Adhyaya 17
Śalya-hatānantarāṇi: Madrarāja-padānugānāṃ praskandana and the Pandava counter-encirclement (शल्यहतानन्तराणि—मद्रराजपदानुगानां प्रस्कन्दनम्)
Upa-parva: Madrarāja-padānugānāṃ praskandana (After Śalya’s fall: the Madra contingent’s assault and Duryodhana’s attempted restraint)
Saṃjaya reports that, after Śalya’s death, seven hundred Madra-following charioteers surge forward in great force. Duryodhana, elevated on an elephant and marked by royal insignia, repeatedly forbids their advance, yet the warriors—intent on killing Yudhiṣṭhira—enter the Pandava host and engage with loud bowstrings and close combat. Hearing of Śalya’s fall and Yudhiṣṭhira’s distress, Arjuna arrives with the Gāṇḍīva; Bhīma, the Mādrī sons, Sātyaki, the Draupadeyas, Dhṛṣṭadyumna, Śikhaṇḍin, and allied Pañcālas form a protective ring around Yudhiṣṭhira and churn the enemy ranks. Duryodhana’s inability to enforce restraint prompts Śakuni’s counsel: assemble with cavalry, chariots, and elephants to protect the endangered Madra force and fight in coordinated solidarity. The Kaurava side advances with a tumult of commands; the Pandavas meet them in a central formation, and the Madra contingent is quickly cut down. The battlefield is described through dismemberment imagery, broken chariots, fallen horses, and ominous signs (a great meteor crossing the sun). Seeing the Madra force destroyed and Śalya fallen, Duryodhana’s army becomes disoriented and turns away, fleeing under pressure from resolute Pandava archers.
Chapter Arc: शल्य, क्षत्रियर्षभ, मेघ-गर्जन-सा शरवर्षा बरसाते हुए पाण्डव-पक्ष की अग्रपंक्ति पर टूट पड़ता है—युद्धभूमि पर एक क्षण को लगता है मानो इन्द्र का वज्रवर्ष उतर आया हो। → शल्य सात्यकि को दस बाणों से, भीमसेन और सहदेव को तीन-तीन से और युधिष्ठिर को भी पीड़ित कर पाण्डव-सेना की धुरी हिला देता है; उसके तीक्ष्ण प्रहार आयुधों सहित भुजाएँ और ध्वज काटते हैं, और रणभूमि कुश-बिछी वेदी-सी योद्धाओं से पट जाती है। मुहूर्त भर में वह संज्ञा पाकर क्रोध-रक्त नेत्रों से और भी उग्र हो उठता है, मानो सहस्रनेत्र की प्रतिमा। → युधिष्ठिर शल्य के सामने धर्म-बल और राज-धैर्य को शस्त्र बनाकर निर्णायक प्रहार करते हैं; भीमसेन शल्य के घोड़ों और सारथि को लक्ष्य कर रथ-बल तोड़ते हैं। शल्य का तेज क्षण भर सांवर्तक-अग्नि-सा दीखता है, पर उसी ज्वाला के बीच उसका विनाश-काल उपस्थित होता है—मद्रराज का पतन युद्ध की दिशा पलट देता है। → शल्य तथा उसके भाई का वध हो जाता है; कृतवर्मा (हार्दिक्य) भीषण दबाव में रथ बदलकर पीछे हटता है। पाण्डव-पक्ष, जो अभी-अभी शरवर्षा में डगमगा रहा था, शल्य-पतन के साथ पुनः संगठित होकर बढ़त ले लेता है। → कौरव-पक्ष का एक और स्तम्भ गिर चुका है—अब अगला सेनापति कौन, और दुर्योधन की अंतिम आशा किस पर टिकेगी?
Shlokas
Verse 1
/ ऑपन--माजल छा ्-जस:अ सप्तदशो< ध्याय: भीमसेनद्वारा राजा शल्यके घोड़े और सारथिका तथा युधिष्ठिरद्वारा राजा शल्य और उनके भाईका वध एवं कृतवर्माकी पराजय संजय उवाच अथान्यद् धनुरादाय बलवान वेगवत्तरम् | युधिष्ठिरं मद्रपतिर्भित््वा सिंह इवानदत्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ສາລະຍະ ກະສັດແຫ່ງມັດຣະ ຜູ້ມີກຳລັງຫນັກແນ່ນ ໄດ້ຢືນມືຂຶ້ນຖືຄັນທະນູອີກອັນທີ່ໄວກວ່າເກົ່າ ແລ້ວຍິງໃຫ້ຢຸທິສຖິຣະບາດເຈັບ ແລະຄຳຮ້ອງຄຳຮາມດັ່ງສິງໂຕ.
Verse 2
ततः स शरवर्षेण पर्जन्य इव वृष्टिमान् । अभ्यवर्षदमेयात्मा क्षत्रियान् क्षत्रियर्षभ:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ຜູ້ເປັນຈ່າຝູງໃນຫມູ່ກະສັດນັກຮົບ (ກະສັດຕຣິຍະ) ຜູ້ມີຈິດໃຈຫາຂອບເຂດບໍ່ໄດ້ ໄດ້ສາດຝົນລູກສອນໃສ່ບັນດານັກຮົບ ດັ່ງເມກຝົນທີ່ທຳຝົນຕົກລົງຢ່າງຫນັກ.
Verse 3
सात्यकिं दशभिर्विद्ध्वा भीमसेन त्रिभि: शरै: । सहदेवं त्रिभिरविंद्ध्वा युधिष्ठिरमपीडयत्,उन्होंने सात्यकिको दस, भीमसेनको तीन तथा सहदेवको भी तीन बाणोंसे घायल करके युधिष्ठिरको भी पीड़ित कर दिया
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ລາວຍິງສາຕະຍະກິດ້ວຍລູກສອນສິບດອກ, ຍິງພີມະເສນະດ້ວຍສາມດອກ, ແລະຍິງສະຫະເທວະດ້ວຍສາມດອກອີກ; ຍັງກົດດັນໃຫ້ຢຸທິດຖິຣະເຈັບປວດ—ເພີ່ມຄວາມກົດດັນແຫ່ງສົງຄາມໃສ່ພານດະວະທັງຫຼາຍ.
Verse 4
तांस्तानन्यान् महेष्वासान् साश्वान् सरथकूबरान् | अर्दयामास विशिखैरुल्काभिरिव कुञ्जरान्
ແລ້ວລາວກໍ່ກົດຂີ່ວີລະຊົນນັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ອື່ນໆເຫຼົ່ານັ້ນ—ພ້ອມທັງມ້າ ແລະລົດຮົບ ກັບຄານລົດ—ດ້ວຍລູກສອນຂອງລາວ, ດັ່ງນາຍພານໃຊ້ໄມ້ທີ່ລຸກໄຟທຳໃຫ້ຊ້າງເຈັບປວດ.
Verse 5
कुण्जरान् कुण्जरारोहानश्चानश्वप्रयायिन: । रथांश्ष रथिन: सार्थ जघान रथिनां वर:,रथियोंमें श्रेष्ठ शल्यने हाथियों और हाथीसवारोंको, घोड़ों और घुड़सवारोंको तथा रथों और रथियोंको एक साथ ही नष्ट कर दिया
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ຊາລະຍະ ຜູ້ເປັນຍອດແຫ່ງນັກຮົບລົດສົງຄາມ ໄດ້ຟັນທຳລາຍໃນຄາວດຽວ ທັງຊ້າງແລະຄົນຂີ່ຊ້າງ, ທັງມ້າແລະນັກຮົບຂີ່ມ້າ, ທັງລົດຮົບແລະຄົນຂັບລົດ—ຜ່າກອງທັບດ້ວຍອຳນາດອັນຫນັກໜ່ວງ.
Verse 6
बाहुंश्विच्छेद तरसा सायुधान् केतनानि च । चकार च महीं योधैस्तीर्णा वेदीं कुशैरिव
ດ້ວຍຄວາມໄວອັນຮຸນແຮງ ລາວຕັດແຂນຂອງນັກຮົບທີ່ຍັງກຳອາວຸດຢູ່ ແລະຕັດທຸງສັນຍາລັກຂອງເຂົາເຈົ້າລົງດ້ວຍ. ແລ້ວລາວເຮັດໃຫ້ພື້ນດິນເຕັມໄປດ້ວຍຊາກນັກຮົບ—ດັ່ງແທ່ນບູຊາທີ່ປູດ້ວຍຫຍ້າກຸສະ.
Verse 7
तथा तमरिसैन्यानि घ्नन्तं मृत्युमिवान्तकम् । परिवद्र॒र्भुशं क्रुद्धा: पाण्डुपाउ्चालसोमका:
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ແມ່ນແຕ່ຢ່າງນັ້ນ ໃນຂະນະທີ່ລາວຂ້າກອງທັບສັດຕູດັ່ງຄວາມຕາຍເອງ—ດັ່ງພຣະຍະມະ ຜູ້ປິດສຸດ—ພານດະວະ, ພານຈາລະ ແລະ ໂສມະກະ ຜູ້ເດືອດດານດ້ວຍໂທສະ ໄດ້ຫ້ອມລ້ອມລາວຈາກທຸກດ້ານ.
Verse 8
इस प्रकार मृत्यु और यमराजके समान शत्रुसेनाका संहार करनेवाले राजा शल्यको अत्यन्त क्रोधमें भरे हुए पाण्डव, पांचाल तथा सोमकयोद्धाओंने चारों ओरसे घेर लिया ।।
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ດັ່ງນັ້ນ ພວກປານດະວະ ພ້ອມດ້ວຍພວກປັນຈາລະ ແລະ ໂສມະກະ ຜູ້ເຜົາໄໝ້ດ້ວຍໂທສະອັນແຮງກ້າ ໄດ້ລ້ອມກະສັດ ສາລະຍະ ຈາກທຸກທິດ—ຜູ້ທຳລາຍກອງສັດຕູດຸດດັ່ງຄວາມຕາຍ ແລະ ພະຍົມ. ຕໍ່ມາ ພີມະເສນ, ສາຕະຍະກີ ຫຼານຂອງຊິນີ, ແລະ ລູກຊາຍສອງຄົນຂອງມາດຣີ ຄື ນະກຸລະ ແລະ ສະຫະເທວະ ຜູ້ເປັນຍອດໃນມະນຸດ—ໄດ້ມາພ້ອມກະສັດຍຸທິສຖິຣະ ຜູ້ມີພະລັງອັນໃຫຍ່ ແລະ ເລີ່ມທ້າທາຍ ສາລະຍະ ຜູ້ມີຄວາມສາມາດພ້ອມສົມ ໃຫ້ອອກສູ້ດຽວ ທ່າມກາງຄວາມຄັບແຄນຂອງສົງຄາມ.
Verse 9
ततस्तु शूरा: समरे नरेन्द्र नरेश्वरं प्राप्य युधां वरिष्ठम् आवार्य चैनं समरे नृवीरा जघ्नु: शरै: पत्रिभिरुग्रवेगै:
ຕໍ່ມາ ໂອ ພະຣາຊາ, ບັນດາວີຣະຊົນໃນສົງຄາມ ໄດ້ເຂົ້າໄປຫາ ນະເຣສະວະຣະ ສາລະຍະ ຜູ້ເປັນຍອດໃນການຮົບ, ແລ້ວກັ້ນເຂົາໄວ້ໃນສະໜາມຮົບ; ພວກນັ້ນກໍໄດ້ຍິງດ້ວຍລູກສອນປີກເຫຼັກອັນມີແຮງພຸ່ງພາລະນ່າຢ້ານ ໃຫ້ເຂົາບາດເຈັບ.
Verse 10
संरक्षितो भीमसेनेन राजा माद्रीसुता भ्यामथ माधवेन । मद्राधिपं पत्रिभिरुग्रवेगै: स्तनान्तरे धर्मसुतो निजघ्ने
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ກະສັດຍຸທິສຖິຣະ ບຸດແຫ່ງທັມມະ ຖືກປົກປ້ອງໂດຍ ພີມະເສນ, ໂດຍລູກຊາຍສອງຄົນຂອງມາດຣີ (ນະກຸລະ ແລະ ສະຫະເທວະ), ແລະໂດຍ ສາຕະຍະກີ ພັນມິດຂອງມາດະວະ; ພຣະອົງໄດ້ຍິງລູກສອນອັນພຸ່ງແຮງເຂົ້າທີ່ອົກຂອງຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງມັດຣະ ຄື ສາລະຍະ.
Verse 11
ततो रणे तावकानां रथौघा: समीक्ष्य मद्राधिपतिं शरार्तम् | पर्यावद्रु: प्रवरास्ते सुसज्जा दुर्योधनस्यानुमते पुरस्तात्
ຕໍ່ມາ ໃນສະໜາມຮົບ ເມື່ອເຫັນຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງມັດຣະ ຖືກທຸກທ້ອນດ້ວຍລູກສອນ, ບັນດານັກຮົບລົດສົງຄາມຊັ້ນເລີດຂອງຝ່າຍທ່ານ ໄດ້ຈັດຕົວຢ່າງພ້ອມພຽງ ຕາມຄຳອະນຸຍາດຂອງດຸຣະໂຢທະນະ; ພວກເຂົາພາກັນພຸ່ງເຂົ້າມາລ້ອມກັນ ແລະ ຢືນຂວາງໜ້າຢູ່ຕໍ່ໜ້າຍຸທິສຖິຣະ.
