Upanishads - Jaabaal
Vedic (General)Yajur Veda6 Verses

Jaabaal

Vedic (General)Yajur Veda

ജാബാല ഉപനിഷത്ത് (ശുക്ല യജുര്‍വേദബന്ധിതം) വലുപ്പത്തിൽ ചെറുതായാലും സന്ന്യാസം, തീർത്ഥബോധം, ആത്മജ്ഞാനം എന്നിവയിൽ വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്ന ഗ്രന്ഥമാണ്. വൈദിക അധികാരം നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് യജ്ഞാദി ബാഹ്യകർമ്മങ്ങളെ അന്തർമുഖ അർത്ഥത്തിലേക്ക് മാറ്റി വായിക്കുന്നു—അന്തിമ ലക്ഷ്യം ബ്രഹ്മവിദ്യയാണ്. കാശി/അവിമുക്ത ആശയം ഇവിടെ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ‘അവിമുക്ത’ ഒരുവശത്ത് കാശി എന്ന പുണ്യക്ഷേത്രം; മറ്റുവശത്ത് साधകന്റെ അന്തർഹൃദയത്തിലെ, ബ്രഹ്മസന്നിധി ഒരിക്കലും വിട്ടുപോകാത്ത ചൈതന്യകേന്ദ്രം. അതിനാൽ തീർത്ഥയാത്രയുടെ മൂല്യം അംഗീകരിച്ചിട്ടും, യഥാർത്ഥ തീർത്ഥം ആത്മസാക്ഷാത്കാരമാണെന്ന് ഉപനിഷത്ത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പ്രധാന ഉപദേശം: സന്ന്യാസം സാമൂഹിക ആശ്രമമാത്രമല്ല; വിവേക-വൈരാഗ്യാധിഷ്ഠിതമായ മോക്ഷമാർഗമാണ്. മോക്ഷത്തിന്റെ നിർണായക ഉപായം ആത്മജ്ഞാനം; ബാഹ്യാചാരങ്ങൾ ആത്മ-ബ്രഹ്മ ഐക്യബോധത്തിൽ പരിപാക്വമാകുമ്പോഴാണ് സാർഥകം.

Start Reading

Key Teachings

Saṃnyāsa as a legitimate Vedic path grounded in discernment (viveka) and dispassion (vairāgya)

Interiorization of sacrifice: true “fire” and “altar” are knowledge and contemplative discipline

Avimukta/Kāśī as both sacred geography and an inner locus of ever-present Brahman

Primacy of jñāna (Self-knowledge) over mere ritual formalism for mokṣa

Non-dual orientation: Ātman-realization as the decisive means to liberation

Renunciation as re-identification with the witnessing Self rather than social status alone

Pilgrimage and holy places as pedagogical symbols pointing to the omnipresent Self

Verses of the Jaabaal

6 verses with Sanskrit text, transliteration, and translation.

Verse 1

ॐ बृहस्पतिरुवाच—याज्ञवल्क्यं यदनु कुरुक्षेत्रं देवानां देवयजनं सर्वेषां भूतानां ब्रह्मसदनम्। अविमुक्तं वै कुरुक्षेत्रं देवानां देवयजनं सर्वेषां भूतानां ब्रह्मसदनम्। तस्माद्यत्र क्वचन गच्छति तदेव मन्ये...

ഓം ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു—ഹേ യാജ്ഞവൽക്യ, ‘കുരുക്ഷേത്രം’ എന്നു അറിയപ്പെടുന്നതു ദേവന്മാരുടെ ദേവയജനസ്ഥലവും സർവ്വഭൂതങ്ങൾക്കുമുള്ള ബ്രഹ്മസദനവും ആകുന്നു. നിശ്ചയമായും ‘അവിമുക്തം’ തന്നെയാണ് കുരുക്ഷേത്രം—ദേവന്മാരുടെ ദേവയജനവും സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ ബ്രഹ്മനിവാസവും. അതിനാൽ മനുഷ്യൻ എവിടെയെങ്കിലും പോയാലും ആ സ്ഥലത്തെ തന്നേ അവിമുക്തമെന്നു കരുതണം; അതേ യഥാർത്ഥ അവിമുക്തം. ഇതുതന്നെ കുരുക്ഷേത്രം—ദേവയജനവും സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ ബ്രഹ്മസദനവും. ഇവിടെ ജീവിയുടെ പ്രാണങ്ങൾ പുറപ്പെടുമ്പോൾ രുദ്രൻ ‘താരക’ ബ്രഹ്മത്തെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു; അതിനാൽ ആ ജീവൻ അമൃതനായി മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് അവിമുക്തത്തെ മാത്രം ആശ്രയിക്കണം; അവിമുക്തത്തെ ഉപേക്ഷിക്കരുത്—ഇങ്ങനെ യാജ്ഞവൽക്യൻ പറഞ്ഞു।

