Kaivalya
vedic_generalAtharva26 Verses

Kaivalya

vedic_generalAtharva

ಕೈವಲ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ (ಅಥರ್ವವೇದ ಸಂಬಂಧ, 26 ಮಂತ್ರಗಳು) ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾದರೂ ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಗ್ರಂಥ. ಇಲ್ಲಿ ಆಶ್ವಲಾಯನ ಋಷಿ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಪರಮಜ್ಞಾನ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ; ಬ್ರಹ್ಮನು ಸಂನ್ಯಾಸ, ತಪಸ್ಸು, ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಅಂತಃಶುದ್ಧಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಕೈವಲ್ಯ’ ಎಂದರೆ ಪರಮ ಮುಕ್ತಿ—ಆತ್ಮ-ಬ್ರಹ್ಮ ಅಭೇದಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧವೆಂದು ಇದು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ಆತ್ಮವನ್ನು ಜಾಗ್ರತ್-ಸ್ವಪ್ನ-ಸುಷುಪ್ತಿ ಮೂರು ಸ್ಥಿತಿಗಳ ಸಾಕ್ಷಿ, ಸ್ವಪ್ರಕಾಶ ಚೈತನ್ಯ, ಕರ್ಮಾಸಂಗ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಬಾಹ್ಯ ಕರ್ಮಕಾಂಡಕ್ಕಿಂತ ಅಂತರ್ಮುಖ ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ—ಹೃದಯಪದ್ಮದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಧ್ಯಾನ, ದೇಹ-ಮನಸ್ಸಿನ ತಾದಾತ್ಮ್ಯ ತ್ಯಾಗ, ವಿವೇಕ-ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪ ಅನುಭವ. ರುದ್ರ/ಶಿವ ಸ್ತುತಿ ವಿಶೇಷವಾದರೂ ಅಂತಿಮ ಸಂದೇಶ ಅದ್ವೈತ: ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು, ರುದ್ರ, ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿ-ಸ್ಥಿತಿ-ಲಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಒಂದೇ ಪರತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಲೀನವೆಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಫಲವಾಗಿ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿ, ಶೋಕ-ಭಯ ನಿವೃತ್ತಿ, ಪುನರ್ಜನ್ಮನಿರೋಧವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.

Start Reading

Key Teachings

- Kaivalya (liberation) as non-dual realization of Ātman = Brahman

beyond all limitation

- Saṃnyāsa

tapas

śraddhā

and inner purity as prerequisites for Brahma-jñāna

- The Self as the witness of waking

dream

and deep sleep; self-luminous consciousness (svayaṃ-prakāśa)

- Reinterpretation of ritual: inner contemplation supersedes external sacrifice; knowledge is the highest “offering”

- Śiva/Rudra as the supreme principle

ultimately non-different from the Self (non-sectarian culmination)

- Dissolution of deity plurality into one Brahman: all gods and cosmic functions are expressions of the one reality

- Jīvanmukti: freedom here and now through knowledge

not merely after death

- Detachment from body-mind identification; the knower remains untouched by karma

Verses of the Kaivalya

26 verses with Sanskrit text, transliteration, and translation.

Verse 1

ॐ अथाश्वलायनो भगवन्तं परमेष्ठिनमुपसमेत्योवाच । अधीहि भगवन् ब्रह्मविद्यां वरिष्ठां सदा सद्भिः सेव्यमानां निगूढाम् । यथाऽचिरात् सर्वपापं व्यपोह्य परात्परं पुरुषं याति विद्वान् ॥१॥

ಓಂ. ಅನಂತರ ಆಶ್ವಲಾಯನನು ಭಗವಾನ್ ಪರಮೇಷ್ಠಿನ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಹೇಳಿದನು: “ಭಗವನೇ, ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯನ್ನು—ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದುದನ್ನು, ಸದಾ ಸಜ್ಜನರು ಆಚರಿಸುವುದನ್ನು, ಗುಪ್ತವಾಗಿರುವುದನ್ನು—ಉಪದೇಶಿಸಿರಿ; ಅದರಿಂದ ಜ್ಞಾನಿ ಶೀಘ್ರವೇ ಸರ್ವಪಾಪವನ್ನು ತೊಳೆದು, ಪರಾತ್ಪರ ಪುರುಷನನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.”