Verse 12
ततो द्रुतं मद्रजनाधिपो रणे युधिष्ठिरं सप्तभिरभ्यविद्धयत् । त॑ चापि पार्थो नवभि: पृषत्कै- विंव्याध राजंस्तुमुले महात्मा
ຕໍ່ມາ ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງມັດຣະ ໃນສະໜາມຮົບ ໄດ້ຍິງຍຸທິສຖິຣະດ້ວຍລູກສອນເຈັດດອກຢ່າງວ່ອງໄວ. ແລະ ໂອ ພະຣາຊາ, ໃນການຮົບອັນອື້ອອຶງນັ້ນ ມະຫາອາດມາ ຍຸທິສຖິຣະ ກໍໄດ້ແທງສາລະຍະກັບຄືນ ດ້ວຍລູກສອນເກົ້າດອກ ໃຫ້ບາດເຈັບ.
Verse 13
आकर्णपूर्णायतसम्प्रयुक्तै: शरैस्तदा संयति तैलधौतै: । अन्योन्यमाच्छादयतां महारथौ मद्राधिपश्चापि युधिष्ठिरश्ष
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ໃນຂະນະນັ້ນ ກາງສະໜາມຮົບ ມະຫາຣະຖີສອງອົງ—ຊາລະຍະ ຈອມເມືອງມັດຣະ ແລະ ຢຸດທິສຖິຣະ—ໄດ້ຍິງລູກສອນທີ່ດຶງຄັນທະນູຈົນເຖິງຫູ ແລ້ວປ່ອຍອອກດ້ວຍແຮງເຕັມທີ່; ກ້ານລູກສອນມັນມັນດັ່ງຖືກລ້າງດ້ວຍນ້ຳມັນ. ດ້ວຍລູກສອນອັນແຫຼມຄົມນັ້ນ ທັງສອງໄດ້ປົກຄຸມກັນແລະກັນ ດັ່ງຝົນອາວຸດບໍ່ຂາດສາຍ.
Verse 14
ततस्तु तूर्ण समरे महारथौ परस्परस्यान्तरमीक्षमाणौ । शरैर्भुशं विव्यधतुर्नुपोत्तमौ महाबलौ शत्रुभिरप्रधृष्यौ
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ໃນສະໜາມຮົບ ມະຫາຣະຖີທັງສອງເຝົ້າມອງຫາຊ່ອງວ່າງຂອງກັນແລະກັນ; ແລ້ວກໍຮີບຮ້ອນຍິງລູກສອນທະລຸກັນຊ້ຳໆ. ທັງສອງເປັນກະສັດຊັ້ນສູງ ມີພະລັງຫຼາຍ ແລະບໍ່ຖືກສັດຕູຂົ່ມເຫັງໄດ້; ດັ່ງນັ້ນດ້ວຍຄວາມມຸ່ງໝັ້ນຮຸນແຮງ ພວກເຂົາຈຶ່ງກໍ່ບາດແຜເລິກໃຫ້ກັນ.
Verse 15
तयोर्धनुज्यातलनि:स्वनो महान् महेन्द्रवजञाशनितुल्यनि:स्वन: । परस्परं बाणगणैर्महात्मनो: प्रवर्षतोर्मद्रपपाण्डुवीरयो:
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ລະຫວ່າງນັກຮົບໃຈໃຫຍ່ທັງສອງ—ກະສັດແຫ່ງມັດຣະ ແລະ ວີຣະບຸລຸດປານດະວະ—ໃນຂະນະທີ່ພວກເຂົາສາດລູກສອນເປັນຝົນໃສ່ກັນ ກໍເກີດສຽງອັນກັງວານ: ສຽງດັງຂອງສາຍຄັນທະນູ ດັ່ງຟ້າຮ້ອງເມື່ອວັດຊະຣະຂອງອິນທຣະຟາດຟັນ.
Verse 16
परस्पर बाणोंकी वर्षा करते हुए महामना मद्रराज तथा पाण्डववीर युधिष्ठिरके धनुषकी प्रत्यंचाका महान् शब्द इन्द्रके वजकी गड़गड़ाहटके समान जान पड़ता था ।।
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ເມື່ອກະສັດແຫ່ງມັດຣະ ແລະ ວີຣະບຸລຸດປານດະວະ ຢຸດທິສຖິຣະ ສາດລູກສອນໃສ່ກັນດັ່ງຝົນ, ສຽງສາຍຄັນທະນູອັນກັງວານຂອງພວກເຂົາ ຄ້າຍຟ້າຮ້ອງແຫ່ງວັດຊະຣະຂອງອິນທຣະ. ດ້ວຍຄວາມທະນົງໃນສົງຄາມທີ່ພຸ່ງພອງ, ທັງສອງເຄື່ອນໄຫວວົນວຽນ ດັ່ງລູກເສືອສອງຕົວກຳລັງກັດກັນໃນປ່າໃຫຍ່ເພາະຄວາມຫິວເນື້ອ; ແລະດັ່ງຊ້າງເຈົ້າປ່າມີງາສອງຕົວ, ພວກເຂົາກໍກະແທກກັນຊ້ຳໆໃນສະໜາມຮົບ.
Verse 17
ततस्तु मद्राधिपतिर्महात्मा युधिष्ठिरं भीमबलं प्रसहा । विव्याध वीरं हृदये5तिवेगं शरेण सूर्याग्निसमप्र भेण,इति श्रीमहा भारते शल्यपर्वणि शल्यवधे सप्तदशोडथध्याय:
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ຈອມເມືອງມັດຣະຜູ້ໃຈໃຫຍ່ ຊາລະຍະ ໄດ້ກົດຂີ່ດ້ວຍກຳລັງ ແລ້ວຍິງຖືກວີຣະບຸລຸດ ຢຸດທິສຖິຣະ—ຜູ້ມີພະລັງດັ່ງພີມະ—ທີ່ບ່ອນຫົວໃຈ ດ້ວຍລູກສອນທີ່ພຸ່ງໄວ ສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງຕາເວັນແລະໄຟ.
Verse 18
तत्पश्चात् महामना मद्रराज शल्यने सूर्य और अग्निके समान तेजस्वी बाणसे अत्यन्त वेगवान् और भयंकर बलशाली वीर युधिष्ठिरकी छातीमें चोट पहुँचायी ।।
ຕໍ່ມາ ກະສັດແຫ່ງມັດຣະ ຊາລະຍະ ຜູ້ມີໃຈຍິ່ງ ສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງຕາເວັນແລະໄຟ ໄດ້ຍິງລູກສອນອັນໄວ ນ່າສະພຶງກົວ ແລະເຕັມໄປດ້ວຍພະລັງ ຖືກອົກຂອງວີລະບຸລຸດ ຢຸທິສຖິຣະ. ແມ່ນແຕ່ຖືກທະລຸຢ່າງຫນັກ ຢຸທິສຖິຣະ ມະຫາອາດມາ “ງົວຜູ້ເກັ່ງໃນກຸຣຸ” ກໍຕອບໂຕ້ດ້ວຍລູກສອນທີ່ຍິງໄດ້ດີ ຟັນຟາດໃສ່ເຈົ້າແຫ່ງມັດຣະ ໃຫ້ຊັອກສະລົບລົງ.
Verse 19
ततो मुहूर्तादिव पार्थिवेन्द्रो लब्ध्वा संज्ञां क्रोधसंरक्तनेत्र: । शतेन पार्थ त्वरितो जघान सहसनेत्रप्रतिमप्रभाव:
ແລ້ວຕໍ່ມາ ດັ່ງຜ່ານໄປພຽງຊົ່ວຄາວ ຈອມກະສັດກໍຟື້ນສະຕິຄືນ. ດ້ວຍດວງຕາແດງກ່ຳຈາກໂທສະ ແລະອານຸພາບດັ່ງອິນທຣະຜູ້ມີພັນຕາ ລາວໄດ້ຮີບຮ້ອນຍິງລູກສອນຮ້ອຍດອກໃສ່ພາຣຖະ (ຢຸທິສຖິຣະ).
Verse 20
त्वरंस्ततो धर्मसुतो महात्मा शल्यस्य कोपान्नवभि: पृषत्कै: । भित्त्वा हुरस्तपनीयं च वर्म जघान षड्भिस्त्वपरै: पृषत्कैः
ຕໍ່ມາ ທຳມະສຸດຕະ ຢຸທິສຖິຣະ ມະຫາອາດມາ ຮີບຮ້ອນດ້ວຍໂທສະ ຍິງລູກສອນ 9 ດອກ ຈາກຄວາມໂກດຕໍ່ຊາລະຍະ ຈົນທະລຸອົກ ແລະເກາະຄຳອັນງາມຂອງລາວ. ແລ້ວຍັງຍິງເພີ່ມອີກ 6 ດອກ.
Verse 21
ततस्तु मद्राधिपति: प्रकृष्टें भधनुर्विकृष्य व्यसृजत् पृषत्कान् | द्वाभ्यां शराभ्यां च तथैव राज्ञ- श्रिच्छेद चापं कुरुपुड्वस्य
ແຕ່ຕໍ່ມາ ຈອມເມືອງມັດຣະ ໄດ້ດຶງຄັນທະນູອັນຍອດຢ່າງແຮງ ແລະປ່ອຍລູກສອນອອກໄປຫຼາຍດອກ. ດ້ວຍລູກສອນສອງດອກ ລາວຕັດຄັນທະນູຂອງກະສັດຢຸທິສຖິຣະ ຜູ້ເປັນມົກກະດົກແຫ່ງກຸຣຸ.
Verse 22
नवं ततो<न्यत् समरे प्रगृहा राजा धनुर्घोरतरं महात्मा । शल्यं तु विव्याध शरै: समन्ताद् यथा महेन्द्रो नमुचिं शिताग्रै:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ແລ້ວໃນກາງສົງຄາມ ກະສັດຜູ້ສູງສົ່ງ ຢຸທິສຖິຣະ ໄດ້ຈັບຄັນທະນູໃໝ່ອີກອັນ ທີ່ນ່າຢ້ານກວ່າເກົ່າ ແລະຍິງລູກສອນປາຍແຫຼມຈາກທຸກທິດ ທຳໃຫ້ຊາລະຍະບາດເຈັບທົ່ວກາຍ ດັ່ງມະເຮນທຣະເຄີຍທະລຸນະມຸຈິດ້ວຍລູກສອນຄົມກົດ.
Verse 23
ततस्तु शल्यो नवश्रि: पृषत्कै- भीमस्य राज्ञश्वच युधिष्ठिरस्य । निकृत्य रौक्मे पटुवर्मणी तयो- विंदारयामास भुजौ महात्मा
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ແລ້ວຊາລະຍະ—ຜູ້ສະຫງ່າງາມສົດໃໝ່—ໄດ້ຍິງດ້ວຍລູກສອນ; ຕັດຜ່ານເກາະຄຳອັນແຂງແກ່ຂອງ ພີມະ ແລະ ພະຣາຊາ ຢຸທິສຖິຣະ, ນັກຮົບໃຈໃຫຍ່ນັ້ນໄດ້ຜ່າແຂນຂອງທັງສອງໃຫ້ແຕກຂາດ. ໃນຈັນຍາບັນອັນຫົນຫນາຂອງສົງຄາມ, ພະລັງແລະຄວາມແນ່ວແນ່ຖືກສະແດງຜ່ານການຟັນຟາດອັນຕັດສິນແບບນີ້, ແຕ່ຄວາມທຸກທໍລະມານທີ່ມັນກໍ່ໃຫ້ເກີດ ກໍຍ້ຳໃຫ້ເຫັນຄ່າແພງອັນນ່າຢ້ານຂອງສົງຄາມ.
Verse 24
ततो<5परेण ज्वलनार्कतेजसा क्षुरेण राज्ञो धनुरुन्ममाथ । कृपश्च तस्यैव जघान सूतं षड्भि: शरै: सोडभिमुख: पपात
ຕໍ່ມາ ດ້ວຍລູກສອນຄົມດັ່ງມີດ ທີ່ລຸກໂຊດດັ່ງໄຟແລະຕາເວັນ, ລາວໄດ້ທຳລາຍຄັນທະນູຂອງພະຣາຊາ ຢຸທິສຖິຣະ. ແລະ ກຣິປະ ກໍໄດ້ຍິງສັງຫານສາລະທີຂອງພະຣາຊານັ້ນດ້ວຍລູກສອນຫົກດອກ; ຜູ້ຂັບລົດຮົບລົ້ມລົງສູ່ດິນຕໍ່ໜ້າພະອົງ. ພາບນີ້ຍ້ຳໃຫ້ເຫັນກົນໄກອັນໂຫດຮ້າຍຂອງສົງຄາມ: ທຳລາຍອາວຸດແລະຕັດຂາດຜູ້ຄ້ຳຈຸນ, ແມ້ເປົ້າໝາຍນັ້ນບໍ່ແມ່ນຄູ່ຕໍ່ສູ້ຫຼັກກໍຕາມ.
Verse 25
मद्राधिपश्चापि युधिष्ठिरस्य शरैश्नतुर्भि्निजघान वाहान् | वाहांश्व हत्वा व्यकरोन्महात्मा योधक्षयं धर्मसुतस्य राज्ञ:
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ເຈົ້າແຫ່ງມັດຣະກໍໄດ້ຍິງດ້ວຍລູກສອນສີ່ດອກ ສັງຫານມ້າສີ່ຕົວຂອງ ຢຸທິສຖິຣະ. ເມື່ອຂ້າມ້າແລ້ວ, ຊາລະຍະຜູ້ໃຈໃຫຍ່ ກໍເລີ່ມການທຳລາຍຫມູ່ນັກຮົບຂອງພະຣາຊາ ຢຸທິສຖິຣະ ຜູ້ເປັນບຸດແຫ່ງທັມມະ—ການກະທຳນີ້ເພີ່ມແຮງກົດດັນທາງຈິດໃຈແລະທັມມະຂອງສົງຄາມ ໂດຍເລັ່ງໂຈມຕີຄວາມຄ່ອງຕົວແລະການຄຸ້ມຄອງຂອງພະຣາຊາ ບໍ່ແມ່ນແຕ່ຕົວພະອົງເທົ່ານັ້ນ.
