Adhyaya 10
शल्यस्य पाण्डवसेनापीडनम् — Śalya’s Assault on the Pāṇḍava Host (with Omens and Bhīma’s Counter)
Upa-parva: Śalya–Yudhiṣṭhira Saṅgrāma-prasaṅga (Battle Escalation and Omens Episode)
Sanjaya reports a chaotic, high-intensity phase of fighting marked by mutual attrition, fleeing cavalry, and the cries of elephants and infantry. The Pāṇḍavas and Kauravas exchange lethal volleys as dawn advances. Observing the Kaurava army faltering, Śalya advances toward the Pāṇḍava formation and engages aggressively, showering arrows on Yudhiṣṭhira and other principal warriors (Bhīma, the twins, Draupadī’s sons, Dhṛṣṭadyumna, Śikhaṇḍin). The text introduces omen imagery—earth tremors, meteors, and animals moving inauspiciously—signaling heightened disorder. Multiple duels and counter-attacks unfold as Kṛtavarmā, Kṛpa, Śakuni, Aśvatthāman, and others intervene to protect Śalya and check Pāṇḍava offensives. The chapter climaxes with an extended, technical depiction of Bhīma’s formidable gadā, followed by Bhīma’s close-quarters action that disrupts Śalya’s chariot team and strikes Śalya’s charioteer, forcing a tactical setback. The Pāṇḍavas acknowledge Bhīma’s performance as the engagement continues.
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र से कहते हैं कि जब कौरव-सेना टूटकर भागने लगती है, तब मद्रराज शल्य क्रोध और लज्जा से भर उठते हैं और सारथि को आदेश देते हैं—घोड़ों को वेग से बढ़ाकर उन्हें शत्रु-पंक्ति के बीच पहुँचा दे, ताकि आज युद्ध में उनका पराक्रम देखा जाए। → शल्य के आगे बढ़ते ही दोनों पक्षों की बिखरी टुकड़ियाँ फिर से भिड़ जाती हैं। धृष्टद्युम्न के नेतृत्व में पाण्डव-वीर तीखे बाणों की वर्षा करते हुए कौरव-सेना पर टूट पड़ते हैं। इसी उथल-पुथल में नकुल का रथ शत्रु-मध्य में चमकता है; वह बाणों को रोकते हुए परवीरों का संहार करता है और कर्ण-पुत्रों की ओर युद्ध को खींच लाता है। → नकुल और कर्ण के पुत्रों (विशेषतः सुषेण, सत्यसेन आदि) के बीच घोर रथ-युद्ध चरम पर पहुँचता है—सुषेण क्रुद्ध होकर नकुल को बाणों से बींधता है, पर नकुल प्रत्युत्तर में उनके अस्त्रों को निष्फल कर दो-दो बाणों से उन्हें घायल करता है और निर्णायक प्रहारों से कर्ण के तीन पुत्रों का वध कर देता है। → कर्ण-पुत्रों के गिरते ही कौरव-पक्ष में शोक और क्षोभ फैलता है, पर युद्ध रुकता नहीं। दोनों ओर से सैकड़ों-हजारों योद्धा कटते हैं; पाण्डव-सेना धृष्टद्युम्न के साथ आगे धकेलती है, और कौरव-सेना भी प्रतिहिंसा में प्राणघातक प्रतिरोध करती है। → रक्त-धूल से ढँके रण में शल्य का आवेग और कौरवों की जिद अगले टकराव की भूमिका बाँधती है—युद्ध का पलड़ा अभी स्थिर नहीं, और अगले क्षण किसका रथ टूटेगा, यह अनिश्चित रहता है।
Shlokas
Verse 1
अपन बक। ] अतिफ्ऑशाड< दशमो< ध्याय: नकुलद्वारा कर्णके तीन पुत्रोंका वध तथा उभयपक्षकी सेनाओंका भयानक युद्ध संजय उवाच तत् प्रभग्नं बल॑ दृष्टवा मद्रराज: प्रतापवान् । उवाच सारथिं तूर्ण चोदयाश्वान् महाजवान्
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນກອງທັບນັ້ນແຕກພ່າຍວຸ່ນວາຍ, ກະສັດແຫ່ງມັດຣະຜູ້ກ້າຫານ ຜູ້ມີກຽດສຽງໃນລິດເດດ, ໄດ້ກ່າວກັບສາລະທີທັນທີວ່າ: “ຈົ່ງຂັບມ້າທີ່ໄວຢ່າງຍິ່ງໃຫ້ພຸ່ງໄປ!”
Verse 2
संजय कहते हैं--राजन्! उस सेनाको इस तरह भागती देख प्रतापी मद्रराज शल्यने अपने सारथिसे कहा--'सूत! मेरे महावेगशाली घोड़ोंको शीघ्रतापूर्वक आगे बढ़ाओ ।।
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: “ໂອ ພະຣາຊາ, ເມື່ອເຫັນກອງທັບນັ້ນຫນີໄປແບບນີ້, ກະສັດແຫ່ງມັດຣະ ຊະລະຍະ ຜູ້ກ້າຫານ ໄດ້ກ່າວກັບສາລະທີວ່າ: ‘ສູຕະ, ຈົ່ງຂັບມ້າອັນແຮງໄວຂອງຂ້າໃຫ້ພຸ່ງໄປໂດຍໄວ. ເບິ່ງເຖີດ—ນັ້ນແຫຼະ ກະສັດຢຸທິສຖິຣະ ບຸດແຫ່ງປານດຸ, ສ່ອງສະຫວ່າງດ້ວຍຮົ່ມຂາວງາມທີ່ຖືຢູ່ເທິງສີສະ.’”
Verse 3
अत्र मां प्रापय क्षिप्रं पश्य मे सारथे बलम् | न समर्थों हि मे पार्थ: स्थातुमद्य पुरो युधि
“ສາລະທີ, ຈົ່ງພາຂ້າໄປເຖິງເຂົາໃຫ້ໄວ. ແລ້ວຈົ່ງເບິ່ງພະລັງຂອງຂ້າ. ມື້ນີ້ໃນສົງຄາມ ບຸດແຫ່ງປຣິຖາ (ຢຸທິສຖິຣະ) ບໍ່ອາດຢືນຕໍ່ໜ້າຂ້າໄດ້!”
Verse 4
एवमुक्तस्तत: प्रायान्मद्रराजस्य सारथि: । यत्र राजा सत्यसंधो धर्मपुत्रो युधिष्ठिर:,उनके ऐसा कहनेपर मद्रराजका सारथि वहीं जा पहुँचा, जहाँ सत्यप्रतिज्ञ धर्मपुत्र युधिष्ठिर खड़े थे
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອຖືກກ່າວເຊັ່ນນັ້ນ ສາຣະຖີຂອງກະສັດແຫ່ງມັດຣາກໍອອກເດີນທາງທັນທີ ແລະໄປຮອດບ່ອນທີ່ພຣະຣາຊາຢຸທິສຖິຣ—ບຸດແຫ່ງທັມມະ ຜູ້ຍຶດສັດຈະ ແລະສັດຕະວັດ—ກໍາລັງຢືນຢູ່.
Verse 5
प्रापतत् तच्च सहसा पाण्डवानां महद् बलम् | दधारैको रणे शल्यो वेलोद्वृत्तमिवार्णवम्
ໃນຂະນະນັ້ນ ກອງທັບໃຫຍ່ອັນມະຫາສານຂອງປານດະວະກໍພຸ້ນມາຮອດທີ່ນັ້ນຢ່າງກະທັນຫັນ. ແຕ່ດັ່ງຝັ່ງທະເລທີ່ກັ້ນທະເລອັນຄື້ນຄອງໄວ້, ກະສັດສະລະຍະພຽງຜູ້ດຽວກໍກັ້ນກອງທັບນັ້ນບໍ່ໃຫ້ລຸກຄືບໜ້າໃນສະໜາມຮົບ.
Verse 6
पाण्डवानां बलौघस्तु शल्यमासाद्य मारिष | व्यतिष्ठत तदा युद्धे सिन्धोर्वेग इवाचलम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ທ່ານຜູ້ຄວນເຄົາລົບ, ເມື່ອກອງກໍາລັງອັນໜາແໜ້ນຂອງປານດະວະໄປຮອດກະສັດສະລະຍະ ມັນກໍຢຸດຢືນຢູ່ນັ້ນໃນສົງຄາມ—ດັ່ງກະແສນ້ໍາແມ່ນ້ໍາທີ່ໄຫຼແຮງ ເມື່ອພົບພູເຂົາກໍຖືກຂັດຂວາງ.
Verse 7
मद्रराजं तु समरे दृष्टवा युद्धाय धिष्ठितम् । कुरव: संन्यवर्तन्त मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्
ແຕ່ເມື່ອພວກກຸຣຸເຫັນກະສັດແຫ່ງມັດຣາ ສະລະຍະ ຢືນຢັນໃນສະໜາມຮົບ ພ້ອມສູ້ຮົບ, ພວກເຂົາກໍຫັນກັບຄືນ—ໂດຍຖືວ່າຄວາມຕາຍເປັນຂອບເຂດຂອງການຖອນຕົວ—ແລະກັບເຂົ້າສູ່ສະໜາມອີກຄັ້ງ.
Verse 8
तेषु राजन् निवृत्तेषु व्यूढानीकेषु भागश: । प्रावर्तत महारौद्र: संग्राम: शोणितोदक:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະຣາຊາ, ເມື່ອກອງທັບເຫຼົ່ານັ້ນຫັນກັບມາ ແລະຈັດຕັ້ງເປັນພາກສ່ວນໆ ພ້ອມວາງຮູບຂະບວນຮົບແຕ່ລະສ່ວນແລ້ວ, ການຮົບອັນນ່າຢ້ານກົວຢ່າງຍິ່ງກໍເລີ່ມຂຶ້ນລະຫວ່າງສອງຝ່າຍ—ບ່ອນທີ່ເລືອດໄຫຼດັ່ງນ້ໍາ.
Verse 9
इस प्रकार श्रीमह्याभारत शल्यपर्वमें संकुलयुद्धविषयक नवाँ अध्याय पूरा हुआ
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໃນຂະນະນັ້ນເອງ ນະກຸລະ ຜູ້ເມົາມົນດ້ວຍໄຟສົງຄາມ ໄດ້ພຸ້ນເຂົ້າໂຈມຕີ ຈິຕຣະເສນະ ບຸດຂອງ ກັນນະ. ເມື່ອປະຈັນໜ້າກັນ ວີຣະບຸລຸດທັງສອງ—ຜູ້ຖືຄັນທະນູອັນພິສົດ—ກໍ່ລະດົມຍິງລູກສອນໃສ່ກັນ ດັ່ງເມກຝົນໃຫຍ່ສອງກ້ອນມາຈາກທິດໃຕ້ແລະທິດເໜືອ ທີ່ສາດຝົນລົງປະທະກັນ.