Brahmavidyā leading to mokṣa (purification from pāpa and realization of the Parātpara Puruṣa/Brahman)

Verse 2

तस्मै स होवाच पितामहश्च श्रद्धाभक्तिध्यानयोगादवैहि ॥२॥

ಅವನಿಗೆ ಪಿತಾಮಹ (ಬ್ರಹ್ಮ) ನಿಜವಾಗಿ ಹೇಳಿದರು: “ಶ್ರದ್ಧೆ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ತಿಳಿ.”

Sādhana for brahmajñāna: śraddhā, bhakti, dhyāna-yoga

Verse 3

न कर्मणा न प्रजया धनेन त्यागेनैके अमृतत्वमानशुः । परेण नाकं निहितं गुहायां विभ्राजते यद्यतयो विशन्ति ॥३॥

ಕರ್ಮದಿಂದಲ್ಲ, ಸಂತಾನದಿಂದಲ್ಲ, ಧನದಿಂದಲ್ಲ—ತ್ಯಾಗದಿಂದಲೇ ಕೆಲವರು ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪರವಾಗಿ, ಹೃದಯಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ನಿಹಿತವಾದ ಆ ತತ್ತ್ವ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ; ಅದರಲ್ಲಿ ಯತಿಗಳು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ.

Tyāga/saṃnyāsa as the decisive means; amṛtatva (immortality) through realization of the heart-indwelling Brahman

Verse 4

वेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थाः संन्यासयोगाद्यतयः शुद्धसत्त्वाः । ते ब्रह्मलोकेषु परान्तकाले परामृताः परिमुच्यन्ति सर्वे ॥४॥

ವೇದಾಂತ-ವಿಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅರ್ಥವನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ನಿರ್ಣಯಿಸಿಕೊಂಡ ಸಂನ್ಯಾಸಯೋಗಿ ಯತಿಗಳು, ಶುದ್ಧ ಸತ್ತ್ವಸಂಪನ್ನರು, ಕಾಲದ ಪರಮ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮ ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದು ಎಲ್ಲರೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ ॥೪॥

Mokṣa through Vedānta-jñāna and saṃnyāsa; liberation (krama-mukti imagery via Brahmaloka)

Verse 5

विविक्तदेशे च सुखासनस्थः शुचिः समग्रीवशिरःशरीरः । अन्त्याश्रमस्थः सकलेन्द्रियाणि निरुध्य भक्त्या स्वगुरुं प्रणम्य ॥५॥

ಮತ್ತು ಏಕಾಂತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸುಖಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ಶುದ್ಧನಾಗಿ, ಕಂಠ-ಶಿರ-ದೇಹವನ್ನು ಸಮವಾಗಿ ನೇರವಾಗಿ ಹಿಡಿದು; ಅಂತ್ಯಾಶ್ರಮವಾದ ಸಂನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಗುರುವಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ ॥೫॥

Upāsanā/dhyāna as a preparatory discipline for Brahma-jñāna; saṃnyāsa and indriya-nigraha

Verse 6

हृत्पुण्डरीकं विरजं विशुद्धं विचिन्त्य मध्ये विशदं विशोकम् । अचिन्त्यमव्यक्तमनन्तरूपं शिवं प्रशान्तममृतं ब्रह्मयोनिम् ॥ तमादिमध्यान्तविहीनमेकं विभुं चिदानन्दमरूपमद्भुतम् । उमासहायं परमेश्वरं प्रभुं त्...

ಹೃದಯಪದ್ಮವನ್ನು ರಜೋರಹಿತ, ನಿರ್ಮಲ, ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶುದ್ಧವೆಂದು ಚಿಂತಿಸಿ; ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ಶೋಕವಿಲ್ಲದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಲಿ; ಅದು ಅಚಿಂತ್ಯ, ಅವ್ಯಕ್ತ, ಅನಂತರೂಪ, ಶಿವ, ಪರಮಶಾಂತ, ಅಮೃತ, ಬ್ರಹ್ಮಯೋನಿಯಾಗಿದೆ। ಆದಿ-ಮಧ್ಯ-ಅಂತವಿಲ್ಲದ ಏಕ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ, ಚಿದಾನಂದ, ನಿರಾಕಾರ, ಅದ್ಭುತ; ಉಮಾಸಹಿತ ಪರಮೇಶ್ವರ ಪ್ರಭು, ತ್ರಿಲೋಚನ, ನೀಲಕಂಠ, ಪ್ರಶಾಂತ—ಅವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದ ಮುನಿ ಭೂತಯೋನಿಯಾದ, ಸಮಸ್ತಸಾಕ್ಷಿಯಾದ, ತಮಸ್ಸಿಗೆ ಪಾರವಾದ ಪರತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ ॥೬-೭॥

