Adhyaya 115
धृतराष्ट्र-संजय-संवादः — सात्यकि-अलम्बुसयोर्युद्धवर्णनम् (Dhṛtarāṣṭra–Saṃjaya Dialogue; Account of Sātyaki vs Alambusa)
Upa-parva: Sātyaki–Alambusa Saṃgrāma (Strategic Engagement) Sub-episode
Dhṛtarāṣṭra opens with grief and reputational collapse, stating that his radiance and renown fall day by day as many of his warriors are slain; he interprets events as a reversal wrought by time. He notes Arjuna’s forceful penetration of the Kuru host—described as formidable even to celestial beings—supported by Kṛṣṇa, Bhīma, and the Śini-bull (Sātyaki). Dhṛtarāṣṭra’s sorrow intensifies as he imagines kings, including the Saindhavas, being overwhelmed, and he questions whether Saindhava can survive after offending Arjuna and coming into his sight; by inference he suspects Saindhava’s end and requests a precise report of what occurred. Saṃjaya then narrates Sātyaki’s battlefield movement and his disruptive effectiveness against Kuru ranks. Alambusa confronts Sātyaki, initiating a closely watched engagement. Alambusa strikes Sātyaki with multiple arrows; Sātyaki responds by cutting down incoming missiles, counterstriking, and disabling Alambusa’s chariot team. The exchange escalates into targeted, decisive actions: Sātyaki kills Alambusa’s charioteer with a powerful arrow, then resumes pursuit of the broader operational objective by moving again toward Arjuna while Kuru fighters—including those rallied under Duḥśāsana—attempt to surround and check him. Sātyaki holds them back with a dense missile screen and further disables Duḥśāsana’s mounts, sustaining allied momentum amid concentrated resistance.
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र से युद्धभूमि का दृश्य खोलते हैं—अंजनकुल में उत्पन्न, स्निग्ध-नील मेघ के समान विशालकाय हाथियों की गर्जना और उनके बीच पाण्डव-सेना का उन्मत्त आवेग। → पाञ्चालराजकुमार धृष्टद्युम्न और राजा वसुदान पाण्डवानी को पुकारकर आगे बढ़ने का आदेश देते हैं; उधर दीर्घबाहु वीर के बाण-वर्ष से कौरव-पक्ष के सैनिक भयभीत होकर रणभूमि छोड़ने लगते हैं। इसी बीच सात्यकि, धर्मराज के शासन से धनंजय (अर्जुन) की पदवी/मार्ग का अनुसरण करते हुए, रथ मोड़कर बाह्लिकदेशीय सैनिकों की ओर बढ़ने का निश्चय करता है। → सात्यकि का कृतवर्मा से घोर संग्राम—कृतवर्मा क्रोध में भरकर सात्यकि के वक्षस्थल में दस तीक्ष्ण बाण धँसाता है; प्रत्युत्तर में सात्यकि कृतवर्मा का धनुष काटकर उसकी दाहिनी भुजा पर शस्त्र-प्रहार करता है, और युद्ध का केंद्र एक ही द्वंद्व में सिमटकर प्रचंड हो उठता है। → आघात-प्रतिघात के बाद सात्यकि अचानक द्रोणाचार्य को छोड़कर रथ हाँकने वाले से दिशा बदलने को कहता है—रणनीति बदलती है, लक्ष्य बदलता है, और पाण्डव-पक्ष की गति एक नए मोर्चे की ओर मुड़ जाती है। → सात्यकि का द्रोण को छोड़कर सहसा प्रस्थान—अब वह किसे साधने जा रहा है, और इस मोड़ का द्रोण-व्यूह पर क्या प्रभाव पड़ेगा?
Shlokas
Verse 1
#ीफा+ () आजमस+- > अंजनके कुलमें उत्पन्न हुए हाथियोंका लक्षण इस प्रकार बतलाया गया है-- स्निग्धनीलाम्बुदप्रख्या बलिनो विपुलै: करै: । सुविभक्तमहाशीर्षा: करिणो5ज्जनवंशजा: ।।
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອກອງທັບຂອງເຈົ້າໄດ້ເຄື່ອນພົ້ນໄປຂ້າງໜ້າ ແລະ ຢຸຍຸທານະ (ສາຕະຍະກິ) ຮ້ອນໃຈຢາກຮົບ, ພະຣາຊາ ທຳມະຣາຊາ—ໂອ ມະຫາພະຣາຊາ—ຢືນຢູ່ທ່າມກາງ ໂດຍມີກອງພົນຂອງພຣະອົງເອງຫ້ອມລ້ອມ. ພາບນັ້ນວາດໃຫ້ເຫັນຄວາມໝັ້ນຄົງຂອງ ຢຸທິສຖິຣ ທ່າມກາງການພຸ້ນໄປຂ້າງໜ້າຂອງສົງຄາມ, ຊີ້ວ່າພະຣາຊາຕ້ອງສະຫງົບ ແລະຖືກປົກປ້ອງ ໃນຂະນະທີ່ນຳພາຄວາມປະພຶດຕາມທຳໃນສະໜາມຮົບ.
Verse 2
तत: पाञउ्चालराजस्य पुत्र: समरदुर्मद:
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ບຸດແຫ່ງກະສັດປານຈາລາ—ດຣິດສະຕະດຸມນະ ຜູ້ດຸຮ້າຍ ແລະເມົາມົນດ້ວຍສົງຄາມ—ພ້ອມກັບກະສັດວະສຸດານະ ໄດ້ຮ້ອງເອີ້ນກອງທັບປານດະວະໃນສະໜາມຮົບວ່າ: «ນັກຮົບທັງຫຼາຍ! ມາ! ແລ່ນໄປຂ້າງໜ້າ ແລະຟັນຟາດໃຫ້ໄວ, ເພື່ອໃຫ້ສາຕະຍະກິ ຜູ້ຫ້າວຫານໃນຮົບ ຈະກ້າວໜ້າໄດ້ຢ່າງປອດໄພ; ເພາະມີມະຫາຣະຖີກອຣະວະຫຼາຍຄົນ ຈະພະຍາຍາມປະຫານເຂົາ».
Verse 3
प्राक्रोशत् पाण्डवानीके वसुदानश्च पार्थिव: । आगच्छत प्रहरत द्रुतं विपरिधावत
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ໃນກອງທັບປານດະວະ ກະສັດວະສຸດານະຮ້ອງດັງ ເອີ້ນນັກຮົບວ່າ: «ມາ! ແລ່ນໄປຂ້າງໜ້າ ແລະຟັນຟາດໃຫ້ໄວ!» ສຽງເອີ້ນນີ້ເປັນທັງການຊັກຊວນທາງຍຸດທະສາດ ແລະການປຸກໃຈ: ໃນຄວາມວຸ້ນວາຍຂອງສົງຄາມ ນັກຮົບຖືກເຊີນໃຫ້ລົງມືຢ່າງຕັດສິນ ແລະຮ່ວມແຮງກັນ ເພື່ອໃຫ້ວີຣະບຸລຸດຂອງພວກເຂົາ—ສາຕະຍະກິ ຜູ້ດຸໃນຮົບ—ກ້າວໜ້າໄດ້ໂດຍບໍ່ຖືກມະຫາຣະຖີກອຣະວະຫຼາຍຄົນລຸມກົດທັບ.
Verse 4
यथा सुखेन गच्छेत सात्यकिर्युद्धदुर्मद: । महारथा हि बहवो यतिष्यन्त्यस्य निर्जये
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ເພື່ອໃຫ້ສາຕະຍະກິ—ຜູ້ເມົາມົນດ້ວຍໄຟສົງຄາມ—ກ້າວໜ້າໄດ້ຢ່າງສະດວກ (ພວກເຮົາຄວນກົດດັນໄປຂ້າງໜ້າ ແລະຟັນຟາດໃຫ້ໄວ); ເພາະມະຫາຣະຖີຫຼາຍຄົນຈະພະຍາຍາມຢ່າງແນ່ນອນເພື່ອໃຫ້ເຂົາພ່າຍແພ້».
Verse 5
इति ब्रुवन्तो वेगेन निपेतुस्ते महारथा: । वयं प्रतिजिगीषन्तस्तत्र तान् समभिद्रुता:
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອເວົ້າດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ມະຫາຣະຖີເຫຼົ່ານັ້ນກໍແລ່ນພຸ່ງໄປຂ້າງໜ້າດ້ວຍຄວາມໄວ. ແລະພວກເຮົາເອງ ດ້ວຍຄວາມປາຖະໜາຈະຊະນະເຂົາ ກໍພຸ່ງເຂົ້າໃສ່ເຂົາຢ່າງຕົງໆໃນທີ່ນັ້ນ.»
Verse 6
(बाणशब्दरवान् कृत्वा विमिश्रान् शड्खनिस्वनै: । युयुधानरथं दृष्टवा तावका अभिदुद्रुवु: ।।
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນລົດຮົບຂອງຢຸຍຸທານະ ກອງທັບຂອງທ່ານກໍພຸ່ງເຂົ້າໄປປະຈັນໜ້າ ພ້ອມກັບສຽງລູກສອນຄືຄືນຄືຄືນ ປົນກັບສຽງແກວ່ງສັງຂ໌. ແລ້ວກໍເກີດຄວາມອື້ອອຶງອັນໃຫຍ່ ມຸ່ງໄປຫາລົດຮົບຂອງຢຸຍຸທານະ, ເມື່ອກອງທັບຂອງບຸດທ່ານຫຼັ່ງໄຫຼເຂົ້າມາ ກົດທັບແນ່ນ ແລະຊາກຊົນພຸ່ງຈົນ.
Verse 7
तस्यां विदीर्यमाणायां शिने: पौत्रो महारथ:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອກອງຮູບຂະບວນນັ້ນກໍາລັງຖືກສະຫຼາຍອອກ ຫຼານຂອງ ຊິນິ—ມະຫາຣະຖີ ຜູ້ກ້າຫານ—ກໍໄດ້ກ້າວເຂົ້າໄປປະຕິບັດການຮົບ.
