Shloka 66
धृतराष्ट्र-संजय-संवादः — सात्यकि-अलम्बुसयोर्युद्धवर्णनम्
Dhṛtarāṣṭra–Saṃjaya Dialogue; Account of Sātyaki vs Alambusa
सात्वतेन महाराज शतधाभिव्यशीर्यत । तदनन्तर सात्यकिके रथके समीप महान् कोलाहल मच गया। महाराज! चारों ओरसे दौड़कर आती हुई आपके पुत्रकी सेना सात्यकिके बाणोंसे आच्छादित हो सैकड़ों टुकड़ियोंमें बँटकर तितत-बितर हो गयी,यतमानांश्व तान् सर्वानीषद्विगतचेतस: । अभितस्तान् शरौघेण क्लान्तवाहानकारयत् राजन्! वीर कृतवर्मने पराक्रम करके उनको रोक दिया। वे सभी वीर कुछ-कुछ शिथिल एवं अचेत-से हो रहे थे तो भी अपनी विजयके लिये प्रयत्नशील थे; परंतु कृतवर्मानि सब ओरसे उनके ऊपर बाणसमूहोंकी वर्षा करके उनके वाहनोंको व्याकुल कर दिया
saṃjaya uvāca |
sātvaten mahārāja śatadhābhivyaśīryata |
tad-anantaraṃ sātyakike rathake samīpe mahān kolāhalo 'bhavat |
mahārāja! catur-diśaṃ dhāvatī tava putrasya senā sātyakinaḥ bāṇair āchāditā satadhā vibhajya titat-bitarābhavat |
yatamānāṃs tān sarvān īṣad-vigata-cetasaḥ |
abhitas tān śaraughena klānta-vāhān akārayat |
rājan! vīraḥ kṛtavarmā parākrameṇa tān nyavārayat |
te sarve vīrāḥ kiṃcit-śithilā iva acetasa iva ca bhūtvāpi vijayāya yatamānā āsan; kintu kṛtavarmā sarvataḥ śara-samūha-varṣeṇa teṣāṃ vāhanāni vyākulayām āsa ||
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ, ນັກຮົບສາຕະວະຕະ (ສາຕະຍະກິ) ໄດ້ທຳລາຍກອງທັບຂອງພະຣາຊະບຸດຂອງທ່ານໃຫ້ແຕກອອກເປັນຮ້ອຍໆສ່ວນ. ຕໍ່ມາ ໃກ້ລົດຮົບຂອງສາຕະຍະກິ ເກີດສຽງອື້ອອງອັນໃຫຍ່. ກອງທັບຂອງພະຣາຊະບຸດທີ່ພຸ້ນເຂົ້າມາຈາກທຸກທິດ ຖືກປົກຄຸມດ້ວຍລູກສອນຂອງສາຕະຍະກິ ແລ້ວແຕກກະຈາຍ. ແມ່ນແຕ່ຍັງພະຍາຍາມເພື່ອຊະນະ, ພວກເຂົາກໍ່ມຶນງົງຢູ່ບ້າງ; ແລະສາຕະຍະກິກໍ່ລ້ອມພວກເຂົາດ້ວຍຝົນລູກສອນ ເຮັດໃຫ້ມ້າ ແລະພາຫະນະຂອງພວກເຂົາເມື່ອຍລ້າ ແລະທຸກທໍລະມານ. ໃນຂະນະນັ້ນ ວິລະຊົນ ກຣິຕະວັຣມາ ໄດ້ຂັດຂວາງພວກເຂົາດ້ວຍວິລະກຳ; ແລະແມ່ນແຕ່ພວກນັ້ນຍັງຮົບເພື່ອຊະນະ, ກຣິຕະວັຣມາກໍ່ລະດົມລູກສອນຈາກທຸກທິດ ເຮັດໃຫ້ພາຫະນະຂອງພວກເຂົາວຸ່ນວາຍ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the battlefield ethic of kṣatriya exertion: even when shaken and disoriented, warriors continue striving for their chosen objective, while opposing heroes answer force with disciplined counter-force. It also underscores how leadership and timely resistance (Kṛtavarman’s intervention) can prevent total rout amid chaos.
Sātyaki breaks and scatters the Kaurava-side troops with heavy arrow-fire, creating tumult near his chariot. As the troops become partially dazed yet still fight on, Kṛtavarman arrives and checks Sātyaki’s pressure by surrounding them with his own volleys, disturbing their mounts and vehicles.