Jaabaal
జాబాల ఉపనిషత్ (శుక్ల యజుర్వేద సంబంధిత) పరిమాణంలో చిన్నదైనా సన్యాసం, తీర్థ భావన, ఆత్మజ్ఞానం విషయాల్లో విశేష ప్రభావం కలిగిన గ్రంథం. ఇది వైదిక అధికారాన్ని నిలుపుకుంటూనే యజ్ఞాది బాహ్య కర్మలను అంతర్ముఖ అర్థంతో పునర్వ్యాఖ్యానిస్తుంది—అంతిమ లక్ష్యం బ్రహ్మవిద్య. ఇందులో కాశీ/అవిముక్త భావన ముఖ్యంగా ప్రతిపాదించబడుతుంది. ‘అవిముక్త’ అనేది ఒకవైపు కాశీ అనే పవిత్ర క్షేత్రం, మరోవైపు సాధకుని అంతరంలో బ్రహ్మ సన్నిధి ఎప్పుడూ విడువని చైతన్యకేంద్రం. అందువల్ల తీర్థయాత్ర విలువను అంగీకరిస్తూనే, నిజమైన తీర్థం ఆత్మసాక్షాత్కారమే అని సూచిస్తుంది. ప్రధాన బోధ: సన్యాసం కేవలం సామాజిక ఆశ్రమం కాదు; వివేక-వైరాగ్యాలతో కూడిన స్వతంత్ర మోక్షమార్గం. మోక్షానికి నిర్ణాయక సాధనం ఆత్మజ్ఞానమే; బాహ్య ఆచారాలు ఆత్మ-బ్రహ్మ ఏకత్వబోధలో పరిపక్వమైతేనే సార్థకం.
Start ReadingKey Teachings
Saṃnyāsa as a legitimate Vedic path grounded in discernment (viveka) and dispassion (vairāgya)
Interiorization of sacrifice: true “fire” and “altar” are knowledge and contemplative discipline
Avimukta/Kāśī as both sacred geography and an inner locus of ever-present Brahman
Primacy of jñāna (Self-knowledge) over mere ritual formalism for mokṣa
Non-dual orientation: Ātman-realization as the decisive means to liberation
Renunciation as re-identification with the witnessing Self rather than social status alone
Pilgrimage and holy places as pedagogical symbols pointing to the omnipresent Self
Verses of the Jaabaal
6 verses with Sanskrit text, transliteration, and translation.
Verse 1
ॐ बृहस्पतिरुवाच—याज्ञवल्क्यं यदनु कुरुक्षेत्रं देवानां देवयजनं सर्वेषां भूतानां ब्रह्मसदनम्। अविमुक्तं वै कुरुक्षेत्रं देवानां देवयजनं सर्वेषां भूतानां ब्रह्मसदनम्। तस्माद्यत्र क्वचन गच्छति तदेव मन्ये...
ॐ బృహస్పతి పలికెను—యాజ్ఞవల్క్యా! కురుక్షేత్రమని ప్రసిద్ధమైనది దేవతల యజ్ఞస్థానం, సమస్త భూతాలకు బ్రహ్మసదనం. అవిముక్తమే కురుక్షేత్రం—దేవయజనం, సర్వజీవులకు బ్రహ్మనివాసం. కాబట్టి ఎవడు ఎక్కడికి వెళ్లినా ఆ స్థలాన్నే అవిముక్తమని భావించాలి; అదే నిజమైన అవిముక్తం. ఇదే కురుక్షేత్రం—దేవయజనం, బ్రహ్మధామం. ఇక్కడ ప్రాణి ప్రాణాలు నిష్క్రమించునప్పుడు రుద్రుడు ‘తారక’ బ్రహ్మను ఉపదేశించును; దానివల్ల అతడు అమరుడై మోక్షాన్ని పొందును. అందుచేత అవిముక్తాన్నే ఆశ్రయించాలి; అవిముక్తాన్ని విడువకూడదు—ఇదే యాజ్ఞవల్క్య వచనం॥१॥
Mokṣa through tāraka-brahma-upadeśa; Avimukta as Brahman-abode (kṣetra as inner locus)Verse 2
अथ हैनमत्रिः पप्रच्छ याज्ञवल्क्यं—य एषोऽनन्तोऽव्यक्त आत्मा तं कथमहं विजानीयामिति॥ स होवाच याज्ञवल्क्यः—सोऽविमुक्त उपास्यो य एषोऽनन्तोऽव्यक्त आत्मा सोऽविमुक्ते प्रतिष्ठित इति॥ सोऽविमुक्तः कस्मिन्प्रतिष...