Verse 8
अथान्यानपि राजेन्द्र नानाजनपदेश्वरान्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ກະສັດຜູ້ປະເສີດ, ຍັງມີຜູ້ປົກຄອງອື່ນໆອີກ—ເຈົ້າແຫ່ງແດນດິນຫຼາຍຫຼາຍ—ຢູ່ທີ່ນັ້ນດ້ວຍ»។
Verse 9
शतमेकेन विव्याध शतेनैकं च पत्रिणाम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍລູກສອນດອກດຽວ ລາວທະລຸກໄດ້ເຖິງຮ້ອຍ; ແລະດ້ວຍລູກສອນຮ້ອຍ ລາວກໍຟັນຟາດລົງທະຫານກ້າຫານຮ້ອຍຄົນ ຄົນລະຄົນ. ດັ່ງພຣະປະສຸປະຕິ ຜູ້ທໍາລາຍຝູງສັດ, ສາຕະຍະກີ ກໍຟັນລົງຜູ້ຂີ່ຊ້າງພ້ອມຊ້າງ, ຜູ້ຂີ່ມ້າພ້ອມມ້າ, ແລະນັກຮົບລົດຮົບພ້ອມມ້າແລະສາຣະຖີ—ເປັນການຂ້າຟັນອັນນ່າສະພຶງກົວໃນຄວາມເດືອດດານຂອງສົງຄາມ.
Verse 10
द्विपारोहान ड्विपांश्चैव हयारोहान् हयांस्तथा । रथिन:ः साश्वसूतांश्व जघानेश: पशूनिव
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ສາຕະຍະກີ ໄດ້ຟັນລົງຜູ້ຂີ່ຊ້າງແລະຊ້າງ, ຜູ້ຂີ່ມ້າແລະມ້າ, ແລະນັກຮົບລົດຮົບພ້ອມມ້າແລະສາຣະຖີ—ດັ່ງອີສະ (ພຣະຊິວະ) ພຣະເຈົ້າແຫ່ງສັດທັງປວງ ຜູ້ທໍາລາຍສັດ.
Verse 11
त॑ तथाद्भुतकर्माणं शरसम्पातवर्षिणम् | न केचनाभ्यधावन् वै सात्यकिं तव सैनिका:,इस प्रकार बाणधाराकी वर्षा करनेवाले उस अद्भुत पराक्रमी सात्यकिके सामने जानेका साहस आपके कोई सैनिक न कर सके
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ໜ້າສາຕະຍະກີ ຜູ້ກະທໍາການອັນນ່າພິສົດ ແລະຫວ່ານຝົນລູກສອນດັ່ງພາຍຸ, ບໍ່ມີທະຫານຂອງທ່ານຜູ້ໃດກ້າວິ່ງເຂົ້າໄປປະທະກັບລາວໄດ້ເລີຍ.
Verse 12
ते भीता मृद्यमानाश्ष प्रमृष्टा दीर्घबाहुना । आयोधनं जहुर्वीरा दृष्टवा तमतिमानिनम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຖືກຟັນຕີແລະຖືກບີບຂະຍີ້ໃນການຮົບ ແລະຖືກນັກຮົບແຂນຍາວນັ້ນກວາດລ້າງຈົນແຕກພ່າຍ ວີລະຊົນເຫຼົ່ານັ້ນຖືກຄວາມຢ້ານກົວຄອບງຳ ເມື່ອເຫັນເຂົາ—ຜູ້ກ້າຫານທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມທະນົງແລະພະລັງ—ກໍລະທິ້ງສະໜາມຮົບໃນທັນທີ.
Verse 13
तमेकं॑ बहुधापश्यन् मोहितास्तस्य तेजसा । रथैरविमथितैश्वैव भग्ननीडैश्व मारिष
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນນັກຮົບຜູ້ນັ້ນພຽງຄົນດຽວ ແຕ່ປານກັບປາກົດເປັນຫຼາຍຮູບ ນັກຮົບທັງຫຼາຍກໍສັບສົນດ້ວຍປະກາຍແຫ່ງພະລັງຂອງເຂົາ. ໂອ ຜູ້ຄວນເຄົາລົບ, ລົດຮົບຂອງເຂົາເຈົ້າຍັງຢູ່ຄົງທີ່ ບໍ່ຖືກສັ່ນຄອນ ແຕ່ກອງຮູບແບບ ແລະຖານພຶ່ງພາຂອງເຂົາເຈົ້າກັບຖືກທຳລາຍ—ດັ່ງຮັງນົກທີ່ແຕກພັງ—ພາຍໃຕ້ກຳລັງອັນທ່ວມທົ່ນຂອງເຂົາ.
Verse 14
चक्रैविमथितैश्छत्रैर्ध्वजैश्न विनिपातितै: । अनुकर्ष: पताकाभि: शिरस्त्राणै: सकाउ्चनै:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ມີການລາກຖູແລະກວາດກະຈາຍຂອງເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງກຽດສັກສີໃນສະໜາມຮົບ—ຮົ່ມຖືກບີບຂະຍີ້ໂດຍລໍ້ລົດ, ທຸງຖືກຟັນລົງ, ປ້າຍທຸງລາກກັບພື້ນ, ແລະໝວກເຫຼັກພ້ອມເຄື່ອງປະດັບຄຳ. ນີ້ແມ່ນເຄື່ອງຊີ້ວ່າ ລະບຽບແຫ່ງລາຊະອຳນາດຖືກກະທົບກະເທືອນຢ່າງຮຸນແຮງໃນສົງຄາມ ເມື່ອເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງກຽດສັກສີກາຍເປັນເສດຊາກທ່າມກາງການປະທະອາວຸດ»។
Verse 15
बाहुभिश्वन्दनादिग्धैः साड्गदैश्व विशाम्पते । हस्तिहस्तोपमैश्वापि भुजज्राभोगसंनिभै:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ, ພວກເຂົາຖືກອາວຸດເປັນຄ້ອນ/ກະບອງ, ແຂນອັນແຂງແຮງຖືກທາດ້ວຍຈັນທະນາ ແລະນ້ຳຫອມອື່ນໆ; ແລະອະໄວຍະວະຂອງພວກເຂົາ—ດັ່ງງວງຊ້າງ, ດັ່ງວົງຂົວຂອງງູໃຫຍ່—ເຫັນຄືຖືກປັ້ນຂຶ້ນເພື່ອການບີບຂະຍີ້ໃນສົງຄາມ»។
Verse 16
प्रायाद् द्रोणरथं प्रेप्सुर्युयुधानस्य पृष्ठत: । संजय कहते हैं--महाराज! जब युयुधान युद्धकी इच्छासे आपकी सेनाकी ओर बढ़े
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ, ເມື່ອຢຸຍຸທານ (ສາຕະຍະກິ) ຜູ້ປາຖະໜາການຮົບ ໄດ້ກ້າວເຂົ້າຫາກອງທັບຂອງພະອົງ, ທຳມະຣາຊ ຢຸທິສຖິຣະ—ມີທະຫານຂອງຕົນລ້ອມຮອບ—ໄດ້ຕາມຫຼັງເຂົາຢ່າງໃກ້ຊິດ ເພື່ອຈະເຂົ້າປະຈັນໜ້າກັບລົດຮົບຂອງ ໂດຣນະ. ແລະ ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ, ພື້ນດິນທີ່ນັ້ນຖືກປົກຄຸມດ້ວຍຕົ້ນຂາແລະອະໄວຍະວະຂອງນັກຮົບທີ່ລົ້ມຕາຍ—ການຂ້າຟັນຫນັກໜ່ວງຈົນດິນເຫັນຄືຖືກປິດບັງໃຕ້ຮ່າງມະນຸດ.
Verse 17
गजैश्न बहुधा छिन्नै: शयानै: पर्वतोपमै:
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ແລະຊ້າງທັງຫຼາຍ—ຫຼາຍຕົວຖືກຟັນຂາດແຕກຕ່າງກັນ—ນອນກະຈາຍເກືອນກາງດິນ ຄ້າຍພູເຂົາ. ພາບນັ້ນຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ສົງຄາມທຳໃຫ້ແມ່ນແຕ່ຜູ້ມີພະລັງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ກໍກາຍເປັນກອງຊາກໄຮ້ຊີວິດ ເປີດເຜີຍຄ່າແທ້ອັນນ່າສະພຶງຂອງຄວາມຮຸນແຮງ ແລະຄວາມບໍ່ໝັ້ນຄົງຂອງອຳນາດໂລກີ.
Verse 18
रराजातिभृशं भूमिर्विकीर्णैरिव पर्वतै: । अनेकों टुकड़ोंमें कटकर धराशायी हुए पर्वताकार गजराजोंसे वहाँकी भूमि इस प्रकार अत्यन्त शोभासम्पन्न हो रही थी, मानो वहाँ बहुत-से पर्वत बिखरे हुए हों ।।
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ແຜ່ນດິນສ່ອງສະຫວ່າງຢ່າງຍິ່ງ ດັ່ງຖືກກະຈາຍດ້ວຍພູເຂົາ ເນື່ອງຈາກຊ້າງເຈົ້າຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ຖືກຟັນແຕກເປັນຫຼາຍທ່ອນ ແລະລົ້ມນອນຢູ່. ມ້າຫຼາຍຕົວກໍເຊັ່ນກັນ—ປະດັບດ້ວຍສາຍບັງເຫຼືອງຄຳ ແລະຕາຂ່າຍໄຂ່ມຸກ—ນອນຢູ່ເທິງດິນ ລົມຫາຍໃຈຖືກຂັບອອກ ເພາະຖືກສາຕະຍະກິ ຜູ້ມີແຂນໃຫຍ່ ຢ່າງຫນັກໜ່ວງຍ່ຳຢີ. ພາບນີ້ຕອກຢ້ຳຄ່າແທ້ອັນນ່າສະພຶງຂອງສົງຄາມ: ແມ່ນແຕ່ສິ່ງທີ່ງາມສະຫງ່າກໍກາຍເປັນເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງຄວາມພິນາດໃນພິບຕາ ເມື່ອທຳມະຖືກບັງດ້ວຍການຂ້າຟັນ.