Mokṣa through tāraka-brahma-upadeśa; Avimukta as Brahman-abode (kṣetra as inner locus)

Verse 2

अथ हैनमत्रिः पप्रच्छ याज्ञवल्क्यं—य एषोऽनन्तोऽव्यक्त आत्मा तं कथमहं विजानीयामिति॥ स होवाच याज्ञवल्क्यः—सोऽविमुक्त उपास्यो य एषोऽनन्तोऽव्यक्त आत्मा सोऽविमुक्ते प्रतिष्ठित इति॥ सोऽविमुक्तः कस्मिन्प्रतिष...

പിന്നെ അത്രി യാജ്ഞവൽക്യനോട് ചോദിച്ചു—‘ഈ അനന്തവും അവ്യക്തവുമായ ആത്മാവിനെ ഞാൻ എങ്ങനെ അറിയും?’ യാജ്ഞവൽക്യൻ പറഞ്ഞു—‘അവിമുക്തത്തെ ഉപാസിക്കണം; ഈ അനന്ത അവ്യക്ത ആത്മാവ് അവിമുക്തത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതനാണ്.’ (അത്രീ ചോദിച്ചു:) ‘അവിമുക്തം ഏതിന്മേൽ പ്രതിഷ്ഠിതം?’ (ഉത്തരം:) ‘വരണാ-നാശീ ഇവയുടെ മദ്ധ്യേ പ്രതിഷ്ഠിതം.’ (അത്രീ:) ‘വരണാ എന്ത്? നാശീ എന്ത്?’ (ഉത്തരം:) ‘ഇന്ദ്രിയജന്യമായ എല്ലാ ദോഷങ്ങളെയും തടയുന്നതിനാൽ വരണാ; ഇന്ദ്രിയജന്യമായ എല്ലാ പാപങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്നതിനാൽ നാശീ.’ (അത്രീ:) ‘അതിന്റെ സ്ഥാനം ഏത്?’ (ഉത്തരം:) ‘ഭ്രൂമധ്യവും നാസികയും ചേരുന്ന സംധി—അതേ ദ്യുലോകത്തിന്റെയും പരലോകത്തിന്റെയും സംധി.’ ഇതുതന്നെ ‘സന്ധി’, ‘സന്ധ്യാ’ എന്നു ബ്രഹ്മവിദർ ഉപാസിക്കുന്നു. അവിമുക്തം ഉപാസ്യമാണ്. ഇങ്ങനെ അവിമുക്തജ്ഞാനം ഉപദേശിക്കുന്നു—ഇതു ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ (അറിയുന്നു)।

Ātman as ananta/avyakta; inner Avimukta as sandhi (liminal point) and upāsanā leading to jñāna

Verse 3

अथ हैनं ब्रह्मचारिण ऊचुः—किं जप्येनामृतत्वं ब्रूहीति॥ स होवाच याज्ञवल्क्यः—शतरुद्रियेण इति; एतान्येव ह वा अमृतस्य नामानि। एतैर्ह वा अमृतो भवतीति—एवमेवैतद्याज्ञवल्क्यः॥३॥

പിന്നെ ബ്രഹ്മചാരികൾ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു—‘ഏത് ജപം ചെയ്താൽ അമൃതത്വം ലഭിക്കും? പറയുക.’ യാജ്ഞവൽക്യൻ പറഞ്ഞു—‘ശതരുദ്രീയ ജപം കൊണ്ടാണ്.’ ഇവ തന്നെയാണ് അമൃതന്റെ നാമങ്ങൾ; ഇവയാൽ തന്നേ മനുഷ്യൻ അമൃതനാകുന്നു—ഇങ്ങനെ യാജ്ഞവൽക്യൻ പറഞ്ഞു।

Amṛtatva through nāma-upāsanā/japa of Rudra as the Immortal (Brahman)

Verse 4

अथ हैनं जनको वैदेहो याज्ञवल्क्यमुपसमेत्योवाच—भगवन्, संन्यासं ब्रूहीति । स होवाच याज्ञवल्क्यः—ब्रह्मचर्यं परिसमाप्य गृही भवेत् । गृही भूत्वा वनी भवेत् । वनी भूत्वा प्रव्रजेत् । यदि वेतरथा ब्रह्मचर्यादे...

