Opening the text

ಜಾಬಾಲ ಉಪನಿಷತ್ (ಶುಕ್ಲ ಯಜುರ್ವೇದ ಸಂಬಂಧಿತ) ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕದಾದರೂ ಸನ್ಯಾಸ, ತೀರ್ಥಭಾವನೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಜ್ಞಾನ ಕುರಿತು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ. ಇದು ವೈದಿಕ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡೇ ಯಜ್ಞಾದಿ ಬಾಹ್ಯ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಅಂತರಾರ್ಥದ ಮೂಲಕ ಪುನರ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ—ಅಂತಿಮ ಗುರಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಾಶಿ/ಅವಿಮುಕ್ತ ತತ್ತ್ವ ಪ್ರಮುಖ. ‘ಅವಿಮುಕ್ತ’ ಒಂದು ಕಡೆ ಕಾಶಿ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರ; ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಸಾಧಕನ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿರುವ, ಬ್ರಹ್ಮಸನ್ನಿಧಿ ಎಂದಿಗೂ ಬಿಡದ ಚೈತನ್ಯಕೇಂದ್ರ. ಹೀಗಾಗಿ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೂ, ನಿಜವಾದ ತೀರ್ಥ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವೇ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯ ಬೋಧನೆ: ಸನ್ಯಾಸ ಕೇವಲ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಶ್ರಮವಲ್ಲ; ವಿವೇಕ-ವೈರಾಗ್ಯಾಧಾರಿತ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮೋಕ್ಷಮಾರ್ಗ. ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸಾಧನ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನ; ಬಾಹ್ಯ ಆಚರಣೆಗಳು ಆತ್ಮ-ಬ್ರಹ್ಮ ಏಕತ್ವಬೋಧದಲ್ಲಿ ಪರಿಪಕ್ವವಾದಾಗಲೇ ಸಾರ್ಥಕ.
Start ReadingSaṃnyāsa as a legitimate Vedic path grounded in discernment (viveka) and dispassion (vairāgya)
Interiorization of sacrifice: true “fire” and “altar” are knowledge and contemplative discipline
Avimukta/Kāśī as both sacred geography and an inner locus of ever-present Brahman
Primacy of jñāna (Self-knowledge) over mere ritual formalism for mokṣa
Non-dual orientation: Ātman-realization as the decisive means to liberation
Renunciation as re-identification with the witnessing Self rather than social status alone
Pilgrimage and holy places as pedagogical symbols pointing to the omnipresent Self
6 verses with Sanskrit text, transliteration, and translation.
Verse 1
ॐ बृहस्पतिरुवाच—याज्ञवल्क्यं यदनु कुरुक्षेत्रं देवानां देवयजनं सर्वेषां भूतानां ब्रह्मसदनम्। अविमुक्तं वै कुरुक्षेत्रं देवानां देवयजनं सर्वेषां भूतानां ब्रह्मसदनम्। तस्माद्यत्र क्वचन गच्छति तदेव मन्ये...
ಓಂ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ‘ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ’ವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದುದು ದೇವರ ದೇವಯಜನಸ್ಥಾನವೂ, ಸಮಸ್ತ ಭೂತಗಳಿಗೂ ಬ್ರಹ್ಮನ ನಿವಾಸವೂ ಆಗಿದೆ. ನಿಜವಾಗಿ ‘ಅವಿಮುಕ್ತ’ವೇ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ—ದೇವರ ದೇವಯಜನ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಬ್ರಹ್ಮಸದನ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹೋದರೂ ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನೇ ಅವಿಮುಕ್ತವೆಂದು ಭಾವಿಸಬೇಕು; ಅದೇ ನಿಜವಾದ ಅವಿಮುಕ್ತ. ಇದುವೇ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ—ದೇವರ ಯಜ್ಞಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಭೂತಗಳ ಬ್ರಹ್ಮಾಲಯ. ಇಲ್ಲಿ ಜೀವಿಯ ಪ್ರಾಣಗಳು ಹೊರಟು ಹೋಗುವಾಗ ರುದ್ರನು ‘ತಾರಕ’ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದರಿಂದ ಆ ಜೀವ ಅಮೃತನಾಗಿ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಿಮುಕ್ತವನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸಬೇಕು; ಅವಿಮುಕ್ತವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬಾರದು—ಎಂದು ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಹೇಳಿದರು॥೧॥
Mokṣa through tāraka-brahma-upadeśa; Avimukta as Brahman-abode (kṣetra as inner locus)Verse 2
अथ हैनमत्रिः पप्रच्छ याज्ञवल्क्यं—य एषोऽनन्तोऽव्यक्त आत्मा तं कथमहं विजानीयामिति॥ स होवाच याज्ञवल्क्यः—सोऽविमुक्त उपास्यो य एषोऽनन्तोऽव्यक्त आत्मा सोऽविमुक्ते प्रतिष्ठित इति॥ सोऽविमुक्तः कस्मिन्प्रतिष...