Verse 10
मेघाविव यथोद्वृत्तौ दक्षिणोत्तरवर्षिणौ । शरतोयै: सिषिचतुस्तौ परस्परमाहवे
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ດັ່ງເມກຝົນສອງກ້ອນທີ່ຜຸດຂຶ້ນສູງ—ກ້ອນໜຶ່ງຮົ່ມຝົນຈາກທິດໃຕ້ ແລະອີກກ້ອນໜຶ່ງຈາກທິດເໜືອ—ນັກຮົບທັງສອງໄດ້ຊຸມຊ່ຳກັນໃນສົງຄາມ ດ້ວຍສາຍ “ນ້ຳລູກສອນ” ທີ່ສາດໃສ່ກັນບໍ່ຂາດ.
Verse 11
नान्तरं तत्र पश्यामि पाण्डवस्येतरस्य च । उभौ कृतास्त्रौ बलिनौ रथचर्याविशारदौ
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: “ໃນການປະຈັນໜ້ານັ້ນ ຂ້ອຍບໍ່ເຫັນຄວາມແຕກຕ່າງອັນໃດລະຫວ່າງພານດະວະ ແລະຄູ່ຕໍ່ສູ້ຂອງເຂົາ. ທັງສອງເປັນຜູ້ຊໍານານອາວຸດ ມີກໍາລັງແກ່ກ້າ ແລະຊໍານານໃນສິລະປະການຮົບດ້ວຍລົດສົງຄາມ.”
Verse 12
चित्रसेनस्तु भललेन पीतेन निशितेन च
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວ ຈິຕຣະເສນະ ຖືກຍິງດ້ວຍລູກສອນຫົວກວ້າງ ສີເຫຼືອງ ແລະຄົມກິບ.
Verse 13
अथीैनं छिन्नधन्वानं रुक्मपुड्खै: शिलाशितै:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວ ເມື່ອເຂົາຖືກຕັດຂາດຄັນທະນູແລ້ວ ພວກເຂົາກໍ່ຍິງຊໍາເຂົາດ້ວຍລູກສອນທີ່ມີປາຍກ້ານປະດັບຄໍາ ແລະຫົວຄົມທີ່ລັບດ້ວຍຫີນ.
Verse 14
त्रिभि: शरैरसम्भ्रान्तो ललाटे वै समार्पयत् । धनुष कट जानेपर उनके ललाटमें शिलापर तेज किये हुए सुनहरे पंखवाले तीन बाणोंद्वारा गहरी चोट पहुँचायी। उस समय चित्रसेनके चित्तमें तनिक भी घबराहट नहीं हुई ।।
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ດ້ວຍໃຈທີ່ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ລາວປັກລູກສອນສາມດອກໃສ່ໜ້າຜາກຂອງຄູ່ຕໍ່ສູ້. ຈາກນັ້ນ ດ້ວຍລູກສອນຄົມກ້າ ລາວກໍສົ່ງມ້າທັງຫຼາຍໄປສູ່ຄວາມຕາຍ. ພາບນີ້ສະທ້ອນຄວາມແມ່ນຍຳອັນເຢັນຊາຂອງຝີມືສົງຄາມ—ຝ່າຍໜຶ່ງມັ່ນຄົງບໍ່ຕົກໃຈ ແລະອີກຝ່າຍໜຶ່ງແມ່ນຄວາມຈຳເປັນອັນໂຫດຮ້າຍຂອງສົງຄາມ.
Verse 15
स शत्रुभुजनिर्मुक्तिर्ललाटस्थैस्त्रिभि: शरै:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ດ້ວຍລູກສອນສາມດອກປັກຢູ່ທີ່ໜ້າຜາກ ລາວກໍພົ້ນຈາກການກຳຈັບຂອງສັດຕູ—ຮືບອອກຈາກອ້ອມແຂນອັນບີບຄັ້ນ. ຖ້ອຍຄຳນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ໃນຄວາມໂຫດຮ້າຍຂອງສົງຄາມ ການພົ້ນໄພອາດບໍ່ໄດ້ມາຈາກຄວາມເມດຕາ ແຕ່ມາຈາກພະລັງທີ່ຕັດສິນແລະທຳໃຫ້ເຈັບປວດ.
Verse 16
स च्छिन्नधन्वा विरथ: खड्गमादाय चर्म च
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອຄັນທະນູຂອງລາວຖືກຕັດຂາດ ແລະລາວກາຍເປັນຜູ້ບໍ່ມີລົດຮົບ ລາວກໍຄວ້າດາບແລະໂລ່. ໃນຄວາມແອອັດຂອງສົງຄາມ ເມື່ອວິທີທີ່ເຄີຍໃຊ້ຖືກທຳລາຍ ຈິດໃຈນັກຮົບຖືກທົດສອບ—ຕ້ອງປັບຕົວໂດຍບໍ່ລະທິ້ງຄວາມກ້າຫານແລະໜ້າທີ່, ໃນຂະນະທີ່ການປະລະມືອັນໃກ້ຊິດທະວີຄວາມໂຫດຮ້າຍ.
Verse 17
पद्भ्यामापततस्तस्य शरवृष्टिं समासृजत्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອລາວພຸ້ນເຂົ້າໄປຂ້າງໜ້າດ້ວຍຕີນ ລາວກໍປ່ອຍຝົນລູກສອນໃສ່ຄູ່ຕໍ່ສູ້ນັ້ນ—ເປັນພາບຂອງຄວາມມຸ່ງໝັ້ນທາງການຮົບທີ່ບໍ່ຢຸດຢັ້ງ, ເມື່ອຄວາມກ້າຫານແລະຝີມືຖືກນຳໄປຮັບໃຊ້ສົງຄາມອັນໝອກມືດຕາມໜ້າທີ່.
Verse 18
चित्रसेनरथं प्राप्य चित्रयोधी जितश्रम:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຂົາໄປຮອດລົດຮົບຂອງຈິດຣະເສນາ ນັກຮົບຜູ້ຕໍ່ສູ້ຢ່າງສະຫງ່າງາມ—ຜ່ານພົ້ນຄວາມເມື່ອຍລ້າ—ກໍກົດດັນຕໍ່ໄປດ້ວຍພະລັງໃໝ່, ເມື່ອກະແສຂອງສົງຄາມຫັນໄປພຶ່ງພາຄວາມອົດທົນອັນໝັ້ນຄົງ ຫາກບໍ່ແມ່ນການອວດອ້າງພະລັງງານແຕ່ຢ່າງດຽວ.
Verse 19
सकुण्डलं समुकुटं सुनसं स्वायतेक्षणम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «(ພຣະອົງ) ປະດັບຕຸ້ມຫູ ແລະ ມົງກຸດ, ດັ່ງມີດັ່ງດັ່ງດີ, ມີດວງຕາໃຫຍ່ຍາວງາມ».
Verse 20
स पपात रथोपस्थे दिवाकरसमद्युति:,सूर्यके समान तेजस्वी चित्रसेन रथके पिछले भागमें गिर पड़ा। चित्रसेनको मारा गया देख वहाँ खड़े हुए पाण्डव महारथी नकुलको साधुवाद देने और प्रचुरमात्रामें सिंहनाद करने लगे
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງດວງອາທິດ, ຈິດຣະເສນ ລົ້ມລົງໃສ່ພື້ນລົດຮົບ ແລະ ຊຸດຕົກໄປທາງທ້າຍລົດ. ເມື່ອເຫັນຈິດຣະເສນຖືກສັງຫານ, ມະຫາຣະຖະຂອງພານດະວະທີ່ຢືນຢູ່ນັ້ນ ກໍສັນລະເສີນນະກຸລ ແລະ ຮ້ອງສຽງສິງຫນາດອັນກ້າຫານ—ເປັນການຢືນຢັນຄວາມກ້າຫານ ແລະ ຄວາມໝັ້ນຄົງໃນທຳມະ ທ່າມກາງຄວາມໂຫດຮ້າຍຂອງສົງຄາມ».
Verse 21
चित्रसेनं विशस्तं तु दृष्टवा तत्र महारथा: | साधुवादस्वनांश्चक्रुः सिंहनादांश्व पुष्कलान्
ເມື່ອເຫັນຈິດຣະເສນຖືກສັງຫານ, ບັນດາມະຫາຣະຖະທີ່ຢູ່ທີ່ນັ້ນ ກໍຮ້ອງສຽງສັນລະເສີນ ແລະ ຮ້ອງສຽງສິງຫນາດຢ່າງຫຼາຍ.
Verse 22
विशस्तं भ्रातरं दृष्टवा कर्णपुत्रौ महारथौ । सुषेण: सत्यसेनश्व मुज्चन्ती विविधान् शरान्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອເຫັນອ້າຍຂອງຕົນຖືກຟັນລົ້ມ, ລູກຊາຍສອງຄົນຂອງກັນນະ—ມະຫາຣະຖະ ສຸເສນ ແລະ ສັດຕະຍະເສນ—ກໍເລີ່ມປ່ອຍຝົນລູກສອນຫຼາຍຊະນິດ.»
Verse 23
ततो<भ्यधावतां तूर्ण पाण्डवं रथिनां वरम् । अपने भाईको मारा गया देख कर्णके दो महारथी पुत्र सुषेण और सत्यसेन नाना प्रकारके बाणोंकी वर्षा करते हुए रथियोंमें श्रेष्ठ पाण्डुपुत्र नकुलपर तुरंत ही चढ़ आये ।।
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ຕໍ່ມາ ພວກເຂົາໄດ້ພຸ່ງເຂົ້າໄປຢ່າງວ່ອງໄວ ໃສ່ນະກຸລ ຜູ້ເປັນລູກພານດຸ ຜູ້ເລີດລ້ຳໃນບັນດານັກຮົບລົດຮົບ. ລູກຊາຍມະຫາຣະຖະສອງຄົນຂອງກັນນະ ຄື ສຸເສນ ແລະ ສັດຕະຍະເສນ, ເມື່ອເຫັນອ້າຍຖືກສັງຫານ, ກໍຫວ່ານລູກສອນຫຼາຍຊະນິດ ແລະ ບຸກເຂົ້າໃສ່ນະກຸລໃນທັນທີ. ໂອ ພຣະຣາຊາ, ເຫມືອນເສືອສອງຕົວໃນປ່າໃຫຍ່ ພຸ່ງເຂົ້າໃສ່ຊ້າງຕົວໜຶ່ງເພື່ອຈະຂ້າ, ສອງພີ່ນ້ອງຜູ້ດຸຮ້າຍນັ້ນກໍສາດລູກສອນເປັນຝົນໃສ່ມະຫາຣະຖະນະກຸລ ເຫມືອນເມກສອງກ້ອນປ່ອຍຝົນເປັນສາຍບໍ່ຂາດ.»