Verse 26
(यददभुतं कर्म न शक््यमन्यै: सुदुःसहं तत् कृतवन्तमेकम् । शल्यं नरेन्द्रस्य विषण्णभावाद् विचिन्तयामास मृदड़केतु: ।।
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນວ່າ ຊາລະຍະ ແຕ່ຜູ້ດຽວ ໄດ້ກະທຳກິດອັນນ່າອັດສະຈັນ ແລະເກືອບຈະທົນບໍ່ໄດ້—ສິ່ງທີ່ຄົນອື່ນບໍ່ອາດເຮັດ—ຢຸທິສຖິຣະ ຜູ້ມີທຸງສັນຍາລັກເປັນກອງກະດິ່ງ ກໍຕົກຢູ່ໃນຄວາມເສົ້າໝອງ ແລະຄິດຄຳນຶງວ່າ: “ມື້ນີ້ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຊະຕາ ຄຳຂອງ ກຣິດສະນະ ຜູ້ເປັນນ້ອງຂອງອິນທຣະ ຈະກາຍເປັນຄຳຫວ່າງເປົ່າຫຼື? ໃນສົງຄາມ ພຣະອົງໄດ້ກ່າວຊັດເຈນວ່າ ‘ຈົ່ງສັງຫານຊາລະຍະ’ ຄຳຂອງພຣະເຈົ້າແຫ່ງໂລກ ບໍ່ຄວນກາຍເປັນຢ່າງອື່ນ.”
Verse 27
तथापरेणास्य जहार यन्तुः कायाच्छिर: संहननीयमध्यात् । जघान चाश्चां श्वतुरः सुशीघ्र॑ तथा भृशं कुपितो भीमसेन:
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ແລ້ວ ດ້ວຍການຟັນຟາດອີກຄັ້ງໜຶ່ງ, ສາລະທີໄດ້ຕັດຫົວຂອງລາວອອກຈາກຮ່າງ ທີ່ຄໍ. ແລະ ພີມະເສນະ ຜູ້ໂກດແຄ້ນຢ່າງຫນັກ ກໍໄດ້ຟັນສັງຫານມ້າສີ່ຕົວຢ່າງວ່ອງໄວອີກດ້ວຍ. ພາບນີ້ຍ້ຳໃຫ້ເຫັນຄວາມໂຫດຮ້າຍທີ່ໄຫຼໄປຢ່າງບໍ່ຢຸດຂອງສົງຄາມ: ຄວາມໂກດຜັກດັນໃຫ້ເກີດຄວາມຮຸນແຮງອັນວ່ອງໄວແລະຕັດສິນ, ຈົນແມ່ນອົງປະກອບຄ້ຳຈຸນຂອງການຮົບ—ທັງຜູ້ຂັບລົດຮົບແລະມ້າ—ກໍຖືກຕັດທິ້ງເພື່ອໃຫ້ສັດຕູຖືກທຳໃຫ້ໝົດທາງຕໍ່ສູ້.
Verse 28
तत्पश्चात् अधिक क्रोधमें भरे हुए भीमसेनने दूसरे बाणसे शल्यके सारथिका मस्तक उसके धड़से अलग कर दिया और उनके चारों घोड़ोंको भी शीघ्र ही मार डाला ।।
ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ພີມເສນ—ຜູ້ມີໂທສະພຸ້ງພານຢ່າງແຮງ—ໄດ້ຍິງລູກສອນດອກທີສອງ ຕັດຫົວຄົນຂັບລົດຮົບຂອງ ຊາລະຍະ ໃຫ້ຂາດອອກຈາກລ່າງ ແລະຂ້າມ້າທັງສີ່ຢ່າງວ່ອງໄວ. ຈາກນັ້ນ ພີມ ຜູ້ເປັນເລີດໃນຫມູ່ນັກທະນູ ແລະ ສະຫະເທວະ ບຸດຂອງ ມາດຣີ ໄດ້ພາກັນສາດລູກສອນນັບຮ້ອຍດອກລົງໃສ່ ຊາລະຍະ ຜູ້ກຳລັງເຄື່ອນໄຫວຢູ່ລຳພັງໃນສະໜາມຮົບດ້ວຍຄວາມໄວອັນຫນ້າຢ້ານ.
Verse 29
तै: सायकैर्मोहितं वीक्ष्य शल्यं भीम: शरैरस्य चकर्त वर्म | स भीमसेनेन निकृत्तवर्मा मद्राधिपश्चर्म सहस्रतारम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນ ຊາລະຍະ ຖືກລູກສອນເຫຼົ່ານັ້ນທຳໃຫ້ມືດມົນ ພີມ ກໍໃຊ້ລູກສອນຂອງຕົນຕັດຜ່າເກາະຂອງຊາລະຍະ. ເມື່ອເກາະຖືກພີມເສນຟັນຂາດແລ້ວ ຊາລະຍະ—ເຈົ້າແຫ່ງມາດຣະ ຜູ້ມີພະລັງນ່າຢ້ານ ແລະໃຈສູງ—ໄດ້ຄວ້າໂລ່ທີ່ປະດັບດ້ວຍຫົວຕະປູນັບພັນ ແລະດາບ ກະໂດດລົງຈາກລົດຮົບ ແລະພຸ່ງເຂົ້າຫາບຸດຂອງ ກຸນຕີ.
Verse 30
प्रगृह्दा खड॒गं च रथान्महात्मा प्रस्कन्द्य कुन्तीसुतमभ्यधावत् । छित्त्वा रथेषां नकुलस्य सो5थ युधिष्ठिरें भीमबलो<5भ्यधावत्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຊາລະຍະ ຜູ້ມີຈິດໃຈສູງ ໄດ້ຄວ້າດາບ ແລ້ວກະໂດດລົງຈາກລົດຮົບ ແລະພຸ່ງເຂົ້າຫາບຸດຂອງ ກຸນຕີ. ຈາກນັ້ນ ລາວໄດ້ຕັດເຄື່ອງປະກອບລົດຮົບຂອງ ນະກຸລະ ແລະນັກຮົບຜູ້ມີແຂນແຂງກ້ານັ້ນ ກໍພຸ່ງຕົງເຂົ້າໃສ່ ຢຸທິສຖິຣະ.
Verse 31
त॑ चापि राजानमथोत्पतन्तं क्रुद्धं यथैवान्तकमापतन्तम् । धृष्टझ्ुम्नो द्रौपदेया: शिखण्डी शिनेश्व नप्ता सहसा परीयु:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ແລະພວກເຂົາກໍພຸ່ງເຂົ້າໃສ່ ກະສັດ ຊາລະຍະ ໃນຂະນະທີ່ລາວກະໂດດພຸ່ງມາດ້ວຍໂທສະ ດຸດດັ່ງຄວາມຕາຍເອງກຳລັງບຸກຈົນ. ທະຣິດສະຕະດຸມນະ, ບຸດທັງຫຼາຍຂອງ ດຣົບະດີ, ຊິຄັນດິນ ແລະຫຼານຂອງ ສາຕະຍະກີ ໄດ້ຮີບຮ້ອນລ້ອມລາວຈາກທຸກດ້ານ.
Verse 32
अथास्य चर्माप्रतिमं न््यकृन्तद् भीमो महात्मा नवश्रि: पृषत्कै: । खडगं च भल्लैर्निचकर्त मुष्टौ नदन प्रहृष्टस्तव सैन्यमध्ये
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຈາກນັ້ນ ພີມ ຜູ້ມີຈິດໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ ແລະສະຫງ່າງາມບໍ່ຂາດ ໄດ້ໃຊ້ລູກສອນຄົມຕັດໂລ່ອັນຫາທຽບບໍ່ໄດ້ນັ້ນໃຫ້ແຕກເປັນຊິ້ນໆ. ແລະໃນກາງກອງທັບຂອງທ່ານ ພີມຮ້ອງຄຳຮາມດ້ວຍຄວາມຮື້ນເຮີງ ແລ້ວໃຊ້ລູກສອນພະລະ (bhalla) ຕັດຂາດດ້າມຈັບດາບຂອງລາວອີກດ້ວຍ.
Verse 33
तत् कर्म भीमस्य समीक्ष्य हृष्टा- स््ते पाण्डवानां प्रवरा रथौघा: । नादं च चक्रुर्भुशमुत्स्मयन्तः शड्खांश्व दध्मु: शशिसंनिकाशान्
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນການກະທຳນັ້ນຂອງ ພີມະ ນັກຮົບລົດສົງຄາມຜູ້ເລີດລ້ຳໃນຝ່າຍປານດະວະກໍປິຕິຍິນດີຢ່າງຫຼາຍ. ພວກເຂົາຍິ້ມກວ້າງ ຮ້ອງຄຳຮາມດັງກ້ອງ ແລະເປົ່າສັງຂ໌ທີ່ສະຫວ່າງດັ່ງດວງຈັນ—ເປັນສັນຍາແຫ່ງກຳລັງໃຈແລະຄວາມສາມັກຄີທີ່ຟື້ນຄືນກາງຄວາມຕຶງຕັນຂອງສົງຄາມ.
Verse 34
तेनाथ शब्देन विभीषणेन तथाभितप्तं बलमप्रधृष्यम् कांदिग्भूतं रुधिरेणो क्षिताडूं विसंज्ञकल्पं च तदा विषण्णम्
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ຖືກກະທົບແລະເຜົາໃຈໂດຍສຽງຄຳຮາມອັນນ່າຢ້ານນັ້ນ ກອງທັບທີ່ເຄີຍເຫັນວ່າບໍ່ອາດຖືກພິຊິດໄດ້ກໍຕົກໃນຄວາມສັບສົນ. ເປື້ອນເລືອດທົ່ວກາຍ ມັນຮາວກັບຂາດສະຕິ ແລະຈົມຢູ່ໃນຄວາມຫົວໃຈຫມົດຫວັງ ແລ້ວຫນີຕາຍຢ່າງຕົກໃຈ ບໍ່ຮູ້ທິດທາງໃດຈະໄປ.
Verse 35
स मद्रराज: सहसा विकीर्णो भीमाग्रगै: पाण्डवयो धमुख्यै: । युधिष्ठटिरस्याभिमुखं जवेन सिंहो यथा मृगहेतो: प्रयात:
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ກະສັດແຫ່ງມັດຣະ ຊັລຍະ ຖືກລູກສອນຂອງວີລະບຸລຸດປານດະວະຜູ້ເປັນຫົວໜ້າ ນຳໂດຍພີມະ ປົກຄຸມຢ່າງກະທັນຫັນ; ແລ້ວລາວກໍພຸ່ງໄປຫາຢຸທິສຖິຣະດ້ວຍຄວາມໄວອັນແຮງກ້າ ດັ່ງສິງໂຕກະໂດດຈັບເຫຍື່ອ.
Verse 36
स धर्मराजो निहताश्वसूत: क्रोधेन दीप्तो ज्वलनप्रकाश: । दृष्टवा च मद्राधिपतिं सम तूर्ण समभ्यधावत् तमरिं बलेन
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ທ່ານທຳມະຣາຊາ ຢຸທິສຖິຣະ ຜູ້ທີ່ມ້າແລະສາລະທີຖືກສັງຫານແລ້ວ ກໍລຸກໂຊກດ້ວຍຄວາມໂກດ ສະຫວ່າງດັ່ງໄຟ. ເມື່ອເຫັນຊັລຍະ ເຈົ້າແຫ່ງມັດຣະ ລາວກໍພຸ່ງເຂົ້າໂຈມຕີສັດຕູນັ້ນຢ່າງວ່ອງໄວແລະແຮງກ້າ.
Verse 37
गोविन्दवाक्यं त्वरितं विचिन्त्य दश्ने मतिं शल्यविनाशनाय । स धर्मराजो निहताश्वसूतो रथे तिष्ठन् शक्तिमेवा भ्यकाड्क्षत्
ເມື່ອລະລຶກຄຳຂອງໂກວິນດະ ແລະຄິດໄຕ່ຕອງຢ່າງວ່ອງໄວ ທ່ານທຳມະຣາຊາກໍຕັ້ງໃຈແນ່ວ່າຈະນຳໃຫ້ຊັລຍະພິນາດ. ມ້າແລະສາລະທີຂອງລາວຖືກສັງຫານແລ້ວ ເຫຼືອພຽງແຕ່ລົດ; ຢືນຢູ່ເທິງລົດນັ້ນ ລາວກໍຈົ່ງໃຈຈະໃຊ້ອາວຸດຫອກ “ຊັກຕິ” ຕໍ່ຊັລຍະ—ການກະທຳທີ່ເກີດຈາກຄຳແນະນຳ ຄວາມຈຳເປັນ ແລະຈັນຍາບັນອັນໂຫດຮ້າຍຂອງສົງຄາມ.
Verse 38
तच्चापि शल्यस्य निशम्य कर्म महात्मनो भागमथावशिष्टम् । कृत्वा मन: शल्यवधे महात्मा यथोक्तमिन्द्रावरजस्य चक्रे
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອພຣະຍຸທິສຖິຣ ກະສັດຜູ້ມີຈິດໃຫຍ່ ໄດ້ຍິນເຖິງການກະທຳນັ້ນຂອງສາລະຍະຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ແລະເຫັນວ່າສ່ວນທີ່ຍັງເຫຼືອບັດນີ້ເປັນພາລະທີ່ກຳນົດໄວ້ໃຫ້ຕົນ, ພຣະອົງຈຶ່ງຕັ້ງໃຈໄວ້ໃນການປະຫານສາລະຍະ. ພຣະອົງປະຕິບັດຕາມຄຳຊີ້ນຳຂອງກຣິດສະນະ—ນ້ອງຊາຍຂອງອິນທຣະ—ຢ່າງເຕັມທີ່, ຮັບເອົາພາລະໜ້າທີ່ທີ່ສົງຄາມວາງໄວ້ເທິງພຣະອົງ.
