए।।
जनकु रहे पुर बासर चारी।राज काज सब साज सँभारी।।
सौंपि सचिव गुर भरतहि राजू।तेरहुति चले साजि सबु साजू।।
नगर नारि नर गुर सिख मानी।बसे सुखेन राम रजधानी।।
muni mahisura gura bharata bhuālū |rāma birahã sabu sāju bihālū ||
prabhu guna grāma ganata mana māhīṁ |saba cupacāpa cale maga jāhīṁ ||
jamunā utari pāra sabu bhayaū |so bāsaru binu bhojana gayaū ||
utari devasari dūsara bāsū |rāmasakhā̃ saba kīnha supāsū ||
saī utari gomatīṁ nahāe |cautheṁ divasa avadhapura āe ||
janaku rahe pura bāsara cārī |rāja kāja saba sāja sãbhārī ||
sauṁpi saciva gura bharatahi rājū |terahuti cale sāji sabu sājū ||
nagara nāri nara gura sikha mānī |base sukhena rāma rajadhānī ||
মুনি বশিষ্ঠ, ব্ৰাহ্মণ, গুৰু, ভৰত আৰু ৰজা, সমস্ত সঙ্গীসহ ৰামৰ বিৰহত শোকাহত হ'ল। মনত মনত প্ৰভুৰ গুণগান কৰি কৰি তেওঁলোক সকলোৱে নীৰৱে পথ চলিল। যমুনা পাৰ হৈ তেওঁলোক সকলোৱে সেই দিনটো অনশনে কটালে। গংগা পাৰ হৈ দ্বিতীয় বাসস্থান কৰিলে, আৰু ৰামৰ সখাই সকলোৰে বাবে সুবিধাৰ ব্যৱস্থা কৰিলে। সাই নদী পাৰ হৈ গোমতীত স্নান কৰিলে, আৰু চতুৰ্থ দিনত অযোধ্যা নগৰীত উপনীত হ'ল। জনক চাৰি দিন নগৰীত থাকিল, ৰাজ্যৰ সকলো কার্য ব্যৱস্থাপনা কৰি। ৰাজ্য মন্ত্ৰী, গুৰু আৰু ভৰতক সঁপি দি, সকলো অনুচৰবৃন্দক সাজি তিৰহুতলৈ যাত্রা কৰিলে। নগৰৰ নৰনাৰীয়ে গুৰুৰ উপদেশ মানি চলিল আৰু ৰামৰ ৰাজধানীত শান্তিত বাস কৰিলে।
দোহা 322
राम दरस लगि लोग सब करत नेम उपबास।तजि तजि भूषन भोग सुख जिअत अवधि कीं आस।।322।।
rāma darasa lagi loga saba karata nema upabāsa |taji taji bhūṣana bhoga sukha jiata avadhi kīṁ āsa ||322||
ৰামৰ দৰ্শন লাভৰ আকাঙ্ক্ষাত সকলো লোকে নিয়ম আৰু উপবাস পালন কৰিছিল; অলংকাৰ, ভোগ আৰু সুখ একে একে ত্যাগ কৰি তেওঁলোকে কেৱল নিৰ্ধাৰিত সময়ৰ আশাত জীয়াই আছিল।
চৌপাই 323.1-4
सचिव सुसेवक भरत प्रबोधे।निज निज काज पाइ पाइ सिख ओधे।।
पुनि सिख दीन्ह बोलि लघु भाई।सौंपी सकल मातु सेवकाई।।
भूसुर बोलि भरत कर जोरे।करि प्रनाम बय बिनय निहोरे।।
ऊँच नीच कारजु भल पोचू।आयसु देब न करब सँकोचू।।
परिजन पुरजन प्रजा बोलाए।समाधानु करि सुबस बसाए।।
सानुज गे गुर गेहँ बहोरी।करि दंडवत कहत कर जोरी।।
आयसु होइ त रहौं सनेमा।बोले मुनि तन पुलकि सपेमा।।
समुझव कहब करब तुम्ह जोई।धरम सारु जग होइहि सोई।।
saciva susevaka bharata prabodhe |nija nija kāja pāi pāi sikha odhe ||
puni sikha dīnha boli laghu bhāī |sauṁpī sakala mātu sevakāī ||