Verse 24
तावभ्यधावतां तीक्ष्णौ द्वावप्येनं महारथम् | शरौघान् सम्यगस्यन्तौ जीमूती सलिलं यथा
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ນັກຮົບຜູ້ດຸຮ້າຍທັງສອງນັ້ນ ພາກັນພຸ້ນເຂົ້າໃສ່ມະຫາຣະຖີນັ້ນ ແລະຍິງຝົນລູກສອນຢ່າງແມ່ນຍຳ—ດັ່ງເມກຝົນສອງກ້ອນປ່ອຍສາຍນ້ຳລົງມາເປັນທາງໆ.
Verse 25
स शरै: सर्वतो विद्ध: प्रह्दष्ट इव पाण्डव: । अन्यत् कार्मुकमादाय रथमारुह्य वेगवान्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ແມ່ນວ່າຖືກລູກສອນທະລຸທຸກດ້ານ ແຕ່ປານດະວະນັ້ນກໍດູເຫມືອນມີຄວາມຮື້ນເຮີງ. ລາວຈັບເອົາຄັນທະນູອີກອັນ ແລະນັກຮົບຜູ້ວ່ອງໄວນັ້ນ ຂຶ້ນລົດຮົບອີກຄັ້ງ—ສະແດງຄວາມໝັ້ນຄົງທ່າມກາງຄວາມເຈັບປວດ ແລະບໍ່ຍອມຖອນຕົວ.
Verse 26
तस्य तौ भ्रातरौ राजन् शरै: संनतपर्वभि:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ, ອ້າຍນ້ອງທັງສອງຂອງລາວ ຖືກລູກສອນທີ່ຂໍ້ຕໍ່ຖືກດັດໃຫ້ດີ ແລະປັກໃຫ້ແນ່ນຫນາ ຍິງຖືກ—ເປັນອາວຸດທີ່ປັ້ນແຕ່ງເພື່ອຄວາມຕາຍໃນການປະຈັນໜ້າອັນແອອັດຂອງສົງຄາມ.
Verse 27
ततः प्रहस्य नकुलश्षतुर्भिश्चतुरो रणे
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ຈາກນັ້ນ ນະກຸລະ ຍິ້ມຢ່າງສະຫງົບ ແລະເຜີຍໜ້າປະຈັນກັບຄູ່ຕໍ່ສູ້ສີ່ຄົນໃນສະໜາມຮົບ—ເປັນພາບຂອງຄວາມກ້າຫານທີ່ສຸກຸມ ໃນສົງຄາມທີ່ທົດສອບໃຈພໍໆກັບແຂນ.
Verse 28
ततः संधाय नाराचं रुक्मपुड्खं शिलाशितम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ຈາກນັ້ນ ລາວໄດ້ສອດລູກສອນນາຣາຈະ—ມີຂົນທອງ ແລະລັບຄົມດ້ວຍຫີນ—ແລ້ວຊັກຄັນທະນູຈົນຕຶງ ຕຽມຈະຟັນຟາດລົງ.
Verse 29
धनुश्चिच्छेद राजेन्द्र सत्यसेनस्थ पाण्डव: । राजेन्द्र! तत्पश्चात् सानपर चढ़ाकर तेज किये हुए सुवर्णमय पंखवाले एक नाराचका संधान करके पाण्डुपुत्र नकुलने सत्यसेनका धनुष काट दिया || २८ $ ।।
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ! ປານດະວະ (ນະກຸລ) ຜູ້ຢືນປະຈັນໜ້າກັບສັດຍະເສນ ໄດ້ຟັນຕັດຄັນທະນູຂອງເຂົາຂາດ. ຈາກນັ້ນ ເຂົາຂຶ້ນລົດຮົບອີກຄັນ ແລະຈັບທະນູອີກຄັນ—ສະທ້ອນຈັງຫວະສົງຄາມທີ່ບໍ່ຢຸດຢັ້ງ ທີ່ຝີມືແລະຄວາມແນ່ວແນ່ເປັນຜູ້ຕັດສິນຊີວິດ; ແລະໜ້າທີ່ຂອງນັກຮົບຖືກປະຕິບັດດ້ວຍວິໄນ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍຄວາມຊັງ.
Verse 30
अविध्यत् तावसम्भ्रान्तो माद्रीपुत्र: प्रतापवान्
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ຕໍ່ມາ ບຸດຜູ້ກ້າຫານຂອງມາດຣີ ຜູ້ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ແລະຮັກສາຕົນໄດ້ທ່າມກາງຄວາມວຸ່ນວາຍໃນສົງຄາມ ໄດ້ຈົມຕີຄູ່ຕໍ່ສູ້ຂອງຕົນ. ຂໍ້ຄວາມນີ້ຍົກຍ້ອງຄວາມໝັ້ນຄົງຂອງໃຈເປັນອຸດົມຄະຕິໃນສົງຄາມ—ກະທຳດ້ວຍຄວາມແນ່ວແນ່ທີ່ຄວບຄຸມໄດ້ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍຄວາມຕື່ນຕົກ.
Verse 31
सुषेणस्तु ततः क्रुद्ध: पाण्डवस्य महद् धनु:
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ຕໍ່ມາ ສຸເສນ ຜູ້ລຸກໄຫມ້ດ້ວຍຄວາມໂກດ ໄດ້ຫັນໃຈໄປຫາຄັນທະນູອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງປານດະວະ—ເປັນເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງພະລັງ ແລະຄວາມແນ່ວແນ່ຂອງນັກຮົບ ທ່າມກາງຄວາມຮຸນແຮງທີ່ກຳລັງທະວີຂຶ້ນໃນສະໜາມຮົບ.
Verse 32
अथान्यद् धनुरादाय नकुल: क्रोधमूर्च्छित:
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ຕໍ່ມາ ນະກຸລ ຜູ້ຖືກຄວາມໂກດຄອບງຳ ແລະພາໃຫ້ເຄື່ອນໄຫວ ໄດ້ຈັບທະນູອີກຄັນ—ເປັນໝາຍເຖິງຄວາມແນ່ວແນ່ໃໝ່ໃນການກັບເຂົ້າສູ່ການຕໍ່ສູ້ດ້ວຍຄວາມເຂັ້ມຂຶ້ນ, ເມື່ອຄວາມໂກດເລີ່ມນຳພາການກະທຳຂອງນັກຮົບ ທ່າມກາງຄວາມກົດດັນທາງສິນທຳຂອງສົງຄາມ.
Verse 33
सत्यसेनस्य च भनुर्हस्तावापं च मारिष
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: “ແລະມີ ພານຸ ຜູ້ສືບສາຍຂອງສັດຍະເສນ, ແລະ ຫັດສະຕາວາປ ດ້ວຍ, ໂອ ທ່ານຜູ້ຄວນເຄົາລົບ.” ໃນບັນຊີອັນໝອງໝົດຂອງນັກຮົບໃນສົງຄາມກຸຣຸເກສະຕຣະ, ຜູ້ບັນຍາຍຍັງຄົງເອີ້ນນາມນັກສູ້ຜູ້ໂດດເດັ່ນ ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າຊີວິດແລະສາຍເລືອດຈຳນວນຫຼາຍຖືກດຶງເຂົ້າສູ່ຄວາມຂັດແຍ້ງນີ້ ແລະວ່າຊື່ສຽງກັບໜ້າທີ່ຖືກຊັ່ງນ້ຳໜັກກັບຄ່າແພງຂອງສົງຄາມແນວໃດ.
Verse 34
अथान्यद् धनुरादाय वेगघ्नं भारसाधनम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ຈາກນັ້ນ ລາວໄດ້ຢືດຄັນທະນູອີກອັນໜຶ່ງ—ຄັນທະນູທີ່ສາມາດຫັກລ້າງຄວາມໄວຂອງສັດຕູ ແລະຮັບໄຫວ້ແຮງດຶງອັນໜັກ—ແລ້ວກໍຕຽມຕົວເຂົ້າສູ່ຊ່ວງຕໍ່ໄປຂອງການຮົບ.
Verse 35
संनिवार्य तु तान् बाणान् नकुल: परवीरहा
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອລາວຂັດຂວາງລູກສອນເຫຼົ່ານັ້ນໄວ້ແລ້ວ ນະກຸລ—ຜູ້ປະຫານວີລະຊົນຝ່າຍຕໍ່ຕ້ານ—ກໍຢືນຢັນຢ່າງໝັ້ນຄົງ ຮັບການຈູ່ໂຈມໂດຍບໍ່ຖອຍ ດັ່ງທີ່ທຳນຽມແຫ່ງສົງຄາມຮ້ອງຂໍ.
Verse 36
तावेन॑ प्रत्यविध्येतां पृथक् पृथगजिह्दगैः
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ຈາກນັ້ນ ທັງສອງກໍຕອບໂຕ້ກັນ ແຕ່ລະຄົນແຍກກັນ ດ້ວຍລູກສອນທີ່ພຸ້ງຕົງ ແລະແມ່ນຍຳ—ເປັນການປະທະທີ່ບໍ່ຢຸດຢັ້ງ ຂອງຝີມື ແລະຈິດໃຈອັນແນ່ວແນ່.
Verse 37
सत्यसेनो रथेषां तु नकुलस्य धनुस्तथा
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: “ໃນຫມູ່ສາລະຖີ ມີສັດຕະຍະເສນ; ແລະຄັນທະນູຂອງນະກຸລກໍດ້ວຍ.” ຖ້ອຍຄຳນີ້ສືບຕໍ່ການລຽນນາມນັກຮົບ ແລະອາວຸດຄູ່ກາຍ ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ໃນສົງຄາມ ຄວາມກ້າຫານສ່ວນຕົວບໍ່ອາດແຍກອອກຈາກເຄື່ອງມື ແລະການໜຸນຊ່ວຍທີ່ເຮັດໃຫ້ປະຕິບັດໜ້າທີ່ໄດ້.
Verse 38
स रथे5तिरथस्तिष्ठन् रथशक्ति परामृशत्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ຢືນໝັ້ນຢູ່ເທິງລົດຮົບດັ່ງນັກຮົບຊັ້ນເອກ, ລາວໄດ້ຈັບຫອກປະຈຳລົດຮົບ ເພື່ອຕຽມພ້ອມສຳລັບການຈູ່ໂຈມອັນຕັດສິນຄັ້ງຕໍ່ໄປ ທ່າມກາງໜ້າທີ່ອັນບໍ່ຢຸດຢັ້ງຂອງສົງຄາມ.