Verse 39
स धर्मराजो मणिहेमदण्डां जग्राह शक्ति कनकप्रकाशाम् | नेत्रे च दीप्ते सहसा विवृत्य मद्राधिपं क्रुद्धमना निरैक्षत्
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ພຣະທັມມະຣາຊ ຍຸທິສຖິຣ ໄດ້ຈັບຖືຫອກສັກຕິ ທີ່ມີດ້ານປະດັບດ້ວຍແກ້ວມະນີແລະຄຳ ສ່ອງປະກາຍດັ່ງຄຳຫຼອມ. ແລ້ວພຣະເນດກໍເປີດກວ້າງຂຶ້ນທັນໃດ ເຜົາໄໝ້ດ້ວຍໂທສະ, ແລະຈ້ອງໄປຫາສາລະຍະ ຈອມເມືອງມັດຣະ ດ້ວຍໃຈຄຽດແຄ້ນ.
Verse 40
निरीक्षितो5सौ नरदेव राज्ञा पूतात्मना निर्हटकल्मषेण । आसीजन्न यद् भस्मसान्मद्रराज- स्तदद्भुतं मे प्रतिभाति राजन्
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະຣາຊາ, ຈອມເມືອງມັດຣະນັ້ນ ຖືກກະສັດຜູ້ມີຈິດບໍລິສຸດ ແລະຂັບໄລ່ມົນທິນອອກໝົດແລ້ວ ຈ້ອງພິຈາລະນາຢ່າງໃກ້ຊິດ; ແຕ່ລາວກໍບໍ່ໄດ້ນັ່ງລົງເທິງຂີ້ເຖົ່າ. ນີ້ແຫຼະ, ໂອ ພຣະຣາຊາ, ຂ້ອຍເຫັນວ່າເປັນເລື່ອງນ່າອັດສະຈັນຢ່າງຍິ່ງ.
Verse 41
नरदेव! पापरहित, पवित्र अन्तःकरणवाले, राजा युधिष्ठिरके रोषपूर्वक देखनेपर भी मद्रराज शल्य जलकर भस्म नहीं हो गये, यह मुझे अद्भुत बात जान पड़ती है ।।
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະຣາຊາ, ແມ່ນເລື່ອງນ່າອັດສະຈັນສຳລັບຂ້ອຍທີ່ ເຖິງແມ່ນພຣະຍຸທິສຖິຣ—ຜູ້ບໍ່ມີບາບ ແລະມີໃຈບໍລິສຸດ—ຈ້ອງເບິ່ງດ້ວຍໂທສະ, ສາລະຍະ ຈອມເມືອງມັດຣະ ກໍບໍ່ຖືກເຜົາໄໝ້ເປັນຂີ້ເຖົ່າ. ແລ້ວຕໍ່ມາ ພຣະຍຸທິສຖິຣ ຜູ້ມີຈິດໃຫຍ່ ຜູ້ເປັນເລີດໃນວົງກຸຣຸ ໄດ້ຂວ້າງຫອກສັກຕິນັ້ນດ້ວຍແຮງອັນຫນັກໜ່ວງໄປຫາສາລະຍະ—ມີດ້ານງາມແຕ່ນ່າຢ້ານ ແລະສ່ອງປະກາຍເພາະປະດັບດ້ວຍແກ້ວມະນີອັນປະເສີດ.
Verse 42
दीप्तामथैनां प्रहितां बलेन सविस्फुलिज्रां सहसा पतन्तीम् । प्रैक्षन्त सर्वे कुरव: समेता दिवो युगान्ते महतीमिवोल्काम्
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວຫອກສັກຕິນັ້ນ ເມື່ອຖືກຂວ້າງດ້ວຍແຮງ ກໍລຸກໄໝ້ສະຫວ່າງ ແລະພົ່ນປະກາຍໄຟ ຕົກລົງຢ່າງກະທັນຫັນ. ບັນດາກຸຣຸທັງປວງທີ່ຊຸມນຸມຢູ່ນັ້ນ ໄດ້ເຫັນມັນພຸ່ງຕົກໃສ່ສາລະຍະ ດັ່ງອຸລະກາອັນໃຫຍ່ຕົກຈາກຟ້າໃນຍາມສິ້ນຍຸກ.
Verse 43
तां कालरात्रीमिव पाशहस्तां यमस्य धात्रीमिव चोग्ररूपाम् | स ब्रह्मुदण्डप्रतिमाममोधां ससर्ज यत्तो युधि धर्मराज:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ອາວຸດນັ້ນ—ດັ່ງກາລະຣາຕຣີຜູ້ຖືບ່ວງໃນມື ແລະດັ່ງນາງພະຍາບານອັນດຸຮ້າຍຂອງພະຍົມ—ມີຮູບຮ່າງນ່າຢ້ານ ແລະບໍ່ເຄີຍພາດເປົ້າດັ່ງຄະທາຂອງພຣະພຣະຫມາ. ທ່ານທັມມະຣາຊາໄດ້ຂວ້າງມັນໃນສົງຄາມດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມສຸດກຳລັງ ແລະດ້ວຍຄວາມລະມັດລະວັງອັນແນ່ນອນ.
Verse 44
गन्धसत्रगग्रयासनपान भो ज नै- रभ्यर्चितां पाण्डुसुतै: प्रयत्नात् । सांवर्तकाग्निप्रतिमां ज्वलन्तीं कृत्यामथर्वाज्धिरसीमिवोग्राम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ບຸດຂອງປານດຸໄດ້ບູຊານາງຢ່າງພາກພຽນຢູ່ເສມອ ໂດຍຖວາຍກິ່ນຫອມ (ເຊັ່ນ ໄມ້ຈັນ), ພວງມາລາ, ອາສນະອັນດີເລີດ, ເຄື່ອງດື່ມ ແລະອາຫານ. ນາງລຸກໂຊດດັ່ງໄຟສຳວັດຕະກະໃນວັນລ້າງໂລກ ແລະນ່າຢ້ານຢ່າງຫາທີ່ສຸດ—ດັ່ງກຶດຕະຍາທີ່ຖືກເອີ້ນອອກດ້ວຍມົນຕຣາອະຖັຣວາອັງຄິຣະສະ.
Verse 45
ईशानहेतो: प्रतिनिर्मितां तां त्वष्टा रिपूणामसुदेहभक्ष्याम् । भूम्यन्तरिक्षादिजलाशयानि प्रसहा भूतानि निहन्तुमीशाम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ອີຊານະ (ພຣະສິວະ) ທວັດສະຕຣິ (ປຣະຊາປະຕິ, ວິສະວະກັມມະ) ໄດ້ປັ້ນສ້າງພະລັງນັ້ນຂຶ້ນໃໝ່. ມັນສາມາດກືນກິນລົມຫາຍໃຈແລະຮ່າງກາຍຂອງສັດຕູເປັນເຫຍື່ອ ແລະຍັງສາມາດທຳລາຍສັດທັງຫຼາຍທີ່ອາໄສຢູ່ໃນດິນ ໃນຟ້າ ແລະໃນນ້ຳ ດ້ວຍກຳລັງອັນຮຸນແຮງ.
Verse 46
घण्टापताकामणिवज्जभाजं वैदूर्यचित्रां तपनीयदण्डाम् । त्वष्टा प्रयत्नान्नियमेन क्लृप्तां ब्रह्मद्विषामन्तकरीममोघाम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ມັນປະດັບດ້ວຍກະດິ່ງນ້ອຍໆ ແລະທຸງນ້ອຍໆທີ່ພິວໄຫວ, ຝັງອັນມະນີແລະເພັດ, ແລະປະດັບລາຍດ້ວຍໄວດູຣະຍະ. ດ້ານຂອງມັນເຮັດດ້ວຍຄຳທີ່ກັ່ນກອງດີ. ທວັດສະຕຣິ ຜູ້ຊ່າງທິບ ໄດ້ສ້າງມັນດ້ວຍຄວາມເພີຍພະຍາຍາມຢ່າງໃຫຍ່ ແລະດ້ວຍວິໄນອັນເຂັ້ມງວດ. ມັນບໍ່ເຄີຍພາດ—ເປັນເຄື່ອງທຳລາຍສຳລັບຜູ້ທີ່ຕໍ່ຕ້ານພຣະພຣະຫມາ (ລະບຽບສັກສິດແລະສັດຈະທາງວິນຍານ) ແລະຍິງເຂົ້າເປົ້າໄດ້ຢ່າງແມ່ນຍຳ.
Verse 47
बलप्रयत्नादधिरूढवेगां मन्त्रैश्न घोरैरभिमन्त्रय यत्नात् । ससर्ज मार्गेण च तां परेण वधाय मद्राधिपतेस्तदानीम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ດ້ວຍກຳລັງແລະຄວາມພະຍາຍາມ ຄວາມໄວຂອງມັນເພີ່ມຂຶ້ນຈົນດຸຮ້າຍ. ໃນຂະນະນັ້ນ ຢຸທິສຖິຣະ ມຸ່ງໝາຍຈະສັງຫານາຍແຫ່ງມັດຣະ ໄດ້ປະພອມມັນດ້ວຍມົນຕຣາອັນນ່າຢ້ານຢ່າງລະມັດລະວັງ ແລະປ່ອຍມັນອອກໄປດ້ວຍການເລືອກເສັ້ນທາງທີ່ດີທີ່ສຸດ ພ້ອມຄວາມຈົ່ງໃຈອັນແນ່ນອນ.
Verse 48
हतो$सि पापेत्यभिगर्जमानो रुद्रोडन्धकायान्तकरं यथेषुम् प्रसार्य बाहुं सुदृढं सुपार्णि क्रोधेन नृत्यन्निव धर्मराज:
Sañjaya said: Roaring, “You are slain, O sinner!”, Dharmarāja Yudhiṣṭhira—his arm outstretched, firm and well-aimed—hurled his spear at Śalya, just as Rudra once loosed a life-ending arrow at Andhaka. In his wrath he seemed to dance, embodying the grim moral tension of war where righteous duty is carried out through terrible violence.
Verse 49
(स्फुरत्प्रभामण्डलमंशुजालै- धर्मात्मनो मद्रविनाशकाले । पुरत्रयप्रोत्सरणे पुरस्ता- न्याहेश्वरं रूपमभूत् तदानीम् ।।
Sañjaya said: At the time of destroying Śalya, the righteous Yudhiṣṭhira appeared with a blazing halo and a net of rays—like the very form of Lord Maheśvara that once manifested in the ancient destruction of the three cities (Tripura). Then Yudhiṣṭhira hurled that excellent spear with all his strength; its force and efficacy were irresistible. Yet King Śalya roared to receive the blow, like fire flaring up to accept a well-offered stream of ghee in sacrifice.
Verse 50
सा तस्य मर्माणि विदार्य शुभ्र- मुरो विशालं च तथैव भित्त्वा विवेश गां तोयमिवाप्रसक्ता यशो विशाल नृपतेर्दहन्ती
Sañjaya said: That bright spear, having torn through his vital points and likewise cleaving his broad, shining chest, sank into the earth like water that meets no obstruction—burning away the king’s vast fame. Its course was nowhere checked.
Verse 51
नासाक्षिकर्णास्यविनि:सृतेन प्रस्यन्दता च व्रणसम्भवेन । संसिक्तगात्रो रुधिरेण सो5भूत् क्रौज्चो यथा स्कन्दहतो महाद्रि:
Sañjaya said: His whole body became drenched in blood—blood issuing from his nose, eyes, ears, and mouth, and blood streaming from the wounds. He looked like the great mountain Krauñca, soaked by reddish torrents, when it was struck down by Skanda. The image underscores the brutal cost of war: even the mighty are reduced to helpless suffering, and violence leaves no room for dignity or restraint.
Verse 52
प्रसार्य बाहू च रथाद् गतो गां संछिजन्नवर्मा कुरुनन्दनेन | महेन्द्रवाहप्रतिमो महात्मा वज्राहतं शुद्रमिवाचलस्य
Sañjaya said: Spreading out his arms, King Śalya fell from his chariot onto the earth, his armor torn and shattered by Bhīmasena, O scion of the Kurus. That great-souled warrior, huge like Indra’s mount Airāvata, collapsed like a mountain-peak struck by the thunderbolt—an image of how, in war, even the mighty are brought down when their protection and pride are broken.
Verse 53
बाहू प्रसार्याभिमुखो धर्मराजस्य मद्रराट् । ततो निपतितो भूमाविन्द्रध्वज इवोच्छित:,मद्रराज शल्य धर्मराज युधिष्ठिरके सामने ही अपनी दोनों भुजाओंको फैलाकर ऊँचे इन्द्रध्वजके समान धराशायी हो गये
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ກະສັດແຫ່ງມັດຣະ (ຊາລະຍະ) ຫັນໜ້າເຂົ້າຫາ ທັມມະຣາຊາ ຢຸທິສຖິຣະ ແລ້ວກາງແຂນທັງສອງ; ຈາກນັ້ນກໍລົ້ມລົງສູ່ພື້ນດິນ ດັ່ງທຸງອິນທຣະອັນສູງສົ່ງທີ່ພັງທະລາຍລົງ.
