Jaabaal

Verse 1

ॐ बृहस्पतिरुवाच—याज्ञवल्क्यं यदनु कुरुक्षेत्रं देवानां देवयजनं सर्वेषां भूतानां ब्रह्मसदनम्। अविमुक्तं वै कुरुक्षेत्रं देवानां देवयजनं सर्वेषां भूतानां ब्रह्मसदनम्। तस्माद्यत्र क्वचन गच्छति तदेव मन्ये...

Brihaspati ne kaha, Yajnavalkya, sunn. Jo jagah Kurukshetra kehte hain, woh devtaon ki puja sthal hai. Aur sab jeevon ke liye Brahma ka ghar hai. Yeh Kurukshetra hi Avimukta hai. Devtaon ki puja jagah aur sab jeevon ka Brahma ka ghar. Isliye jahan bhi koi jaye, woh jagah Avimukta maan lena. Wohi Avimukta hai. Yeh Kurukshetra devtaon ki puja sthal hai aur sab jeevon ka Brahma ka ghar. Jab kisi insaan ke praan nikal rahe hote hain, tab Rudra unhe tarak Brahma ka gyaan dete hain. Usse woh amar ho jaate hain aur mukti paate hain. Isliye hamesha Avimukta ko pakad ke rakhna. Avimukta ko kabhi chhodna nahi. Yajnavalkya ne aisa kaha.

Verse 2

अथ हैनमत्रिः पप्रच्छ याज्ञवल्क्यं—य एषोऽनन्तोऽव्यक्त आत्मा तं कथमहं विजानीयामिति॥ स होवाच याज्ञवल्क्यः—सोऽविमुक्त उपास्यो य एषोऽनन्तोऽव्यक्त आत्मा सोऽविमुक्ते प्रतिष्ठित इति॥ सोऽविमुक्तः कस्मिन्प्रतिष...

Atri ne Yajnavalkya se poocha, jo atma anant hai aur dikhayi nahi deta, use main kaise jaanu? Yajnavalkya ne kaha, Avimukta ko dhyaan mein rakhna hai. Woh anant atma Avimukta mein base hai. Atri ne poocha, Avimukta kahan base hai? Yajnavalkya ne kaha, Varana aur Nashi ke beech mein. Atri ne poocha, Varana kya hai aur Nashi kya hai? Yajnavalkya ne kaha, jo indriyon se hote hain dosh, unko rokta hai isliye Varana hai. Aur jo indriyon se hote hain paap, unko khatam karta hai isliye Nashi hai. Atri ne poocha, iska sthan kahan hai? Yajnavalkya ne kaha, bhooron aur naak ke beech ka jod. Yeh aasman aur uske paar ki duniya ka jod hai. Brahma jaanne wale log is jod ko sandhya mein dhyaan karte hain. Avimukta ko dhyaan karna hai. Yajnavalkya ne Avimukta ka gyaan aise bataya, jo yeh jaanta hai wohi samajhta hai.

Verse 3

अथ हैनं ब्रह्मचारिण ऊचुः—किं जप्येनामृतत्वं ब्रूहीति॥ स होवाच याज्ञवल्क्यः—शतरुद्रियेण इति; एतान्येव ह वा अमृतस्य नामानि। एतैर्ह वा अमृतो भवतीति—एवमेवैतद्याज्ञवल्क्यः॥३॥

Brahmchariyon ne unse kaha, batao, kya jap karne se insaan amar ho jaata hai? Yajnavalkya ne kaha, Shatarudriya path karne se. Yeh sab amrit ke naam hain. Inse hi insaan amar ho jaata hai. Yajnavalkya ne aisa kaha.

Verse 4

अथ हैनं जनको वैदेहो याज्ञवल्क्यमुपसमेत्योवाच—भगवन्, संन्यासं ब्रूहीति । स होवाच याज्ञवल्क्यः—ब्रह्मचर्यं परिसमाप्य गृही भवेत् । गृही भूत्वा वनी भवेत् । वनी भूत्वा प्रव्रजेत् । यदि वेतरथा ब्रह्मचर्यादे...