Verse 39
स्वर्णदण्डामकुण्ठाग्रां तैलधौतां सुनिर्मलाम् । लेलिहानामिव विभो नागकन्यां महाविषाम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ມີອານຸພາບຍິ່ງໃຫຍ່! (ເຂົາໄດ້ເຫັນ) ອາວຸດຫນຶ່ງມີດ້ານເປັນຄຳ, ປາຍບໍ່ທື່ມ, ຖູລ້າງດ້ວຍນ້ຳມັນ ແລະສະອາດບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງ—ດັ່ງນາງນາກຜູ້ມີພິດຮ້າຍແຮງ ຄືກຳລັງລີ້ນລິ້ນລີ້ນ»។ ພາບນີ້ຊີ້ວ່າ ໃນສົງຄາມ ແມ່ນແຕ່ເຄື່ອງມືທີ່ປະນີດກໍກາຍເປັນຕາຕະລາງແຫ່ງຈິດໃຈສັງຫານ; ຄວາມງາມແລະຄວາມສະຫວ່າງຈຶ່ງບໍ່ອາດແຍກອອກຈາກອັນຕະລາຍໄດ້.
Verse 40
समुद्यम्य च चिक्षेप सत्यसेनस्य संयुगे । तदनन्तर रथपर खड़े हुए अतिरथी वीर नकुलने एक रथशक्ति हाथमें ली
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໃນການປະຈັນໜ້າອັນຄັບຄັ່ງ ນະກຸລະ ວິລະຊົນອະຕິຣະຖີຜູ້ເກັ່ງກ້າ ໄດ້ຍົກ “ຊັກຕິ” ຫອກປະຈຳລົດຮົບ ທີ່ມີດ້ານເປັນຄຳ. ປາຍຂອງມັນບໍ່ທື່ມ ແລະບໍ່ອາດຕ້ານທານໄດ້. ຖືກລ້າງດ້ວຍນ້ຳມັນຈົນສະອາດບໍລິສຸດ ມັນສ່ອງປະກາຍສວ່າງ; ດ້ວຍຄົມທີ່ສັ່ນໄຫວຄືລີ້ນ ມັນຄ້າຍນາກພິດຮ້າຍແຮງ. ກຳນົດສັດຍະເສນາເປັນເປົ້າໝາຍໃນສະໜາມຮົບ ນະກຸລະຍົກອາວຸດຂຶ້ນສູງແລ້ວຂວ້າງມັນອອກໄປ. ມັນກະທົບແລະທະລຸຫົວໃຈຂອງສັດຍະເສນາໃນການຮົບ ຈົນຈົດເຂົ້າໄປຫາຈຸດຊີວິດຂອງເຂົາ.
Verse 41
स पपात रथाद् भूमिं गतसत्त्वो5ल्पचेतन: । नरेश्वर! उस शक्ति ने रणभूमिमें उसके वक्ष:स्थलको विदीर्ण कर दिया। सत्यसेनकी चेतना जाती रही और वह प्राणशून्य होकर रथसे पृथ्वीपर गिर पड़ा || ४० ई ।।
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເຂົາຕົກຈາກລົດຮົບລົງສູ່ພື້ນດິນ, ພະລັງຊີວິດດັບສິ້ນ ແລະສະຕິກໍລາງເລືອນ. ໂອ ພຣະຣາຊາ! ຫອກນັ້ນໄດ້ຜ່າອົກຂອງເຂົາໃນສະໜາມຮົບ; ສະຕິຂອງສັດຍະເສນາຈາກໄປ ແລະເຂົາກໍຕົກຈາກລົດຮົບລົງສູ່ແຜ່ນດິນຢ່າງໄຮ້ຊີວິດ. ເມື່ອເຫັນພີ່ນ້ອງຖືກສັງຫານ, ສຸເສນະ ຖືກຄວາມໂກດຄອບງຳຈົນເຫມືອນຈະສະຫຼົບ…
Verse 42
चतुर्भिश्वतुरो वाहान् ध्वजं छित्त्वा च पञचभि:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ດ້ວຍລູກສອນສີ່ດອກ ເຂົາຕັດລົງມ້າທັງສີ່; ແລະດ້ວຍຫ້າດອກ ເຂົາຕັດຂາດທຸງຊັຍ—ເປັນການສະແດງຄວາມແມ່ນຍຳອັນໂຫດຮ້າຍຂອງຝີມືໃນສະໜາມຮົບ, ທີ່ບໍ່ແມ່ນແຕ່ຈະເຮັດຮ້າຍນັກຮົບ ແຕ່ຍັງຈະທຳລາຍພະລັງຂອງລົດຮົບ ແລະຂວັນກຳລັງ ໂດຍຈົມຕີທັງຖານຮອງແລະເຄື່ອງໝາຍຂອງມັນ.
Verse 43
नकुलं विरथं दृष्टवा द्रौपदेयो महारथम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນນະກຸລະຖືກທຳໃຫ້ໄຮ້ລົດຮົບ, ບຸດຂອງດຣົບະດີ—ວິລະຊົນມະຫາຣະຖີ—ກໍກ້າວເຂົ້າມາ (ເພື່ອປະຈັນໜ້າກັບເຂົາ). ຂໍ້ຄວາມນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຈັນຍາບັນໃນສະໜາມຮົບວ່າ ຄວາມເປາະບາງຂອງນັກຮົບ—ເຊັ່ນການຢູ່ໂດດເດີ່ຍວໄຮ້ລົດ—ເປັນຂະນະຕັດສິນ ທີ່ດຶງດູດທັງຄູ່ຕໍ່ສູ້ອັນແຂງແກ່ງ ແລະມິດຮ່ວມຮົບພ້ອມກັນ.
Verse 44
सुतसोमो भिदुद्राव परीप्सन् पितरं रणे । महारथी नकुलको रथहीन हुआ देख द्रौपदीका पुत्र सुतमोम अपने चाचाकी रक्षाके लिये वहाँ दौड़ा आया ।। ततो5घिरुह्मु नकुलः: सुतसोमस्य तं रथम्
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນນະກຸລາ ມະຫາຣະຖີ ຢູ່ກາງສະໜາມຮົບໂດຍບໍ່ມີລົດຮົບ ສຸຕະໂສມາ ລູກຂອງດຣໍປະດີ ກໍຮີບຮ້ອນແລ່ນເຂົ້າມາ ເພື່ອປົກປ້ອງອາຂອງຕົນ. ແລ້ວນະກຸລາກໍຂຶ້ນໄປຢູ່ເທິງລົດຮົບຂອງສຸຕະໂສມາ.
Verse 45
शुशुभे भरतश्रेष्ठो गिरिस्थ इव केसरी । तब सुतसोमके उस रथपर आरूढ़ हो भरतश्रेष्ठ नकुल पर्वतपर बैठे हुए सिंहके समान सुशोभित होने लगे ।।
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ນະກຸລາ ຜູ້ເປັນຍອດແຫ່ງພວກພາຣະຕະ ເມື່ອຂຶ້ນໄປຢູ່ເທິງລົດຮົບຂອງສຸຕະໂສມາ ກໍສະຫງ່າງາມດັ່ງສິງຢືນຢູ່ເທິງພູ. ຈັບຄັນທະນູອີກອັນໜຶ່ງ ລາວເຂົ້າປະລະກັບສຸເສນ. ມະຫາຣະຖີຜູ້ກ້າຫານທັງສອງ ປະທະກັນດ້ວຍຝົນລູກສອນ ແຕ່ລະຝ່າຍພະຍາຍາມຈະປິດຊີວິດອີກຝ່າຍໜຶ່ງ.
Verse 46
तावुभौ शरवर्षाभ्यां समासाद्य परस्परम् | परस्परवधे यत्नं चक्रतु: सुमहारथौ
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ມະຫາຣະຖີຜູ້ແຂງແກ່ງທັງສອງ ເຂົ້າປະຊິດກັນ ແລະປະທະກັນດ້ວຍຝົນລູກສອນ. ແຕ່ລະຄົນພະຍາຍາມເພື່ອຄວາມຕາຍຂອງອີກຝ່າຍ ໃນດວງດວນທີ່ບໍ່ມີການຜ່ອນຜັນ.
Verse 47
सुषेणस्तु ततः क्रुद्ध: पाण्डवं विशिखैस्त्रिभि: | सुतसोम॑ तु विंशत्या बाह्दोरुरगसि चार्पयत्
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ສຸເສນໂກດແຄ້ນ ກໍຍິງນະກຸລາ ຊາວປານດະວະ ດ້ວຍລູກສອນຄົມສາມດອກ; ແລະຍັງຍິງສຸຕະໂສມາອີກດ້ວຍລູກສອນຊາວດອກ ປັກຢູ່ທີ່ແຂນທັງສອງ ແລະອົກ.
Verse 48
ततः क्रुद्धो महाराज नकुल: परवीरहा । शरैस्तस्य दिश: सर्वाश्छादयामास वीर्यवान्
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ແລ້ວນະກຸລາ ຜູ້ກ້າຫານ ແລະເປັນຜູ້ປະຫານວີລະຊົນຂອງສັດຕູ ເມື່ອໂກດຂຶ້ນ ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດ, ກໍຍິງຝົນລູກສອນຢ່າງໜາແໜ້ນ ຈົນປົກຄຸມທິດທັງປວງຮອບຄູ່ຕໍ່ສູ້ຂອງລາວ.
Verse 49
ततो गृहीत्वा तीक्ष्णाग्रमर्धचन्द्रं सुतेजनम् । सुवेगवन्तं चिक्षेप कर्णपुत्राय संयुगे,इसके बाद तीखी धारवाले एक अत्यन्त तेज और वेगशाली अर्धचन्द्राकार बाण लेकर उसे समरांगणमें कर्णपुत्रपर चला दिया
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວນັ້ນ ລາວໄດ້ຈັບລູກສອນຮູບຄືພະຈັນຄຶ່ງ ປາຍຄົມດັ່ງມີດ ສ່ອງປະກາຍແຮງ ແລະມີຄວາມໄວສູງ ແລ້ວຂວ້າງມັນໃນກາງສົງຄາມໄປຫາບຸດຂອງກັນນະ.
Verse 50
तस्य तेन शिर: कायाज्जहार नृपसत्तम । पश्यतां सर्वसैन्यानां तदद्भुतमिवाभवत्,नृपश्रेष्ठ॒ उस बाणसे नकुलने सम्पूर्ण सेनाओंके देखते-देखते सुषेणका मस्तक धड़से काट गिराया। वह अद्भुत-सी घटना हुई
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ກະສັດຜູ້ປະເສີດ, ດ້ວຍລູກສອນນັ້ນ ລາວໄດ້ຕັດສະຫຼະຫົວອອກຈາກກາຍ ຕໍ່ໜ້າກອງທັບທັງປວງ; ການກະທຳນັ້ນປານດັ່ງອັດສະຈັນ ໃນຄວາມກະທັນຫັນແລະພະລັງຂອງມັນ.