bhūsura boli bharata kara jore |kari pranāma baya binaya nihore ||
ū̃ca nīca kāraju bhala pocū |āyasu deba na karaba sãkocū ||
parijana purajana prajā bolāe |samādhānu kari subasa basāe ||
sānuja ge gura gehã bahorī |kari daṁḍavata kahata kara jorī ||
āyasu hoi ta rahauṁ sanemā |bole muni tana pulaki sapemā ||
samujhava kahaba karaba tumha joī |dharama sāru jaga hoihi soī ||
ভৰতে তেওঁৰ মন্ত্ৰী আৰু বিশ্বস্ত সেৱকসকলক নিৰ্দেশ দিলে, আৰু প্ৰত্যেকে নিজ নিজ কাম পাই উৎসাহেৰে তাত লাগিল। তাৰ পিছত তেওঁ কনিষ্ঠ ভাতৃক মাতি উপদেশ দিলে, আৰু সকলো মাতৃৰ সেৱাৰ ভাৰ তেওঁক সঁপি দিলে। ব্ৰাহ্মণসকলক মাতি ভৰতে হাত জোৰ কৰিলে, প্ৰণাম কৰি বয়সানুক্ৰমে বিনয়েৰে অনুনয় কৰিলে। "উচ্চ-নিম্ন, ভাল-বেয়া যিকোনো কাম হওক, আপোনাসকলে আজ্ঞা দিয়ক, মই কোনো সংকোচ নকৰিম।" পৰিজন, নগৰবাসী আৰু প্ৰজাসকলক মাতিলে, তেওঁলোকক সান্ত্বনা দি নিজ নিজ ঘৰত সুখে বাস কৰালে। কনিষ্ঠ ভাতৃৰ সৈতে গুৰুৰ ঘৰলৈ গ'ল, দণ্ডবৎ প্ৰণাম কৰি হাত জোৰ কৰি ক'লে। "আপুনি আজ্ঞা কৰিলে মই সংযমৰ ব্ৰত ধৰি থাকিম।" মুনিয়ে, দেহত প্ৰেমেৰে ৰোমাঞ্চিত হৈ, ক'লে। "তোমালোকে যি ভাবিবা, ক'বা বা কৰিবা, সেইয়ে জগতত ধৰ্মৰ সাৰ হ'ব।"
দোহা 323
सुनि सिख पाइ असीस बड़ि गनक बोलि दिनु साधि।सिंघासन प्रभु पादुका बैठारे निरुपाधि।।323।।
suni sikha pāi asīsa baṛi ganaka boli dinu sādhi |siṁghāsana prabhu pādukā baiṭhāre nirupādhi ||323||
মুনিৰ উপদেশ শুনি আৰু তেওঁৰ মহা আশীৰ্বাদ লাভ কৰি, ভৰতে এজন জ্যোতিষীক মাতি দিন নিৰ্ধাৰণ কৰিলে, আৰু তাৰ পিছত সকলো সাংসাৰিক আসক্তিৰ পৰা মুক্ত হৈ প্ৰভুৰ পাদুকাক সিংহাসনত স্থাপন কৰিলে।
চৌপাই 324.1-4
राम मातु गुर पद सिरु नाई।प्रभु पद पीठ रजायसु पाई।।
नंदिगावँ करि परन कुटीरा।कीन्ह निवासु धरम धुर धीरा।।
जटाजूट सिर मुनिपट धारी।महि खनि कुस साँथरी सँवारी।।
असन बसन बासन ब्रत नेमा।करत कठिन रिषिधरम सप्रेमा।।
भूषन बसन भोग सुख भूरी।मन तन बचन तजे तिन तूरी।।
अवध राजु सुर राजु सिहाई।दसरथ धनु सुनि धनदु लजाई।।
तेहिं पुर बसत भरत बिनु रागा।चंचरीक जिमि चंपक बागा।।
रमा बिलासु राम अनुरागी।तजत बमन जिमि जन बड़भागी।।
rāma mātu gura pada siru nāī |prabhu pada pīṭha rajāyasu pāī ||
naṁdigāvã kari parana kuṭīrā |kīnha nivāsu dharama dhura dhīrā ||
jaṭājūṭa sira munipaṭa dhārī |mahi khani kusa sā̃tharī sãvārī ||
asana basana bāsana brata nemā |karata kaṭhina riṣidharama sapremā ||