Verse 19
उरश्छदैर्विचित्रैश्व व्यशो भन््त तुरज्भमा: | गतसत्त्वा महीं प्राप्य प्रमृष्टा दीर्घबाहुना
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ມ້າທັງຫຼາຍ ປະດັບດ້ວຍແຜ່ນປ້ອງອົກຫຼາກສີ ແລະເຄື່ອງຄຸມອັນສະຫງ່າງາມ ເຄີຍສ່ອງປະກາຍຢ່າງໂດດເດັ່ນ. ແຕ່ເມື່ອຖືກສາຕະຍະກິ ຜູ້ມີແຂນຍາວ ຢ່າງຫນັກໜ່ວງຍ່ຳຢີ ພວກມັນກໍລົ້ມລົງເທິງດິນ ລົມຫາຍໃຈຊີວິດດັບສິ້ນ—ເປັນພາບຂອງຄວາມໂຫດຮ້າຍຂອງສົງຄາມ ທີ່ແມ່ນແຕ່ເຄື່ອງປະດັບອັນດີທີ່ສຸດກໍບໍ່ອາດປົກປ້ອງສັດມີຊີວິດຈາກຜົນຂອງການປະທະຮຸນແຮງໄດ້.
Verse 20
नानाविधानि सैन्यानि तव हत्वा तु सात्वतः । प्रविष्टस्तावकं सैन्यं द्रावयित्वा चमूं भूशम्,इस प्रकार आपकी नाना प्रकारकी सेनाओंका संहार करके तथा बहुत-से सैनिकोंको भगाकर सात्यकि आपकी सेनाके भीतर घुस गये
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ຫຼັງຈາກຂ້າທະຫານຂອງທ່ານຫຼາຍປະເພດແລ້ວ ນັກຮົບຊາວສາຕະວະຕະ (ສາຕະຍະກິ) ກໍຝ່າເຂົ້າໄປໃນກອງທັບຂອງທ່ານ; ເມື່ອໄດ້ຕີແຕກກອງພົນ ແລະຂັບໃຫ້ທະຫານແຕກຫນີ ລາວກໍກ້າວຕໍ່ໄປກາງສະໜາມຮົບ. ຄຳບອກເລົ່ານີ້ຕອກຢ້ຳຈັນຍາບັນອັນເຂັ້ມຂອງສົງຄາມກະສັດຕະຣິຍະ: ຄວາມກ້າຫານຖືກວັດດ້ວຍການທຳລາຍຮູບຂະບວນຂອງສັດຕູ ແຕ່ຄ່າທີ່ຈ່າຍແມ່ນຄວາມພິນາດ ແລະຄວາມຕື່ນຕະໜົກຂອງຜູ້ຄົນນັບບໍ່ຖ້ວນ.
Verse 21
ततस्तेनैव मार्गेण येन यातो धनंजय: । इयेष सात्यकिर्गन्तुं ततो द्रोणेन वारित:,तदनन्तर जिस मार्गसे अर्जुन गये, उसीसे सात्यकिने भी जानेका विचार किया; परंतु द्रोणाचार्यने उन्हें रोक दिया
ຕໍ່ມາ ຕາມເສັ້ນທາງດຽວກັນທີ່ທະນັນຊະຍະ (ອາຈຸນ) ໄດ້ໄປ ສາຕະຍະກິກໍຕັ້ງໃຈຈະໄປຕາມ; ແຕ່ໃນຂະນະນັ້ນ ດໂຣນະໄດ້ຂັດຂວາງເຂົາ. ຂໍ້ຄຳນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ໃນຄວາມອັດອັ້ນຂອງສົງຄາມ ແມ່ນແຕ່ເຈດຕະນາອັນຊອບທຳໃນການຕາມໄປສະໜັບສະໜູນມິດຮ່ວມພັນທະກໍຖືກຈຳກັດ ໂດຍໜ້າທີ່ຍຸດທະສາດ ແລະອຳນາດຂອງແມ່ທັບຝ່າຍຕໍ່ຕ້ານ.
Verse 22
भारद्वाजं समासाद्य युयुधानश्न सात्यकि: । न न्यवर्तत संक़्रुद्धो वेलामिव जलाशय:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອຍຸຍຸທານ ສາຕະຍະກິ ຜູ້ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມໂກດແຄ້ນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ໄດ້ເຂົ້າເຖິງບຸດຂອງພາຣັດວາຊ (ດໂຣນາ) ແລ້ວ ກໍບໍ່ຫັນກັບຄືນ. ດັ່ງນ້ຳທີ່ຖືກພາຍຸກະທົບ ພຸ້ນຂຶ້ນຮອດຝັ່ງແລ້ວບໍ່ຖອຍກັບ, ລາວກໍພຸ້ນໄປຂ້າງໜ້າດ້ວຍແຮງໂກດແລະຄວາມຕັ້ງໃຈ.
Verse 23
निवार्य तु रणे द्रोणो युयुधानं महारथम् । विव्याध निशितैर्बाणै: पञ्चभिर्मर्मभेदिभि:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໃນກາງສົງຄາມ ດໂຣນາໄດ້ຂັດຂວາງມະຫາຣະຖະ ຍຸຍຸທານ ແລ້ວຍິງດ້ວຍລູກສອນຄົມກ້າ 5 ດອກ ທີ່ຈິ້ມທະລຸຈຸດສຳຄັນ.
Verse 24
सात्यकिस्तु रणे द्रोणं राजन् विव्याध सप्तभि: । हेमपुड्खै: शिलाधौतै: कड्कबर्हिणवाजितै:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະຣາຊາ, ໃນກາງສົງຄາມ ສາຕະຍະກິໄດ້ຈິ້ມດໂຣນາຈາຣະຍະດ້ວຍລູກສອນ 7 ດອກ—ມີຂົນທອງ, ມັນງາມດັ່ງຂັດດ້ວຍຫີນ, ແລະປະດັບດ້ວຍຂົນນົກຍາງ (heron) ແລະນົກຢູງ—ຈົນທ່ານດໂຣນາບາດເຈັບ.
Verse 25
त॑ षड़्भि: सायकैद्रोण: साश्वयन्तारमार्दयत् | सतं न ममृषे द्रोणं युयुधानो महारथ:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ດໂຣນາໄດ້ຍິງດ້ວຍລູກສອນ 6 ດອກ ທຳຮ້າຍສາຕະຍະກິ ພ້ອມທັງມ້າ ແລະສາຣະຖີຂອງລາວ. ມະຫາຣະຖະ ຍຸຍຸທານ ບໍ່ອາດອົດທົນຕໍ່ພະລັງຂອງດໂຣນາໄດ້.
Verse 26
सिंहनादं ततः कृत्वा द्रोणं विव्याध सात्यकि: । दशभि: सायकैश्चान्यै: पड़भिरष्टाभिरेव च,उन्होंने सिंहनाद करके लगातार दस, छ: और आठ बाणोंद्वारा टद्रोणाचार्यको गहरी चोट पहुँचायी
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ແລ້ວສາຕະຍະກິໄດ້ຮ້ອງສຽງຮົບດັ່ງສິງ ແລະຈິ້ມດໂຣນາຈາຣະຍະດ້ວຍລູກສອນ—ກ່ອນ 10 ດອກ, ຕໍ່ມາ 6 ດອກ, ແລະອີກ 8 ດອກ—ຟາດຟັນຢ່າງໜັກໃນກາງສົງຄາມອັນຮຸນແຮງ.
Verse 27
युयुधान: पुनद्रोणं विव्याध दशभि: शरै: । एकेन सारथिं चास्य चतुर्भिश्चतुरो हयान्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ຢຸຍຸທານາ ໄດ້ຍິງລູກສອນສິບດອກ ທະລຸດໂຣນາ ອີກຄັ້ງ; ດ້ວຍລູກສອນດອກດຽວ ລາວຍັງທະລຸຄົນຂັບລົດຮົບຂອງດໂຣນາ ແລະດ້ວຍອີກສີ່ດອກ ລາວໄດ້ເຮັດໃຫ້ມ້າທັງສີ່ບາດເຈັບ.
Verse 28
तं द्रोण: साश्चयन्तारं सरथध्वजमाशुगै:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ດໂຣນາ ເຫັນລາວມີມ້າໄວ ແລະລົດຮົບທີ່ມີທຸງສັນຍາລັກ ກໍໂຈມຕີລາວດ້ວຍລູກສອນອັນໄວ ແລະແຫຼມຄົມ.
Verse 29
तथैव युयुधानो<पि द्रोणं बहुभिराशुगैः
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໃນທຳນອງດຽວກັນ ຢຸຍຸທານາ ກໍໂຈມຕີດໂຣນາ ດ້ວຍລູກສອນອັນໄວຫຼາຍດອກ.
Verse 30
तवाचार्यों रणं हित्वा गत: कापुरुषो यथा
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ອາຈານຂອງເຈົ້າໄດ້ລະທິ້ງສະໜາມຮົບ ແລະໄປເສຍ ດັ່ງຄົນຂີ້ຂາດ. ຖ້າເຈົ້າກໍບໍ່ຮີບອອກໄປ ໂດຍປະຖິ້ມຂ້ອຍໃນການຮົບ ເຫມືອນອາຈານຂອງເຈົ້າ, ວັນນີ້ເຈົ້າຈະບໍ່ອາດລອດຊີວິດຈາກມືຂ້ອຍໄດ້ ໃນຂະນະທີ່ຂ້ອຍຍັງມຸ່ງໝັ້ນຕໍ່ການຮົບ».
Verse 31
युध्यमानं च मां हित्वा प्रदक्षिणमवर्तत । त्वं हि मे युध्यतो नाद्य जीवन् यास्यसि माधव
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ເຂົາປະຖິ້ມຂ້ອຍ ໃນຂະນະທີ່ຂ້ອຍກຳລັງຮົບ ແລະຫັນວົນໄປທາງຂວາ ດັ່ງການວຽນຮອບດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ. ສ່ວນເຈົ້າ ໂອ ມາທະວະ—ຜູ້ຮົບຕໍ່ຕ້ານຂ້ອຍໃນວັນນີ້—ຈະບໍ່ໄດ້ອອກໄປຢ່າງມີຊີວິດ».
Verse 32
सात्यकिरुवाच धनंजयस्य पदवीं धर्मराजस्य शासनात्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ສາຕະຍະກີໄດ້ປະກາດວ່າ ໂດຍນອບນ້ອມຕາມພຣະບັນຊາຂອງທັມມະຣາຊາ ລາວຈະໄປຕາມເສັ້ນທາງດຽວກັນຂອງທະນັນຊະຍະ (ອາຣຊຸນ) ໃຫ້ການກະທຳຂອງຕົນສອດຄ່ອງກັບອຳນາດອັນຊອບທຳ ແລະໜ້າທີ່ອັນສັດຊື່ ທ່າມກາງແຮງກົດດັນແຫ່ງສົງຄາມ.