ನಂತರ ಅತ್ರಿಯು ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನನ್ನು ಕೇಳಿದನು—‘ಈ ಅನಂತ, ಅವ್ಯಕ್ತ ಆತ್ಮನನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಲಿ?’ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಹೇಳಿದರು—‘ಅವಿಮುಕ್ತವನ್ನು ಉಪಾಸಿಸಬೇಕು; ಈ ಅನಂತ ಅವ್ಯಕ್ತ ಆತ್ಮನು ಅವಿಮುಕ್ತದಲ್ಲೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.’ (ಅತ್ರಿ ಕೇಳಿದನು:) ‘ಅವಿಮುಕ್ತವು ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ?’ (ಉತ್ತರ:) ‘ವರಣಾ ಮತ್ತು ನಾಶೀ ಇವರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ.’ (ಅತ್ರಿ:) ‘ವರಣಾ ಏನು? ನಾಶೀ ಏನು?’ (ಉತ್ತರ:) ‘ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವುದರಿಂದ ವರಣಾ; ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದರಿಂದ ನಾಶೀ.’ (ಅತ್ರಿ:) ‘ಇದರ ಸ್ಥಾನ ಯಾವುದು?’ (ಉತ್ತರ:) ‘ಭ್ರೂಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಸಿಕೆಯ ಸಂಧಿ—ಅದೇ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕಗಳ ಸಂಧಿ.’ ಇದನ್ನೇ ‘ಸಂಧಿ’ ‘ಸಂಧ್ಯಾ’ ಎಂದು ಬ್ರಹ್ಮವಿದರು ಉಪಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವಿಮುಕ್ತ ಉಪಾಸ್ಯ. ಹೀಗೆ ಅವಿಮುಕ್ತಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ—ಯಾರು ಇದನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ತಿಳಿಯುವನೋ॥೨॥
Ātman as ananta/avyakta; inner Avimukta as sandhi (liminal point) and upāsanā leading to jñānaVerse 3
अथ हैनं ब्रह्मचारिण ऊचुः—किं जप्येनामृतत्वं ब्रूहीति॥ स होवाच याज्ञवल्क्यः—शतरुद्रियेण इति; एतान्येव ह वा अमृतस्य नामानि। एतैर्ह वा अमृतो भवतीति—एवमेवैतद्याज्ञवल्क्यः॥३॥
ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು—‘ಯಾವ ಜಪದಿಂದ ಅಮೃತತ್ವ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ? ದಯವಿಟ್ಟು ಹೇಳಿರಿ.’ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು—‘ಶತರುದ್ರೀಯ ಜಪದಿಂದ.’ ಇವುಗಳೇ ಅಮೃತನ ನಾಮಗಳು; ಇವುಗಳಿಂದಲೇ ಮನುಷ್ಯನು ಅಮೃತನಾಗುತ್ತಾನೆ—ಎಂದು ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಹೇಳಿದರು॥೩॥
Amṛtatva through nāma-upāsanā/japa of Rudra as the Immortal (Brahman)Verse 4
अथ हैनं जनको वैदेहो याज्ञवल्क्यमुपसमेत्योवाच—भगवन्, संन्यासं ब्रूहीति । स होवाच याज्ञवल्क्यः—ब्रह्मचर्यं परिसमाप्य गृही भवेत् । गृही भूत्वा वनी भवेत् । वनी भूत्वा प्रव्रजेत् । यदि वेतरथा ब्रह्मचर्यादे...
