Paramahansa
ಪರಮಹಂಸ ಉಪನಿಷತ್ (ಅಥರ್ವವೇದ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಡುವ, ಸನ್ಯಾಸ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ) ಪರಮಹಂಸ ಸನ್ಯಾಸಿಯ ಉನ್ನತ ಆದರ್ಶವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಆದರೆ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಸಾಧನ ಆತ್ಮ-ಬ್ರಹ್ಮ ಐಕ್ಯಜ್ಞಾನ; ಜ್ಞಾನೋದಯದ ನಂತರ ಬಾಹ್ಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳು, ಕರ್ಮಕಾಂಡ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುರುತುಗಳು ಅಹಂಕಾರದ ಆಶ್ರಯವಾಗಬಹುದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಮಹಂಸ ಅವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಮಾನ-ಅಪಮಾನ, ಲಾಭ-ಹಾನಿ, ಶೀತ-ಉಷ್ಣ ದ್ವಂದ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಸಮತ್ವದಿಂದಿದ್ದು, ಭಿಕ್ಷೆಯಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸಿ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ಆತ್ಮವನ್ನು ಕಾಣುವ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.
Start ReadingKey Teachings
Paramahaṃsa ideal: the highest renouncer who discriminates the Real (brahman) from the unreal (nāma-rūpa)
Jñāna as the direct means to mokṣa; inner realization supersedes external ritual supports
Tyāga of identifiers: abandonment of sacred thread, tuft, staff, and fixed marks when they become ego-supports
Equanimity (samatva) toward heat/cold, honor/dishonor, gain/loss; freedom from praise and blame
Non-possessiveness and non-agency: relinquishing “I” and “mine,” resting in the witness Self
Universal vision: seeing the same ātman in all beings; compassion and non-injury as natural expressions of knowledge
Mendicant simplicity: alms, homelessness, minimal needs; wandering without attachment to place or community
“Bāla-unmatta” trope: social nonconformity as a sign of inner freedom, not moral laxity
Verses of the Paramahansa
4 verses with Sanskrit text, transliteration, and translation.
Verse 1
अथ योगिनं परमहंसं कोऽयं मार्गस्तेषां का स्थितिरिति नारदो भगवन्तमुपगत्योवाच । तं भगवानाह । योऽयं परमहंसमार्गो लोके दुर्लभतरो न तु बाहुल्यो; यद्येको भवति स एव नित्यपूतस्थः, स एव वेदपुरुष इति विदुषो मन्य...
ನಂತರ ನಾರದನು ಭಗವಂತನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಕೇಳಿದನು: “ಪರಮಹಂಸನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಯೋಗಿ ಯಾರು? ಅವನ ಮಾರ್ಗವೇನು, ಅವನ ಸ್ಥಿತಿಯೇನು?” ಭಗವಂತನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: “ಪರಮಹಂಸಮಾರ್ಗವು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭ; ಬಹುಜನರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಲ್ಲ. ಅಂಥವನು ಒಬ್ಬನೇ ಇದ್ದರೂ ಅವನೇ ನಿತ್ಯಪವಿತ್ರಸ್ಥ; ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅವನನ್ನು ‘ವೇದಪುರುಷ’—ವೇದಾನುಭವದ ಮೂರ್ತರೂಪ—ಎಂದು ಮನ್ಯಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮಹಾಪುರುಷನ ಚಿತ್ತವು ಸದಾ ನನ್ನಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನೂ ಅವನಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿರುವೆನು. ಪುತ್ರ, ಮಿತ್ರ, ಪತ್ನಿ, ಬಂಧುಗಳು ಮುಂತಾದವರನ್ನು; ಶಿಖೆ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞೋಪವೀತವನ್ನು; ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಕಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಸಂನ್ಯಾಸಮಾಡಿ, ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡರೂಪ ಅಂಡವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ, ದೇಹಧಾರಣೆಗೂ ಲೋಕಹಿತಕ್ಕೂ ಮಾತ್ರ ಕೌಪೀನ, ದಂಡ ಮತ್ತು ಆವರಣವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ ಅವೇ ಮುಖ್ಯಲಕ್ಷಣವಲ್ಲ. ‘ಮುಖ್ಯವೇನು?’ ಎಂದರೆ—ಇದೇ ಮುಖ್ಯ.