അനന്തരം വിദേഹരാജനായ ജനകൻ യാജ്ഞവൽക്യനെ സമീപിച്ചു പറഞ്ഞു—“ഭഗവൻ, സന്ന്യാസം ഉപദേശിക്കണമേ.” യാജ്ഞവൽക്യൻ പറഞ്ഞു—“ബ്രഹ്മചര്യം സമാപ്തമാക്കി ഗൃഹസ്ഥനാകാം; ഗൃഹസ്ഥനായി വനപ്രസ്ഥനാകാം; വനപ്രസ്ഥനായി പ്രവ്രജ്യ ചെയ്ത് പരിവ്രാജകനാകാം. അല്ലെങ്കിൽ ബ്രഹ്മചര്യത്തിൽ നിന്നോ, വീട്ടിൽ നിന്നോ, വനത്തിൽ നിന്നോ നേരിട്ടും പ്രവ്രജിക്കാം. പിന്നെയും വ്രതമില്ലാത്തവനായാലും വ്രതവാനായാലും, സ്നാതകനായാലും അസ്നാതകനായാലും, അഗ്നികൾ ലോപിച്ചവനായാലും—വൈരാഗ്യം ഉദിക്കുന്ന അതേ ദിവസം തന്നെ പ്രവ്രജിക്കണം. ചിലർ പ്രജാപത്യ ഇഷ്ടി മാത്രം ചെയ്യുന്നു; അങ്ങനെ ചെയ്യരുത്—ആഗ്നേയ ഇഷ്ടി ചെയ്യണം. അഗ്നി തന്നെയാണ് പ്രാണൻ; അതിനാൽ പ്രാണനെ തന്നെയാണ് സ്ഥാപിക്കുന്നത്. ത്രൈധാതവീയ ഇഷ്ടി ചെയ്യണം; സത്ത്വം, രജസ്, തമസ് എന്ന മൂന്നു ധാതുക്കളെ അതിലൂടെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘അയം തേ യോനിരൃത്വിജോ…’ എന്ന മന്ത്രം ചൊല്ലി അഗ്നിയെ ഘ്രാണിക്കണം. പ്രാണൻ തന്നെയാണ് അഗ്നിയുടെ യോനി; ‘പ്രാണം ഗച്ഛ സ്വാഹാ’ എന്നതിലൂടെ അതേ അർത്ഥം പറയുന്നു. ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് അഗ്നി കൊണ്ടുവന്ന് മുൻ അഗ്നിയെ ഘ്രാണിപ്പിക്കണം. അഗ്നി ലഭിക്കാത്തപക്ഷം ജലത്തിൽ ഹോമം ചെയ്യണം; ജലം സകല ദേവതകളുമാണ്. ‘സർവാഭ്യോ ദേവതാഭ്യോ ജുഹോമി സ്വാഹാ’ എന്ന് ഹോമം ചെയ്ത് ആ ജലം എടുത്ത് പാനം ചെയ്യണം. ഈ ഘൃതാഹുതി ‘മോക്ഷമന്ത്രം’, ‘ത്രയീ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു—എന്ന് പറയണം. ഇതാണ് ബ്രഹ്മം; ഇതേ ഉപാസിക്കണം. “അങ്ങനെ തന്നേ, ഭഗവൻ” എന്നു യാജ്ഞവൽക്യൻ പറഞ്ഞു.

Saṃnyāsa as a direct means to mokṣa; internalization of yajña into prāṇa and guṇa-transcendence

Verse 5

अथ हैनमत्रिः पप्रच्छ याज्ञवल्क्यं—पृच्छामि त्वा याज्ञवल्क्य, अयज्ञोपवीती कथं ब्राह्मण इति । स होवाच याज्ञवल्क्यः—इदमेवास्य तद्यज्ञोपवीतं य आत्मा । अपः प्राश्याचम्य—अयं विधिः परिव्राजकानाम् । वीराध्वान...