Verse 33
गच्छामि स्वस्ति ते ब्रह्मन्ू न मे कालात्ययो भवेत् | आचार्यनुगतो मार्ग: शिष्यैरन्वास्थते सदा
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ຂ້າພະເຈົ້າຈະໄປ; ຂໍໃຫ້ຄວາມສະຫງົບສຸກຈົ່ງມີແດ່ທ່ານ, ໂອ ພຣາຫມັນ. ຂໍຢ່າໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າເສຍເວລາ. ເສັ້ນທາງທີ່ອາຈານໄດ້ໄປນັ້ນ ສິດທິສາວົກຍ່ອມຕິດຕາມ ແລະທະນຸຖະນອມຢູ່ເສມອ».
Verse 34
तस्मादेव व्रजाम्याशु यथा मे स गुरुर्गत: । सात्यकिने कहा--ब्रह्मम! आपका कल्याण हो। मैं धर्मराजकी आज्ञासे धनंजयके मार्गपर जा रहा हूँ। आप ऐसा करें
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອເວົ້າດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ບຸດແຫ່ງຊິນີ (ສາຕະຍະກີ) ກໍຕັ້ງໃຈຈະອອກເດີນທາງໃນທັນທີ ໂດຍກ່າວໃນນັຍວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈະໄປໂດຍໄວ ດັ່ງທີ່ອາຈານຂອງຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ໄປ. ໂອ ພຣາຫມັນ, ຂໍໃຫ້ທ່ານສະຫງົບສຸກ. ໂດຍພຣະບັນຊາຂອງທັມມະຣາຊາ ຂ້າພະເຈົ້າກຳລັງໄປຕາມເສັ້ນທາງທີ່ທະນັນຊະຍະໄດ້ໄປ. ຂໍໃຫ້ທ່ານເຮັດສິ່ງຈຳເປັນເພື່ອບໍ່ໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າຊ້າ. ສິດທິສາວົກຍ່ອມຕິດຕາມເສັ້ນທາງຂອງອາຈານມາແຕ່ເກົ່າ; ດັ່ງນັ້ນ ດັ່ງທີ່ກູຣູຂອງຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ໄປ ຂ້າພະເຈົ້າກໍຈະອອກໄປໂດຍບໍ່ຊັກຊ້າ»។ ເມື່ອເວົ້າຈົບ ຊາຍເນຍະກໍຫັນອອກຈາກອາຈານ ແລະເຄື່ອນໄປຂ້າງໜ້າ.
Verse 35
द्रोण: करिष्यते यत्नं सर्वथा मम वारणे
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ໂດຣນາຈະພະຍາຍາມທຸກວິທີເພື່ອຂັດຂວາງຂ້າພະເຈົ້າ (ບໍ່ໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າກ້າວໜ້າ)».
Verse 36
एतदालोक्यते सैन्यमावन्त्यानां महाप्रभम्,“यह अवन्न्तिनिवासियोंकी अत्यन्त तेजस्विनी सेना दिखायी देती है। इसके बाद यह दाक्षिणात्योंकी विशाल सेना है। उसके पश्चात् यह बाह्िकोंकी विशाल वाहिनी है
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງເບິ່ງ—ນີ້ແມ່ນກອງທັບຂອງຊາວອະວັນຕີ ອັນສະຫວ່າງໄສ ແລະນ່າກົດຂາມຢ່າງຍິ່ງ. ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ເຫັນກອງທັບອັນໃຫຍ່ຫຼວງຂອງຊາວພາກໃຕ້; ແລະຫຼັງຈາກນັ້ນ ແມ່ນກອງພົນໃຫຍ່ຂອງຊາວບາຫລີກາ».
Verse 37
अस्यानन्तरतस्त्वेतद् दाक्षिणात्यं महद् बलम् । तदनन्तरमेतच्च बाह्विकानां महद् बलम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ຖັດຈາກນັ້ນທັນທີ ກອງທັບໃຫຍ່ຂອງດັກຊິນາຕະຍະ (ນັກຮົບພາກໃຕ້) ປາກົດໃຫ້ເຫັນ; ແລະຖັດຈາກພວກເຂົາ ກອງພົນໃຫຍ່ຂອງບາຫວິກະ ກໍເຂົ້າມາໃນສາຍຕາ».
Verse 38
बाह्विकाभ्याशतो युक्त कर्णस्य च महद् बलम् | अन्योन्येन हि सैन्यानि भिन्नान्येतानि सारथे,“बाह्लिकोंके पास ही उनसे जुड़ी हुई कर्णकी बड़ी भारी सेना खड़ी है। सारथे! ये सारी सेनाएँ एक-दूसरीसे भिन्न हैं
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໃກ້ກັບບາຫລີກະ ມີກອງທັບອັນໃຫຍ່ແລະນ່າຢ້ານຂອງກັນນະ ຈັດຂະບວນແນ່ນຫນາ. ໂອ ຄົນຂັບລົດສົງຄາມ, ກອງທັບເຫຼົ່ານີ້ແຍກເປັນຫມວດຫມູ່ຕ່າງໆ ແຕ່ລະຫມວດຕ່າງຫາກຈາກກັນ».
Verse 39
अन्योन्यं समुपाश्रित्य न त्यक्ष्यन्ति रणाजिरम् | एतदन्तरमासाद्य चोदयाश्चान् प्रहष्टयत्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ກອງທັບເຫຼົ່ານີ້ທັງໝົດອາໄສກັນແລະກັນ ແລະຈະບໍ່ລະທິ້ງສະໜາມຮົບ. ເຈົ້າຈົ່ງເຂົ້າໄປກາງພວກເຂົາ ແລ້ວກະຕຸ້ນມ້າໃຫ້ໄປຂ້າງໜ້າດ້ວຍໃຈຍິນດີ».
Verse 40
मध्यमं जवमास्थाय वह मामत्र सारथे | बाह्लिका यत्र दृश्यन्ते नानाप्रहरणोद्यता:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໃຫ້ເຈົ້າໃຊ້ຄວາມໄວປານກາງ ຂັບພາຂ້ອຍໄປທີ່ນີ້, ໂອ ຄົນຂັບລົດສົງຄາມ—ໄປຫາບ່ອນທີ່ເຫັນບາຫລີກະ ຢືນພ້ອມດ້ວຍອາວຸດຫຼາຍຊະນິດ».
Verse 41
'सारथे! मध्यम वेगका आश्रय लेकर तुम मुझे वहाँ ले चलो, जहाँ नाना प्रकारके अस्त्र- शस्त्र लिये युद्धके लिये उद्यत हुए बाह्लिकदेशीय सैनिक दिखायी देते हैं ।।
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຄົນຂັບລົດສົງຄາມ, ໃຫ້ເຈົ້າໃຊ້ຄວາມໄວປານກາງ ພາຂ້ອຍໄປບ່ອນນັ້ນ—ບ່ອນທີ່ເຫັນທະຫານຈາກແດນບາຫລີກະ ຈັດຂະບວນພ້ອມຮົບ ຖືອາວຸດຫຼາຍຊະນິດ. ທີ່ນັ້ນຍັງມີມ້າພາກໃຕ້ຫຼາຍຕົວ ໂດຍບຸດແຫ່ງຄົນຂັບລົດ (ກັນນະ) ເປັນຜູ້ນຳ; ແລະຍັງເຫັນກອງຮົບທີ່ແນ່ນຫນາ ອັດແໜ້ນດ້ວຍຊ້າງ, ມ້າ, ແລະລົດສົງຄາມ».
Verse 42
एतावदुक्त्वा यन्तारं ब्राह्म॒णं परिवर्जयन्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອເວົ້າໄດ້ພຽງເທົ່ານີ້ແລ້ວ ລາວກໍຫັນໜ້າອອກ ໂດຍຈົ່ງໃຈລະເວັ້ນພຣາຫມັນຜູ້ເປັນສາຣະຖີ—ເປັນເຄື່ອງຊີ້ວ່າຈິດໃຈແຂງກະດ້າງຂຶ້ນກາງສົງຄາມ ເມື່ອຄວາມຮີບຮ້ອນແລະຄວາມໂກດອາດກົດທັບຄວາມເຄົາລົບແລະການຢັບຢັ້ງຕາມຈາຣີດ.
Verse 43
स व्यतीयाय यत्रोग्रं कर्णस्य च महद् बलम् | सारथिसे ऐसा कहकर सात्यकि ब्राह्मण द्रोणाचार्यको छोड़ते हुए सबको लाँधकर उस स्थानपर जा पहुँचे जहाँ कर्णकी भयंकर एवं विशाल सेना खड़ी थी ।।
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ດໂຣນະໂກດແຄ້ນ ໄລ່ຕາມລາວ ແລະສາດລູກສອນຈໍານວນຫຼາຍດັ່ງຝົນຫຼົ່ນ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ໃນຄວາມກົດດັນຂອງສົງຄາມ ການຝ່າວົງລ້ອມຢ່າງກ້າຫານຍ່ອມກະຕຸ້ນການຕອບໂຕທັນທີຈາກອາຈານເອກຜູ້ຖືກທ້າທາຍກຽດແລະອໍານາດ ເຮັດໃຫ້ສະໜາມຮົບກາຍເປັນການທົດສອບແຫ່ງຈິດໃຈ ວິໄນ ແລະຂອບເຂດແຫ່ງທຳມະທ່າມກາງຄວາມຮຸນແຮງ.
Verse 44
कर्णस्य सैन्यं सुमहदभिहत्य शितै: शरै:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ດ້ວຍລູກສອນຄົມກິ່ງ ລາວໄດ້ຟັນຟາດກອງທັບອັນໃຫຍ່ຫຼວງຂອງກັນນະໃຫ້ລົ້ມລະລາຍ—ເປັນພາບແຫ່ງຝີມືຮົບທີ່ບໍ່ຢຸດຢັ້ງ ແມ່ນແຕ່ນ້ໍາໜັກທາງທຳມະຂອງການຂ້າຟັນໃນສົງຄາມກໍຍັງແຝງຢູ່ໃນກອບໃຫຍ່ແຫ່ງທຳມະຂອງມະຫາກາບ.