Verse 54
स तथा भिन्नसर्वाज्रो रुधिरेण समुक्षित: । प्रत्युदूगत इव प्रेम्णा भूम्या स नरपुज्भव:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ດັ່ງນັ້ນ ວິລະບຸລຸດຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ໃນຫມູ່ຄົນ—ຮ່າງກາຍຖືກທຸບແຕກທົ່ວ ແລະຊຸ່ມໂຊກດ້ວຍເລືອດ—ເມື່ອລົ້ມລົງສູ່ພື້ນ ກໍຄືກັບວ່າແຜ່ນດິນໄດ້ຜຸດຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມຮັກ ເພື່ອຮັບເຂົາໄວ້.
Verse 55
प्रियया कान्तया कान्त: पतमान इवोरसि । उनके सारे अंग विदीर्ण हो गये थे तथा वे खूनसे नहा उठे थे। जैसे प्रियतमा कामिनी अपने वक्ष:स्थलपर गिरनेकी इच्छावाले प्रियतमका प्रेमपूर्वक स्वागत करती है, उसी प्रकार पृथ्वीने अपने ऊपर गिरते हुए नरश्रेष्ठ शल्यको मानो प्रेमपूर्वक आगे बढ़कर अपनाया था ।।
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ດັ່ງຄູ່ຮັກຜູ້ເປັນທີ່ຮັກຍິ່ງ ຕ້ອນຮັບຄົນຮັກເຂົ້າສູ່ອົກ, ແຜ່ນດິນກໍຄືກັນ ຮັບເອົາຊາລະຍະເມື່ອລາວລົ້ມລົງມາ. ຜູ້ເປັນເຈົ້າຜູ້ມີອຳນາດ ຜູ້ເຄີຍຊື່ນຊົມວະສຸມະຕີມາດົນ ດັ່ງພັນລະຍາອັນເປັນທີ່ຮັກ, ບັດນີ້ກໍກັບຄືນສູ່ອ້ອມອົກຂອງນາງ.
Verse 56
धर्म्ये धर्मात्मना युद्धे निहतो धर्मसूनुना
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໃນສົງຄາມອັນຖືກທັມ ທີ່ຜູ້ມີທັມເປັນໃຈໄດ້ຮົບ, ເຂົາຖືກສັງຫານໂດຍບຸດແຫ່ງທັມມະ.
Verse 57
शकक््त्या विभिन्नह्नदयं विप्रविद्धायुधध्वजम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ດ້ວຍຫອກ ຫົວໃຈຂອງເຂົາຖືກຜ່າແຕກ; ອາວຸດ ແລະທຸງຮົບຂອງເຂົາກໍຖືກຕີລົງແລະແຕກພັງ.
Verse 58
ततो युधिष्ठिरश्नापमादायेन्द्रधनुष्प्रभम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວນັ້ນ ຢຸທິສຖິຣະ ໄດ້ຢືນຢັນຈິດໃຈ ແລະຢືດຄັນທະນູທີ່ສ່ອງປະກາຍດັ່ງສາຍຮຸ້ງຂອງພຣະອິນທຣະ—ເປັນເຄື່ອງຊີ້ວ່າພຣະອົງຈະປະພຶດຕາມພະລະກິດແຫ່ງກະສັດ ທ່າມກາງແຮງກົດດັນແຫ່ງສົງຄາມ.
Verse 59
व्यधमद् द्विषत: संख्ये खगराडिव पन्नगान् | देहान् सुनिशितैर्भल्लै रिपूर्णां नाशयन् क्षणात्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໃນຄວາມຄັບຄັ່ງແຫ່ງຍຸດທະການ ພຣະອົງໄດ້ຟັນຟາດລົງໃສ່ນັກຮົບຜູ້ເປັນສັດຕູ ດັ່ງພຣະຄຣຸດ (ກະສັດແຫ່ງນົກ) ຈັບກິນງູ. ດ້ວຍລູກສອນຄົມກິບ ພຣະອົງໄດ້ທຳລາຍຮ່າງກາຍຂອງສັດຕູໃນພິບຕາດຽວ—ພາບສະທ້ອນຄວາມໂຫດຮ້າຍແລະຄວາມໄວຂອງສົງຄາມ ທີ່ວັດຄວາມກ້າຫານດ້ວຍການທຳຮ້າຍຢ່າງລວດເລັດ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍຄວາມເມດຕາ.
Verse 60
तदनन्तर युधिष्छिरने इन्द्रधनुषके समान कान्तिमान् दूसरा धनुष लेकर सर्पोका संहार करनेवाले गरुड़की भाँति युद्धस्थलमें तीखे भल्लोंद्वारा शत्रुओंके शरीरोंका नाश करते हुए क्षणभरमें उन सबका विध्वंस कर दिया ।।
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ຢຸທິສຖິຣະ ໄດ້ຢືດຄັນທະນູອີກຄັນໜຶ່ງທີ່ສ່ອງປະກາຍດັ່ງສາຍຮຸ້ງ ແລະເຄື່ອນໄປໃນສະໜາມຮົບດັ່ງພຣະຄຣຸດຜູ້ທຳລາຍງູ. ດ້ວຍລູກສອນຫົວກວ້າງອັນຄົມກິບ ພຣະອົງທຳລາຍຮ່າງກາຍຂອງສັດຕູ ແລະໃນພິບຕາດຽວ ກໍ່ນຳຄວາມພິນາດມາໃຫ້ພວກເຂົາທັງປວງ. ແລ້ວນັ້ນ ທະຫານຂອງທ່ານ ຖືກປົກຄຸມດ້ວຍຝົນລູກສອນຂອງປາຣຖະ (ອາຣຈຸນ) ຕາເຄິ່ງປິດ ຖືກທຸກທໍລະມານຢ່າງໜັກ ແລະອ່ອນແຮງ ພາກັນຮີບຮ້ອນຍູ້ກັນ ບີບກັນ ດ້ວຍຄວາມຕື່ນຕະໜົກ.
Verse 61
ततः: शल्ये निपतिते मद्रराजानुजो युवा
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວນັ້ນ ເມື່ອ ຊາລຍະ ລົ້ມລົງແລ້ວ ນ້ອງຊາຍຜູ້ໜຸ່ມຂອງກະສັດແຫ່ງມັດຣະ (ຊາລຍະ) ກໍ່ກ້າວອອກມາ—ເປັນນິມິດແຫ່ງການຜັນຜວນຄັ້ງຕໍ່ໄປໃນລຳດັບອັນຫົວໃຈເຢັນຂອງສົງຄາມ ທີ່ສາຍເລືອດແລະໜ້າທີ່ ຜັກດັນໃຫ້ນັກຮົບກ້າວເຂົ້າໄປແທນຜູ້ທີ່ຖືກສັງຫານ.
Verse 62
विव्याध च नरश्रेष्ठो नाराचैर्बहुभिस्त्वरन्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວນັ້ນ ຜູ້ເປັນເລີດໃນບັນດາມະນຸດ ດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈອັນວ່ອງໄວ ໄດ້ຍິງລູກສອນນາຣາຈະຈຳນວນຫຼາຍ ທະລຸຮ່າງສັດຕູ—ເປັນພາບຂອງຄວາມໄຫວເຄື່ອນບໍ່ຢຸດຢັ້ງຂອງສົງຄາມ ທີ່ຄວາມກ້າຫານແລະຄວາມຮີບດ່ວນ ຜັກດັນໃຫ້ການປະຈັນໜ້າດຳເນີນຕໍ່ໄປ.
Verse 63
त॑ विव्याधाशुगै: षड्भिर्धर्मराजस्त्वरन्निव
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ແລ້ວທ່ານທັມມະຣາຊາ (ຢຸທິສຖິຣະ) ດັ່ງຄົນຮີບຮ້ອນ ໄດ້ຍິງທະລຸພວກເຂົາດ້ວຍລູກສອນວ່ອງໄວຫົກດອກ—ເປັນການກະທຳອັນມີວິໄນ ທ່າມກາງຄວາມອຶດອັດທາງທັມມະໃນສົງຄາມ.
Verse 64
कार्मुकं चास्य चिच्छेद क्षुराभ्यां ध्वजमेव च । तब धर्मराजने उसे शीघ्रतापूर्वक छः: बाणोंसे बींध डाला तथा दो क्षुरोंसे उसके धनुष और ध्वजको काट दिया ।। ततो<स्य दीप्यमानेन सुदृढेन शितेन च
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ດ້ວຍລູກສອນຄົມດັ່ງໃບມີດສອງດອກ ຢຸທິສຖິຣະໄດ້ຕັດຄັນທະນູຂອງຄູ່ຕໍ່ສູ້ຢ່າງວ່ອງໄວ ແລະຕັດລົງແມ່ນທັງທຸງສັນຍາລັກນັ້ນ. ແລ້ວດ້ວຍລູກສອນດອກໜຶ່ງທີ່ລຸກໂຊດ ປັກແນ່ນ ແລະຄົມກ້າ ທ່ານໄດ້ຮຸກຕໍ່ໄປ—ສະແດງຄວາມໝັ້ນຄົງອັນມີວິໄນຂອງກະສັດ ຜູ້ຮົບໂດຍບໍ່ມີຄວາມພະຍາບາດ ແຕ່ກໍບໍ່ລັງເລໃນຍາມສົງຄາມຮ້ອງຂໍ.
Verse 65
प्रमुखे वर्तमानस्य भल्लेनापाहरच्छिर: । तत्पश्चात् एक चमकीले, सुदृढ़ और तीखे भल्लसे सामने खड़े हुए उस राजकुमारके मस्तकको काट गिराया ।। ६४ $ ।। सकुण्डलं तद् ददृशे पतमानं शिरो रथात्
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ແລ້ວທ່ານໄດ້ເຫັນສີສະນັ້ນ—ຍັງປະດັບຕຸ້ມຫູຢູ່—ຕົກລົງຈາກລົດຮົບ. ຖ້ອຍຄຳນີ້ຕອກຢ້ຳຄວາມສິ້ນສຸດອັນໂຫດຮ້າຍໃນສະໜາມຮົບ: ແມ່ນແຕ່ເຄື່ອງໝາຍກະສັດ ແລະເຄື່ອງປະດັບສ່ວນຕົວ ກໍບໍ່ອາດປົກປ້ອງຈາກຜົນຂອງສົງຄາມໄດ້.
Verse 66
तस्यापकृत्तशीर्ष तु शरीरं पतितं रथात्
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ຮ່າງກາຍຂອງເຂົາ—ທີ່ຖືກຕັດສີສະແລ້ວ—ຕົກລົງຈາກລົດຮົບ. ຖ້ອຍຄຳນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຢ່າງແຈ້ງວ່າ ຜົນຂອງຄວາມຮຸນແຮງໃນສົງຄາມນັ້ນ ບໍ່ອາດຫວນຄືນໄດ້.
Verse 67
विचित्रकवचे तस्मिन् हते मद्रनूपानुजे
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ເມື່ອນັກຮົບຜູ້ສວມເກາະອັນວິຈິດງາມນັ້ນ—ນ້ອງຊາຍຂອງກະສັດແຫ່ງມັດຣະ—ຖືກສັງຫານ, ທິດທາງຂອງສົງຄາມກໍຫັນປ່ຽນຕາມການລົ້ມລົງຂອງພັນທະມິດຄົນສຳຄັນຂອງຝ່າຍກໍຣະວະ; ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ໃນສົງຄາມ ແມ່ນແຕ່ການປົກປ້ອງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ແລະຊື່ສຽງກໍບໍ່ອາດຫຼີກພົ້ນຜົນຂອງຊະຕາ ແລະກຳກ່ອນໄດ້.
Verse 68
शल्यानुजं हतं दृष्टवा तावकास्त्यक्तजीविता:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນນ້ອງຊາຍຂອງ ຊັລຍະ ຖືກສັງຫານ ນັກຮົບກໍຣະວະທັງຫຼາຍກໍເສຍຈິດໃຈຈະມີຊີວິດ—ຖືກຄວາມໂສກເສົ້າກົດທັບ ແລະຄວາມຫວັງພັງທະລາຍທ່າມກາງການຂ້າຟັນຂອງສົງຄາມ.
Verse 69
तांस्तथा भज्यमानांस्तु कौरवान् भरतर्षभ
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ກ້າໃນວົງພະຣະຕະ, ພວກກໍຣະວະ—ເມື່ອຖືກທຳລາຍ ແລະແຕກພ່າຍຢ່າງນັ້ນໃນສົງຄາມ…”
Verse 70
तमायान्तं महेष्वासं दुष्प्रसहूं दुरासदम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: “ເມື່ອເຫັນລາວກ້າວເຂົ້າມາ—ນັກທະນູຜູ້ມີຄັນທະນູອັນຍິ່ງໃຫຍ່, ຍາກຈະປະຫັດປະຫານ ແລະຍາກຈະເຂົ້າຈູ່ໂຈມ—(ແມ່ນແຕ່ການເຂົ້າມາຂອງລາວກໍກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມຫວາດຫວັນ).”
Verse 71
तौ समेतौ महात्मानौ वा्ष्णेयौ वरवाजिनौ
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ວິລະຊົນວາຣະສ໌ເນຍະທັງສອງ ຜູ້ມີໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ ຂີ່ມ້າຊັ້ນດີ ໄດ້ເຂົ້າມາປະຈັນໜ້າກັນ—ເປັນພາບແຫ່ງຄວາມກ້າຫານອັນສູງສົ່ງ ທີ່ມາບັນຈົບກັນທ່າມກາງຄວາມໜັກໜ່ວງແຫ່ງສົງຄາມແລະທຳມະ.