Īśvara-upāsanā leading to Brahman-realization; Brahman as sākṣin (witness), beyond tamas; heart-lotus meditation; nirguṇa–saguṇa integration

Verse 7

हृत्पुण्डरीकं विरजं विशुद्धं विचिन्त्य मध्ये विशदं विशोकम् । अचिन्त्यमव्यक्तमनन्तरूपं शिवं प्रशान्तममृतं ब्रह्मयोनिम् ॥ तमादिमध्यान्तविहीनमेकं विभुं चिदानन्दमरूपमद्भुतम् । उमासहायं परमेश्वरं प्रभुं त्...

ಹೃದಯಕಮಲವನ್ನು—ರಜೋರಹಿತ, ನಿರ್ಮಲ, ಪರಿಶುದ್ಧ—ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ಶೋಕವಿರಹಿತ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಬೇಕು. ಅದು ಅಚಿಂತ್ಯ, ಅವ್ಯಕ್ತ, ಅನಂತರೂಪ; ಶಿವ—ಮಂಗಳಮಯ, ಪರಮಶಾಂತ, ಅಮೃತ, ಬ್ರಹ್ಮಯೋನಿ. ಆದಿ-ಮಧ್ಯ-ಅಂತವಿಲ್ಲದ ಏಕಮಾತ್ರ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ, ಚಿದಾನಂದ, ನಿರಾಕಾರ, ಅದ್ಭುತ; ಉಮಾಸಹಾಯ ಪರಮೇಶ್ವರ ಪ್ರಭು, ತ್ರಿಲೋಚನ, ನೀಲಕಂಠ, ಪ್ರಶಾಂತ—ಅವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದ ಮುನಿ ಭೂತಯೋನಿಯನ್ನು, ಸಮಸ್ತಸಾಕ್ಷಿಯನ್ನು, ತಮಸ್ಸಿನ ಪಾರದಲ್ಲಿರುವ ಪರತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.

Brahman/Īśvara-dhyāna leading to mokṣa; Brahman as sākṣin (witness) and as the source of all

Verse 8

स ब्रह्मा स शिवः सेन्द्रः सोऽक्षरः परमः स्वराट् । स एव विष्णुः स प्राणः स कालोऽग्निः स चन्द्रमाः ॥

ಅವನೇ ಬ್ರಹ್ಮ; ಅವನೇ ಶಿವ; ಅವನೇ ಇಂದ್ರಸಹಿತ; ಅವನೇ ಅಕ್ಷರ, ಪರಮ, ಸ್ವರಾಟ್—ಸ್ವಯಂಶಾಸಕ ಅಧಿಪತಿ. ಅವನೇ ವಿಷ್ಣು; ಅವನೇ ಪ್ರಾಣ; ಅವನೇ ಕಾಲ; ಅವನೇ ಅಗ್ನಿ; ಅವನೇ ಚಂದ್ರ.

Nondual Brahman as the one reality underlying all deities and cosmic functions (ekaṃ sat / īśvara as sarvātmakatva)

Verse 9

स एव सर्वं यद्भूतं यच्च भव्यं सनातनम् । ज्ञात्वा तं मृत्युमत्येति नान्यः पन्था विमुक्तये ॥

ಅವನೇ ಸರ್ವವೂ—ಹಿಂದೆ ಇದ್ದದ್ದೂ, ಮುಂದೆ ಆಗುವುದೂ—ಸನಾತನ. ಅವನನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಮರಣವನ್ನು ಮೀರುತ್ತಾನೆ; ಮುಕ್ತಿಗೆ ಬೇರೆ ಮಾರ್ಗವಿಲ್ಲ.

Mokṣa through brahma-jñāna; Brahman as sarva (all) and sanātana (eternal)

Verse 10

सर्वभूतस्थमात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि । सम्पश्यन् ब्रह्म परमं याति नान्येन हेतुना ॥१०॥

ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಆತ್ಮನನ್ನೂ, ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳನ್ನೂ ಆತ್ಮನಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವುದಾಗಿ ಸಮ್ಯಕ್‌ ದರ್ಶಿಸಿದವನು ಪರಮ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ಇತರ ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ.