Verse 45
प्राविशद् भारतीं सेनामपर्यन्तां च सात्यकि: । सात्यकि कर्णकी विशाल वाहिनीको अपने पैने बाणोंद्वारा घायल करके अपार कौरवी सेनामें घुस गये ।। प्रविष्टे युयुधाने तु सैनिकेषु द्रुतेषु च
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ສາຕະຍະກິໄດ້ຝ່າເຂົ້າໄປໃນກອງທັບພາຣະຕະອັນກວ້າງໃຫຍ່ ດູເໝືອນບໍ່ມີຂອບເຂດ. ດ້ວຍລູກສອນຄົມຂອງລາວ ລາວໄດ້ຟັນຟາດແລະເຮັດໃຫ້ແຖວຂ້າສຶກບາດເຈັບ ແລ້ວຈຶ່ງຈອກເຂົ້າໄປໃນກອງທັບກົວຣະວະຢ່າງເລິກ; ເມື່ອຢຸຍຸທານະເຂົ້າໄປແລ້ວ ທະຫານຮອບຂ້າງກໍແຕກກະຈາຍ ໜີຢ່າງຮີບຮ້ອນ.
Verse 46
अमर्षी कृतवर्मा तु सात्यकिं पर्यवारयत् | सात्यकिके प्रवेश करते ही सारे कौरव-सैनिक भागने लगे। तब क्रोधमें भरे हुए कृतवर्मने उन्हें आ घेरा ।। तमापतन्तं विशिखै: षड्भिराहत्य सात्यकि:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ກຣິຕະວັຣມາໂກດແຄ້ນ ໄດ້ເຂົ້າມາລ້ອມສາຕະຍະກິເພື່ອຂັດຂວາງການຮຸກຄືບ. ແຕ່ເມື່ອກຣິຕະວັຣມາພຸ່ງເຂົ້າຈົມຕີ ສາຕະຍະກິກໍຍິງຖືກລາວດ້ວຍລູກສອນຫົກດອກ.
Verse 47
ततः पुन: षोडशभिरन्नतपर्वभिराशुगै:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວອີກຄັ້ງ ລາວໄດ້ຟື້ນການຈູ່ໂຈມດ້ວຍລູກສອນໄວ 16 ດອກ ທີ່ຂໍ້ຕໍ່ບິດຄົດ—ກົດດັນການບຸກດ້ວຍຄວາມໄວແລະຄວາມແມ່ນຍຳ ທ່າມກາງຄວາມຮຸນແຮງບໍ່ຢຸດຢັ້ງຂອງສົງຄາມ.
Verse 48
स ताड्यमानो विशिखेैर्बहुभिस्तिग्मतेजनै:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ລາວຖືກຕີຖືກຊ້ຳໆ ດ້ວຍລູກສອນຈຳນວນຫຼາຍ ຄົມກ້າ ແລະລຸກໂຊດດ້ວຍພະລັງ—ເປັນພາບຂອງຄວາມກົດດັນບໍ່ຢຸດຢັ້ງໃນສະໜາມຮົບ ທີ່ທົນທານແລະຈິດໃຈຖືກທົດສອບພາຍໃຕ້ພາລະຂອງສົງຄາມ.
Verse 49
सात्वतेन महाराज कृतवर्मा न चक्षमे । महाराज! सात्यकिके प्रचण्ड तेजवाले बहुसंख्यक बाणोंद्वारा घायल होनेपर कृतवर्मा सहन न कर सका |। स वत्सदन्तं संधाय जिह्मुगानलसंनिभम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ, ກຣິດວະຣະມາ ແຫ່ງສາຍສະກຸນສາດວະຕະ ບໍ່ອາດອົດທົນໄດ້. ຖືກສາຕະຍະກີຍິງດ້ວຍລູກສອນຈຳນວນຫຼາຍ ທີ່ລຸກໂຊດດ້ວຍເຕຊະອັນດຸເດືອດ, ກຣິດວະຣະມາກໍເສຍຄວາມອົດກັ້ນແລະຄວາມສະຫງົບ. ແລ້ວລາວໄດ້ສອດລູກສອນຊື່ “ວັດສະດັນຕະ” ຄ້າຍງູຄົດແລະໄຟ ເພື່ອກຽມການຕອບໂຕອັນດຸເດືອດໃນຄວາມຮ້ອນແຮງຂອງສະໜາມຮົບ.
Verse 50
स तस्य देहावरणं भित्त्वा देह च सायक:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ລູກສອນນັ້ນທະລຸຜ່ານເຄື່ອງປ້ອງກັນກາຍ (ເກາະ) ແລ້ວປັກເຂົ້າເນື້ອກາຍແທ້—ເປັນພາບຂອງຄວາມແມ່ນຍຳອັນໂຫດຮ້າຍໃນສົງຄາມ ທີ່ທັງການປ້ອງກັນແລະຄວາມກ້າຫານຖືກທົດສອບ ແລະຊີວິດຖືກເປີດໂປງຕໍ່ຜົນຂອງສົງຄາມ.
Verse 51
सपुड्खपत्र: पृथिवीं विवेश रुधिरोक्षित: । वह बाण सात्यकिके शरीर और कवच दोनोंको विदीर्ण करके खूनसे लथपथ हो पंख एवं पत्रसहित धरतीमें समा गया ।। ५० ई ।। अथास्य बहुभिराणैरच्छिनत् परमास्त्रवित्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ລູກສອນນັ້ນ ຍັງມີຂົນແລະກ້ານຄົບຖ້ວນ ຊຸ່ມເລືອດ ແລ້ວຈົມເຂົ້າໃນດິນ. ຫຼັງຈາກມັນສະຫຼາຍທັງຮ່າງກາຍແລະເກາະຂອງສາຕະຍະກີ ມັນ—ເປື້ອນເລືອດ—ກໍຫາຍໄປໃນພື້ນດິນ. ແລ້ວນັກໃຊ້ອາວຸດອັນສູງສຸດນັ້ນ ກໍຈູ່ໂຈມລາວອີກຄັ້ງ ຕັດຟັນດ້ວຍລູກສອນຫຼາຍດອກ.
Verse 52
विव्याध च रणे राजन् सात्यकिं सत्यविक्रमम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ, ໃນກາງສົງຄາມອັນດຸເດືອດ ລາວໄດ້ຍິງທະລຸ ສາຕະຍະກິ—ຜູ້ມີວິລະກຳບໍ່ເຄີຍຜິດຄຳ—ເປັນເຄື່ອງຊີ້ວ່າ ຄວາມຮຸນແຮງກຳລັງທະວີຂຶ້ນ ແມ່ນແຕ່ນັກຮົບຜູ້ໝັ້ນຄົງກໍຕ້ອງກາຍເປັນເປົ້າໝາຍ ພາຍໃຕ້ຄວາມຈຳເປັນແລະການບີບຄັ້ນຂອງສົງຄາມ.
Verse 53
ततः प्रशीर्णे धनुषि शक््त्या शक्तिमतां वर:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ເມື່ອຄັນທະນູແຕກພັງ ຜູ້ເປັນເລີດໃນບັນດາຜູ້ມີພະລັງ ໄດ້ຈັບຫອກຂຶ້ນ ປະຈັນແຮງດ້ວຍແຮງ ໃນຂະນະທີ່ຄວາມດຸເດືອດຂອງສົງຄາມຍັງກົດດັນຕໍ່ໄປ.
Verse 54
ततोअन््यत् सुदृढं चाप॑ं पूर्णमायम्य सात्यकि:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ສາຕະຍະກິ ໄດ້ຈັບຄັນທະນູອີກອັນ—ແນ່ນໜາ ບໍ່ຍອມອ່ອນ—ແລ້ວດຶງໃຫ້ເຕັມທີ່ ຕຽມສືບຕໍ່ການຮົບດ້ວຍໃຈອັນໝັ້ນຄົງ.
Verse 55
व्यसृजद् विशिखांस्तूर्ण शतशो5थ सहसत्रश: । सरथं कृतवर्माणं समन्तात् पर्यवारयत्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ສາຕະຍະກິ ໄດ້ປ່ອຍລູກສອນປາຍແຫຼມຢ່າງວ່ອງໄວ—ເປັນຮ້ອຍໆ ແລ້ວຕໍ່ໄປເປັນພັນໆ—ແລະຈາກທຸກທິດໄດ້ລ້ອມກັ້ນ ກຣິຕະວັຣມາ ຈົນປົກຄຸມລາວພ້ອມທັງລົດຮົບ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນສັນດຸດອັນບໍ່ຢຸດຢັ້ງຂອງສົງຄາມ ເມື່ອຝີມືການຮົບແລະໃຈອັນໝັ້ນຄົງອາດກົດຂີ່ຄູ່ຕໍ່ສູ້ໄດ້ຊົ່ວຄາວ ແມ່ນແຕ່ການຕໍ່ສູ້ໃຫຍ່ຍັງຄົງທົດສອບຄວາມອົດກັ້ນແລະຄວາມຖືກທຳທ່າມກາງຄວາມຮຸນແຮງ.
Verse 56
छादयित्वा रणे राजन हार्दिक्यं स तु सात्यकि: | अथास्य भल्लेन शिर: सारथे: समकृन्तत,राजन! रणक्षेत्रमें इस प्रकार कृतवर्माको आच्छादित करके सात्यकिने एक भल्ल द्वारा उसके सारथिका सिर काट दिया
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ, ເມື່ອສາຕະຍະກິ ໄດ້ປົກຄຸມ (ກົດຂີ່) ຮາຣດິກຍະ ໃນສົງຄາມແລ້ວ ລາວກໍໃຊ້ລູກສອນອັນຄົມກັບ ຕັດຫົວຄົນຂັບລົດຮົບຂອງລາວ. ດັ່ງນັ້ນການປະຈັນໜ້າຈຶ່ງທະວີເປັນຄວາມຮຸນແຮງອັນໂຫດຮ້າຍ ແລະເຈາະຈົງເປົ້າໝາຍ, ເມື່ອຊັຍຊະນະຖືກໄລ່ຕາມ ແມ່ນແຕ່ດ້ວຍການຂ້າຜູ້ຊ່ວຍເຫຼືອຂ້າງກາຍ, ສະທ້ອນການກັດກິນທາງຈິດທຳທີ່ຕິດຕາມສົງຄາມອັນຍາວນານ.