പിന്നെ അത്രി യാജ്ഞവൽക്യനോട് ചോദിച്ചു—“യാജ്ഞവൽക്യ, ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു: യജ്ഞോപവീതമില്ലാതെ ഒരാൾ എങ്ങനെ ബ്രാഹ്മണൻ?” യാജ്ഞവൽക്യൻ പറഞ്ഞു—“ഇതുതന്നെയാണ് അവന്റെ യജ്ഞോപവീതം—അഥവാ ആത്മാവ്. ജലം പാനം ചെയ്ത് ആചമനം ചെയ്താൽ—ഇതാണ് പരിവ്രാജകരുടെ വിധി: വീരാധ്വാനത്തിൽ, അല്ലെങ്കിൽ ഉപവാസമരണത്തിൽ, അല്ലെങ്കിൽ ജലപ്രവേശത്തിൽ, അല്ലെങ്കിൽ അഗ്നിപ്രവേശത്തിൽ, അല്ലെങ്കിൽ മഹാപ്രസ്ഥാനത്തിൽ. തുടർന്ന് പരിവ്രാട് മങ്ങിയ വസ്ത്രം ധരിച്ചു, മുണ്ഡിതനായി, അപരിഗ്രഹിയായി, ശുദ്ധനായി, അദ്രോഹിയായി, ഭിക്ഷാവൃത്തിയാൽ ജീവിച്ച്—ബ്രഹ്മഭാവത്തിന് യോഗ്യനാകുന്നു. ഒരാൾ രോഗാതുരനായാൽ മനസ്സിലും വാക്കിലും സന്ന്യാസം സ്വീകരിക്കണം. ഈ പഥം ബ്രഹ്മാവിന് പരമ്പരയായി അറിയപ്പെട്ടത്; അതിലൂടെ സന്ന്യാസി ബ്രഹ്മവിദായി പുറപ്പെടുന്നു—എന്നിങ്ങനെ ഭഗവാൻ യാജ്ഞവൽക്യൻ പറഞ്ഞു.

Ātman as the true yajñopavīta; saṃnyāsa-dharma; inner renunciation beyond external symbols

Verse 6

तत्र परमहंसानामसंवर्तक-कारुणि-श्वेतकेतु-दुर्वास-ऋभु-निदाघ-जड-भरत-दत्तात्रेय-रैवतक-प्रभृतयोऽव्यक्तलिङ्गा अव्यक्ताचारा अनुन्मत्ता उन्मत्तवदाचरन्तः त्रिदण्डं कमण्डलुं शिक्यं पात्रं जलपवित्रं शिखां यज्ञोप...

അവിടെ പരമഹംസന്മാരിൽ—അസംവർത്തക, കാരുണി, ശ്വേതകേതു, ദുര്വാസസ്, ഋഭു, നിദാഘ, ജഡ, ഭരത, ദത്താത്രേയ, റൈവതക മുതലായവർ—അവ്യക്തലിംഗവും അവ്യക്താചാരവും ഉള്ളവർ; ഉന്മത്തരല്ല, എങ്കിലും ഉന്മത്തരുപോലെ പെരുമാറുന്നവർ. ‘ഭൂഃ സ്വാഹാ’ എന്നു ഉച്ചരിച്ച് ത്രിദണ്ഡം, കമണ്ഡലു, ശിക്യം, പാത്രം, ജലപവിത്രം, ശിഖ, യജ്ഞോപവീതം—ഇവയെല്ലാം ജലത്തിൽ ഉപേക്ഷിച്ച് ആത്മാവിനെ അന്വേഷിക്കണം. സ്വർണം ധരിച്ചവനെപ്പോലെ തോന്നിയാലും ഗ്രന്ഥിരഹിതൻ, നിർപരിഗ്രഹൻ—ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മമാർഗത്തിൽ സമ്യക് സമ്പന്നനായി, ശുദ്ധമനസ്സോടെ—പ്രാണധാരണയ്ക്കായി ആവശ്യമായ സമയത്ത് മാത്രം വിമുക്തനായി, ഭിക്ഷാചരണം ചെയ്ത്, ഉദരത്തെ തന്നെ പാത്രമാക്കി, ലാഭ-അലാഭങ്ങളിൽ സമനായി, ശൂന്യഗൃഹം, ദേവഗൃഹം, പുല്ലുകൂമ്പാരം, വൽമീകം, വൃക്ഷമൂലം, കുശവരുടെ ശാല, യാഗഗൃഹം, നദീതീരം, ഗിരിഗുഹ, കന്ദരം, കൊട്ടരം, നിർഝരം, ശുഷ്കഭൂമി—ഇവിടങ്ങളിൽ അനികേതവാസിയായി വസിച്ച്; പരിശ്രമശീലൻ, നിർമമൻ, ശുക്ലധ്യാനപരായണൻ, അധ്യാത്മനിഷ്ഠൻ, അശുഭകർമ്മനിർമൂലനത്തിൽ തത്പരൻ—സന്ന്യാസത്തിലൂടെ ദേഹത്യാഗം ചെയ്യുന്നു; അവനെയാണ് ‘പരമഹംസൻ’ എന്നു വിളിക്കുന്നത്, ‘പരമഹംസൻ’ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.

Paramahaṃsa-saṃnyāsa; nirahaṅkāra/nirmamatva; ātma-anveṣaṇa (seeking the Self) as the sole mark

Ask anything about the Jaabaal Upanishad

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Upanishads in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play