Atman–Brahman identity; sarvātma-bhāva (the Self as all) leading to mokṣa

Verse 11

आत्मानमरणिं कृत्वा प्रणवं चोत्तरारणिम् । ज्ञाननिर्मथनाभ्यासात् पापं दहति पण्डितः ॥११॥

ಆತ್ಮವನ್ನೇ ಅಧರ ಅರಣಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಪ್ರಣವ (ಓಂ) ಅನ್ನು ಉತ್ತರ ಅರಣಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಜ್ಞಾನ-ನಿರ್ಮಥನದ ಪುನಃಪುನಃ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಪಂಡಿತನು ಪಾಪವನ್ನು ದಹಿಸುತ್ತಾನೆ.

Praṇava-upāsanā and jñāna as the purifier; tapas of inquiry; destruction of pāpa/avidyā through knowledge

Verse 12

स एव मायापरिमोहितात्मा शरीरमास्थाय करोति सर्वम् । स्त्र्यन्नपानादिविचित्रभोगैः स एव जाग्रत्परितृप्तिमेति ॥१२॥

ಅದೇ ಆತ್ಮನು ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತನಾಗಿ, ದೇಹವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ, ಅನ್ನ, ಪಾನ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಚಿತ್ರ ಭೋಗಗಳಿಂದ ಅದೇ ಜೀವ ಜಾಗ್ರತಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ.

Māyā/avidyā causing dehābhimāna (body-identification), kartṛtva-bhoktṛtva (doership/enjoyership), and saṃsāra

Verse 13

स्वप्ने स जीवः सुखदुःखभोक्ता स्वमायया कल्पितजीवलोके । सुषुप्तिकाले सकले विलीने तमोऽभिभूतः सुखरूपमेति ॥१३॥

ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಆ ಜೀವನು ತನ್ನದೇ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಕಲ್ಪಿತವಾದ ಜೀವಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸುಖದುಃಖಗಳ ಭೋಕ್ತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಸುಷುಪ್ತಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಲೀನವಾದಾಗ, ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಆವರಿತನಾಗಿ, ಸುಖಸ್ವರೂಪವಾದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Jīva, māyā, the three states (avasthā-traya), suṣupti and ānanda

Verse 14

पुनश्च जन्मान्तरकर्मयोगात् स एव जीवः स्वपिति प्रबुद्धः । पुरत्रये क्रीडति यश्च जीवस् ततस्तु जातं सकलं विचित्रम् । आधारमानन्दमखण्डबोधं यस्मिँल्लयं याति पुरत्रयं च ॥ एतस्माज्जायते प्राणो मनः सर्वेन्द्रि...

ಮತ್ತೆ, ಇತರ ಜನ್ಮಗಳ ಕರ್ಮಸಂಯೋಗದಿಂದ ಅದೇ ಜೀವನು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಜಾಗೃತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ತ್ರಿಪುರಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಿಸುವ ಆ ಜೀವದಿಂದಲೇ ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಚಿತ್ರ ಜಗತ್ತು ಜನಿಸುತ್ತದೆ. ಆಧಾರವಾದ, ಆನಂದಸ್ವರೂಪವಾದ, ಅಖಂಡಬೋಧವಾದ ಅದರಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುರಗಳೂ ಲಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಅದರಿಂದ ಪ್ರಾಣ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಆಕಾಶ, ವಾಯು, ಜ್ಯೋತಿ, ಆಪಃ ಮತ್ತು ಪೃಥ್ವಿ—ವಿಶ್ವವನ್ನು ಧರಿಸುವವು।

Karma-saṃskāra and rebirth; puratraya (three bodies/states); Brahman/Ātman as ādhāra (substratum), ānanda, akhaṇḍa-bodha; emanation of prāṇa, mind, indriyas, and pañca-bhūtas

Verse 15

एतस्माज्जायते प्राणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च । खं वायुर्ज्योतिरापश्च पृथ्वी विश्वस्य धारिणी ॥१५॥

ಅದರಿಂದ ಪ್ರಾಣ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಆಕಾಶ, ವಾಯು, ಜ್ಯೋತಿ, ಆಪಃ ಮತ್ತು ಪೃಥ್ವಿ—ವಿಶ್ವವನ್ನು ಧರಿಸುವವು।