Verse 57
स पपात हत: सूतो हार्दिक्यस्य महारथात् । ततस्ते यन्तृरहिता: प्राद्रवंस्तुरगा भूशम्,उनके द्वारा मारा गया सारथि कृतवर्मके विशाल रथसे नीचे गिर पड़ा। फिर तो सारथिके बिना उसके घोड़े बड़े जोरसे भागने लगे
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ສາລະທີຖືກສັງຫານ ກໍຕົກລົງຈາກລົດຮົບໃຫຍ່ຂອງ ຮາຣດິກຍະ (ກຣິດວະຣະມາ). ຈາກນັ້ນ ເມື່ອຂາດຜູ້ຂັບ ມ້າທັງຫຼາຍກໍພາກັນພຸ້ນຫນີຢ່າງຮຸນແຮງໄປຕາມພື້ນດິນ.
Verse 58
अथ भोजस्तु सम्भ्रान्तो निगृहा[ तुरगान् स्वयम् | तस्थौ वीरो धनुष्पाणिस्तत् सैन्यान्यभ्यपूजयन्
ແລ້ວ ກຣິດວະຣະມາ ຊາວໂພຊະ ກໍຕົກໃຈສັບສົນ; ແຕ່ວິລະບຸລຸດນັ້ນໄດ້ຄວບຄຸມມ້າດ້ວຍຕົນເອງ ແລະຖືຄັນທະນູ ຢືນຢັນພ້ອມຮົບ. ທະຫານທັງຫຼາຍພາກັນສັນລະເສີນການກະທຳນັ້ນຢ່າງຫຼາຍ.
Verse 59
स मुहूर्तमिवाश्वस्य सदश्चान् समनोदयत् । व्यपेतभीरमित्राणामावहत् सुमहद् भयम्
ໃນເວລາບໍ່ດົນ ລາວກໍກັບຄືນສູ່ຄວາມສະຫງົບ ແລະຂັບມ້າດີເລີດຂອງຕົນໃຫ້ກ້າວໜ້າ. ຕົນເອງບໍ່ຫວາດຫວັນ ແຕ່ກໍນຳພາຄວາມຢ້ານກົວອັນໃຫຍ່ຫຼວງເຂົ້າສູ່ໃຈສັດຕູ.
Verse 60
सात्यकिश्वाभ्यगात् तस्मात् स तु भीममुपाद्रवत् | युयुधानो5पि राजेन्द्र भोजानीकाद् विनि:सृतः
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ສາຕະຍະກິ ກໍກ້າວອອກຈາກທີ່ນັ້ນ; ແຕ່ຕໍ່ມາ ລາວກໍພຸ້ນເຂົ້າໃສ່ ພີມະ. ແລະ ຢຸຍຸທານາ ດ້ວຍ—ໂອ ພະຣາຊາ—ໄດ້ຝ່າອອກຈາກກອງໂພຊະ ແລະພຸ້ນເຂົ້າສູ່ການຮົບ.
Verse 61
प्रययौ त्वरितस्तूर्ण काम्बोजानां महाचमूम् । स तत्र बहुभि: शूरै: संनिरुद्धो महारथै:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ລາວໄດ້ຮີບຮ້ອນມຸ່ງໄປຫາກອງທັບໃຫຍ່ຂອງຊາວກາມໂບຊະ. ທີ່ນັ້ນ ລາວຖືກວິລະບຸລຸດຫຼາຍຄົນ—ນັກຮົບລົດຮົບຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່—ປິດລ້ອມຈາກທຸກດ້ານ ເພື່ອຂັດຂວາງການບຸກຄືບຂອງລາວ.
Verse 62
न चचाल तदा राजन् सात्यकि: सत्यविक्रम: । राजेन्द्र यही अवसर पाकर सात्यकि वहाँसे आगे निकल गये। तब कृतवमनि भीमसेनपर धावा किया। कृतवर्माकी सेनासे निकलकर युयुधान तुरंत ही काम्बोजोंकी विशाल वाहिनीके पास आ पहुँचे। वहाँ बहुत-से शूरवीर महारथियोंने उन्हें आगे बढ़नेसे रोक दिया। महाराज! तो भी उस समय सत्यपराक्रमी सात्यकि विचलित नहीं हुए ।| ६०-६१ ह || संधाय च चमूं द्रोणो भोजे भारं निवेश्य च
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ, ໃນເວລານັ້ນ ສາຕະຍະກິ—ຜູ້ມີວິລະກຳທີ່ແທ້ ແລະບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ—ບໍ່ໄດ້ຫວັ່ນຫວາຍເລີຍ. ແມ່ນແຕ່ຢູ່ກາງຄວາມອຶດອັດຂອງການຮົບ ແລະການພະຍາຍາມຂັດຂວາງການກ້າວໜ້າຂອງລາວ, ລາວຍັງຄົງໝັ້ນຄົງໃນໃຈ ແລະຄວາມກ້າຫານ, ສະທ້ອນຈິດໃຈນັກຮົບຜູ້ປະຕິບັດທຳມະໜ້າທີ່ ໂດຍບໍ່ຍອມແພ້ຕໍ່ຄວາມຢ້ານ ຫຼືຄວາມສັບສົນ.
Verse 63
अभ्यधावदू रणे यत्तो युयुधानं युयुत्सया । द्रोणाचार्यने अपनी बिखरी हुई सेनाको एकत्र करके उसकी रक्षाका भार कृतवर्माको सौंपकर समरांगणमें सात्यकिके साथ युद्ध करनेकी इच्छासे उद्यत हो उनके पीछे-पीछे दौड़े | ६२ई ।।
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ດ້ວຍຄວາມປາຖະໜາຈະຮົບ, ລາວພຸ້ນຜ່ານສະໜາມຮົບ ໂດຍມຸ່ງໝາຍຈະປະລະກັບ ຢຸຍຸທານ (ສາຕະຍະກິ). ແລະເມື່ອລາວໄລ່ຕາມ, ລາວກໍ່ແລ່ນຕິດຢູ່ຫຼັງຫຼັງຂອງຢຸຍຸທານ—ກົດດັນການໄລ່ລ້າໃນຄວາມຮ້ອນແຮງຂອງສົງຄາມ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມເຄື່ອນໄຫວບໍ່ຢຸດຢັ້ງຂອງການຮົບ, ເມື່ອໜ້າທີ່ຕໍ່ຝ່າຍຕົນ ແລະຄວາມປາຖະໜາຈະປະຫານຄູ່ຕໍ່ສູ້ຜູ້ແຂງແກ່ນ ຜັກດັນໃຫ້ແມ່ທັບເຂົ້າໄລ່ຕາມດ້ວຍຕົນເອງ.
Verse 64
न्यवारयन्त संदहृष्टा: पाण्डुसैन्ये बृहत्तमा: । इस प्रकार उन्हें युयुधानके पीछे दौड़ते देख पाण्डव-सेनाके प्रमुख वीर हर्षमें भरकर द्रोणाचार्यको रोकनेका प्रयत्न करने लगे ।।
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ວິລະຊົນຜູ້ເປັນໜ້າສຸດໃນກອງທັບປານດະວະ ດ້ວຍຄວາມຮື້ນເຮືອງໃນໃຈ ພະຍາຍາມຂັດຂວາງ ດໂຣນາຈາຣຍະ ເມື່ອເຫັນລາວໄລ່ຕາມຢຸຍຸທານ. ແລ້ວພວກເຂົາເຂົ້າໄປໃກ້ ຮາຣດິກຍະ (ກຣິຕະວັຣມາ) ແລະປະຈັນໜ້າກັບລົດຮົບອັນຍອດຢ້ຽມນັ້ນ—ເພື່ອຢຸດຍັ້ງການພຸ້ນພາລະ ແລະຮັກສາໜ້າທີ່ຂອງຝ່າຍຕົນ ໃນຄວາມວຸ່ນວາຍຂອງສະໜາມຮົບ.
Verse 65
पञज्चाला विगतोत्साहा भीमसेनपुरोगमा: । परंतु रथियोंमें श्रेष्ठ महारथी कृतवर्मके पास पहुँचकर भीमसेनको आगे करके आक्रमण करनेवाले पांचालोंका उत्साह नष्ट हो गया || ६४ $ ।।
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ພວກປັນຈາລາ ທີ່ມີ ພີມະເສນ ນຳໜ້າ ຖືກທຳລາຍຄວາມຮື້ນເຮືອງ. ເມື່ອພວກເຂົາກ້າວໜ້າ—ວາງພີມະໄວ້ຂ້າງໜ້າ—ເພື່ອໂຈມຕີ ກຣິຕະວັຣມາ ມະຫາຣະຖີຜູ້ເລີດໃນບັນດານັກຮົບລົດ, ຄວາມໝັ້ນໃຈຂອງພວກເຂົາກໍ່ພັງທະລາຍ. ໂອ ພະຣາຊາ, ກຣິຕະວັຣມາຜູ້ກ້າຫານ ສະແດງວິລະກຳແລ້ວຂັດຂວາງພວກເຂົາ. ແມ່ນແຕ່ວິລະຊົນເຫຼົ່ານັ້ນຈະອ່ອນແຮງ ແລະມຶນງົງຢູ່ບ້າງ ກໍ່ຍັງພະຍາຍາມເພື່ອຊະນະ; ແຕ່ກຣິຕະວັຣມາກໍ່ລະດົມຝົນລູກສອນຈາກທຸກທິດ ເຮັດໃຫ້ມ້າ ແລະພາຫະນະຂອງພວກເຂົາວຸ່ນວາຍ.