Verse 51
स हत: प्रापतद् राजन् नकुलेन महात्मना । नदीवेगादिवारुग्णस्तीरज: पादपो महान्,महामनस्वी नकुलके हाथसे मारा जाकर सुषेण पृथ्वीपर गिर पड़ा, मानो नदीके वेगसे कटकर महान् तटवर्ती वृक्ष धराशायी हो गया हो
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະຣາຊາ, ຖືກນະກຸລາຜູ້ມີໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ຟັນລົງ ລາວກໍລົ້ມລົງສູ່ພື້ນດິນ—ດັ່ງຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ຂ້າງຝັ່ງນ້ຳ ຖືກກະແສນ້ຳກັດຂາດຈາກໂຄນ.
Verse 52
कर्णपुत्रवधध॑ दृष्टवा नकुलस्य च विक्रमम् । प्रदुद्राव भयात् सेना तावकी भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ! कर्णपुत्रोंका वध और नकुलका पराक्रम देखकर आपकी सेना भयसे भाग चली
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນການສັງຫານບຸດຂອງກັນນະ ແລະເຫັນວິລະກຳຂອງນະກຸລາ, ກອງທັບຂອງທ່ານກໍຖືກຄວາມຢ້ານກົວຄອບງຳ ແຕກແຖວແລະຫນີໄປ, ໂອ ຜູ້ກ້າໃນວົງພະຣະຕະ.
Verse 53
तां तु सेनां महाराज मद्रराज: प्रतापवान् । अपालयदू रणे शूर: सेनापतिररिंदम:,महाराज! उस समय रणभूमिमें शत्रुओंका दमन करनेवाले वीर सेनापति प्रतापी मद्रराज शल्यने आपकी उस सेनाका संरक्षण किया
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະຣາຊາ, ໃນສົງຄາມນັ້ນ ກະສັດແຫ່ງມັດຣະຜູ້ມີລິດເດດ—ຊັລຍະ—ຜູ້ເປັນແມ່ທັບກ້າຫານ ຜູ້ປະຫານສັດຕູຢ່າງບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ໄດ້ປົກປ້ອງກອງທັບຂອງທ່ານ.
Verse 54
विभीस्तस्थौ महाराज व्यवस्थाप्य च वाहिनीम् | सिंहनादं भृशं कृत्वा धनु:शब्दं च दारुणम्,राजाधिराज! वे जोर-जोरसे सिंहनाद और धनुषकी भयंकर टंकार करके कौरव- सेनाको स्थिर रखते हुए रणभूमिमें निर्भय खड़े थे
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ພະມະຫາກະສັດ! ເມື່ອຈັດຂະບວນແລະເຮັດໃຫ້ກອງທັບຢືນໝັ້ນແລ້ວ ທ່ານກໍຢືນຢັນຢ່າງບໍ່ຫວາດຫວັນໃນສະໜາມຮົບ ປ່ອຍສຽງຮ້ອງດັ່ງສິງໂຕອັນກ້າຫານ ແລະເຮັດໃຫ້ເກີດສຽງດຶງຄັນທະນູອັນນ່າສະພຶງກົວ—ເພື່ອປຸກໃຈພວກຕົນ ແລະຂູ່ຂວັນສັດຕູ.
Verse 55
तावका: समरे राजन् रक्षिता दृढ्धन्वना । प्रत्युद्ययुररातींस्तु समन््ताद् विगतव्यथा:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ! ນັກຮົບຂອງພະອົງ ທີ່ໄດ້ຮັບການຄຸ້ມຄອງໃນສົງຄາມໂດຍພະຣາຊາຊາລະຍະ ຜູ້ຖືຄັນທະນູອັນໝັ້ນຄົງ ກໍຫຼຸດພົ້ນຈາກຄວາມທຸກໃຈ ແລະພາກັນກ້າວໜ້າຈາກທຸກທິດເພື່ອປະຈັນໜ້າສັດຕູ.
Verse 56
मद्रराजं महेष्वासं परिवार्य समन्ततः । स्थिता राजन् महासेना योद्धुकामा समन्ततः,नरेश्वरर आपकी विशाल सेना महाथधनुर्थर मद्रराज शल्यको चारों ओरसे घेरकर शत्रुओंके साथ युद्धके लिये खड़ी हो गयी
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ! ກອງທັບໃຫຍ່ຂອງພະອົງ ຜູ້ປາຖະໜາຈະຮົບ ຢືນລ້ອມຢູ່ທຸກທິດ ໂດຍລ້ອມຮອບພະຣາຊາຊາລະຍະ ກະສັດແຫ່ງມັດຣະ ນັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ພ້ອມຮົບຈາກທຸກດ້ານ.
Verse 57
सात्यकिर्भीमसेनश्व माद्रीपुत्री च पाण्डवौ । युधिष्ठिरं पुरस्कृत्य ह्वीनिषेवमरिंदमम्,उधरसे सात्यकि, भीमसेन तथा माद्रीकुमार पाण्डुनन्दन नकुल-सहदेव शत्रुदमन एवं लज्जाशील युधिष्ठिरको आगे करके चढ़ आये
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ສາຕະຍະກິ, ພີມະເສນ ແລະລູກຊາຍສອງຄົນຂອງມາດຣີໃນພວກປານດະວະ (ນະກຸລ ແລະ ສະຫະເທວ) ໄດ້ກ້າວໜ້າ ໂດຍວາງຢຸທິສຖິຣະໄວ້ເປັນຜູ້ນຳ—ຢຸທິສຖິຣະ ຜູ້ປາບສັດຕູ ຜູ້ມີນິໄສຖ່ອມຕົນ ແລະສະຫງົບສຳລວມໂດຍທຳມະຊາດ.
Verse 58
परिवार्य रणे वीरा: सिंहनादं प्रचक्रिरे । बाणशड्खरवांस्तीव्रान् क्ष्वेडाश्न विविधा दधु:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໃນກາງສະໜາມຮົບ ວີຣະຊົນເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ເຂົ້າປິດລ້ອມຢຸທິສຖິຣະ ແລະຮ້ອງສຽງດັ່ງສິງໂຕ. ພວກເຂົາເຮັດໃຫ້ທົ່ງຮົບເຕັມໄປດ້ວຍສຽງແຫຼມຄົມຂອງລູກທະນູ ແລະສຽງສັງຂ໌ ພ້ອມທັງສຽງໂຮຮ້ອງສົງຄາມຫຼາຍຮູບແບບ.
Verse 59
तथैव तावका: सर्वे मद्राधिपतिमज्जसा । परिवार्य सुसंरब्धा: पुनर्युद्रभरोचयन्,इसी प्रकार आपके समस्त सैनिक मद्रराजको चारों ओरसे घेरकर रोष और आवेशसे युक्त हो पुनः युद्धमें ही रुचि दिखाने लगे
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນແຫຼະ ນັກຮົບທັງໝົດຂອງພະອົງ ໄດ້ຮີບຮ້ອນລ້ອມອົງກະສັດແຫ່ງມັດຣາຈາກທຸກດ້ານ ດ້ວຍຄວາມໂກດແຄ້ນ ແລະຄວາມຮຸນແຮງອັນຄຶກຄືນ ແລ້ວກໍສະແດງຄວາມກະຕືລືລົ້ນຈະຮົບອີກຄັ້ງ».
Verse 60
ततः प्रववृते युद्ध भीरूणां भयवर्धनम् । तावकानां परेषां च मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ແລ້ວສົງຄາມກໍປະທຸຂຶ້ນຢ່າງຮຸນແຮງ—ເປັນສົງຄາມທີ່ເພີ່ມພູນຄວາມຢ້ານໃຫ້ແກ່ຜູ້ໃຈອ່ອນ. ນັກຮົບທັງຝ່າຍພະອົງ ແລະຝ່າຍສັດຕູ ຮົບກັນຈົນຄວາມຕາຍເອງກາຍເປັນເຫດໃຫ້ຖອນກັບ; ຜູ້ຄົນຈະຖອນກໍຕໍ່ເມື່ອຖືກຟັນລົງ ຫຼືຖືກບັງຄັບໃຫ້ຖອນໂດຍພິບັດແຫ່ງມະຫາອັນຕະລາຍ».
Verse 61
यथा देवासूुरं युद्ध पूर्वमासीद् विशाम्पते । अभीतानां तथा राजन् यमराष्ट्रविवर्धनम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງປະຊາ, ເຊັ່ນດຽວກັບສົງຄາມໃນການກ່ອນລະຫວ່າງເທວະ ແລະອະສຸຣະ, ບັດນີ້ ໂອ ພະຣາຊາ, ການຮົບອັນນ່າສະພຶງກົວໄດ້ເລີ່ມຂຶ້ນລະຫວ່າງກອຣະວະ ແລະປານດະວະຜູ້ບໍ່ຮູ້ຈັກຢ້ານ—ການຮົບທີ່ເພີ່ມພູນອານາເຂດຂອງພະຍົມ, ຈອມແຫ່ງຄວາມຕາຍ».
Verse 62
ततः कपिध्वजो राजन् हत्वा संशप्तकान् रणे । अभ्यद्रवत तां सेनां कौरवीं पाण्डुनन्दन:,नरेश्वर! तदनन्तर पाण्डुनन्दन कपिध्वज अर्जुनने भी संशप्तकोंका संहार करके रणभूमिमें उस कौरवसेनापर आक्रमण किया
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ຕໍ່ມາ ໂອ ພະຣາຊາ, ບຸດແຫ່ງປານດຸ—ອາຣຊຸນ ຜູ້ຊູທຸງກະປິທະວະຈະ (ທຸງມີຮູບຮານຸມານ)—ເມື່ອສັງຫານພວກສຳສັບຕະກະໃນສະໜາມຮົບແລ້ວ ກໍພຸ່ງເຂົ້າໃສ່ກອງທັບກອຣະວະນັ້ນໂດຍກົງ».
Verse 63
तथैव पाण्डवा: सर्वे धृष्टद्युम्नपुरोगमा: । अभ्यधावन्त तां सेनां विसृजन्त: शितान् शरान्,इसी प्रकार धृष्टद्युम्म आदि समस्त पाण्डववीर पैने बाणोंकी वर्षा करते हुए आपकी उस सेनापर चढ़ आये
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນເຊັ່ນກັນ ປານດະວະທັງໝົດ ມີທຣິສຕະດຸມນະເປັນຜູ້ນຳໜ້າ ໄດ້ພຸ່ງເຂົ້າໃສ່ກອງທັບນັ້ນ ພ້ອມທັງປ່ອຍຝົນລູກສອນອັນແຫຼມຄົມອອກໄປ».