Brahman as source/support; emergence of prāṇa-manas-indriyas and pañca-bhūtas; non-dual causality

Verse 16

यत्परं ब्रह्म सर्वात्मा विश्वस्यायतनं महत् । सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरं नित्यं तत्त्वमेव त्वमेव तत् ॥१६॥

ಯೇ ಪರಮ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸರ್ವಾತ್ಮನಾಗಿದ್ದು, ವಿಶ್ವದ ಮಹಾ ಆಧಾರ-ಆಶ್ರಯವಾಗಿದ್ದು, ಸೂಕ್ಷ್ಮಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮನಾಗಿ ನಿತ್ಯನಾಗಿದ್ದಾನೋ—ಅದೇ ತತ್ತ್ವ; ನೀನೇ ಅದೇ, ನೀನೇ ಅದು.

Brahman–Ātman identity (non-duality)

Verse 17

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यादिप्रपञ्चं यत्प्रकाशते । तद्ब्रह्माहमिति ज्ञात्वा सर्वबन्धैः प्रमुच्यते ॥१७॥

ಜಾಗ್ರತ್, ಸ್ವಪ್ನ, ಸುಷುಪ್ತಿ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಯಾರು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾರೋ—‘ನಾನು ಆ ಬ್ರಹ್ಮನೇ’ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು, ಸರ್ವ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Sākṣī-caitanya (witness-consciousness) and mokṣa through jñāna

Verse 18

त्रिषु धामसु यद्भोग्यं भोक्ता भोगश्च यद्भवेत् । तेभ्यो विलक्षणः साक्षी चिन्मात्रोऽहं सदाशिवः ॥ मय्येव सकलं जातं मयि सर्वं प्रतिष्ठितम् । मयि सर्वं लयं याति तद्ब्रह्माद्वयमस्म्यहम् ॥१८-१९॥

ಮೂರು ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಭೋಗ್ಯ, ಭೋಕ್ತಾ ಮತ್ತು ಭೋಗವೆಂದು ಏನಾಗಿದೆಯೋ—ಅವುಗಳೆಲ್ಲದಿಂದ ವಿಭಿನ್ನನಾಗಿ ನಾನು ಸಾಕ್ಷಿ, ಚಿನ್ಮಾತ್ರಸ್ವರೂಪ; ನಾನು ಸದಾಶಿವನು. ನನ್ನಲ್ಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ, ನನ್ನಲ್ಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ, ನನ್ನಲ್ಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ; ನಾನು ಅದ್ವಯ ಬ್ರಹ್ಮನೇ.

Sākṣī beyond bhoktṛ-bhogya-bhoga; Brahman as source-support-dissolution (janma-sthiti-laya) and advaya (non-duality)

Verse 19

त्रिषु धामसु यद्भोग्यं भोक्ता भोगश्च यद्भवेत् । तेभ्यो विलक्षणः साक्षी चिन्मात्रोऽहं सदाशिवः ॥ मय्येव सकलं जातं मयि सर्वं प्रतिष्ठितम् । मयि सर्वं लयं याति तद्ब्रह्माद्वयमस्म्यहम् ॥

ಮೂರು ಧಾಮಗಳಲ್ಲಿ (ಜಾಗ್ರತ್–ಸ್ವಪ್ನ–ಸುಷುಪ್ತಿ) ಭೋಗ್ಯವೂ, ಭೋಕ್ತನೂ, ಭೋಗವೂ ಏನಾಗಿದೆಯೋ, ಅವೆಲ್ಲದಿಂದ ನಾನು ವಿಭಿನ್ನನು—ಸಾಕ್ಷಿ, ಚಿನ್ಮಾತ್ರ; ನಾನು ಸದಾಶಿವನು। ನನ್ನಲ್ಲೇ ಸಕಲವೂ ಜನಿಸುತ್ತದೆ; ನನ್ನಲ್ಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ; ನನ್ನಲ್ಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ। ನಾನು ಅದ್ವಯ ಬ್ರಹ್ಮನೇ।

Sākṣī-caitanya (witness-consciousness) and non-dual Brahman as the substratum of the three states

Verse 20

अणोरणीयानहमेव तद्वन्महानहं विश्वमहं विचित्रम् । पुरातनोऽहं पुरुषोऽहमीशो हिरण्मयोऽहं शिवरूपमस्मि ॥