Verse 72
इषुभिर्विमलाभासैश्छादयन्तौ परस्परम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ນັກຮົບທັງສອງ ຍິງລູກສອນໃສ່ກັນແລະກັນ ດ້ວຍລູກສອນທີ່ສ່ອງປະກາຍບໍລິສຸດບໍ່ມີມົນທິນ ຈົນດູເຫມືອນວ່າພວກເຂົາປົກຄຸມກັນໄວ້—ເພາະການປະທະຂອງລູກສອນໜາແໜ້ນເຫຼືອເກີນ. ບົດນີ້ເນັ້ນຄວາມບໍ່ຢຸດຢັ້ງແບບຕອບໂຕ້ຂອງສົງຄາມ ທີ່ຄວາມສາມາດແລະຄວາມແນ່ວແນ່ ປາກົດເປັນການປະລະກັນບໍ່ຂາດສາຍ ບໍ່ແມ່ນການໂຈມຕີຝ່າຍດຽວ.
Verse 73
चापमार्गबलोदधूतान् मार्गणान् वृष्णिसिंहयो:
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ລູກສອນທັງຫຼາຍ ທີ່ຖືກຍິງອອກດ້ວຍກໍາລັງແຫ່ງຄັນທະນູ ແລະປ່ອຍໄປຕາມເສັ້ນທາງການບິນ ໄດ້ພຸ່ງໄປຫາວິລະຊົນດັ່ງສິງໂຕແຫ່ງວຣິສນິ—ເປັນພາບສະທ້ອນຄວາມເຄື່ອນໄຫວບໍ່ຢຸດຂອງສົງຄາມ ທີ່ຝີມືແລະພະລັງງານຂັບດັນອາວຸດໄປຫາຜູ້ປົກປ້ອງຊັ້ນໜ້າຂອງຝ່າຍຕົນ.
Verse 74
सात्यकिं दशभिर्विद्ध्वा हयांश्षास्य त्रिभि: शरै:
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ເມື່ອໄດ້ຍິງທະລຸສາຕະຍະກິດ້ວຍລູກສອນສິບດອກແລ້ວ ລາວຍັງຍິງມ້າຂອງເຂົາດ້ວຍສາມດອກ—ເພື່ອຕັດທອນຄວາມຄ່ອງຕົວຂອງນັກຮົບ ແລະກົດດັນເອົາຄວາມໄດ້ເປັນຕາມການຄໍານວນອັນໂຫດຮ້າຍໃນສົງຄາມ.
Verse 75
चापमेकेन चिच्छेद हार्दिक्यो नतपर्वणा । कृतवर्माने दस बाणोंसे सात्यकिको तथा तीनसे उनके घोड़ोंको घायल करके झुकी हुई गाँठवाले एक बाणसे उनके धनुषको भी काट दिया || ७४ ई || तन्निकृत्तं धनुः श्रेष्ठमपास्य शिनिपुज्गभव:
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ດ້ວຍລູກສອນດອກດຽວທີ່ຂໍ້ຕໍ່ງໍ້ ຮາດິກຍະ (ກຣິຕະວັຣມາ) ໄດ້ຕັດຄັນທະນູຂອງສາຕະຍະກິ. ແລ້ວລາວຍິງສາຕະຍະກິດ້ວຍສິບດອກ ແລະເຮັດໃຫ້ມ້າຂອງເຂົາບາດເຈັບດ້ວຍສາມດອກ; ຈາກນັ້ນກໍຕັດຄັນທະນູຂອງສາຕະຍະກິອີກຄັ້ງດ້ວຍລູກສອນດອກດຽວອັນແມ່ນຍໍ. ເມື່ອຄັນທະນູອັນຍອດຢ່າງນັ້ນຖືກຕັດຂາດ ສາຕະຍະກິ—ຜູ້ເປັນຫົວໜ້າໃນວົງສິນິ—ກໍປ່ອຍມັນທິ້ງ ແລະຕຽມສືບຕໍ່ການຮົບ; ສະທ້ອນວ່າ ໃນສົງຄາມນີ້ ຝີມືແລະຄວາມແນ່ວແນ່—ບໍ່ແມ່ນແຕ່ຄວາມໂກດ—ເປັນຜູ້ຂັບດັນການປະທະແຕ່ລະຄັ້ງ.
Verse 76
तदादाय धनु: श्रेष्ठ वरिष्ठ: सर्वधन्विनाम्
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ລາວໄດ້ຍົກຄັນທະນູອັນດີເລີດນັ້ນຂຶ້ນ—ສູງສຸດໃນອາວຸດຂອງນັກທະນູທັງປວງ—ແລະຜູ້ເປັນຫົວໜ້າໃນບັນດານັກຍິງທະນູກໍຕຽມລົງມື, ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມແນ່ວແນ່ອັນຕັດສິນ ແລະພາລະຫນ້າທີ່ທາງການຮົບທີ່ທໍາມະອັນໝອງໝົດຂອງສົງຄາມຮ້ອງຂໍ.
Verse 77
ततो रथं युगेषां च च्छित्त्वा भल्लै: सुसंयतै:
ແລ້ວຕໍ່ມາ ດ້ວຍລູກສອນພັນທະບັນ (bhalla) ທີ່ຍິງຢ່າງແມ່ນຍໍ ລາວໄດ້ຕັດທັງລົດຮົບ ແລະຕັດຍູກພ້ອມອຸປະກອນປະກອບຂອງມັນ, ທໍາໃຫ້ການເຄື່ອນໄຫວຂອງຄູ່ຕໍ່ສູ້ຖືກປິດກັ້ນໃນກາງສົງຄາມ—ເປັນການກະທໍາທີ່ປ່ຽນການປະລອງຝີມືໃຫ້ກາຍເປັນຈັນຍາບັນອັນໂຫດຮ້າຍຂອງສົງຄາມ, ທີ່ການທໍາໃຫ້ສັດຕູຂາດວິທີຮົບກາຍເປັນຕົວຕັດສິນ.
Verse 78
ततस्तं विरथं दृष्टवा कृप: शारद्वत: प्रभो
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວນັ້ນ ເມື່ອເຫັນເຂົາຖືກພາກອອກຈາກລົດສົງຄາມ ກຣິປະ—ບຸດຂອງ ຊາຣັດວະຕະ—ໄດ້ກ່າວ (ຕໍ່ພະຣາຊາ) ດ້ວຍນ້ຳໜັກແຫ່ງມະຫາກາບ, ໃນຍາມທີ່ການຜັນຜວນອັນໂຫດຮ້າຍຂອງສົງຄາມ ເປີດເຜີຍທັງຄວາມບອດບາງຂອງນັກຮົບ ແລະ ໜ້າທີ່ອັນບໍ່ອາດຫຼີກໜີໃນສົງຄາມ.
Verse 79
अपोवाह तत): क्षिप्रं रथमारोप्य वीर्यवान् | प्रभो! कृतवर्माको रथहीन हुआ देख शरद्वानके पराक्रमी पुत्र कृपाचार्य उसे शीघ्र ही अपने रथपर बिठाकर वहाँसे दूर हटा ले गये || ७८ $ ।।
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: «ຂໍພະຣາຊາ, ເມື່ອພະຣາຊາແຫ່ງມັດຣະຖືກສັງຫານ ແລະ ກຣິຕະວັຣມັນ ກາຍເປັນຜູ້ບໍ່ມີລົດ, ກຣິປະຜູ້ກ້າຫານ ໄດ້ຍົກເຂົາຂຶ້ນຢ່າງວ່ອງໄວ ໃຫ້ນັ່ງເທິງລົດຂອງຕົນ ແລ້ວຖອນອອກຈາກບ່ອນນັ້ນ».
Verse 80
तत् परे नान्वबुध्यन्त सैन्येन रजसा वृते
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ແຕ່ຝ່າຍອື່ນບໍ່ອາດຮັບຮູ້ໄດ້ຊັດເຈນວ່າກຳລັງເກີດຫຍັງ ເພາະກອງທັບຖືກຫໍ່ຫຸ້ມໄວ້ດ້ວຍກ້ອນຝຸ່ນ. ໃນຫມອກແຫ່ງສົງຄາມ—ທີ່ຄວາມສັບສົນແລະສາຍຕາຖືກບັງ—ການຕັດສິນທີ່ຖືກຕ້ອງຍາກຈະເກີດ ແລະການກະທຳຖືກຂັບເຄື່ອນໂດຍສະພາບການຫຼາຍກວ່າດ້ວຍປັນຍາແຈ້ງເຫັນ.
Verse 81
ततो मुहूर्तात् तेडपश्यन् रजो भीम॑ समुत्थितम्
ແລ້ວຕໍ່ມາ ຫຼັງຈາກໄລຍະສັ້ນໆ ພວກເຂົາເຫັນກ້ອນຝຸ່ນອັນນ່າຢ້ານກົວພຸ່ງຂຶ້ນ—ເປັນລາງຮ້າຍໃນສະໜາມຮົບ ບອກເຖິງການເຂົ້າມາ ຫຼື ການເຄື່ອນໄຫວຂອງກຳລັງໃຫຍ່ ແລະເພີ່ມນ້ຳໜັກທາງຈິດທຳໃຫ້ແກ່ການຂ້າຟັນທີ່ກຳລັງຄືບຄືນ.
Verse 82
ततो दुर्योधनो दृष्टवा भग्नं स्वबलमन्तिकात्
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວນັ້ນ ດຸຣະໂຢທະນະ ເມື່ອເຫັນໃກ້ໆວ່າກອງທັບຂອງຕົນຖືກທຳລາຍແຕກພ່າຍ ກໍຖືກຄວາມຈິງອັນແຂງກະດ້າງແຫ່ງຄວາມພ່າຍແພ້ກະແທກໃສ່. ຂະນະນັ້ນຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄວາມຈອງຫອງ ແລະ ການພຶງພາແຕ່ກຳລັງ ຈະພັງທະລາຍເມື່ອຄວາມທະເຍີທະຍານທີ່ຂັບເຄື່ອນໂດຍອະທັມ ປະສົບກັບຜົນຕາມມາຂອງສົງຄາມ.
Verse 83
पाण्डवान् सरथान् दृष्टवा धृष्टद्ुम्नं च पार्षतम्
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ເມື່ອເຫັນພວກປານດະວະຢູ່ກັບລົດສົງຄາມຂອງພວກເຂົາ ແລະເຫັນທຣິສຕະດຸມນະ ບຸດຂອງປາຣສະຕະ (ດຣຸປະດະ) ດ້ວຍ ພາບສົງຄາມໄດ້ຫັນເຂົ້າສູ່ແຮງກົດດັນທາງທຳມະທັນທີ—ການຈຳແນກຜູ້ນຳຝ່າຍຕໍ່ຕ້ານ ແລະຄວາມພ້ອມຮົບຂອງພວກເຂົາ ບ່ອນທີ່ໜ້າທີ່ແລະກົນລະຍຸດປະທະກັນ ທ່າມກາງຄວາມຮຸນແຮງທີ່ຫຼີກບໍ່ພົ້ນ.
Verse 84
त॑ परे नाभ्यवर्तन्त मर्त्या मृत्युमिवागतम्
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ນັກຮົບຝ່າຍຕໍ່ຕ້ານບໍ່ກ້າເຂົ້າໄປໃກ້ລາວ ດັ່ງກັບວ່າ “ຄວາມຕາຍ” ເອງໄດ້ມາຢືນຢູ່ຕໍ່ໜ້າ. ຂະນະນັ້ນຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ໃນຄວາມຄຸກຄາມຂອງສົງຄາມ ນັກຮົບຜູ້ໜຶ່ງທີ່ນ່າຢ້ານກົວອາດຈະເປັນຮູບແທນຂອງຜົນທີ່ຫຼີກບໍ່ພົ້ນ ແລະສັ່ນຄວາມກ້າຂອງຜູ້ຊ່ຽວຊານໄດ້.
Verse 85
ततो युधिष्िरो राजा त्वरमाणो महारथ:,तब महारथी राजा युधिष्ठिरने बड़ी उतावलीके साथ चार बाण मारकर कृतवमकि चारों घोड़ोंका संहार कर डाला तथा छ: तेज धारवाले भल्लोंसे कृपाचार्यको भी घायल कर दिया
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ແລ້ວກະສັດຢຸທິສຖິຣະ ມະຫາຣະຖະວີ ດ້ວຍຄວາມຮີບດ່ວນແລະຄວາມຕັ້ງໃຈແນ່ນອນ ໄດ້ຍິງລູກສອນ 4 ດອກ ສັງຫານມ້າ 4 ຕົວຂອງກຣິຕະວັຣມາ. ແລະດ້ວຍລູກສອນບະຫຼາ (bhalla) ຄົມກົດ 6 ດອກ ລາວຍັງເຮັດໃຫ້ອາຈານເຖົ້າ ກຣິປະ ບາດເຈັບອີກດ້ວຍ. ໃນຄວາມອັດອັ້ນຂອງສົງຄາມ ແມ່ນແຕ່ກະສັດຜູ້ຖືທຳມະກໍຖືກຜັກໃຫ້ເຮັດຄວາມຮຸນແຮງຢ່າງວ່ອງໄວແລະຕັດສິນໃຈ—ແຕ່ເລື່ອງລາວຍັງຮັກສາຄວາມຕຶງຕັນທາງຈັນຍາໄວ້ ເມື່ອຜູ້ເຖົ້າແລະອາຈານກາຍເປັນເປົ້າໝາຍພາຍໃຕ້ຄວາມຈຳເປັນຂອງສົງຄາມ.