Verse 64
पाण्डवैरवकीर्णानां सम्मोह: समजायत | न च जज्ञुस्त्वनीकानि दिशो वा विदिशस्तथा,पाण्डवोंके बाणोंसे आच्छादित हुए कौरव-योद्धाओंपर मोह छा गया। उन्हें दिशाओं अथवा विदिशाओंका भी ज्ञान न रहा
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ເມື່ອນັກຮົບກົວຣະວະຖືກຝົນລູກສອນຂອງປານດະວະສາດສົ່ງລົງມາປົກຄຸມທົ່ວກາຍ ຄວາມຫຼົງງົດກໍເກີດຂຶ້ນໃນພວກເຂົາ. ໃນຄວາມສັບສົນນັ້ນ ພວກເຂົາບໍ່ອາດຈຳແນກຮູບແບບກອງທັບຂອງຕົນໄດ້ ແມ່ນແຕ່ທິດທາງ ແລະ ທິດກາງກໍບໍ່ອາດຮູ້ແຈ້ງ—ດ້ວຍອຳນາດກົດດັນຂອງສົງຄາມທີ່ກົດທັບສະຕິແລະປັນຍາຂອງເຂົາ.
Verse 65
आपूर्यमाणा निशितै: शरै: पाण्डवचोदितै: । हतप्रवीरा विध्वस्ता वार्यमाणा समन्तत:
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ຖືກປານດະວະກົດດັນຮຸກໄລ່ ກອງທັບນັ້ນຖືກລູກສອນຄົມກ້າທີ່ຖືກຍິງມາ ທະລຸທະລວງຈົນເຫມືອນຖືກເຕີມເຕັມດ້ວຍລູກສອນ. ວີລະບຸລຸດຊັ້ນນຳຖືກສັງຫານ; ແຖວທັບແຕກກະຈາຍ; ແລະແມ່ນແຕ່ພະຍາຍາມຢືນຢັນຕົນໃນທຸກດ້ານ ກໍຖືກຂັບຖອຍ ແລະ ຖືກທຳລາຍແຕກພັງ.
Verse 66
पाण्डवोंके चलाये हुए पैने बाणोंसे व्याप्त हो कौरवसेनाके मुख्य-मुख्य वीर मारे गये। वह सेना नष्ट होने लगी और चारों ओरसे उसकी गति अवरुद्ध हो गयी ।।
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ກອງທັບກົວຣະວະຖືກບັນດາລູກຊາຍຂອງປານດຸ—ມະຫາຣະຖະ—ຟັນຟາດລົງທຸກຂະນະ; ແຕ່ອີກຝ່າຍໜຶ່ງ ກອງທັບປານດະວະກໍຖືກລູກສອນຖະໜົນຖະໜາຍຕີກະໜ່ຳ ແລະ ຖືກຮຸກຮ້ອມຈາກທຸກທິດ. ດັ່ງນັ້ນ ສົງຄາມຈຶ່ງກາຍເປັນການທຳລາຍກັນແລະກັນ: ຄວາມກ້າຫານແລະຝີມືພາກັນປະພັນຄວາມຕາຍຢ່າງບໍ່ເລືອກຂ້າງ, ແລະການເຄື່ອນໄຫວຂອງກອງທັບຖືກອຸດຕັນທຸກດ້ານ ເມື່ອສະໜາມຮົບເຕັມໄປດ້ວຍວີລະບຸລຸດທີ່ລົ້ມຕາຍ.
Verse 67
ते सेने भृशसंतप्ते वध्यमाने परस्परम्
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ເມື່ອກອງທັບທັງສອງນັ້ນຖືກເຜົາຜານດ້ວຍຄວາມທຸກທໍລະມານຢ່າງໜັກ ແລະ ກຳລັງຂ້າຟັນກັນແລະກັນໃນການລ້າງຜານຮ່ວມກັນ, ສະໜາມຮົບກໍກາຍເປັນພາບແຫ່ງຄວາມເຈັບປວດອັນຮຸນແຮງ ແລະ ຄວາມຮຸນແຮງທີ່ຕອບໂຕກັນບໍ່ຢຸດ—ແຕ່ລະຝ່າຍທັງເປັນຜູ້ກໍ່ ແລະ ເປັນເຫຍື່ອ ໃນວົງຈອນສົງຄາມດຽວກັນ.
Verse 68
व्याकुले समपद्येतां वर्षासु सरिताविव । जैसे वर्षाकालमें दो नदियाँ एक-दूसरीके जलसे भरकर व्याकुल-सी हो उठती हैं, उसी प्रकार आपसकी मार खाती हुई वे दोनों सेनाएँ अत्यन्त संतप्त हो उठीं ।।
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ເຫມືອນແມ່ນ້ຳສອງສາຍໃນລະດູຝົນ ທີ່ພອງຕົວດ້ວຍນ້ຳຂອງກັນແລະກັນ ແລະ ກະວົນກະວາຍປັ່ນປ່ວນ, ກອງທັບທັງສອງທີ່ຟັນຟາດກັນນັ້ນກໍຖືກຄວາມທຸກຮ້ອນຢ່າງໜັກ. ແລ້ວຕໍ່ມາ ໂອ້ ພຣະຣາຊາ, ໃນສົງຄາມອັນໃຫຍ່ນັ້ນ ຄວາມຢ້ານກົວອັນຮຸນແຮງແລະໜັກໜ່ວງໄດ້ເຂົ້າສູ່ໃຈທັງນັກຮົບຂອງພຣະອົງ ແລະ ຂອງປານດະວະ ເມື່ອການຕໍ່ສູ້ກາຍເປັນຮູບການອັນນ່າສະພຶງກົວນັ້ນ.
Verse 113
परस्परवधे यत्तौ छिद्रान्वेषणतत्परौ । उस समय वहाँ पाण्डुपुत्र नकुल और कर्णकुमार चित्रसेनमें मुझे कोई अन्तर नहीं दिखायी देता था। दोनों ही अस्त्र-शस्त्रोंके विद्वान
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ທັງສອງມຸ່ງໝາຍຈະທຳລາຍກັນແລະກັນ ໃຈຈົດຈໍ່ຢູ່ແຕ່ການຊອກຫາຊ່ອງໂຫວ່ທີ່ອ່ອນແອ. ໃນຂະນະນັ້ນ ຕາຂ້ອຍບໍ່ເຫັນຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງ ນະກຸລ ບຸດຂອງປານດຸ ແລະ ຈິຕຣະເສນ ບຸດຂອງກັນນະ: ທັງຄູ່ຮູ້ຊ່ຽວອາວຸດ ແຂງແຮງ ແລະຊ່ຽວຊານໃນສົງຄາມລົດຮົບ. ຂະນະທີ່ປະທະກັນຢ່າງບໍ່ຢຸດ ວິລະຊົນທັງສອງນັ້ນຈ້ອງຫາການພາດພະລາດເພີຍນ້ອຍ ເພື່ອໃຫ້ເປັນໂອກາດຕີຕາມທຳນຽມສົງຄາມ ໃນຂະນະທີ່ຄວາມດຸເດືອດຂອງສະໜາມຮົບຜັກດັນເຂົາໄປສູ່ຈຸດຈົບອັນມະຫານະລົກ.
Verse 126
नकुलस्य महाराज मुष्टिदेशे5च्छिनद् धनु: । महाराज! इतनेहीमें चित्रसेनने एक पानीदार पैने भल्लके द्वारा नकुलके धनुषको मुट्ठी पकड़नेकी जगहसे काट दिया
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດ, ຈິຕຣະເສນໄດ້ໃຊ້ລູກສອນ «ພະລະ» ທີ່ຄົມກິບ ແລະຜ່ານການຫຼໍ່ຢ່າງດີ ຕັດຄັນທະນູຂອງນະກຸລທີ່ຈຸດຈັບ—ບ່ອນທີ່ມືກຳ—ໃຫ້ອາວຸດນັ້ນໃຊ້ການບໍ່ໄດ້ກາງສະໜາມຮົບ.
Verse 143
तथा ध्वजं सारथिं च त्रिभिस्त्रिेभिरपातयत् । उसने अपने तीखे बाणोंद्वारा नकुलके घोड़ोंको भी मृत्युके हवाले कर दिया तथा तीन- तीन बाणोंसे उनके ध्वज और सारथिको भी काट गिराया
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ໃນທຳນອງດຽວກັນ ລາວໄດ້ຍິງໃຫ້ທຸງແລະສາລະຖີຕົກລົງ ດ້ວຍລູກສອນສາມດອກຕໍ່ຢ່າງ. ດ້ວຍລູກສອນອັນຄົມກິບ ລາວຍັງສົ່ງມ້າຂອງນະກຸລໄປສູ່ຄວາມຕາຍອີກດ້ວຍ.
Verse 153
नकुल: शुशुभे राजंस्त्रिशुड्र इव पर्वत: । राजन! शत्रुकी भुजाओंसे छूटकर ललाटमें धँसे हुए उन तीन बाणोंके द्वारा नकुल तीन शिखरोंवाले पर्वतके समान शोभा पाने लगे
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດ, ນະກຸລສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງພູທີ່ມີສາມຍອດ ເມື່ອລູກສອນສາມດອກ—ທີ່ຖືກປ່ອຍອອກຈາກແຂນຂອງສັດຕູ—ໄດ້ຈົມເຂົ້າໃນໜ້າຜາກຂອງລາວ.
Verse 163
रथादवातरद् वीर: शैलाग्रादिव केसरी । धनुष कट जानेपर रथहीन हुए वीर नकुल हाथमें ढाल-तलवार लेकर पर्वतके शिखरसे उतरनेवाले सिंहके समान रथसे नीचे आ गये
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ວິລະຊົນນັ້ນລົງຈາກລົດຮົບ ດັ່ງສິງໂຕລົງຈາກຍອດພູ. ເມື່ອຄັນທະນູຖືກຕັດ ແລະລາວກາຍເປັນຜູ້ບໍ່ມີລົດຮົບ, ນະກຸລໄດ້ຖືດາບແລະໂລ່ໄວ້ໃນມື ແລ້ວກ້າວລົງມາສູ້ຕໍ່ ດ້ວຍໃຈອັນໝັ້ນຄົງ ທ່າມກາງຄວາມວຸ່ນວາຍຂອງສົງຄາມ.
Verse 173
नकुलो>प्यग्रसत् तां वै चर्मणा लघुविक्रम: । उस समय चित्रसेन पैदल आक्रमण करनेवाले नकुलके ऊपर बाणोंकी वृष्टि करने लगा। परंतु शीघ्रतापूर्वक पराक्रम प्रकट करनेवाले नकुलने ढालके द्वारा ही रोककर उस बाण-वर्षाको नष्ट कर दिया
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ນະກຸລະກໍໄດ້ຮຸກໄປຂ້າງໜ້າເຊັ່ນກັນ. ວ່ອງໄວໃນການກະທຳ, ລາວໃຊ້ໂລ່ປ້ອງກັນກະແສຝົນລູກສອນທີ່ພຸ່ງເຂົ້າມາ ແລະທຳໃຫ້ “ຝົນອາວຸດ” ທີ່ຍິງໃສ່ລາວສູນເປົ່າ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມກ້າຫານທີ່ມີວິໄນໃນສົງຄາມ—ພົບການຮຸກຮານບໍ່ແມ່ນດ້ວຍຄວາມຫຸນຫັນ ແຕ່ດ້ວຍການປ້ອງກັນອັນຕື່ນຕົວ ແລະວິລະພະລັງທີ່ຄວບຄຸມໄດ້.