Verse 66
सात्वतेन महाराज शतधाभिव्यशीर्यत । तदनन्तर सात्यकिके रथके समीप महान् कोलाहल मच गया। महाराज! चारों ओरसे दौड़कर आती हुई आपके पुत्रकी सेना सात्यकिके बाणोंसे आच्छादित हो सैकड़ों टुकड़ियोंमें बँटकर तितत-बितर हो गयी
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ, ນັກຮົບສາຕະວະຕະ (ສາຕະຍະກິ) ໄດ້ທຳລາຍກອງທັບຂອງພະຣາຊະບຸດຂອງທ່ານໃຫ້ແຕກອອກເປັນຮ້ອຍໆສ່ວນ. ຕໍ່ມາ ໃກ້ລົດຮົບຂອງສາຕະຍະກິ ເກີດສຽງອື້ອອງອັນໃຫຍ່. ກອງທັບຂອງພະຣາຊະບຸດທີ່ພຸ້ນເຂົ້າມາຈາກທຸກທິດ ຖືກປົກຄຸມດ້ວຍລູກສອນຂອງສາຕະຍະກິ ແລ້ວແຕກກະຈາຍ. ແມ່ນແຕ່ຍັງພະຍາຍາມເພື່ອຊະນະ, ພວກເຂົາກໍ່ມຶນງົງຢູ່ບ້າງ; ແລະສາຕະຍະກິກໍ່ລ້ອມພວກເຂົາດ້ວຍຝົນລູກສອນ ເຮັດໃຫ້ມ້າ ແລະພາຫະນະຂອງພວກເຂົາເມື່ອຍລ້າ ແລະທຸກທໍລະມານ. ໃນຂະນະນັ້ນ ວິລະຊົນ ກຣິຕະວັຣມາ ໄດ້ຂັດຂວາງພວກເຂົາດ້ວຍວິລະກຳ; ແລະແມ່ນແຕ່ພວກນັ້ນຍັງຮົບເພື່ອຊະນະ, ກຣິຕະວັຣມາກໍ່ລະດົມລູກສອນຈາກທຸກທິດ ເຮັດໃຫ້ພາຫະນະຂອງພວກເຂົາວຸ່ນວາຍ.
Verse 67
निगृहीतास्तु भोजेन भोजानीकेप्सवो रणे | अतिष्ठन्नार्यवद् वीरा: प्रार्थयन्तो महद्यश:
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ແຕ່ເມື່ອພວກເຂົາຖືກ ໂບຊະ (ກຣິຕະວັຣມັນ) ຂັດຂວາງໃນສົງຄາມ ວີຣະບຸລຸດຜູ້ປາດຖະນາຈະຝ່າທະລຸແຖວທັບໂບຊະ ກໍຢືນຢັນດຸດດັ່ງຜູ້ມີກຽດ—ປາດຖະນາຊື່ສຽງອັນໃຫຍ່ ແລະປາດຖະນາຈະຮົບກັບກອງທັບນັ້ນເອງ.
Verse 76
सप्त वीरान् महेष्वासानग्रानीकेष्वपोथयत् । उस सेनाके छिलन्न-भिन्न होते ही शिनिके महारथी पौत्रने सेनाके मुहानेपर खड़े हुए सात महाधनुर्धर वीरोंको मार गिराया
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອແຖວຫນ້າຂອງກອງທັບກຳລັງຖືກຟັນຂາດ ແລະແຕກກະຈາຍ ຫລານຂອງ ຊິນິ—ມະຫາຣະຖີຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່—ຢືນຢັນຢູ່ທີ່ປາກຂອງຮູບແບບກອງທັບ ແລະຟັນລົງວີຣະບຸລຸດ 7 ຄົນ ຜູ້ເປັນນັກທະນູຜູ້ແຂງກ້າ ແລະນຳຫນ້າກອງຫນ້າ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນອຳນາດການເຄື່ອນໄຫວອັນໂຫດຮ້າຍຂອງສົງຄາມ ເມື່ອຄວາມເປັນຜູ້ນຳ ແລະຄວາມກ້າຫານ ຖືກທົດສອບພາຍໃຕ້ນ້ຳໜັກແຫ່ງກຳມະຂອງການຂ້າຟັນຫມູ່ຊົນ.
Verse 83
शरैरनलसंकाशैरनिन्ये वीरान् यमक्षयम् | राजेन्द्र! तदनन्तर विभिन्न जनपदोंके स्वामी अन्यान्य वीर राजाओंको भी उन्होंने अपने अग्निसदृश बाणोंद्वारा यमलोक पहुँचा दिया
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍລູກສອນທີ່ລຸກໂຊດດຸດໄຟ ລາວໄດ້ສົ່ງວີຣະບຸລຸດທັງຫຼາຍໄປສູ່ອານາເຂດອັນບໍ່ສິ້ນສູນຂອງພຣະຍົມ. ໂອ ພຣະຣາຊາຜູ້ປະເສີດ! ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ລາວຍັງໄດ້ສົ່ງກະສັດວີຣະອື່ນໆ—ເຈົ້າແຫ່ງແຂວງແດນຕ່າງໆ—ໄປສູ່ໂລກຂອງພຣະຍົມ ດ້ວຍລູກສອນດຸດໄຟນັ້ນ ຂັບດັນສົງຄາມໃຫ້ເຄື່ອນໜ້າດ້ວຍພະລັງສັງຫານອັນບໍ່ຢຸດຢັ້ງ.
Verse 112
इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें सात्यकिका कौरव-सेनामें प्रवेशविषयक एक सौ बारहवाँ अध्याय पूरा हुआ
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ສຣີມະຫາພາຣະຕະ» ພາກ ດໂຣນະປັຣວະ ພາຍໃນຕອນ «ຊະຍະດຣະຖະວະທະປັຣວະ» ບົດທີ 112 ໄດ້ສິ້ນສຸດ ອັນພັນລະນາເຖິງການເຂົ້າໄປໃນກອງທັບກະວຣະວະຂອງ ສາຕະຍະກິ. ສູດປິດທ້າຍນີ້ໝາຍເຖິງການຜັນຜ່ານໃນເລື່ອງສົງຄາມ ເນັ້ນອຳນາດການເຄື່ອນໄຫວອັນບໍ່ຢຸດຢັ້ງຂອງການຮົບຕາມໜ້າທີ່ ແລະນ້ຳໜັກທາງສິນທຳອັນໜັກໜ່ວງຂອງການກະທຳທີ່ເຮັດເພື່ອຊະນະ ແລະເພື່ອການແກ້ແຄ້ນ.
Verse 113
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि सात्यकिक््रवेशे त्रयोदशाधिकशततमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें यात्यकिप्रवेशविषयक एक सौ तेरहवाँ अध्याय पूरा हुआ
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ສຣີມະຫາພາຣະຕະ» ພາກ ດໂຣນະປັຣວະ ພາຍໃນຕອນ «ຊະຍະດຣະຖະວະທະປັຣວະ» ບົດທີ 113 ໄດ້ສິ້ນສຸດ—ໂດຍສະເພາະຕອນທີ່ພັນລະນາການເຂົ້າໄປຂອງ ສາຕະຍະກິ. ຄຳປິດທ້າຍນີ້ໝາຍເຖິງການປິດຈົບຂອງໜ່ວຍການເລົ່າເລື່ອງນີ້ ແລະວາງເຫດການໄວ້ໃນວິກິດທາງທຳອັນໃຫຍ່ຂອງສົງຄາມ ເມື່ອຄຳສາບານ, ຄວາມຈົ່ງຮັກພັກດີ, ແລະຄວາມຮີບດ່ວນໃນການຊ່ວຍເຫຼືອມິດສະຫາຍ ເປັນແຮງຂັບໃຫ້ຄວາມຂັດແຍ້ງດຳເນີນຕໍ່ໄປ.
Verse 166
पतितैर्ऋषभाक्षाणां सा बभावति मेदिनी । वृषभके समान बड़े-बड़े नेत्रोंवाले वीरोंके सीरे हुए मनोहर कुण्डलमण्डित चन्द्रमा-जैसे मुखोंसे वहाँकी भूमि अत्यन्त शोभा पा रही थी
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ແຜ່ນດິນໄດ້ສະຫວ່າງໄສ ເພາະຖືກປົກຄຸມດ້ວຍຮ່າງວີລະບຸລຸດທີ່ລົ້ມຕາຍ ຜູ້ມີດວງຕາດັ່ງຕາງົວຜູ້ກ້າ. ຫົວທີ່ຖືກຕັດຂາດ—ປະດັບດ້ວຍຕຸ້ມຫູງາມ ແລະມີໃບໜ້າດັ່ງດວງຈັນ—ເຮັດໃຫ້ພື້ນສະໜາມຮົບດູງາມຢ່າງປະຫລາດ ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມປະຫລາດທາງສິນທຳຂອງສົງຄາມ: ຄວາມງາມແລະຄວາມກ້າຫານພາຍນອກກາຍເປັນໄຮ້ຄ່າ ເມື່ອທຳມະພັງທະລາຍເຂົ້າສູ່ການຂ້າຟັນ.
Verse 273
ध्वजमेकेन बाणेन विव्याध युधि मारिष । माननीय नरेश! तदनन्तर युयुधानने पुनः दस बाण मारकर द्रोणाचार्यको घायल कर दिया। फिर एक बाणसे उनके सारथिको
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ໂອ ພະມະຫາກະສັດຜູ້ຄວນເຄົາລົບ, ໃນກາງສະໜາມຮົບ ລາວໄດ້ຍິງລູກສອນດອກດຽວທະລຸທຸງ. ຈາກນັ້ນ ຢຸຍຸທານະຍິງອີກສິບດອກ ເຮັດໃຫ້ ໂດຣນາຈານ ບາດເຈັບ. ຕໍ່ມາ ດ້ວຍລູກສອນດອກດຽວ ລາວຟັນລົງຄົນຂັບລົດຮົບຂອງໂດຣນາ; ດ້ວຍສີ່ດອກ ລາວລົ້ມມ້າທັງສີ່; ແລະດ້ວຍອີກດອກໜຶ່ງ ລາວທະລຸທຸງໃນສະໜາມຮົບ.
Verse 286
त्वरन् प्राच्छादयद् बाणैः शलभानामिव व्रजै: । इसके बाद द्रोणाचार्यने उतावले होकर टिट्ठीदलोंके समान अपने शीघ्रगामी बाणोंद्वारा घोड़े, सारथि, रथ और ध्वजसहित सात्यकिको आच्छादित कर दिया
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ຈາກນັ້ນ ໂດຣນາຈານ ໄດ້ຮີບຮ້ອນ ສາດລູກສອນຢ່າງໜາແໜ້ນ ດັ່ງຝູງຕັກແຕນປົກຄຸມຟ້າ ຈົນຄຸ້ມຄອງສາຕະຍະກິ ພ້ອມທັງມ້າ, ຄົນຂັບ, ລົດຮົບ ແລະທຸງ.