ಅನಂತರ ವಿದೇಹದ ಜನಕನು ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಹೇಳಿದನು—“ಭಗವನ್, ಸಂನ್ಯಾಸವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿರಿ.” ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು—“ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ಗೃಹಸ್ಥನಾಗಲಿ; ಗೃಹಸ್ಥನಾಗಿ ವಾನಪ್ರಸ್ಥನಾಗಲಿ; ವಾನಪ್ರಸ್ಥನಾಗಿ ಪ್ರವ್ರಜ್ಯೆ ಮಾಡಿ ಪರಿವ್ರಾಜಕನಾಗಲಿ. ಇಲ್ಲವೆ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದಿಂದಲೇ, ಅಥವಾ ಮನೆಯಿಂದ, ಅಥವಾ ವನದಿಂದಲೇ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರವ್ರಜಿಸಬಹುದು. ಮತ್ತೆ ವ್ರತವಿಲ್ಲದವನಾಗಲಿ ವ್ರತವಂತನಾಗಲಿ, ಸ್ನಾತಕನಾಗಲಿ ಅಸ್ನಾತಕನಾಗಲಿ, ಅಗ್ನಿಗಳು ಲೋಪವಾದವನಾಗಲಿ—ಯಾವ ದಿನ ವೈರಾಗ್ಯ ಉಂಟಾಗುವುದೋ ಆ ದಿನವೇ ಪ್ರವ್ರಜಿಸಬೇಕು. ಕೆಲವರು ಪ್ರಜಾಪತ್ಯ ಇಷ್ಟಿಯನ್ನೇ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಹಾಗೆ ಮಾಡಬಾರದು—ಆಗ್ನೇಯ ಇಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಅಗ್ನಿಯೇ ಪ್ರಾಣ; ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ತ್ರೈಧಾತವೀಯ ಇಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು; ಸತ್ತ್ವ-ರಜಸ್-ತಮಸ್ ಎಂಬ ಮೂರು ಧಾತುಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಸೂಚ್ಯ. ‘ಅಯಂ ತೇ ಯೋನಿರೃತ್ವಿಜೋ…’ ಎಂಬ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಘ್ರಾಣಿಸಬೇಕು. ಪ್ರಾಣವೇ ಅಗ್ನಿಯ ಯೋನಿ; ‘ಪ್ರಾಣಂ ಗಚ್ಛ ಸ್ವಾಹಾ’ ಎಂದು ಇದರ ಅರ್ಥ. ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ತಂದು ಪೂರ್ವಾಗ್ನಿಗೆ ಘ್ರಾಣ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಅಗ್ನಿ ಸಿಗದಿದ್ದರೆ ಜಲದಲ್ಲಿ ಹೋಮ ಮಾಡಬೇಕು; ಜಲವೇ ಸರ್ವ ದೇವತೆಗಳು. ‘ಸರ್ವಾಭ್ಯೋ ದೇವತಾಭ್ಯೋ ಜುಹೋಮಿ ಸ್ವಾಹಾ’ ಎಂದು ಹೋಮ ಮಾಡಿ ಆ ಜಲವನ್ನು ತೆಗೆದು ಪಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಈ ಘೃತಾಹುತಿ ‘ಮೋಕ್ಷಮಂತ್ರ’, ‘ತ್ರಯೀ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ—ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು. ಇದು ಬ್ರಹ್ಮ; ಇದನ್ನೇ ಉಪಾಸಿಸಬೇಕು. “ಹಾಗೆಯೇ, ಭಗವನ್” ಎಂದು ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಹೇಳಿದನು.
Saṃnyāsa as a direct means to mokṣa; internalization of yajña into prāṇa and guṇa-transcendenceVerse 5
अथ हैनमत्रिः पप्रच्छ याज्ञवल्क्यं—पृच्छामि त्वा याज्ञवल्क्य, अयज्ञोपवीती कथं ब्राह्मण इति । स होवाच याज्ञवल्क्यः—इदमेवास्य तद्यज्ञोपवीतं य आत्मा । अपः प्राश्याचम्य—अयं विधिः परिव्राजकानाम् । वीराध्वान...
ನಂತರ ಅತ್ರಿಯು ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು—“ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ನಾನು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ: ಯಜ್ಞೋಪವೀತವಿಲ್ಲದೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಗೆ?” ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಹೇಳಿದನು—“ಇದೇ ಅವನ ಯಜ್ಞೋಪವೀತ—ಅಂದರೆ ಆತ್ಮನೇ. ನೀರನ್ನು ಕುಡಿದು ಆಚಮನ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ—ಇದು ಪರಿವ್ರಾಜಕರ ವಿಧಿ: ವೀರಾಧ್ವಾನದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಉಪವಾಸಮರಣದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಜಲಪ್ರವೇಶದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಅಗ್ನಿಪ್ರವೇಶದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಮಹಾಪ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ. ನಂತರ ಪರಿವ್ರಾಟ್ ಮಸುಕಾದ ವಸ್ತ್ರಧಾರಿ, ಮುಂಡಿತ, ಅಪರಿಗ್ರಹಿ, ಶುದ್ಧ, ಅಹಿಂಸಕ, ಭಿಕ್ಷಾವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಜೀವಿಸುವವನು—ಬ್ರಹ್ಮಭಾವಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಯಾರಾದರೂ ಆತನಾಗಿದ್ದರೆ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ವಾಣಿಯಿಂದಲೂ ಸಂನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಈ ಪಥವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನು ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ತಿಳಿದಿದ್ದನು; ಅದರಿಂದ ಸಂನ್ಯಾಸಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿದನಾಗಿ ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ—ಎಂದು ಭಗವಾನ್ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಹೇಳಿದರು.
