Shloka 68
शल्यस्य पाण्डवसेनापीडनम् — Śalya’s Assault on the Pāṇḍava Host
with Omens and Bhīma’s Counter
व्याकुले समपद्येतां वर्षासु सरिताविव । जैसे वर्षाकालमें दो नदियाँ एक-दूसरीके जलसे भरकर व्याकुल-सी हो उठती हैं, उसी प्रकार आपसकी मार खाती हुई वे दोनों सेनाएँ अत्यन्त संतप्त हो उठीं ।।
vyākule samapadyetāṁ varṣāsu saritāv iva | āviveśa tatas tīvraṁ tāvakānāṁ mahad bhayam | pāṇḍavānāṁ ca rājendra tathābhūte mahāhave ||
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ເຫມືອນແມ່ນ້ຳສອງສາຍໃນລະດູຝົນ ທີ່ພອງຕົວດ້ວຍນ້ຳຂອງກັນແລະກັນ ແລະ ກະວົນກະວາຍປັ່ນປ່ວນ, ກອງທັບທັງສອງທີ່ຟັນຟາດກັນນັ້ນກໍຖືກຄວາມທຸກຮ້ອນຢ່າງໜັກ. ແລ້ວຕໍ່ມາ ໂອ້ ພຣະຣາຊາ, ໃນສົງຄາມອັນໃຫຍ່ນັ້ນ ຄວາມຢ້ານກົວອັນຮຸນແຮງແລະໜັກໜ່ວງໄດ້ເຂົ້າສູ່ໃຈທັງນັກຮົບຂອງພຣະອົງ ແລະ ຂອງປານດະວະ ເມື່ອການຕໍ່ສູ້ກາຍເປັນຮູບການອັນນ່າສະພຶງກົວນັ້ນ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights war’s equalizing cruelty: once violence escalates, fear and anguish seize both sides alike. It implicitly warns that adharma-driven conflict does not preserve security for ‘one’s own’—it spreads suffering across all combatants.
Sañjaya describes the battle’s intensity: the two armies clash so violently that they resemble two rain-swollen rivers colliding in turbulence. As the fight becomes dreadful, a powerful fear grips both the Kaurava and Pāṇḍava warriors.