Verse 86
चतुर्भिनिजघानाश्चान् पत्रिभि: कृतवर्मण: । विव्याध गौतमं चापि षड्भिर्भल्लै: सुतेजनै:
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ກະສັດຢຸທິສຖິຣະໄດ້ຍິງລູກສອນ 4 ດອກ ສັງຫານມ້າ 4 ຕົວຂອງກຣິຕະວັຣມະນະ; ແລະດ້ວຍລູກສອນບະຫຼາ (bhalla) ຄົມກົດ 6 ດອກ ລາວຍັງແທງກົຕະມະ (ກຣິປະ) ໃຫ້ບາດເຈັບ. ພາບນີ້ຕອກຢ້ຳຈັນຍາອັນໝອງມົວຂອງຄວາມຈຳເປັນໃນສະໜາມຮົບ ເມື່ອແມ່ນແຕ່ກະສັດຜູ້ສຸພາບຮອບຄອບກໍຕ້ອງກະທຳຄວາມຮຸນແຮງຢ່າງຕັດສິນໃຈ ເພື່ອສະກັດກັ້ນສັດຕູທີ່ແຂງແກ່ງ.
Verse 87
अश्वत्थामा ततो राज्ञा हताश्वं विरथीकृतम् तमपोवाह हार्दिक्यं स्वरथेन युधिष्ठिरात्
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ຕໍ່ມາ ອັສວັດຖາມາ ໄດ້ໃຊ້ລົດສົງຄາມຂອງຕົນ ລາກຮາຣດິກຍະ (ກຣິຕະວັຣມາ) ອອກໄປຈາກພຣະຣາຊາຢຸທິສຖິຣະ—ເພາະຮາຣດິກຍະຖືກສັງຫານມ້າ ແລະກາຍເປັນຜູ້ບໍ່ມີລົດ. ໃນຄວາມອັດອັ້ນຂອງສົງຄາມ ການກະທຳນີ້ສະແດງໜ້າທີ່ທັນທີຂອງສະຫາຍຮົບ: ຮັກສາຊີວິດພັນທະມິດ ແລະນຳເຂົາກັບໄປສູ່ຄວາມປອດໄພ ເມື່ອເຂົາຖືກເຜີຍໂຕແລະອ່ອນໄຫວ.
Verse 88
ततः शारद्वत: षडडश्नि: प्रत्यविद्धयद् युधिष्ठिरम् । विव्याध चाश्वान्निशितैस्तस्याष्टाभि: शिलीमुखै:
ຕໍ່ມາ ຊາຣັດວະຕະ (ຄຣິປະ) ໄດ້ຍິງພຣະຣາຊາ ຢຸທິສຖິຣະ ດ້ວຍລູກທະນູ 6 ດອກ. ແລະດ້ວຍລູກທະນູຄົມກົດດັ່ງກ້ານອ້ອຍ 8 ດອກ ລາວຍັງໄດ້ທະລຸມ້າຂອງຢຸທິສຖິຣະອີກ—ໃນຈັນຍາບັນສົງຄາມອັນເຂັ້ມງວດ ນີ້ແມ່ນການໂຈມຕີບໍ່ແຕ່ຕົວນັກຮົບ ແຕ່ເພື່ອຕັດການເຄື່ອນໄຫວ ແລະອຳນາດບັງຄັບບັນຊາຂອງລາວໃນກາງສະໜາມຮົບ.
Verse 89
एवमेतन्महाराज युद्धशेषमवर्तत । तव दुर्मन्त्रिते राजन् सह पुत्रस्य भारत,महाराज! भरतवंशी नरेश! इस प्रकार पुत्रसहित आपकी कुमन्त्रणासे इस युद्धका अन्त हुआ
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: “ເປັນດັ່ງນັ້ນແທ້ ໂອ ພຣະມະຫາຣາຊາ; ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ແລະຜົນສຸດທ້າຍຂອງສົງຄາມ ໄດ້ເກີດຂຶ້ນດັ່ງນີ້. ໂອ ພຣະຣາຊາ ຜູ້ສືບສາຍພະຣະຕະ, ມັນສິ້ນສຸດລົງເພາະຄຳປຶກສາອັນຜິດພາດຂອງພຣະອົງ—ພ້ອມກັບພຣະຣາຊະບຸດຂອງພຣະອົງ.”
Verse 90
तस्मिन् महेष्वासवरे विशस्ते संग्राममध्ये कुरुपुड्रवेन । पार्था: समेता: परमप्रहृष्टा: शड्खान् प्रदध्मुर्ठतमीक्ष्य शल्यम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອ ຊາລະຍະ ຜູ້ເປັນຍອດນັກທະນູໃຫຍ່ ຖືກສັງຫານໃນກາງສະໜາມຮົບ ໂດຍຜູ້ເປັນດັ່ງພະໂຄຂອງວົງກຸຣຸ, ພວກປາຣຖະທັງຫຼາຍໄດ້ມາຊຸມນຸມກັນ ດ້ວຍຄວາມຍິນດີສູງສຸດ ແລະເມື່ອເຫັນຊາລະຍະລົ້ມລົງ ກໍ່ເປົ່າສັງຂະຂອງຕົນດັງກັບກັນ.
Verse 91
युधिष्ठिरं च प्रशशंसुराजौ पुरा कृते वृत्रवधे यथेन्द्रम् । चक्रुश्न नानाविधवाद्यशब्दान् निनादयन्तो वसुधां समेता:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ດັ່ງໃນການກ່ອນ ເມື່ອເທວະດາທັງຫຼາຍໄດ້ສັນລະເສີນພຣະອິນທຣະ ຫຼັງຈາກການສັງຫານ ວຣິຕຣະ, ຢ່າງນັ້ນເທົ່າກັນ ໃນສະໜາມຮົບ ພວກປານດະວະທັງຫມົດໄດ້ສັນລະເສີນ ຢຸທິສຖິຣະ ຢ່າງຫຼາຍ; ເມື່ອຊຸມນຸມກັນ ພວກເຂົາເຮັດໃຫ້ແຜ່ນດິນກ້ອງກັງ ດ້ວຍສຽງເຄື່ອງດົນຕີສົງຄາມນານາປະເພດ.
Verse 563
सम्यग्घुत इव स्विष्ट: प्रशान्तो 5ग्निरिवा ध्वरे । उस धर्मानुकूल युद्धमें धर्मात्मा धर्मपुत्र युधिष्ठिरके द्वारा मारे गये राजा शल्य यज्ञमें विधिपूर्वक घीकी आहुति पाकर शान्त होनेवाली “स्विष्टकृत्” अग्निके समान सर्वथा शान्त हो गये
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໃນສົງຄາມທີ່ດຳເນີນໄປຕາມທຳມະນັ້ນ, ພຣະຣາຊາ ຊາລະຍະ ຜູ້ຖືກສັງຫານໂດຍ ຢຸທິສຖິຣະ ຜູ້ທຳມະຈິດ—ບຸດແຫ່ງທຳມະ—ໄດ້ສະງົບສິ້ນເຊີງ, ດັ່ງໄຟບູຊາທີ່ເອີ້ນວ່າ “ສະວິສຖະກຣິຕ” ທີ່ຖືກປະລະລົງເມື່ອໄດ້ຮັບການຖວາຍນ້ຳມັນເນີຍ (ກີ) ຢ່າງຖືກພິທີ.
Verse 573
संशान्तमपि मद्रेशं लक्ष्मीनैंव विमुड्चति । शक्तिने राजा शल्यके वक्षःस्थलको विदीर्ण कर डाला था
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ແມ່ນແທ້ວ່າ ຈອມເມືອງມັດຣາ ໄດ້ຖືກເຮັດໃຫ້ສະງົບຕະຫຼອດການ—ຊີວິດສິ້ນສຸດ—ແຕ່ ລັກສະມີ ຄວາມສະຫງ່າງາມແຫ່ງສິລິລາດຊະສົມບັດ ກໍບໍ່ໄດ້ລະທິ້ງພຣະອົງ. ກຽດສັກສີຂອງກະສັດນັກຮົບ ຍັງປາກົດແມ່ນແຕ່ໃນຄວາມຕາຍ.
Verse 603
क्षरन्तो रुधिरं देहैविपन्नायुधजीविता: । युधिष्ठिरके बाणसमूहोंसे आच्छादित हुए आपके सैनिकोंने आँखें मीच लीं और आपसमें ही एक-दूसरेको घायल करके वे अत्यन्त पीड़ित हो गये। उस समय शरीरोंसे रक्तकी धारा बहाते हुए वे अपने अस्त्र-शस्त्र और जीवनसे भी हाथ धो बैठे
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຖືກຝົນລູກສອນຂອງຢຸທິສຖິຣະປົກຄຸມ ທະຫານຂອງເຈົ້າປິດຕາດ້ວຍຄວາມຢ້ານແລະສັບສົນ. ໃນຄວາມແອດອັດຂອງສົງຄາມ ພວກເຂົາກະທົບກັນເອງ ຈົນທຸກທໍລະມານຢ່າງໜັກ. ເລືອດໄຫຼເປັນສາຍຈາກຮ່າງກາຍ; ສູນເສຍທັງອາວຸດ ແລະທັງກຳລັງໃຈຈະມີຊີວິດ.
Verse 616
भ्रातुस्तुल्यो गुणै: सर्वे रथी पाण्डवम भ्ययात् । तदनन्तर
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຫຼັງຈາກ ຊະລະຍະ ກະສັດແຫ່ງມັດຣາ ຖືກສັງຫານ, ນ້ອງຊາຍຄົນນ້ອຍຂອງພຣະອົງ—ຍັງເປັນໜຸ່ມແຕ່ມີຄຸນຄ່າທຸກປະການເທົ່າອ້າຍ—ໄດ້ຂຶ້ນລົດຮົບ ແລະພຸ້ນເຂົ້າໃສ່ ຢຸທິສຖິຣະ ບຸດແຫ່ງປານດຸ.
Verse 623
हतस्यापचितिं भ्रातुश्निकीर्षय्युद्धदुर्मद: । मारे गये भाईका प्रतिशोध लेनेकी इच्छासे वह रणदुर्मद नरश्रेष्ठ वीर बड़ी उतावलीके साथ उन्हें बहुत-से नाराचोंद्वारा घायल करने लगा
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ດ້ວຍຄວາມປາຖະໜາຈະແກ້ແຄ້ນໃຫ້ອ້າຍທີ່ຖືກສັງຫານ ແລະດ້ວຍຄວາມຫຼົງໄຫຼໃນຄວາມຄຶກຄະນອງແຫ່ງສົງຄາມ, ວີລະບຸລຸດຜູ້ເປັນເລີດນັ້ນ ໄດ້ຮີບຮ້ອນຍິງລູກສອນນາຣາຈາຫຼາຍດອກ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ພວກເຂົາບາດເຈັບ.
Verse 656
पुण्यक्षयमनुप्राप्य पतन् स्वर्गादिव च्युतः । पुण्य समाप्त होनेपर स्वर्गसे भ्रष्ट हो नीचे गिरनेवाले जीवकी भाँति उसका वह कुण्डलसहित मस्तक रथसे भूतलपर गिरता देखा गया
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເຫມືອນສັດມີຊີວິດຜູ້ໜຶ່ງ ເມື່ອບຸນກຸສົນໝົດສິ້ນ ກໍຕົກລົງຈາກສະຫວັນ, ສະນັ້ນແຫຼະ ຫົວຂອງເຂົາ—ຍັງປະດັບຕຸ້ມຫູ—ຖືກເຫັນຕົກຈາກລົດຮົບລົງສູ່ພື້ນດິນ.
Verse 663
रुधिरेणावसिक्ताडुं दृष्टवा सैन्यमभज्यत । फिर खूनसे लथपथ हुआ उसका शरीर भी, जिसका सिर काट लिया गया था, रथसे नीचे गिर पड़ा। उसे देखकर आपकी सेनामें भगदड़ मच गयी
Sañjaya said: Seeing that body, its limbs drenched in blood, the army broke ranks and fell into panic—an ominous sign of collapsing morale amid the brutal ethics of war, where even the sight of a fallen warrior can shatter collective resolve.
Verse 673
हाहाकार प्रकुर्वाणा: कुरवो<भिप्रदुद्रुवु: । मद्रनरेशका वह छोटा भाई विचित्र कवचसे सुशोभित था, उसके मारे जानेपर समस्त कौरव हाहाकार करते हुए भाग चले
Sañjaya said: The Kauravas, raising a loud cry of lamentation, fled in panic. With the fall of the Madra king’s younger brother—resplendent in wondrous armor—their morale broke, revealing how the death of a prominent warrior can unravel an army’s resolve amid the ethical chaos of war.
Verse 683
वित्रेसु: पाण्डवभयादू रजोध्यस्तास्तदा भूृशम् । शल्यके भाईको मारा गया देख धूलिधूसरित हुए आपके सारे सैनिक पाण्डुपुत्रके भयसे जीवनकी आशा छोड़कर अत्यन्त त्रस्त हो गये
Sañjaya said: Stricken with fear of the Pāṇḍavas, the troops were then utterly shaken; covered in dust, they lost hope of life and fell into extreme panic as the battle’s tide turned against them.
Verse 696
शिनेर्नप्ता किरन् बाणैरभ्यवर्तत सात्यकि: । भरतश्रेष्ठ! इस प्रकार भागते हुए उन कौरव-योद्धाओंपर बाणोंकी वर्षा करते हुए शिनिपौत्र सात्यकि उनका पीछा करने लगे
Sanjaya said: O best of the Bharatas, Sātyaki—the grandson of Śini—advanced, scattering a shower of arrows. As the Kaurava warriors fled, he pursued them relentlessly, raining shafts upon them, pressing the rout without letting fear or disorder turn him from his martial duty.