ಅಣುವಿಗಿಂತಲೂ ಅಣುವಾದವನು ನಾನು; ಮಹತ್ತಿಗಿಂತಲೂ ಮಹತ್ತಾದವನು ನಾನು. ನಾನು ವಿಶ್ವವೇ; ನಾನು ವಿಚಿತ್ರ, ಬಹುರೂಪ ಅದ್ಭುತ. ನಾನು ಪುರಾತನ; ನಾನು ಪುರುಷ; ನಾನು ಈಶ್ವರ. ನಾನು ಹಿರಣ್ಮಯ ತೇಜಸ್ಸಿನವನು; ನಾನು ಶಿವಸ್ವರೂಪನು.

Brahman/Ātman as both immanent and transcendent (aṇu–mahat), all-pervasive Self

Verse 21

अपाणिपादोऽहमचिन्त्यशक्तिः पश्याम्यचक्षुः स शृणोम्यकर्णः । अहं विजानामि विविक्तरूपो न चास्ति वेत्ता मम चित्सदाऽहम् ॥ वेदैरनेकैरहमेव वेद्यो वेदान्तकृद्वेदविदेव चाहम् ॥

ಕೈಕಾಲಿಲ್ಲದವನು ನಾನು, ಅಚಿಂತ್ಯ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನು; ಕಣ್ಣುಗಳಿಲ್ಲದೆ ನೋಡುತ್ತೇನೆ, ಕಿವಿಗಳಿಲ್ಲದೆ ಕೇಳುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ತಿಳಿಯುತ್ತೇನೆ—ವಿವಿಕ್ತ ಸ್ವರೂಪನಾಗಿ; ನನ್ನನ್ನು ತಿಳಿಯುವವನು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ; ನಾನು ಸದಾ ಚಿತ್. ಅನೇಕ ವೇದಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದವನು ನಾನು ಮಾತ್ರ; ವೇದಾಂತಕರ್ತನೂ ನಾನು, ವೇದವಿದನೂ ನಾನೇ.

Nirguṇa Brahman as self-luminous consciousness beyond sense-organs; the Self as the ultimate subject (cannot be objectified)

Verse 22

अपाणिपादोऽहमचिन्त्यशक्तिः पश्याम्यचक्षुः स शृणोम्यकर्णः । अहं विजानामि विविक्तरूपो न चास्ति वेत्ता मम चित्सदाऽहम् ॥ वेदैरनेकैरहमेव वेद्यो वेदान्तकृद्वेदविदेव चाहम् ॥२१–२२॥

ನಾನು ಕೈ‑ಕಾಲಿಲ್ಲದವನು, ಅಚಿಂತ್ಯ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನು; ಕಣ್ಣುಗಳಿಲ್ಲದೆ ನೋಡುತ್ತೇನೆ; ಕಿವಿಗಳಿಲ್ಲದೆ ಅವನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಾನು ತಿಳಿಯುತ್ತೇನೆ—ವಿವಿಕ್ತ, ಪರಮಾತೀತ ಸ್ವರೂಪನು; ನನ್ನನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಜ್ಞಾತನು ಇಲ್ಲ. ನಾನು ಸದಾ ಚಿತ್ ಮತ್ತು ಸತ್. ಅನೇಕ ವೇದಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದವನು ನಾನು ಒಬ್ಬನೇ; ವೇದಾಂತದ ಕರ್ತನೂ ನಾನು, ನಿಜವಾಗಿ ವೇದಜ್ಞನೂ ನಾನು.

Ātman/Brahman as nirguṇa, self-luminous consciousness beyond sense-organs; svayaṃprakāśa-caitanya

Verse 23

न पुण्यपापे मम नास्ति नाशो न जन्म देहेन्द्रियबुद्धिरस्ति । न भूमिरापो न च वह्निरस्ति न चानिलो मेऽस्ति न चाम्बरं च ॥२३॥

ನನಗೆ ಪುಣ್ಯವೂ ಪಾಪವೂ ಇಲ್ಲ; ನಾಶವಿಲ್ಲ; ಜನನವಿಲ್ಲ; ದೇಹ‑ಇಂದ್ರಿಯ‑ಬುದ್ಧಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಭೂಮಿಯಿಲ್ಲ, ನೀರಿಲ್ಲ, ಅಗ್ನಿಯೂ ಇಲ್ಲ; ನನಗೆ ವಾಯುವಿಲ್ಲ, ಆಕಾಶವೂ ಇಲ್ಲ.