Videha ke raja Janaka ne Yajnavalkya ke paas aakar kaha, guruji, mujhe sannyas ke baare mein batao. Yajnavalkya ne kaha, pehle brahmacharya poora karo, phir grihast bano. Phir van mein jao aur phir sannyasi ban jaao. Ya to seedha brahmacharya se sannyas le lo, ya ghar se, ya van se. Chahe vrat ho ya na ho, chahe snatak ho ya na ho, chahe agni ka karya chhoot gaya ho, jis din mann se attachment chhoot jaaye, us din hi sannyas le lo. Kuch log sirf Prajapati yagya karte hain, aisa mat karo. Agni yagya karo kyunki agni hi praan hai. Praan ko sthapit karo. Traidhataviya yagya karo, isme sattva, rajas aur tamas teen gun hain. Yeh mantra bolein, yeh tumhari janma bhoomi hai, praan se tumne roop liya. Praan ko jaan ke agni mein sama jaao aur samriddhi laao. Praan hi agni ki janma bhoomi hai. Praan mein jaao, swaha. Gaon se agni laakar purani agni ko uska whas dilaao. Agar agni na mile to paani mein daalo, kyunki paani mein sab devta hain. Sab devtaon ko yeh samarpit karta hoon, swaha, yeh keh ke us paani ko piyo. Yeh ghee ki ahuti moksh mantra hai aur teen Ved hain. Yeh Brahma hai, isko dhyaan karna hai. Yajnavalkya ne kaha, haan guruji, yehi sach hai.

Verse 5

अथ हैनमत्रिः पप्रच्छ याज्ञवल्क्यं—पृच्छामि त्वा याज्ञवल्क्य, अयज्ञोपवीती कथं ब्राह्मण इति । स होवाच याज्ञवल्क्यः—इदमेवास्य तद्यज्ञोपवीतं य आत्मा । अपः प्राश्याचम्य—अयं विधिः परिव्राजकानाम् । वीराध्वान...

Atri ne Yajnavalkya se poocha, main tumse poochta hoon, agar kisi Brahman ke paas janeu na ho to woh kaise Brahman hai? Yajnavalkya ne kaha, uska janeu wohi hai jo atma hai. Paani piyo aur achaman karo, yeh sannyasiyon ka niyam hai. Chahe veeradhvan pe ho, ya anashak pe, ya paani mein pravesh kare, ya agni mein, ya maha prasthan kare. Phir woh sannyasi jo fade kapde pehen ke mundit sir ho, kisi cheez ka maalik na ho, saaf ho, kisi ko dukha na de, bhiksha maang ke jeete ho, woh Brahma banne ke layak ho jaata hai. Agar koi bimaar ho to mann aur vachan se sannyas le le. Yeh raasta Brahma ko pata tha, wohi parampara se aaya hai. Isse sannyasi Brahma jaannewala ban jaata hai. Yajnavalkya ne aisa kaha.

Verse 6

तत्र परमहंसानामसंवर्तक-कारुणि-श्वेतकेतु-दुर्वास-ऋभु-निदाघ-जड-भरत-दत्तात्रेय-रैवतक-प्रभृतयोऽव्यक्तलिङ्गा अव्यक्ताचारा अनुन्मत्ता उन्मत्तवदाचरन्तः त्रिदण्डं कमण्डलुं शिक्यं पात्रं जलपवित्रं शिखां यज्ञोप...

Wahan bade sanyasi rehte hain, jaise Asanvartak, Karuni, Shvetaketu, Durvas, Ribhu, Nidagh, Jad, Bharat, Dattatreya, Raivatak. Inka baahar se kuch pata nahi chalta. Inka chehra saaf nahi, inka kaam bhi saaf nahi. Yeh pagal nahi hain, lekin pagal jaisa act karte hain. Inke paas tridand hota hai, kamandalu, jholi, bartan, paani chhanni, shikha, janeu, yeh sab cheezein. Phir woh paani mein sab chhod dete hain, 'Bhuh Swaha' bol ke. Uske baad bas apni aatma ko dhoondhte hain. Jaise koi sone ka taag pehen ke bhi grah se mukt ho, bina kisi cheez ke, bina kisi bandhan ke. Brahm ke raaste par sahi se chal ke, mann ko saaf kar ke. Jab waqt aata hai tab praan bachane ke liye bhiksha maang ke khate hain. Pet hi inka bartan hai. Mila ya nahi mila, dono mein barabar rehte hain. Koi ghar nahi, khaali gharon mein, mandiron mein, ghaas ke dher mein, kheer ki bichhi mein, ped ke neeche, kumhar ki dukaan mein, yagya ke ghar mein, nadi ke kinare, pahadi ki gufa mein, khandaron mein, jharon mein, nangi zameen par. Yahan rehte hain, koi apna nahi maante. Dhyan mein lage rehte hain, andar ki baat samajhte hain, bura kaam jad se khatam karte hain. Aakhiri mein sanyas lekar shareer chhod dete hain. Aise logon ko paramhans kehte hain. Paramhans, haan paramhans.