bhūṣana basana bhoga sukha bhūrī |mana tana bacana taje tina tūrī ||
avadha rāju sura rāju sihāī |dasaratha dhanu suni dhanadu lajāī ||
tehiṁ pura basata bharata binu rāgā |caṁcarīka jimi caṁpaka bāgā ||
ramā bilāsu rāma anurāgī |tajata bamana jimi jana baṛabhāgī ||
ৰামৰ মাতা আৰু গুৰুৰ চৰণত শিৰ নত কৰি, প্ৰভুৰ পাদুকাৰ আজ্ঞা লভি, ধৰ্মৰ ভাৰ গ্ৰহণত দৃঢ় ভৰতে নন্দিগ্ৰামত পৰ্ণকুটীৰ সাজি বাস কৰিলে। মস্তকত জটাজূট ধাৰণ কৰি মুনিবেশ পৰিধান কৰিলে, ভূমি খনন কৰি কুশাসন প্ৰস্তুত কৰিলে। আহাৰ, বস্ত্ৰ, পাত্ৰ, ব্ৰত আৰু নিয়মত তেওঁ প্ৰেমসহকাৰে কঠিন মুনিধৰ্ম পালন কৰিলে। ভূষণ, বসন, ভোগ আৰু বহুল সুখ মনে, দেহে আৰু বাক্যে তেওঁ তৃণৰ নিচিনা ত্যাগ কৰিলে। অযোধ্যা ৰাজ্য দেৱৰাজ্য দ্বাৰাও ঈৰ্ষণীয় আছিল, দশৰথৰ ধন শুনি ধনদেৱেও লজ্জিত হ'ল। সেই নগৰীত ভৰত নিৰাগ্ৰহে বাস কৰিলে, যেনে চম্পক উদ্যানত ভ্ৰমৰ। যেনে ৰামানুৰাগী মহাভাগ্যবান ব্যক্তিয়ে লক্ষ্মীৰ বিলাস বমনৰ নিচিনা ত্যাগ কৰে।
দোহা 324
राम पेम भाजन भरतु बड़े न एहिं करतूति।चातक हंस सराहिअत टेंक बिबेक बिभूति।।324।।
rāma pema bhājana bharatu baṛe na ehiṁ karatūti |cātaka haṁsa sarāhiata ṭeṁka bibeka bibhūti ||324||
ৰামৰ প্ৰেমৰ পাত্ৰ ভৰত কেৱল এই আচৰণেৰে ডাঙৰ নহয়। চাতক চৰাই তাৰ প্ৰতিজ্ঞাৰ বাবে প্ৰশংসিত, আৰু ৰাজহংস তাৰ বিবেচনাৰ গৌৰৱৰ বাবে প্ৰশংসিত।
চৌপাই 325.1-4
देह दिनहुँ दिन दूबरि होई।घटइ तेजु बलु मुखछबि सोई।।
नित नव राम प्रेम पनु पीना।बढ़त धरम दलु मनु न मलीना।।
जिमि जलु निघटत सरद प्रकासे।बिलसत बेतस बनज बिकासे।।
सम दम संजम नियम उपासा।नखत भरत हिय बिमल अकासा।।
ध्रुव बिस्वास अवधि राका सी।स्वामि सुरति सुरबीथि बिकासी।।
राम पेम बिधु अचल अदोषा।सहित समाज सोह नित चोखा।।
भरत रहनि समुझनि करतूती।भगति बिरति गुन बिमल बिभूती।।
बरनत सकल सुकचि सकुचाहीं।सेस गनेस गिरा गमु नाहीं।।
deha dinahũ dina dūbari hoī |ghaṭai teju balu mukhachabi soī ||
nita nava rāma prema panu pīnā |baṛhata dharama dalu manu na malīnā ||
jimi jalu nighaṭata sarada prakāse |bilasata betasa banaja bikāse ||
sama dama saṁjama niyama upāsā |nakhata bharata hiya bimala akāsā ||
dhruva bisvāsa avadhi rākā sī |svāmi surati surabīthi bikāsī ||
rāma pema bidhu acala adoṣā |sahita samāja soha nita cokhā ||
bharata rahani samujhani karatūtī |bhagati birati guna bimala bibhūtī ||
baranata sakala sukaci sakucāhīṁ |sesa ganesa girā gamu nāhīṁ ||