Verse 296
आच्छादयदसम्भ्रान्तस्ततो द्रोण उवाच ह । इसी प्रकार सात्यकिने भी बिना किसी घबराहटके बहुत-से शीघ्रगामी बाणोंकी वर्षा करके द्रोणाचार्यको ढक दिया। तब द्रोणाचार्य बोले--
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ດ້ວຍໃຈທີ່ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ແລະສະຫງົບສະຫງຽບ ລາວໄດ້ສາດລູກສອນທີ່ບິນໄວຢ່າງໜາແໜ້ນ ຄຸ້ມຄອງໂດຣນາ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ສາຕະຍະກິກໍ—ໂດຍບໍ່ມີຄວາມຕົກໃຈແມ່ນແຕ່ນ້ອຍ—ສາດລູກສອນຈຳນວນຫຼາຍອັນວ່ອງໄວ ແລະຫໍ້ຫຸ້ມໂດຣນາຈານ. ແລ້ວໂດຣນາກ່າວວ່າ—
Verse 313
यदि मां त्वं रणे हित्वा न यास्याचार्यवद् द्रुतम् “माधव! तुम्हारे आचार्य अर्जुन तो कायरके समान युद्धका मैदान छोड़कर चले गये हैं। मैं युद्ध कर रहा था तो भी मुझे छोड़कर मेरी परिक्रमा करते हुए चल दिये। तुम भी अपने आचार्यके समान तुरंत ही समरांगणमें मुझे छोड़कर चले नहीं जाओगे तो युद्धमें तत्पर रहते हुए मेरे हाथसे आज जीवित बचकर नहीं जा सकोगे'
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: «ຖ້າເຈົ້າບໍ່ປະຖິ້ມຂ້າໃນກາງສົງຄາມ ແລະບໍ່ໜີໄປຢ່າງໄວດັ່ງອາຈານຂອງເຈົ້າ—ໂອ ມາດະວະ!—ໃນມື້ນີ້ ເຈົ້າຈະບໍ່ອາດລອດຊີວິດຈາກມືຂ້າໄດ້ ໃນຂະນະທີ່ຂ້າຍັງມຸ່ງໝັ້ນຈະຮົບ. ອາຈານຂອງເຈົ້າ ອາຣຈຸນ ດັ່ງຄົນຂີ້ຂະຫຍານ ໄດ້ລະທິ້ງສະໜາມຮົບ; ແມ່ນແຕ່ໃນຂະນະທີ່ຂ້າກຳລັງຮົບ ລາວກໍປະຖິ້ມຂ້າ ເດີນອ້ອມຂ້າແລ້ວຈາກໄປ. ຖ້າເຈົ້າກໍບໍ່ຮີບຈາກຂ້າໃນສະໜາມນີ້ ດັ່ງອາຈານຂອງເຈົ້າ ເຈົ້າຈະບໍ່ລອດ»».
Verse 353
यत्तो याहि रणे सूत शृणु चेदं॑ वच: परम् | 'सूत! द्रोणाचार्य मुझे रोकनेके लिये सब प्रकारसे प्रयत्न करेंगे, अतः तुम रफणक्षेत्रमें सावधान होकर चलो और मेरी यह दूसरी बात भी सुन लो
Sañjaya said: “Drive with full attention in the midst of battle, O charioteer, and listen to this supreme instruction. Droṇācārya will strive by every means to stop me; therefore, remain vigilant as you move across the battlefield, and hear this further counsel of mine.”
Verse 416
नानादेशसमुत्थैश्ष पदातिभिरधिष्ितम् । “जहाँ सूतपुत्र कर्णको आगे करके बहुत-से दाक्षिणात्य योद्धा खड़े हैं
Sañjaya said: “It is occupied by foot-soldiers drawn from many different regions. There, with Karṇa—the charioteer’s son—placed in the forefront, many warriors from the southern lands stand ready. The army that comes into view, packed with elephants, horses, and chariots, also contains infantry from numerous countries. Drive my chariot there as well.”
Verse 433
युयुधानं महाभागं गच्छन्तमनिवर्तिनम् । युद्धसे पीछे न हटनेवाले महाभाग युयुधानको आगे बढ़ते देख द्रोणाचार्य कुपित हो उठे और वे बहुत-से बाणोंकी वर्षा करते हुए कुछ दूरतक उनके पीछे-पीछे दौड़े
Sañjaya said: Seeing the illustrious Yuyudhāna advancing without turning back from battle, Droṇācārya was seized with anger; showering him with many arrows, he ran after him for some distance. The scene highlights the warrior’s steadfast resolve on the battlefield and the teacher-warrior’s fierce determination to check an unstoppable advance.
Verse 466
चतुर्भिश्चतुरोअस्याश्वानाजघानाशु वीर्यवान् | उसे आते देख पराक्रमी सात्यकिने छ: बाणोंद्वारा उसे चोट पहुँचाकर चार बाणोंसे उसके चारों घोड़ोंको शीघ्र ही घायल कर दिया
Sañjaya said: Seeing him advance, the mighty Sātyaki swiftly struck—wounding him with six arrows and, with four more, quickly disabling his four horses. The scene underscores the ruthless precision of battlefield skill, where valor is measured not only by courage but by decisive action that turns the tide of combat.
Verse 473
सात्यकि: कृतवर्माणिं प्रत्यविध्यत् स्तनान्तरे । तदनन्तर पुनः झुकी हुई गाँठवाले सोलह बाण मारकर सात्यकिने कृतवर्माकी छातीमें गहरी चोट पहुँचायी
Sañjaya said: Sātyaki struck Kṛtavarmā in the space between the breasts. Immediately afterward, he again released sixteen knot-jointed (crooked) arrows, inflicting a deep wound in Kṛtavarmā’s chest. The scene underscores the relentless escalation of combat in the Kurukṣetra war, where prowess and resolve drive warriors to ever more forceful blows, even as the ethical weight of violence continues to accumulate.
Verse 493
आकृष्य राजजन्नाकर्णाद् विव्याधोरसि सात्यकिम् | राजन्! वक्रमतिसे चलनेवाले अग्निके समान तेजस्वी वत्सदन््त नामक बाणको धनुषपर रखकर कृतवर्मने उसे कानतक खींचा और उसके द्वारा सात्यकिकी छातीमें प्रहार किया
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະຣາຊາ, ກຣິຕະວັຣມາ ດຶງສາຍຄັນທະນູໄປຈົນເຖິງຫູ ແລ້ວຍິງທະລຸອົກຂອງສາຕະຍະກີ. ເຂົາວາງລູກສອນທີ່ລຸກໄຟຊື່ «ວັດສະດັນຕະ» ລົງໃນຄັນທະນູ—ສະຫວ່າງໄສດັ່ງໄຟ ແລະໄວໃນທາງ—ດຶງໄປຈົນເຖິງຫູ ແລ້ວຟັນຟາດໃສ່ອົກຂອງສາຕະຍະກີ.
Verse 516
समार्गणगणं राजन् कृतवर्मा शरासनम् । राजन्! कृतवर्मा उत्तम अस्त्रोंका ज्ञाता है। उसने बहुत-से बाण चलाकर बाणसमूहोंसहित सात्यकिके शरासनको काट दिया
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະຣາຊາ, ກຣິຕະວັຣມາ ຜູ້ຮູ້ຊ່ຽວຊານໃນອາວຸດຊັ້ນເລີດ ໄດ້ຍິງລູກສອນຫຼາຍດອກດັ່ງຝົນ ແລະພ້ອມກັບຝູງລູກສອນທີ່ກະຈຸກກະຈິກ ກໍຕັດຄັນທະນູຂອງສາຕະຍະກີໃຫ້ຂາດລົງ.
Verse 523
दशभिर्विशिखैस्ती #णैरभिक्रुद्धः स्तनान्तरे । नरेश्वर! इसके बाद क्रोधमें भरे हुए कृतवर्माने सत्यपराक्रमी सात्यकिकी छातीमें पुनः दस पैने बाणोंद्वारा गहरा आघात किया
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະຣາຊາ, ຕໍ່ມາ ກຣິຕະວັຣມາຜູ້ເດືອດດານດ້ວຍໂທສະ ໄດ້ຟັນຟາດໃສ່ສາຕະຍະກີ ຜູ້ກ້າຫານແທ້ ອີກຄັ້ງໜຶ່ງ ໂດຍຍິງລູກສອນຄົມກິບສິບດອກ ໃຫ້ຈົມເລິກໃນອົກຂອງເຂົາ.
Verse 536
जघान दक्षिणं बाहुं सात्यकि: कृतवर्मण: । धनुष कट जानेपर शक्तिशाली शूरवीरोंमें श्रेष्ठ सात्यकिने कृतवर्माकी दाहिनी भुजापर शत्तिद्वारा ही प्रहार किया
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໃນຄວາມຮ້ອນແຮງຂອງສົງຄາມ ສາຕະຍະກີໄດ້ຟັນທຳລາຍແຂນຂວາຂອງກຣິຕະວັຣມາ. ເມື່ອຄັນທະນູຖືກຕັດຂາດ ສາຕະຍະກີ ຜູ້ແຂງແກ່ງ ແລະເປັນຍອດນັກຮົບ ກໍໃຊ້ສັກຕິ (ຫອກ) ຟາດໃສ່ແຂນຂວາຂອງກຣິຕະວັຣມາ.
Verse 3436
प्रयात: सहसा राजन् सारथिं चेदमब्रवीत् । संजय कहते हैं--राजन्! ऐसा कहकर सात्यकि सहसा द्रोणाचार्यको छोड़कर चल दिये और सारथिसे इस प्रकार बोले--
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະຣາຊາ, ເມື່ອເວົ້າດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ສາຕະຍະກີກໍອອກໄປທັນທີ ປະລະດໂຣນາຈາຣຍະໄວ້ຂ້າງຫຼັງ ແລ້ວກ່າວກັບສາຣະຖີຂອງຕົນດັ່ງນີ້—
Frequently Asked Questions
Dhṛtarāṣṭra’s dilemma is interpretive and ethical: he confronts the collapse of his side’s fortunes and oscillates between fatalism (kāla’s reversal) and accountability, seeking confirmation about Saindhava’s fate while recognizing that prior actions have produced present consequences.
The chapter contrasts assumption with disciplined reporting: grief-driven inference can distort judgment, while careful narration clarifies causality and sequence. It also illustrates how individual agency operates within larger forces—strategy, alliances, and time—without reducing outcomes to a single factor.
No explicit phalaśruti appears within this chapter’s verses. Its meta-function is structural: it uses the Dhṛtarāṣṭra–Saṃjaya frame to situate battlefield detail inside a reflective discourse on consequence, perception, and the burdens of rulership during crisis.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.