అనంతరం అత్రి యాజ్ఞవల్క్యుని అడిగెను—‘ఈ అనంతమైన, అవ్యక్తమైన ఆత్మను నేను ఎలా తెలుసుకొందును?’ యాజ్ఞవల్క్యుడు పలికెను—‘అవిముక్తాన్ని ధ్యానించవలెను; ఈ అనంత-అవ్యక్త ఆత్మ అవిముక్తంలోనే ప్రతిష్ఠితమై ఉంది.’ (అత్రి) ‘అవిముక్తం దేనిలో ప్రతిష్ఠితమై ఉంది?’ (ఉత్తరం) ‘వరణా మరియు నాశీ మధ్య ప్రతిష్ఠితమై ఉంది.’ (అత్రి) ‘వరణా ఏమిటి, నాశీ ఏమిటి?’ (ఉత్తరం) ‘ఇంద్రియజనిత దోషాలను అడ్డుకొనునది కనుక వరణా; ఇంద్రియజనిత పాపాలను నశింపజేయునది కనుక నాశీ.’ (అత్రి) ‘దాని స్థానం ఏది?’ (ఉత్తరం) ‘భ్రూమధ్యము మరియు నాసిక సంధి—అదే స్వర్గలోకమునకు పరలోకమునకు సంధి.’ ఈ సంధినే, ఈ సంధ్యాధ్యానాన్నే బ్రహ్మవిదులు ఉపాసిస్తారు. అవిముక్తం ఉపాస్యము. ఇదే అవిముక్త-జ్ఞానోపదేశం—ఇలా తెలిసినవాడు తెలుసుకున్నవాడే॥२॥
Ātman as ananta/avyakta; inner Avimukta as sandhi (liminal point) and upāsanā leading to jñānaVerse 3
अथ हैनं ब्रह्मचारिण ऊचुः—किं जप्येनामृतत्वं ब्रूहीति॥ स होवाच याज्ञवल्क्यः—शतरुद्रियेण इति; एतान्येव ह वा अमृतस्य नामानि। एतैर्ह वा अमृतो भवतीति—एवमेवैतद्याज्ञवल्क्यः॥३॥
అప్పుడు బ్రహ్మచారులు ఆయనను అడిగిరి—‘ఏ జపముచేత అమృతత్వం లభించునో చెప్పండి.’ యాజ్ఞవల్క్యుడు పలికెను—‘శతరుద్రీయ జపముచేత.’ ఇవే అమృతుని నామాలు; వీటివలననే మనిషి అమరుడగును—ఇదే యాజ్ఞవల్క్య వచనం॥३॥
Amṛtatva through nāma-upāsanā/japa of Rudra as the Immortal (Brahman)Verse 4
अथ हैनं जनको वैदेहो याज्ञवल्क्यमुपसमेत्योवाच—भगवन्, संन्यासं ब्रूहीति । स होवाच याज्ञवल्क्यः—ब्रह्मचर्यं परिसमाप्य गृही भवेत् । गृही भूत्वा वनी भवेत् । वनी भूत्वा प्रव्रजेत् । यदि वेतरथा ब्रह्मचर्यादे...
అప్పుడు విదేహ రాజు జనకుడు యాజ్ఞవల్క్యుని సమీపించి—“భగవన్, సన్న్యాసాన్ని ఉపదేశించండి” అని అన్నాడు. యాజ్ఞవల్క్యుడు పలికెను—బ్రహ్మచర్యాన్ని పూర్తిచేసి గృహస్థుడవ్వాలి; గృహస్థుడై వానప్రస్థుడవ్వాలి; వానప్రస్థుడై ప్రవ్రజ్య (పరివ్రాజక) ధర్మాన్ని స్వీకరించాలి. లేదా బ్రహ్మచర్యం నుండే, గృహం నుండే, వనం నుండే నేరుగా ప్రవ్రజించవచ్చు. మరల వ్రతములేని వాడైనా వ్రతవంతుడైనా, స్నాతకుడైనా అస్నాతకుడైనా, అగ్నులు లుప్తమైనవాడైనా—ఏ దినమున వైరాగ్యం కలుగునో ఆ దినమునే ప్రవ్రజించాలి. కొందరు ప్రాజాపత్య ఇష్టినే చేస్తారు; అలా చేయకూడదు—ఆగ్నేయ ఇష్టినే చేయాలి; అగ్ని నిజంగా ప్రాణమే, అట్లే ప్రాణాన్ని స్థాపించుట జరుగుతుంది. త్రైధాతవీయ ఇష్టి చేయాలి—సత్త్వ, రజస్, తమస్ అనే మూడు ధాతువులు దానిలో సూచింపబడతాయి. ‘అయం తే యోనిరృత్విజో…’ అనే మంత్రంతో అగ్నిని ఘ్రాణించాలి; ప్రాణమే అగ్నికి యోని—‘ప్రాణం గచ్ఛ స్వాహా’ అని ఇదే ప్రకటిస్తుంది. గ్రామం నుండి అగ్నిని తెచ్చి పూర్వాగ్నికి దాని ఘ్రాణం చేయించాలి. అగ్ని దొరకకపోతే జలములో హోమం చేయాలి; ఆపః సమస్త దేవతలే. ‘సర్వాభ్యో దేవతాభ్యో జుహోమి స్వాహా’ అని హవిస్సు అర్పించి ఆ జలాన్ని తీసుకొని పానము చేయాలి. ఘృతసహితమైన ఈ హవిస్సే—మోక్షమంత్రం, త్రయీ—అని చెప్పాలి. ఇదే బ్రహ్మ; ఇదే ఉపాస్యము. “అవును భగవన్, అలాగే” అని యాజ్ఞవల్క్యుడు చెప్పెను॥४॥
Saṃnyāsa as a direct means to mokṣa; internalization of yajña into prāṇa and guṇa-transcendenceVerse 5
अथ हैनमत्रिः पप्रच्छ याज्ञवल्क्यं—पृच्छामि त्वा याज्ञवल्क्य, अयज्ञोपवीती कथं ब्राह्मण इति । स होवाच याज्ञवल्क्यः—इदमेवास्य तद्यज्ञोपवीतं य आत्मा । अपः प्राश्याचम्य—अयं विधिः परिव्राजकानाम् । वीराध्वान...