ভৰতৰ দেহ দিনে দিনে শীহৰীয়া হৈ আছে, অথচ তেজ, বল আৰু মুখৰ সৌন্দৰ্য অটুট আছে। প্ৰতিদিন ৰামৰ নৱীন প্ৰেমৰস পান কৰি, ধৰ্মৰ দল বৃদ্ধি পাইছে, মন ম্লান হোৱা নাই। যেনে শৰৎকালত পানী কমিলেও বেত গছ উজ্বলিত হয় আৰু পদুম ফুলে। সম, দম, সংযম, নিয়ম আৰু উপবাস ভৰতৰ হৃদয়ৰ নিৰ্মল আকাশৰ তৰা। অটল বিশ্বাস হ'ল ধ্ৰুৱতৰা, বনবাসৰ মেয়াদ হ'ল পূৰ্ণিমাৰ ৰাতি, স্বামীৰ স্মৰণ হ'ল দেৱগংগা, বিকশিত। ৰামৰ প্ৰেম হ'ল চন্দ্ৰ, অচল আৰু নিৰ্দোষ, তৰাসমূহৰ সৈতে নিত্য উজ্জ্বল দীপ্তিমান। ভৰতৰ জীৱনযাপন, বুদ্ধি আৰু কৰ্ম, ভক্তি, বৈৰাগ্য আৰু গুণৰ নিৰ্মল বিভূতি। সকলো কবি সেইবোৰ বৰ্ণনা কৰিবলৈ লজ্জাত সংকুচিত হয়; শেষ, গণেশ আৰু সৰস্বতীয়ো সেইবোৰলৈ পোৱা নাযায়।
দোহা 325
नित पूजत प्रभु पाँवरी प्रीति न हृदयँ समाति।मागि मागि आयसु करत राज काज बहु भाँति।।325।।
nita pūjata prabhu pā̃varī prīti na hṛdayã samāti |māgi māgi āyasu karata rāja kāja bahu bhā̃ti ||325||
প্ৰতিদিন তেওঁ প্ৰভুৰ পদুকা পূজা কৰিছিল, আৰু হৃদয়ৰ প্ৰীতি সমাৰি নাপাইছিল। বাৰবাৰ সিহঁতৰ ওচৰত অনুমতি বিচাৰি নানা প্ৰকাৰে ৰাজকাৰ্য সম্পাদন কৰিছিল।
চৌপাই 326.1-4
पुलक गात हियँ सिय रघुबीरू।जीह नामु जप लोचन नीरू।।
लखन राम सिय कानन बसहीं।भरतु भवन बसि तप तनु कसहीं।।
दोउ दिसि समुझि कहत सबु लोगू।सब बिधि भरत सराहन जोगू।।
सुनि ब्रत नेम साधु सकुचाहीं।देखि दसा मुनिराज लजाहीं।।
परम पुनीत भरत आचरनू।मधुर मंजु मुद मंगल करनू।।
हरन कठिन कलि कलुष कलेसू।महामोह निसि दलन दिनेसू।।
पाप पुंज कुंजर मृगराजू।समन सकल संताप समाजू।।
जन रंजन भंजन भव भारू।राम सनेह सुधाकर सारू।।
pulaka gāta hiyaṁ siya raghubīrū |jīha nāmu japa locana nīrū ||
lakhana rāma siya kānana basahīṁ |bharatu bhavana basi tapa tanu kasahīṁ ||
dou disi samujhi kahata sabu logū |saba bidhi bharata sarāhana jogū ||
suni brata nema sādhu sakucāhīṁ |dekhi dasā munirāja lajāhīṁ ||
parama punīta bharata ācaranū |madhura mañju muda maṅgala karanū ||
harana kaṭhina kali kaluṣa kalesū |mahāmoha nisi dalana dinesū ||
pāpa puñja kuñjara mṛgarājū |samana sakala santāpa samājū ||
jana rañjana bhañjana bhava bhārū |rāma saneha sudhākara sārū ||