Ātman as the true yajñopavīta; saṃnyāsa-dharma; inner renunciation beyond external symbolsVerse 6
तत्र परमहंसानामसंवर्तक-कारुणि-श्वेतकेतु-दुर्वास-ऋभु-निदाघ-जड-भरत-दत्तात्रेय-रैवतक-प्रभृतयोऽव्यक्तलिङ्गा अव्यक्ताचारा अनुन्मत्ता उन्मत्तवदाचरन्तः त्रिदण्डं कमण्डलुं शिक्यं पात्रं जलपवित्रं शिखां यज्ञोप...
ಅಲ್ಲಿ ಪರಮಹಂಸರಲ್ಲಿ—ಅಸಂವರ್ತಕ, ಕಾರುಣಿ, ಶ್ವೇತಕೇತು, ದುರ್ವಾಸ, ಋಭು, ನಿದಾಘ, ಜಡ, ಭರತ, ದತ್ತಾತ್ರೇಯ, ರೈವತಕ ಮೊದಲಾದವರು—ಅವ್ಯಕ್ತ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಅವ್ಯಕ್ತ ಆಚರಣೆಯವರು; ಉನ್ಮತ್ತರಲ್ಲ, ಆದರೂ ಉನ್ಮತ್ತರಂತೆ ವರ್ತಿಸುವವರು. ‘ಭೂಃ ಸ್ವಾಹಾ’ ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ತ್ರಿದಂಡ, ಕಮಂಡಲು, ಶಿಕ್ಯ, ಪಾತ್ರೆ, ಜಲಪವಿತ್ರ, ಶಿಖೆ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞೋಪವೀತ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಜಲದಲ್ಲಿ ತ್ಯಜಿಸಿ ಆತ್ಮವನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಬೇಕು. ಬಂಗಾರ ಧರಿಸಿದವನಂತೆ ಇದ್ದರೂ ಗ್ರಂಥಿರಹಿತ, ನಿರ್ಪರಿಗ್ರಹ—ಹೀಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಮ್ಯಕ್ ಸಂಪನ್ನ, ಶುದ್ಧಮನಸ್ಸಿನವನು—ಪ್ರಾಣಧಾರಣೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ವಿಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಭಿಕ್ಷಾಚರಣೆ ಮಾಡಿ, ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನೇ ಪಾತ್ರೆಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಲಾಭ-ಅಲಾಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಮನಾಗಿ, ಶೂನ್ಯಾಗಾರ, ದೇವಾಲಯ, ಹುಲ್ಲಿನ ರಾಶಿ, ಹುಳುಗುಡ್ಡೆ, ಮರದ ಬೇರು, ಕುಂಭಾರರ ಶೆಡ್, ಯಜ್ಞಗೃಹ, ನದಿತೀರ, ಪರ್ವತಗುಹೆ, ಕಂದರ, ಕೊಟರ, ಜಲಪಾತ, ಬಯಲು ನೆಲ—ಇಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅನಿಕೇತನಾಗಿ ವಾಸಿಸಿ; ಪ್ರಯತ್ನಶೀಲ, ನಿರ್ಮಮ, ಶುಕ್ಲಧ್ಯಾನಪರಾಯಣ, ಅಧ್ಯಾತ್ಮನಿಷ್ಠ, ಅಶುಭಕರ್ಮ ನಿರ್ಮೂಲನೆಗೆ ತತ್ಪರನಾಗಿ—ಸಂನ್ಯಾಸದಿಂದ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಅವನನ್ನೇ ಪರಮಹಂಸ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಪರಮಹಂಸ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
Paramahaṃsa-saṃnyāsa; nirahaṅkāra/nirmamatva; ātma-anveṣaṇa (seeking the Self) as the sole markAnswers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.