Sannyāsa and the rarity of the Paramahaṃsa; inner purity and Brahman-abidance beyond external marksVerse 2
न दण्डं न शिखां न यज्ञोपवीतं न चाच्छादनं चरति परमहंसः । न शीतं न चोष्णं न सुखं न दुःखं न मानावमानौ च; षडूर्मिवर्जं निन्दागर्वमत्सरदम्भमदर्पेच्छाद्वेषसुखदुःखकामक्रोधलोभमोहहर्षाहंकारादीन् च हित्वा स्ववप...
ಪರಮಹಂಸನು ದಂಡವನ್ನೂ ಶಿಖೆಯನ್ನೂ ಯಜ್ಞೋಪವೀತವನ್ನೂ ಆವರಣವನ್ನೂ ಧರಿಸಿ ಸಂಚರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ಶೀತವೂ ಇಲ್ಲ, ಉಷ್ಣವೂ ಇಲ್ಲ; ಸುಖವೂ ಇಲ್ಲ, ದುಃಖವೂ ಇಲ್ಲ; ಮಾನವೂ ಇಲ್ಲ, ಅಪಮಾನವೂ ಇಲ್ಲ. ಷಡೂರ್ಮಿಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ನಿಂದೆ, ಗರ್ವ, ಮತ್ಸರ, ದಂಭ, ಮದ, ಅಹಂಕಾರ, ಇಚ್ಛೆ, ದ್ವೇಷ, ಸುಖದುಃಖ, ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ಮೋಹ, ಹರ್ಷ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಕುಣಪದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಆ ದೇಹವು ಸಂಶಯ, ವಿಪರೀತಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮಿಥ್ಯಾಜ್ಞಾನಗಳ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ನಿರಸ್ತವಾಗಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ನಿತ್ಯ ನಿವೃತ್ತ; ಅವನು ನಿತ್ಯಬೋಧ; ಸ್ವಯಂಸ್ಥಿತ. ನಾನು ಆ ಶಾಂತ, ಅಚಲ, ಅದ್ವೈತ ಆನಂದ-ವಿಜ್ಞಾನಘನನೇ. ಅದೇ ನನ್ನ ಪರಮ ಧಾಮ; ಅದೇ ನನ್ನ ಶಿಖೆ; ಅದೇ ನನ್ನ ಉಪವೀತ. ಪರಮಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಆತ್ಮನ ಏಕತ್ವಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅವರ ಭೇದವು ಕಡಿದುಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತದೆ—ಅದೇ ಸಂಧ್ಯಾ.
Advaita-jñāna and de-identification from body-mind; transcendence of dvandvas and ṣaḍūrmīsVerse 3
सर्वान्कामान्परित्यज्य अद्वैते परमस्थितिः । ज्ञानदण्डो धृतो येन एकदण्डी स उच्यते ॥ काष्ठदण्डो धृतो येन सर्वाशी ज्ञानवर्जितः । स याति नरकान्घोरान्महारौरवसंज्ञकान् ॥ इदमन्तरं ज्ञात्वा स परमहंसः ॥ ३॥
ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪರಿತ್ಯಜಿಸಿ, ಅವನ ಪರಮ ಸ್ಥಿತಿ ಅದ್ವೈತದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರ. ಯಾರು ‘ಜ್ಞಾನದಂಡ’ವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾನೋ ಅವನು ಏಕದಂಡಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಯಾರು ಕಾಷ್ಠದಂಡವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅಚ್ಛಂದವಾಗಿ ಭಕ್ಷಿಸಿ, ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದವನಾಗಿರುವನೋ—ಅವನು ಮಹಾರೌರವವೆಂಬ ಭಯಂಕರ ನರಕಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಈ ಭೇದವನ್ನು ತಿಳಿದವನೇ ಪರಮಹಂಸನು.