Verse 186
आरुरोह महाबाहु: सर्वसैन्यस्य पश्यत: । विचित्र रीतिसे युद्ध करनेवाले महाबाहु नकुल परिश्रमको जीत चुके थे। वे सारी सेनाके देखते-देखते चित्रसेनके रथके समीप जा उसपर चढ़ गये
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຕໍ່ໜ້າກອງທັບທັງປວງ ວິລະບຸລຸດແຂນແຮງນັ້ນໄດ້ຂຶ້ນໄປ. ນະກຸລະ ຜູ້ຮົບດ້ວຍລີລາອັນພິລຶກ ໄດ້ຊະນະຄວາມເມື່ອຍລ້າຂອງຕົນແລ້ວ; ແລະໃນຂະນະທີ່ທັງກອງທັບຈ້ອງມອງ ລາວເຂົ້າໄປໃກ້ລົດຮົບຂອງຈິດຣະເສນ ແລ້ວຂຶ້ນຄອບຄອງມັນ.
Verse 193
चित्रसेनशिर: कायादपाहरत पाण्डव: । तत्पश्चात् पाण्डुकुमारने सुन्दर नासिका और विशाल नेत्रोंसे युक्त कुण्डल और मुकुटसहित चित्रसेनके मस्तकको धड़से काट लिया
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ພານດະວະຄົນໜຶ່ງຟັນຈິດຣະເສນ ຕັດຫົວອອກຈາກກາຍ ແລ້ວນຳຫົວນັ້ນໄປ. ຕໍ່ມາ ບຸດແຫ່ງພານດຸໄດ້ຕັດຫົວຂອງຈິດຣະເສນອອກຈາກລຳຕົວ—ຫົວທີ່ປະດັບຕຸ້ມຫູແລະມົກກຸດ ມີດັ່ງງາມ ແລະດວງຕາໃຫຍ່—ເປັນພາບຂອງຄວາມສິ້ນສຸດອັນໂຫດຮ້າຍໃນສົງຄາມ ທີ່ວິລະພະລັງແລະຊະຕາກຳມາບັນຈົບລົງໃນການສູນເສຍທີ່ບໍ່ອາດຫວນຄືນ.
Verse 256
अतिष्ठत रणे वीर: क्रुद्धरूप इवान्तक: । सब ओरसे बाणोंद्वारा विद्ध होनेपर भी पाण्डुकुमार नकुल हर्ष और उत्साहमें भरे हुए वीर योद्धाकी भाँति दूसरा धनुष हाथमें लेकर बड़े वेगसे दूसरे रथपर जा चढ़े और कुपित हुए कालके समान रणभूमिमें खड़े हो गये
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໃນກາງສົງຄາມ ວິລະບຸລຸດນັ້ນຢືນຢັນໝັ້ນ ຮູບພັນອັນໂກດເກຣີຍວດັ່ງພະຍົມ—ຜູ້ສິ້ນສຸດ. ແມ່ນແຕ່ຖືກລູກສອນປັກທະລຸຈາກທຸກທິດ ນະກຸລະ ບຸດແຫ່ງພານດຸ ຜູ້ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມປິຕິແລະໄຟກ້າ ໄດ້ຄວ້າຄັນທະນູອີກຄັນໃນມື ແລ້ວດ້ວຍຄວາມໄວອັນແຮງກ້າ ຂຶ້ນໄປຍັງລົດຮົບອີກຄັນ. ດັ່ງນັ້ນ ເຫມືອນ “ກາລະ” ເມື່ອຖືກຍົກໂທດ ລາວຢືນຢູ່ໃນສະໜາມຮົບ—ບໍ່ຍອມຫຼຸດຖອຍໃນຄວາມກ້າຫານແລະຄວາມໝັ້ນໃຈ ທ່າມກາງຄວາມຮຸນແຮງຂອງສົງຄາມ.
Verse 266
रथं विशकलीकर्तु समारब्धौ विशाम्पते । राजन! प्रजानाथ! उन दोनों भाइयोंने झुकी हुई गाँठवाले बाणोंद्वारा नकुलके रथके टुकड़े-टुकड़े करनेकी चेष्टा आरम्भ की
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ ເຈົ້າແຫ່ງປະຊາ ຜູ້ຄຸ້ມຄອງລາຊະອານາຈັກ—ສອງພີ່ນ້ອງນັ້ນໄດ້ເລີ່ມພະຍາຍາມຈະທຳລາຍລົດຮົບຂອງນະກຸລະໃຫ້ແຕກເປັນຊິ້ນໆ ໂດຍຍິງລູກສອນທີ່ມີປົກກະຕິຄົດງໍ ແລະຂໍ້ຕໍ່ບິດ (ລູກສອນຂໍ້ງໍ) ເພື່ອຈະຫັກມັນ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມໂຫດຮ້າຍແລະຄວາມແມ່ນຍຳຂອງກຸລະຍຸດໃນສະໜາມຮົບ—ການເຮັດໃຫ້ພາຫະນະຂອງນັກຮົບພິການ ແມ່ນການໂຈມຕີໂດຍກົງຕໍ່ຄວາມສາມາດໃນການຮົບ ແລະການຢູ່ລອດຂອງລາວ.
Verse 273
जघान निशितैर्बाणै: सत्यसेनस्यथ वाजिन: । तब नकुलने हँसकर रणभूमिमें चार पैने बाणोंद्वारा सत्यसेनके चारों घोड़ोंको मार डाला
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ດ້ວຍລູກສອນຄົມແຫຼມ ລາວໄດ້ຍິງລົງມ້າຂອງສັດຍະເສນ. ຕໍ່ມາ ນະກຸລະ ຍິ້ມດ້ວຍຄວາມໝັ້ນໃຈທ່າມກາງສຽງອາວຸດປະທະ ໄດ້ຍິງລູກສອນຄົມ 4 ດອກ ລົງມ້າ 4 ຕົວຂອງສັດຍະເສນໃນສະໜາມຮົບ—ເປັນກົນລະຍຸດທີ່ຕັດກຳລັງການເຄື່ອນໄຫວແລະອຳນາດລົດຮົບຂອງສັດຕູ ໂດຍບໍ່ຈົ່ງໃຈສັງຫານນັກຮົບໃນທັນທີ.
Verse 293
सत्यसेन: सुषेणश्च पाण्डवं पर्यधावताम् । इसके बाद दूसरे रथपर सवार हो दूसरा धनुष हाथमें लेकर सत्यसेन और सुषेण दोनोंने पाण्डुकुमार नकुलपर धावा किया
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ສັດຍະເສນ ແລະ ສຸເສນາ ໄດ້ພຸ່ງໄລ່ຕາມປານດະວະ. ຈາກນັ້ນ ພວກເຂົາຂຶ້ນລົດຮົບອີກຄັນ ແລະຈັບຄັນທະນູອີກອັນໃນມື—ສັດຍະເສນກັບສຸເສນາທັງສອງ ໄດ້ພຸ່ງເຂົ້າໂຈມຕີ ນະກຸລະ ບຸດຂອງປານດຸ. ບົດນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມຮຸນແຮງທີ່ບໍ່ຢຸດຢັ້ງຂອງສົງຄາມ ເມື່ອຄວາມມຸ່ງໝັ້ນແລະການພ້ອມທາງກົນລະຍຸດ ຜັກດັນໃຫ້ເກີດການບຸກຊ້ຳໆ ທົດສອບຄວາມໝັ້ນຄົງແລະໜ້າທີ່ຂອງນັກຮົບທ່າມກາງຄວາມຮຸນແຮງ.
Verse 303
द्वाभ्यां द्वाभ्यां महाराज शराभ्यां रणमूर्थनि । महाराज! माद्रीके प्रतापी पुत्र नकुलने बिना किसी घबराहटके युद्धके मुहानेपर दो-दो बाणोंसे उन दोनों भाइयोंको घायल कर दिया
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດ, ຢູ່ທາງໜ້າສຸດຂອງສະໜາມຮົບ ລາວໄດ້ຍິງພວກເຂົາ “ສອງຕໍ່ສອງ” ດ້ວຍລູກສອນ ເຮັດໃຫ້ສອງພີ່ນ້ອງນັ້ນບາດເຈັບ. ພຣະມະຫາກະສັດ, ນະກຸລະ ບຸດຜູ້ກ້າຫານຂອງມາດຣີ ບໍ່ມີຄວາມຫວາດຫວັນ ໄດ້ທຳຮ້າຍພວກເຂົາດ້ວຍລູກສອນຄູ່ໆ ຢູ່ປາກທາງຂອງສົງຄາມ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມແມ່ນຍຳອັນບໍ່ປະນີປະນອມຂອງສົງຄາມ, ເມື່ອຄວາມກ້າຫານແລະຝີມືຖືກສະແດງໂດຍບໍ່ລັງເລ, ແຕ່ນ້ຳໜັກທາງສິນທຳຂອງການເຮັດຮ້າຍຍາດພີ່ນ້ອງຍັງແຝງຢູ່ໃນໂສກນາດກຸຣຸກເສດຕະ.
Verse 316
चिच्छेद प्रहसन युद्धे क्षुरप्रेण महारथ: । इससे सुषेणको बड़ा क्रोध हुआ। उस महारथीने हँसते-हँसते युद्धस्थलमें एक क्षुरप्रके द्वारा पाण्डुकुमार नकुलके विशाल धनुषको काट डाला
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ໃນກາງສົງຄາມ ນັກຮົບລົດຮົບຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ນັ້ນ ຍິ້ມໄປພ້ອມກັບການຮົບ ແລ້ວໃຊ້ລູກສອນຄົມດັ່ງໃບມີດ ຕັດຂາດຄັນທະນູອັນໃຫຍ່ຂອງນະກຸລະ ບຸດຂອງປານດຸ. ການກະທຳນັ້ນ—ເຮັດດ້ວຍຄວາມໝັ້ນໃຈອັນງ່າຍດາຍ—ໄດ້ປຸກໃຫ້ສຸເສນາໂກດແຮງ, ເຮັດໃຫ້ການປະລະມືມີຄວາມເປັນສ່ວນຕົວຄົມຂຶ້ນ ທ່າມກາງຫຼັກໜ້າທີ່ອັນບໍ່ຢຸດຢັ້ງຂອງສະໜາມຮົບ.