তেওঁৰ দেহত আনন্দত ৰোমাঞ্চ হ'ল, হৃদয়ত সীতা আৰু ৰঘুবীৰ বাস কৰিলে, জিভাৰে তেওঁলোকৰ নাম জপ কৰিলে, আৰু চকুত অশ্ৰু বৰিষণ্ণ হ'ল। লক্ষ্মণ, ৰাম আৰু সীতাই বনত বাস কৰিলে, আৰু ভৰতে গৃহত বাস কৰি তপস্যাৰে দেহ ক্ষয় কৰিলে। উভয় দিক বিবেচনা কৰি সকলো লোকে ক'লে যে ভৰত সৰ্ববিধে প্ৰশংসাৰ যোগ্য। তেওঁৰ ব্ৰত আৰু নেম শুনি সাধুসকল সংকুচিত হ'লে, তেওঁৰ অৱস্থা দেখি মুনিৰাজো লজ্জিত হ'লে। ভৰতৰ আচৰণ পৰম পৱিত্ৰ, মধুৰ আৰু মনোহৰ, আনন্দ আৰু মংগলৰ কাৰণ। এইটোৱে কলিযুগৰ কঠিন পাপ আৰু ক্লেশ দূৰ কৰে, আৰু মহামোহৰ ৰাতি বিদীৰ্ণকাৰী সূৰ্য। এইটোৱে পাপৰ স্তূপৰূপী হাতীৰ দলৰ সিংহ, আৰু সকলো সন্তাপৰ সমাজৰ বিনাশকাৰী। এইটোৱে ভক্তসকলক আনন্দ দিয়ে আৰু সংসাৰৰ ভাৰ ভঞ্জন কৰে; এইটোৱে ৰামপ্ৰেমৰ অমৃতময় চন্দ্ৰৰ সাৰ।
ছন্দ 326
सिय राम प्रेम पियूष पूरन होत जनमु न भरत को।मुनि मन अगम जम नियम सम दम बिषम ब्रत आचरत को।।
दुख दाह दारिद दंभ दूषन सुजस मिस अपहरत को।कलिकाल तुलसी से सठन्हि हठि राम सनमुख करत को।।
siya rāma prema piyūṣa pūrana hota janamu na bharata ko |muni mana agama jama niyama sama dama biṣama brata ācarata ko ||
dukha dāha dārida dambha dūṣana sujasa misa apaharata ko |kalikāla tulasī se saṭhanhi haṭhi rāma sanamukha karata ko ||
সীতা আৰু ৰামৰ প্ৰেম-অমৃতেৰে পূৰ্ণ ভৰতৰ যদি জন্ম নহ'লহেঁতেন, তেন্তে মুনিৰ মনৰ অগম্য, যমৰ নিয়মৰ সমান, দম সহ দুৰ্গম ব্ৰত কোনে পালন কৰিলেহেঁতেন? সুযশৰ আড়ালত দুঃখ, দাহিকা যন্ত্ৰণা, দৰিদ্ৰতা, ভণ্ডামি আৰু দোষ কোনে হৰণ কৰিলেহেঁতেন? কলিযুগত তুলসীৰ দৰে দুষ্টসকলক জোৰেৰে ৰামৰ ফালে কোনে মুখ ঘূৰাই দিলেহেঁতেন?
সোৰঠা 326
भरत चरित करि नेमु तुलसी जो सादर सुनहिं।सीय राम पद पेमु अवसि होइ भव रस बिरति।।326।।
bharata carita kari nemu tulasī jo sādara sunahiṁ |sīya rāma pada pemu avasi hoi bhava rasa birati ||326||
তুলসীদাস কয়: যিসকলে নিয়ম কৰি শ্ৰদ্ধাৰে ভৰতৰ চৰিত শ্ৰৱণ কৰে, তেওঁলোকে অৱশ্যই সীতা আৰু ৰামৰ চৰণত প্ৰেম লাভ কৰিব আৰু সংসাৰৰ ৰসৰ পৰা বিৰতি পাব।
Frequently Asked Questions
परंपरा में भरत-चरित (पादुका-राज्य, वैराग्य-युक्त राजधर्म) का पाठ ‘आज्ञापालन-बुद्धि’, ‘विषय-विरक्ति’, और ‘राम-चरण-निष्ठा’ को दृढ़ करता है—विशेषतः गृहस्थ के लिए यह मान्यता है कि राज/कार्य करते हुए भी मन ‘निरुपाधि’ रह सकता है।
सामान्य सत्संग-परंपरा में ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘राम राम’ का नाम-जप समपूट रूप में जोड़ा जाता है; भरत-पादुका प्रसंग में कई पाठ-परंपराएँ ‘रामचरण-रति’ दृढ़ करने हेतु ‘श्रीरामचंद्र कृपालु भज मन’/‘राम नाम’ का संकीर्तन-संयोजन भी करती हैं (स्थानीय परंपरा-भेद संभव)।
Ask anything about Prakarana 33 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