అనంతరం అత్రి యాజ్ఞవల్క్యుని అడిగెను—“యాజ్ఞవల్క్యా, యజ్ఞోపవీతం (జనేవు) లేకుండా బ్రాహ్మణుడు ఎలా?” యాజ్ఞవల్క్యుడు పలికెను—అతనికి యజ్ఞోపవీతం ఇదే: ఆత్మనే. జలాన్ని పానము చేసి ఆచమనం చేసి—ఇది పరివ్రాజకుల విధి; వీరాధ్వానంలో అయినా, అనశనంలో అయినా, జలప్రవేశంలో అయినా, అగ్నిప్రవేశంలో అయినా, మహాప్రస్థానంలో అయినా. అప్పుడు పరివ్రాట్—వివర్ణ వస్త్రధారి, ముండితుడు, అపరిగ్రహి, శుచి, అద్రోహి, భిక్షాజీవి—బ్రహ్మభావానికి అర్హుడవుతాడు. ఎవడు వ్యాధిగ్రస్తుడైతే మనసా వాచా సన్న్యసించాలి. ఈ మార్గం బ్రహ్మా ద్వారా పరంపరగా తెలిసినది; ఈ మార్గమునే సన్న్యాసి బ్రహ్మవిదుడై గమనం చేస్తాడు—అని భగవాన్ యాజ్ఞవల్క్యుడు చెప్పెను॥५॥
Ātman as the true yajñopavīta; saṃnyāsa-dharma; inner renunciation beyond external symbolsVerse 6
तत्र परमहंसानामसंवर्तक-कारुणि-श्वेतकेतु-दुर्वास-ऋभु-निदाघ-जड-भरत-दत्तात्रेय-रैवतक-प्रभृतयोऽव्यक्तलिङ्गा अव्यक्ताचारा अनुन्मत्ता उन्मत्तवदाचरन्तः त्रिदण्डं कमण्डलुं शिक्यं पात्रं जलपवित्रं शिखां यज्ञोप...
అక్కడ పరమహంసులలో—అసంవర్తక, కారుణి, శ్వేతకేతు, దుర్వాస, ఋభు, నిదాఘ, జడ, భరత, దత్తాత్రేయ, రైవతక మొదలైనవారు—అవ్యక్త లింగములు, అవ్యక్త ఆచారములు కలవారు; ఉన్మత్తులు కాకపోయినా ఉన్మత్తులవలె ప్రవర్తించువారు. వారు త్రిదండం, కమండలువు, శిక్యం, పాత్రం, జలపవిత్రం, శిఖ, యజ్ఞోపవీతం—ఇవన్నీ ‘భూః స్వాహా’ అని పలికి జలములో విసర్జించి ఆత్మాన్వేషణ చేయాలి. బంగారం ధరించినవాడిలా కనిపించినా గ్రంథిలేని వాడు, అపరిగ్రహి—అట్లే బ్రహ్మమార్గంలో సమ్యక్ సంపన్నుడు, శుద్ధమనస్కుడు; ప్రాణధారణార్థం యథోక్తకాలంలో మాత్రమే ఆహారము, భిక్షాచరణ, ఉదరాన్నే పాత్రగా భావించడం, లాభాలాభాలలో సమత్వం. శూన్యగృహం, దేవాలయం, గడ్డి కుప్ప, పుట్ట, వృక్షమూలం, కుంచెరశాల, యజ్ఞగృహం, నదీతీరం, పర్వతగుహ, కందర, కోటర, జలపాతం, నిర్జన స్థలం మొదలైన చోట్ల అనికేతవాసిగా—ప్రయత్నశీలి, నిర్మముడు, శుద్ధధ్యానపరాయణుడు, అధ్యాత్మనిష్ఠుడు, అశుభకర్మ నిర్మూలనపరుడు—సన్న్యాసం ద్వారా దేహత్యాగం చేస్తాడు; అతడే ‘పరమహంస’ అని పిలువబడతాడు, పరమహంస అని పిలువబడతాడు॥६॥
Paramahaṃsa-saṃnyāsa; nirahaṅkāra/nirmamatva; ātma-anveṣaṇa (seeking the Self) as the sole markAsk anything about the Jaabaal Upanishad
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.