Asaṅgatva (non-attachment) and pañca-bhūta-ātīta Ātman; negation of karma and embodiment (neti-neti)

Verse 24

एवं विदित्वा परमात्मरूपं गुहाशयं निष्कलमद्वितीयम् । समस्तसाक्षिं सदसद्विहीनं प्रयाति शुद्धं परमात्मरूपम् । यः शतरुद्रियमधीते सोऽग्निपूतो भवति सुरापानात्पूतो भवति स ब्रह्महत्यायाः पूतो भवति स सुवर्णस्त...

ಹೀಗೆ ಪರಮಾತ್ಮಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿದು—ಹೃದಯಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ, ನಿಷ್ಕಲ, ಅದ್ವಿತೀಯ, ಸಮಸ್ತಸಾಕ್ಷಿ, ಸತ್‑ಅಸತ್‌ಗಳಿಂದ ರಹಿತ—ವ್ಯಕ್ತಿ ಪರಮಾತ್ಮನ ಶುದ್ಧ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಶತರುದ್ರೀಯವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವವನು ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಮದ್ಯಪಾನದ ದೋಷದಿಂದ ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆಯಿಂದ ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಸುವರ್ಣಚೋರಿಯಿಂದ ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ; ವಿಧಿತ‑ನಿಷಿದ್ಧ ಕರ್ಮಗಳ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಅವಿಮುಕ್ತವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾನೆ; ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಶ್ರಮಗಳಿಗಿಂತ ಪರನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಸದಾ—ಒಮ್ಮೆ ಮಾಡಿದರೂ—ಅದನ್ನು ಜಪ/ಪಠಿಸಬೇಕು.

Mokṣa through brahmajñāna; hṛdaya-guhā (cave of the heart); advaita (non-duality); sākṣitva (witnesshood); śuddhi and upāsanā (Śatarudrīya) as ancillary

Verse 25

एवं विदित्वा परमात्मरूपं गुहाशयं निष्कलमद्वितीयम् । समस्तसाक्षिं सदसद्विहीनं प्रयाति शुद्धं परमात्मरूपम् । यः शतरुद्रियमधीते सोऽग्निपूतो भवति सुरापानात्पूतो भवति स ब्रह्महत्यायाः पूतो भवति स सुवर्णस्त...

ಹೀಗೆ ಪರಮಾತ್ಮಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿದು—ಹೃದಯಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ, ನಿರವಯವ, ಅದ್ವಿತೀಯ, ಸಮಸ್ತದ ಸಾಕ್ಷಿ, ಸತ್-ಅಸತ್ ಭೇದವಿಲ್ಲದ—ಸಾಧಕನು ಪರಮಾತ್ಮನ ಶುದ್ಧ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ। ಶತರುದ್ರೀಯವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವವನು ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಮದ್ಯಪಾನದ ದೋಷದಿಂದ ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣಹತ್ಯೆಯ ಪಾಪದಿಂದ ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಸುವರ್ಣಚೌರ್ಯದಿಂದ ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಕರ್ತವ್ಯ-ಅಕರ್ತವ್ಯ ದೋಷಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ। ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಿಮುಕ್ತದಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗಿ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಶ್ರಮಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಮೀರಿ, ಇದನ್ನು ಸದಾ—ಅಥವಾ ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಕೂಡ—ಜಪಿಸಬೇಕು।

Brahman/Ātman as non-dual witness; purification (śuddhi) and liberation (mokṣa) through knowledge and sacred recitation

Verse 26

अनेन ज्ञानमाप्नोति संसारार्णवनाशनम् । तस्मादेवं विदित्वैनं कैवल्यं पदमश्नुते । कैवल्यं पदमश्नुत इति ॥२६॥

ಈ ಉಪದೇಶ/ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಸಾಗರವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ। ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಹೀಗೆ ತಿಳಿದು, ಸಾಧಕನು ಕೈವಲ್ಯಪದವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ—ಕೈವಲ್ಯಪದವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Mokṣa/Kaivalya through liberating knowledge (jñāna) that ends saṃsāra