Verse 703
हार्दिक्यस्त्वरितो राजन प्रत्यगृह्नादभीतवत् | राजन! दुःसह एवं दुर्जय महाधनुर्धर सात्यकिको आक्रमण करते देख कृतवर्माने शीघ्रतापूर्वक एक निर्भय वीरकी भाँति उन्हें रोका
Sañjaya said: O King, Hārdikya (Kṛtavarmā), acting swiftly, checked the oncoming assault without fear. Seeing Sātyaki—formidable, hard to withstand, and difficult to conquer, a great wielder of the bow—advance to attack, Kṛtavarmā restrained him like a brave warrior, steady in the face of danger.
Verse 713
हार्दिक्य: सात्यकिश्रैव सिंहाविव बलोत्कटौ । श्रेष्ठ घोड़ोंवाले वे महामनस्वी वृष्णिवंशी वीर सात्यकि और कृतवर्मा दो बलोन्मत्त सिंहोंके समान एक-दूसरेसे भिड़ गये
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ຮາຣດິກຍະ (ກຣິຕະວັຣມາ) ແລະ ສາຕະຍະກິ—ທັງສອງມີພະລັງດຸດັນດັ່ງສິງໂຕ—ເປັນວີລະບຸລຸດໃຈໃຫຍ່ແຫ່ງວົງວຣິສນິ ຂີ່ມ້າຊັ້ນດີ ແລ້ວພຸ້ນເຂົ້າຫາກັນ ປະທະກັນຢ່າງຕົງໜ້າ.
Verse 723
अर्चिर्भिरिव सूर्यस्य दिवाकरसमप्रभौ । सूर्यके समान तेजस्वी वे दोनों वीर दिनकरकी किरणोंके सदृश निर्मल कान्तिवाले बाणोंद्वारा एक-दूसरेको आच्छादित करने लगे
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ດັ່ງລຳແສງໄຟລຸກຂອງພຣະອາທິດ ວີລະບຸລຸດທັງສອງ—ສະຫວ່າງໄສເທົ່າກັບ “ຜູ້ເຮັດໃຫ້ເກີດວັນ”—ໄດ້ເລີ່ມຍິງລູກສອນບັງກັນແລະກັນ ດ້ວຍລູກສອນທີ່ສະອາດສະຫວ່າງດັ່ງລຳແສງຕາເວັນ.
Verse 736
आकाशगानपश्याम पतड्जनिव शीघ्रगान् । वृष्णिवंशके उन दोनों सिंहोंके धनुषद्वारा बलपूर्वक चलाये हुए शीघ्रगामी बाणोंको हमने टिड्डीदलोंके समान आकाशमें व्याप्त हुआ देखा था
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ພວກເຮົາເຫັນໃນຟ້າ ລູກສອນທີ່ບິນໄວ ຖືກປ່ອຍອອກດ້ວຍກຳລັງຈາກຄັນທະນູຂອງວີລະບຸລຸດສອງຄົນແຫ່ງວົງວຣິສນິ ຜູ້ດຸດັນດັ່ງສິງໂຕ; ມັນແຜ່ກວ້າງເຕັມຟ້າ ດັ່ງຝູງຕັກແຕນ.
Verse 753
अन्यदादत्त वेगेन वेगवत्तरमायुधम् | उस कटे हुए श्रेष्ठ धनुषको फेंककर शिनिप्रवर सात्यकिने उससे भी अत्यन्त वेगशाली दूसरा धनुष शीघ्रतापूर्वक हाथमें ले लिया
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໂຍນຄັນທະນູຊັ້ນດີທີ່ຖືກຕັດຂາດນັ້ນທິ້ງໄປ ສາຕະຍະກິ ຜູ້ເປັນຍອດແຫ່ງວົງຊິນິ ກໍໄດ້ຄວ້າຄັນທະນູອື່ນອັນໄວແຮງຍິ່ງກວ່າ ຂຶ້ນມາຖືໃນມືຢ່າງວ່ອງໄວ.
Verse 766
हार्दिक्यं दशभिर्बाणै: प्रत्यविध्यत् स्तनान्तरे । उस श्रेष्ठ धनुषको लेकर सम्पूर्ण धनुर्धरोंमें अग्रगण्य सात्यकिने कृतवर्माकी छातीमें दस बाणोंद्वारा गहरी चोट पहुँचायी
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ສາຕະຍະກິ ຜູ້ເປັນຍອດໃນຫມູ່ນັກທະນູທັງປວງ ໄດ້ຖືຄັນທະນູຊັ້ນດີ ແລ້ວຍິງລູກສອນສິບດອກ ປັກເຂົ້າກາງອົກຂອງຮາຣດິກຍະ (ກຣິຕະວັຣມາ) ໃຫ້ເກີດບາດແຜເລິກ.
Verse 776
अश्वांस्तस्थावधीत् तूर्णमुभौ च पार्ष्णिसारथी । तत्पश्चात् सुसंयत भल्लोंके प्रहारसे उसके रथ, जूए और ईषादण्ड (हरसे)-को काटकर शीघ्र ही घोड़ों तथा दोनों पारशश्वरक्षकोंको भी मार डाला
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ລາວຢືນຢັນຢ່າງໝັ້ນຄົງ ແລະຟັນສັງຫານມ້າຢ່າງວ່ອງໄວ ພ້ອມທັງຂ້າຜູ້ຊ່ວຍສອງຄົນທີ່ຢືນຢູ່ທ້າຍລົດຮົບ. ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ດ້ວຍລູກສອນຄົມດັ່ງມີດ ທີ່ຍິງຢ່າງແມ່ນຍຳຕິດຕໍ່ກັນ ລາວຕັດຂາດລົດຮົບຂອງສັດຕູ ທັງຄານຍົກ ແລະເສົາ; ແລ້ວບໍ່ຊ້າ ກໍຂ້າມ້າ ແລະຜູ້ຂັບລົດທ້າຍສອງຄົນອີກດ້ວຍ.
Verse 796
दुर्योधनबलं सर्व पुनरासीत् पराड्मुखम् । राजन्! जब मद्रराज मारे गये और कृतवर्मा भी रथहीन हो गया, तब दुर्योधनकी सारी सेना पुनः युद्धसे मुँह मोड़कर भागने लगी
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ໂອ້ ພະຣາຊາ, ກອງທັບທັງໝົດຂອງດຸຣະໂຍທະນະ ກໍຫັນຫນ້າອອກຈາກການຮົບອີກຄັ້ງ. ເມື່ອກະສັດແຫ່ງມັດຣະຖືກສັງຫານ ແລະ ກຣິຕະວັຣມາ ກໍກາຍເປັນຜູ້ບໍ່ມີລົດຮົບ, ກອງທັບຂອງດຸຣະໂຍທະນະກໍສູນໃຈກ້າ ແລະຫັນຫນ້າຈາກສົງຄາມ ເລີ່ມຫນີຕາຍ.
Verse 806
बल॑ तु हतभूयिष्ठं तत् तदा55सीत् पराड्म्मुखम् । परंतु वहाँ सब ओर धूल छा रही थी, इसलिये शत्रुओंको इस बातका पता न चला। अधिकांश योद्धाओंके मारे जानेसे उस समय वह सारी सेना युद्धसे विमुख हो गयी थी
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ໃນເວລານັ້ນ ກອງທັບນັ້ນ—ທີ່ກຳລັງສ່ວນໃຫຍ່ຖືກທຳລາຍແລ້ວ—ໄດ້ຫັນຫນ້າອອກຈາກການຮົບ. ແຕ່ເນື່ອງຈາກຝຸ່ນລອຍຄຸ້ມທົ່ວທຸກທິດ ສັດຕູຈຶ່ງບໍ່ອາດຮູ້ແຈ້ງໄດ້ວ່າເກີດຫຍັງຂຶ້ນ. ເມື່ອນັກຮົບສ່ວນໃຫຍ່ຖືກສັງຫານ ກອງທັບທັງໝົດກໍທໍ້ຖອຍ ແລະຖອນອອກຈາກສະໜາມຮົບ.
Verse 813
विविधै: शोणितस्रावै: प्रशान्तं पुरुषर्षभ । पुरुषप्रवर! तदनन्तर दो ही घड़ीमें उन सबने देखा कि धरतीकी जो धूल ऊपर उड़ रही थी, वह नाना प्रकारके रक्तका स्रोत बहनेसे शान्त हो गयी है
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ໂອ້ ຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ກ້າ ແຫ່ງມະນຸດ, ຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດ! ຕໍ່ຈາກນັ້ນບໍ່ດົນ—ໃນເວລາພຽງສອງກະຕີ—ພວກເຂົາທັງໝົດເຫັນວ່າ ຝຸ່ນທີ່ລອຍຂຶ້ນເທິງພື້ນດິນ ໄດ້ສົງບົບລົງ ເນື່ອງຈາກສາຍເລືອດນານາປະເພດໄຫຼອອກເປັນທາງ.
Verse 826
जवेनापतत: पार्थनिक: सर्वानवारयत् | उस समय दुर्योधनने यह देखकर कि मेरी सेना मेरे पाससे भाग गयी है, वेगसे आक्रमण करनेवाले समस्त पाण्डवयोद्धाओंको अकेले ही रोका
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ດ້ວຍຄວາມໄວອັນແຮງກ້າ ນັກຮົບແຫ່ງພາຣຖະໄດ້ຂັດຂວາງພວກເຂົາທັງໝົດ. ໃນຂະນະນັ້ນ ດຸຣະໂຍທະນະເຫັນວ່າ ກອງທັບຂອງຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຫນີອອກຈາກຂ້າງເຂົາແລ້ວ ເຂົາຈຶ່ງຢືນຢັນຢູ່ຜູ້ດຽວ ກັ້ນຂວາງນັກຮົບປານດະວະທັງໝົດທີ່ກຳລັງພຸ້ນເຂົ້າມາດ້ວຍຄວາມໄວ.
Verse 833
आनर्त च दुराधर्ष शितैर्बाणैरवारयत् । रथसहित पाण्डवोंको, ट्रुपदकुमार धृष्टद्युम्नको तथा दुर्जय वीर आनर्तनरेशको सामने देखकर उसने तीखे बाणोंद्वारा उन सबको आगे बढ़नेसे रोक दिया
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນກະສັດອານຣະຕະຜູ້ແຂງກ້າບໍ່ງ່າຍຈະພິຊິດ—ພ້ອມດ້ວຍພວກປານດະວະໃນລົດຮົບ ແລະ ທຣິສຕະດຍຸມນະ ບຸດຂອງທຣຸປະດະ—ລາວໄດ້ໃຊ້ລູກສອນຄົມກະທັ້ງຫຼາຍຂັດຂວາງການຮຸກໜ້າຂອງພວກເຂົາ. ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງລູກສອນອັນແຫຼມຄົມ ລາວກັ້ນພວກເຂົາທັງໝົດບໍ່ໃຫ້ກ້າວຕໍ່ໄປ ສະທ້ອນວິໄນອັນເຂັ້ມງວດຂອງສົງຄາມ ທີ່ຄວາມກ້າຫານຕ້ອງຂັດຂວາງຄວາມກ້າຫານ.
Verse 843
अथान्यं रथमास्थाय हार्दिक्यो5पि न्यवर्तत । जैसे मरणधर्मा मनुष्य पास आयी हुई अपनी मौतको नहीं टाल सकते
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ແລ້ວຮາຣດິກຍະ (ກຣິຕະວັຣມາ) ຂຶ້ນລົດຮົບອີກຄັນໜຶ່ງ ແລະຫັນກັບຄືນອີກຄັ້ງ. ດັ່ງມະນຸດຜູ້ມີຊະຕາກຳແຫ່ງຄວາມຕາຍ ບໍ່ອາດຫຼີກເວັ້ນຄວາມຕາຍທີ່ເຂົ້າມາໃກ້ໄດ້, ພວກທະຫານຝ່າຍສັດຕູກໍບໍ່ອາດຂ້າມຜ່ານດຸຣຍໂອທະນະ ແລະຮຸກໜ້າເກີນເຂົາໄດ້. ໃນຂະນະນັ້ນເອງ ກຣິຕະວັຣມາກໍຂຶ້ນລົດຮົບຄັນທີສອງ ແລະກັບຄືນມາຍັງບ່ອນເກົ່າອີກຄັ້ງ.
Verse 5536
सर्वैरज्जै: समाश्शलिष्य प्रसुप्त इव चाभवत् | प्रियतमा कान्ताकी भाँति इस वसुधाका चिरकालतक उपभोग करनेके पश्चात् राजा शल्य मानो अपने सम्पूर्ण अंगोंस उसका आलिंगन करके सो गये थे
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ກະສັດຊັລຍະ ໄດ້ກອດກຸ້ມນາງວະສຸທານີ້ດ້ວຍອະວະຍະວະທັງປວງ ແລະກາຍເປັນດັ່ງຜູ້ຫຼັບໄຫຼ. ດັ່ງຊາຍຜູ້ໄດ້ຊື່ນຊົມກັບພັນລະຍາອັນຮັກຍິ່ງມາດົນນານ, ຫຼັງຈາກໄດ້ຄອບຄອງແລະສຳຜັດອຳນາດເຫນືອແຜ່ນດິນຢ່າງຍາວນານ, ພຣະອົງກໍນອນນິ່ງ ປານວ່າໄດ້ກອດໂລກໄວ້ຈົນເຕັມ ແລ້ວປ່ອຍວາງໃຫ້ພັກສະຫງົບ.
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns rājadharma versus warrior impulse: whether obedience to a ruler’s restraint should override factional rage and retaliatory intent, especially when acting may endanger allies and accelerate collapse.
Strategic action without discipline is self-defeating: authority must be matched by internal restraint and coordinated purpose, or collective energy becomes a force of disintegration rather than protection.
No explicit phalaśruti appears in this adhyāya; its meta-function is descriptive and diagnostic—showing how the breakdown of command and cohesion operates as a narrative indicator of impending defeat.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.