Verse 326
सुषेणं पञ्चभिर्विद्ध्वा ध्वजमेकेन चिच्छिदे । फिर तो नकुल क्रोधसे तमतमा उठे और दूसरा धनुष लेकर उन्होंने पाँच बाणोंसे सुषेणको घायल करके एकसे उसकी ध्वजाको भी काट डाला
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ພໍຍິງສຸເສນາດ້ວຍລູກສອນ 5 ດອກໃຫ້ບາດເຈັບແລ້ວ ລາວກໍຍິງອີກ 1 ດອກ ຕັດທຸງຂອງເຂົາຂາດ. ການກະທຳນີ້ເປັນການຫັກຫຼັງຄວາມພູມໃຈຂອງສັດຕູ ແລະເປັນສັນຍານປະກາດອຳນາດກາງສະໜາມຮົບ ທ່າມກາງໜ້າທີ່ອັນບໍ່ຢຸດຢັ້ງຂອງສົງຄາມ.
Verse 333
चिच्छेद तरसा युद्धे तत उच्चुक्रुशुर्जना: । आर्य! इसके बाद रणभूमिमें सत्यसेनके धनुष और दस्तानेके भी नकुलने वेगपूर्वक टुकड़े-टुकड़े कर डाले। इससे सब लोग जोर-जोरसे कोलाहल करने लगे
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ໃນຄວາມຮ້ອນແຮງແຫ່ງສົງຄາມ ລາວໄດ້ຟັນຕັດລົງຢ່າງວ່ອງໄວ; ເຫັນດັ່ງນັ້ນ ຝູງຊົນກໍຮ້ອງໂຮມດັງກັນ. ຕໍ່ມາໃນສະໜາມຮົບ ນະກຸລະ ດ້ວຍຄວາມໄວອັນແຮງກ້າ ຍັງໄດ້ທຸບແຕກຄັນທະນູ ແລະ ຖົງມືປ້ອງກັນຂອງ ສັດຍະເສນ ເປັນຊິ້ນໆ ເຮັດໃຫ້ເກີດສຽງອື້ອອຶງໃຫຍ່ໃນບັນດາຜູ້ເຫັນເຫດການ.
Verse 343
शरै: संछादयामास समन्तात् पाण्डुनन्दनम् | तब सत्यसेनने शत्रुका वेग नष्ट करनेवाले दूसरे भारसाधक धनुषको हाथमें लेकर अपने बाणोंद्वारा पाण्डुनन्दन नकुलको ढक दिया
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ດ້ວຍຝົນລູກສອນ ລາວໄດ້ປົກຄຸມບຸດແຫ່ງປານດຸໄວ້ທຸກທິດທາງ. ໃນຄວາມຮ້ອນແຮງແຫ່ງສົງຄາມ ນັກຮົບ ສັດຍະເສນ ຜູ້ວ່ອງໄວໃນການຈູ່ໂຈມ ແລະມຸ່ງຈະທຳລາຍແຮງຮຸກຂອງສັດຕູ ໄດ້ຈັບຄັນທະນູອັນແຂງກ້າອີກຄັນ ແລ້ວຍິງລູກສອນເປັນຊຸດໆ ປົກຄຸມນະກຸລະ ເຈົ້າຊາຍປານດະວະ ໄວ້ດ້ວຍລູກສອນ.
Verse 376
पृथक् शराभ्यां चिच्छेद कृतहस्त: प्रतापवान् । तत्पश्चात् सिद्धहस्त और प्रतापी वीर सत्यसेनने पृथक्-पृथक् दो-दो बाणोंसे नकुलका धनुष और उनके रथके ईषादण्ड भी काट डाले
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ນັກຮົບຜູ້ແຂງກ້າ ມືຊ່ຽວຊານ ແລະເຕັມໄປດ້ວຍພະລັງ ໄດ້ຕັດມັນດ້ວຍລູກສອນສອງດອກ ແຍກກັນຄົນລະດອກ. ຕໍ່ມາ ວີລະບຸລຸດ ສັດຍະເສນ ຜູ້ມືແນ່ນອນ ແລະນ່າຢ້ານ ໄດ້ຕັດຄັນທະນູຂອງນະກຸລະ ແລະແມ່ນແຕ່ໄມ້ຄານລາກລົດຮົບຂອງລາວ ດ້ວຍລູກສອນເປັນຄູ່ໆ ຍິງແຍກກັນແຕ່ລະຄັ້ງ.
Verse 413
अभ्यवर्षच्छरैस्तूर्ण पादातं पाण्डुनन्दनम् । भाईको मारा गया देख सुषेण क्रोधसे व्याकुल हो उठा और तुरंत ही हरसा कट जानेसे पैदल हुए-से पाण्डुनन्दन नकुलपर बाणोंकी वर्षा करने लगा
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນອ້າຍຂອງຕົນຖືກສັງຫານ ສຸເສນະກໍໂກດແຄ້ນ ແລະສັ່ນສະເທືອນດ້ວຍຄວາມໂສກ ຈຶ່ງຮີບຮ້ອນປະພອຍລູກສອນໃສ່ນະກຸລະ ບຸດແຫ່ງປານດຸ ຜູ້ຈຳຕ້ອງສູ້ຮົບດ້ວຍຕີນ ເພາະມ້າຂອງລາວຖືກຟັນລົງແລ້ວ.
Verse 423
त्रिभिवव सारथिं हत्वा कर्णपुत्रो ननाद ह । उसने चार बाणोंसे उनके चारों घोड़ोंको मार डाला और पाँचसे उनकी ध्वजा काटकर तीनसे सारथिके भी प्राण ले लिये। इसके बाद कर्णपुत्र जोर-जोरसे सिंहनाद करने लगा
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ເມື່ອສັງຫານສາລະຖີດ້ວຍລູກສອນສາມດອກແລ້ວ ບຸດແຫ່ງກັນນະກໍຮ້ອງຄຳຮາມດັງກ້ອງ. ໃນຄວາມຮ້ອນແຮງແຫ່ງສົງຄາມ ລາວຟັນລົງມ້າທັງສີ່ດ້ວຍລູກສອນສີ່ດອກ ແລະຕັດທຸງດ້ວຍຫ້າດອກ; ຈາກນັ້ນດ້ວຍລູກສອນສາມດອກ ລາວກໍພາຊີວິດຂອງສາລະຖີໄປ. ແລ້ວບຸດແຫ່ງກັນນະກໍຮ້ອງຄຳຮາມດັ່ງສິງໂຕຢ່າງກັງວານ.
Verse 663
रणे5हन्यत पुत्रैस्ते शतशशो5थ सहस््रशः । राजन! महारथी पाण्डुपुत्र कौरव-सेनाका वध करने लगे। इसी प्रकार आपके पुत्र भी पाण्डव-सेनाके सैकड़ों
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ໃນສະໜາມຮົບ ບຸດຂອງພຣະອົງໄດ້ຟັນລົງນັກຮົບເປັນຮ້ອຍໆ ແລ້ວຕໍ່ໄປເປັນພັນໆ. ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດ, ມະຫາຣະຖີໃນບັນດາບຸດຂອງປານດຸ ໄດ້ເລີ່ມການຂ້າຟັນຢ່າງຫນັກໃນກອງຄົວຣະວະ. ແລະໃນທຳນອງດຽວກັນ ບຸດຂອງພຣະອົງກໍໄດ້ທຳລາຍວີຣະບຸລຸດເປັນຮ້ອຍໆ ແລະພັນໆ ຂອງກອງປານດະວະ ຈາກທຸກທິດໃນສະໜາມຮົບ ດ້ວຍລູກສອນ—ພາບຂອງຄວາມເດືອດດານທີ່ທະວີຂຶ້ນ ເມື່ອຝີມືການຮົບກົດທັບຄວາມຢັ້ງຢືນ ແລະຄ່າແທ້ຖືກວັດດ້ວຍຊີວິດ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍຊັຍຊະນະຢ່າງດຽວ.
Verse 3536
सत्यसेन सुषेणं च द्वाभ्यां द्वाभ्यामविध्यत । शत्रुवीरोंका संहार करनेवाले नकुलने उन बाणोंका निवारण करके सत्यसेन और सुषेणको भी दो-दो बाणोंद्वारा घायल कर दिया
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ລາວຍິງສັດຕະຍະເສນ ແລະ ສຸເສນ ຄົນລະສອງດອກ. ນະກຸລ—ຜູ້ມີຊື່ສຽງວ່າເປັນຜູ້ທຳລາຍວີຣະຊົນຂອງສັດຕູ—ໄດ້ກັ້ນກວາງລູກສອນທີ່ພຸ້ນມາ ແລ້ວຕອບໂຕຢ່າງມີຂອບເຂດ ທຳໃຫ້ສັດຕະຍະເສນ ແລະ ສຸເສນ ບາດເຈັບອີກຄົນລະສອງດອກ—ເປັນຕົວຢ່າງຂອງຝີມືທີ່ຄວບຄຸມໄດ້ທ່າມກາງຄວາມວຸ່ນວາຍຂອງສົງຄາມ.
Verse 3636
सारथिं चास्य राजेन्द्र शितैर्विव्यधतु: शरै: । राजेन्द्र! फिर उन दोनों भाइयोंने भी पृथक्ू-पृथक् अनेक बाणोंसे नकुलको बींध डाला और पैने बाणोंद्वारा उनके सारथिको भी घायल कर दिया
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: “ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດ, ພີ່ນ້ອງສອງຄົນນັ້ນໄດ້ທະລຸລາວດ້ວຍລູກສອນຄົມ; ແລະດ້ວຍລູກສອນທີ່ແຫຼມຄົມ ພວກເຂົາຍັງເຮັດໃຫ້ສາຣະຖີຂອງລາວບາດເຈັບອີກ.” ຂໍ້ນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນການທະວີຂຶ້ນຢ່າງບໍ່ຢຸດຢັ້ງຂອງສົງຄາມ ເມື່ອແມ່ນແຕ່ຄົນຂັບລົດຮົບ—ຜູ້ຄ້ຳຈຸນທີ່ຈຳເປັນແຕ່ບໍ່ແມ່ນນັກຮົບ—ກໍຖືກດຶງເຂົ້າສູ່ອັນຕະລາຍໃນຄວາມເດືອດດານນັ້ນ.
Frequently Asked Questions
The chapter frames a practical dharma-tension: whether commanders should pursue decisive personal engagement to arrest collapse (Śalya’s advance) versus the duty to preserve order and minimize cascading harm amid battlefield panic and omens.
Agency operates under constraint: even skilled leadership and valor unfold within unstable systems shaped by morale, logistics (chariots, drivers), and perceived signs of kāla; effectiveness depends on disciplined response rather than mere ferocity.
No explicit phalaśruti appears in this adhyāya; its meta-function is historiographic—Sanjaya’s witnessing organizes chaos into intelligible causality, reinforcing the epic’s ethical memory of war’s systemic costs.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.