Jñāna as the true renunciant’s ‘staff’; Advaita-niṣṭhā and desirelessness (vairāgya)Verse 4
आशाम्बरो न नमस्कारो न स्वधाकारो न निन्दा न स्तुतिर् यदृच्छिको भवेद् भिक्षुर् नाऽऽवाहनं न विसर्जनं न मन्त्रं न ध्यानं नोपासनं च न लक्ष्यं नाकाङ्क्ष्यं न पृथग् नापृथग् अहं न न त्वं न सर्वं चानिकेतस्थिति...
ಭಿಕ್ಷು ಆಶಾ-ಅಂಬರಧಾರಿ—ಅಂದರೆ ಯದೃಚ್ಛೆಯಿಂದ ಬಂದದ್ದರಿಂದಲೇ ಆವೃತನಾಗಿರುವವನು; ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವಿಲ್ಲ, ಸ್ವಧಾಕಾರವಿಲ್ಲ, ನಿಂದೆಯಿಲ್ಲ, ಸ್ತುತಿಯಿಲ್ಲ. ಅವನು ಯದೃಚ್ಛಾಜೀವಿ. ಅವನಿಗೆ ಆವಾಹನವಿಲ್ಲ, ವಿಸರ್ಜನವಿಲ್ಲ; ಮಂತ್ರವಿಲ್ಲ, ಧ್ಯಾನವಿಲ್ಲ, ಉಪಾಸನೆಯಿಲ್ಲ; ಲಕ್ಷ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲ; ‘ಪೃಥಕ್’ವೂ ಅಲ್ಲ, ‘ಅಪೃಥಕ್’ವೂ ಅಲ್ಲ; ‘ನಾನು’ವೂ ಅಲ್ಲ, ‘ನೀನು’ವೂ ಅಲ್ಲ, ‘ಎಲ್ಲವೂ’ ಅಲ್ಲ. ಭಿಕ್ಷು ಅನಿಕೇತ-ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಸುವರ್ಣಾದಿಗಳನ್ನು ಪರಿಗ್ರಹಿಸಬಾರದು; ಲೋಕವನ್ನು ನೋಡಬಾರದು, ಲಾಲಸೆಯಿಂದಲೂ ನೋಡಬಾರದು. ‘ಆಬಾಧಕ ಯಾರು?’ ಎಂದರೆ—ಆಬಾಧಕ ಇದ್ದೇ ಇದೆ: ಭಿಕ್ಷು ರಸದಿಂದ ಸುವರ್ಣವನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಬ್ರಹ್ಮಹಾ ಆಗುತ್ತಾನೆ; ರಸದಿಂದ ಸುವರ್ಣವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿದರೆ ಆತ್ಮಹಾ ಆಗುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭಿಕ್ಷು ಸುವರ್ಣವನ್ನು ರಸದಿಂದ ನೋಡಬಾರದು, ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬಾರದು, ಗ್ರಹಿಸಬಾರದು. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಎಲ್ಲ ಕಾಮಗಳು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತವೆ. ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಉದ್ವಿಗ್ನನಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಸುಖದಲ್ಲಿ ಸ್ಪೃಹೆ ಇಲ್ಲ; ರಾಗದ ಮೇಲೆಯೂ ತ್ಯಾಗ; ಎಲ್ಲೆಡೆ ಶುಭ-ಅಶುಭಗಳಲ್ಲಿ ಅನಭಿಸ್ನೇಹ; ದ್ವೇಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಹರ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಗತಿ ಉಪರಮಿಸಿದಾಗ ಅವನು ಆತ್ಮನಲ್ಲೇ ಅವಸ್ಥಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಪೂರ್ಣತೆ—ಆನಂದ—ಏಕಬೋಧವಾದ ಅದೇ ‘ತತ್ ಬ್ರಹ್ಮಾಹಮಸ್ಮಿ’ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಕೃತಕೃತ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಕೃತಕೃತ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Moksha (sannyāsa/paramahaṃsa ideal) grounded in Atman–Brahman identity and vairāgya (dispassion)Ask anything about the Paramahansa Upanishad
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.